Could, Was Able To თუ Managed To? უნარი წარსულსა და მომავალში ინგლისურად
Could, Was Able To, Managed To: Ability in Other Times
ამ გვერდზე
მიზანი
ამ გაკვეთილის შემდეგ შეძლებთ ილაპარაკოთ იმაზე, რა შეგეძლოთ წარსულში, რისი გაკეთება მოახერხეთ ერთ კონკრეტულ შემთხვევაში და რის გაკეთებას შეძლებთ მომავალში. ამისთვის გამოიყენებთ could, was able to, managed to და be able to სხვადასხვა დროში.
მთავარი იდეა
Can უნარის ზმნაა, მაგრამ ის მხოლოდ აწმყოში ცხოვრობს A1-17. უნარი რომ სხვა დროებში გადაიტანოს, ინგლისური ორ ხელსაწყოს იყენებს.
პირველი არის could – can-ის წარსული. ის აღწერს წარსულის ზოგად უნარს – რასაც ნებისმიერ დროს შეძლებდით: When I was five, I could swim. წარმოიდგინეთ ის, როგორც სამკერდე ნიშანი ქურთუკზე: უნარი, რომელიც გქონდათ.
მაგრამ ნიშნის ქონა სხვაა და ერთ რთულ დღეს გამარჯვება – სხვა. ერთი კონკრეტული წარმატებისთვის ინგლისური იყენებს was able to-ს ან managed to-ს: The water was rough, but I managed to swim to the boat. ეს ერთი გამარჯვების თასია. Managed to იმასაც ამბობს, რომ ძნელი იყო.
უარყოფა უფრო მარტივია: couldn't ორივე შემთხვევაში გამოდგება.
და ბოლოს: can-ს არ აქვს -ing ფორმა, to-ინფინიტივი და will-ის ფორმა. ამიტომ სხვა დროებისთვის გამოიყენეთ be able to: will be able to, have been able to, want to be able to.
ქართული და ინგლისური
კარგი ამბავი: ქართულშიც არსებობს ზუსტად ეს განსხვავება. შემეძლო („ხუთი წლისას ცურვა შემეძლო“) ზოგადი უნარია – ინგლისურად could. შევძელი და მოვახერხე („ბოლოს ტაქსის პოვნა მოვახერხე“) ერთჯერადი წარმატებაა – ინგლისურად was able to / managed to, არა could. პრობლემა ის არის, რომ ბევრი ორივე ქართულ ფორმას could-ით თარგმნის. ასე რომ, დაეყრდენით ქართულს: თუ ქართულად „შევძელი“ ან „მოვახერხე“ ბუნებრივად ჟღერს, ინგლისურში could არ გამოდგება.
უარყოფაში ქართული ნაწილაკი ვერ („ვერ ვიპოვე“, „ვერ მოვედი“) ზუსტად couldn't-ს შეესაბამება – და ორივე ზოგად უნარზეც მუშაობს და ერთ შემთხვევაზეც: აქ ერთნაირია. ოღონდ ქართულად „ვერ“ ზმნას უბრალოდ ემატება, ამიტომ ინგლისურში couldn't ხშირად ავიწყდებათ და უბრალოდ didn't-ს ამბობენ – მაშინ კი „ვერ“-ის აზრი (ვცადე, მაგრამ არ გამოვიდა) იკარგება.
მომავალში განსხვავება დიდია: ქართულ „შეძლება“-ს მომავლის ფორმა აქვს – შევძლებ. ინგლისურ can-ს კი არა: will can შეუძლებელია, საჭიროა will be able to. ასევეა „მინდა, რომ შევძლო“: ინგლისურში want to be able to.
| ქართული | ინგლისური | რაშია განსხვავება? |
|---|---|---|
| ბებიაჩემს სამ ენაზე ლაპარაკი შეეძლო. | My grandmother could speak three languages. | აქ ერთნაირია: ზოგადი უნარი → could |
| ბოლოს პრინტერის შეკეთება მოახერხა. | She finally managed to fix the printer. | ერთი წარმატება → managed to, არა could |
| ბილეთების შოვნა შევძელით. | We were able to get tickets. | „შევძელით“ → were able to, არა could |
| ტაქსი ვერ ვიპოვეთ. | We couldn't find a taxi. | აქ ერთნაირია: ვერ = couldn't |
| სასტუმროს ფანჯრიდან მთები ჩანდა. | We could see the mountains. | ქართულად ზმნა „ჩანდა“; ინგლისურში could see |
| რამდენიმე თვეში ლაპარაკს შეძლებთ. | You'll be able to have a conversation. | „შეძლება“-ს მომავალი აქვს, can-ს – არა |
| მთელი დღე სათვალე ვერ ვიპოვე. | I haven't been able to find my glasses all day. | დღე ჯერ არ დასრულებულა → Present Perfect |
| მინდა, რომ შევძლო ისე მოვამზადო, როგორც მამაჩემი. | I'd love to be able to cook like my dad. | „რომ შევძლო“ → to be able to |
მოკლედ: „შემეძლო“ = could; „შევძელი / მოვახერხე“ = was able to / managed to; „ვერ“ = couldn't; „შევძლებ“ = will be able to.
ფორმა
უნარი წარსულში
| მნიშვნელობა | დადებითი | უარყოფითი |
|---|---|---|
| ზოგადი უნარი | I could read when I was four. | I couldn't read until I was six. |
| ერთი კონკრეტული წარმატება | We were able to / managed to fix it. | We couldn't / weren't able to / didn't manage to fix it. |
კითხვები
| ფორმა | მაგალითი |
|---|---|
| Could + ქვემდებარე + საწყისი ფორმა? | Could you swim when you were a child? |
| Was / Were + ქვემდებარე + able to + საწყისი ფორმა? | Were you able to find a parking space? |
| Did + ქვემდებარე + manage to + საწყისი ფორმა? | Did you manage to finish the report? |
Be able to სხვა დროებსა და ფორმებში
| ფორმა | მაგალითი |
|---|---|
| მომავალი: will be able to | You'll be able to drive after a few lessons. |
| მომავალი, უარყოფა: won't be able to | I won't be able to come tomorrow. |
| Present Perfect: have / has been able to | She hasn't been able to sleep this week. |
| სხვა ზმნის შემდეგ: to be able to | I'd like to be able to play the guitar. |
| მოდალური ზმნის შემდეგ: might / should be able to | We might be able to help. |
ფორმები ერთი შეხედვით
| could | was able to | managed to | |
|---|---|---|---|
| წარსული: ზოგადი უნარი | კი | კი | არა |
| წარსული: ერთი წარმატება (დადებითი) | არა (გარდა see, hear, understand…) | კი | კი |
| წარსული: უარყოფა (ორივე მნიშვნელობა) | კი | კი | კი |
გამოყენება
1Could – ზოგადი უნარი წარსულში
Could + საწყისი ფორმა გამოიყენეთ უნარებისთვის, რომლებიც ვინმეს წარსულში გარკვეული პერიოდის განმავლობაში ჰქონდა. ქართულად: „შემეძლო“, „შეეძლო“, „ვიცოდი“.
2Was able to / managed to – წარმატება ერთ შემთხვევაში
ერთი წარსული სიტუაციისთვის, რომელიც წარმატებით დასრულდა, გამოიყენეთ was / were able to ან managed to და არა could. Managed to იმასაც ამბობს, რომ ძნელი იყო. ქართულად აქ „შევძელი“ ან „მოვახერხე“ ითქმის.
3Couldn't – ორივე შემთხვევაში
უარყოფაში couldn't სწორია ზოგადი უნარისთვისაც და ერთი შემთხვევისთვისაც – ზუსტად ისე, როგორც ქართული „ვერ“. Wasn't able to და didn't manage to-ც შესაძლებელია.
4Could – see, hear, smell, understand, remember ზმნებთან
შეგრძნებისა და აზროვნების ზმნებთან could ერთი კონკრეტული შემთხვევისთვისაც ჩვეულებრივია. ქართულად აქ ხშირად მოდალური სიტყვა არც კი გვჭირდება („ჩანდა“, „მესმოდა“).
5Be able to სხვა დროებში
Can-ს მომავლის, Perfect-ისა და to-ინფინიტივის ფორმები არ აქვს, ამიტომ გამოიყენეთ be able to. (მომავალ შეთანხმებაზე can სავსებით სწორია: I can see you tomorrow at ten. ახალი უნარისთვის, რომელიც ჯერ არ გაქვთ, თქვით will be able to.)
ხშირი შეცდომები
მახეები ქართულად მოლაპარაკეებისთვის
1. „შევძელი“ → could. ქართულად „შემეძლო“ და „შევძელი“ სხვადასხვაა, მაგრამ ხშირად ორივეს could-ით თარგმნიან. ერთი კონკრეტული წარმატებისთვის (გამოცდა, ბილეთი, ადგილი სავსე მარშრუტკაში) could არ გამოდგება.
2. „ჩანდა“ → was seen. ქართულად „ციხიდან მთელი ძველი ქალაქი ჩანდა“ ისე ვამბობთ, რომ არ ვასახელებთ, ვინ ხედავს – და „ჩანდა“ ხშირად was seen-ად ითარგმნება. ინგლისურად was seen ნიშნავს „ვიღაცამ დაინახა / შეამჩნია“. ხედის აღსაწერად ინგლისური ამბობს we could see (ან was visible).
3. „შევძლებ“ → will can. ქართულ „შეძლება“-ს მომავლის ფორმა აქვს, ინგლისურ can-ს – არა. Will-ის შემდეგ be able to დგას.
4. „მინდა, რომ შევძლო“ → I want that I can. ქართულში ინფინიტივი არ არის, ამიტომ „რომ“ + ზმნა სიტყვასიტყვით ითარგმნება. ინგლისურში: want to be able to.
არ აგერიოთ
could (ზოგადი უნარი) თუ was able to (ერთი წარმატება) – უნარის ერთი და იგივე იდეა, მაგრამ დროის სხვა ხედვა. ქართულადაც: „შემეძლო“ თუ „შევძელი“.
could წარსული უნარისთვის თუ could შესაძლებლობისთვის – Could ნიშნავს „შეიძლება“-საც A2-22 და თავაზიან თხოვნასაც აწარმოებს A2-23.
couldn't (უნარი) თუ couldn't have (ვარაუდი წარსულზე) – She couldn't have known ლოგიკური დასკვნაა („ვერ გაიგებდა“), არა უნარი. იხ. B2-06.
მართლწერა და გამოთქმა
- could /kʊd/: l არ წარმოითქმის – ნუ წაიკითხავთ ისე, როგორც იწერება. წინადადებაში ხშირად სუსტდება: /kəd/. ნეიტრალური /ə/ ქართულში არ არის: მოკლე, მოდუნებული ხმოვანია.
- couldn't /ˈkʊdnt/ ორმარცვლიანია: d და n შორის ხმოვანი არ არის. თანხმოვნების ასეთი ჯგუფი ქართულად მოლაპარაკეებისთვის ადვილია.
- able /ˈeɪbl/: ორი მარცვალი, მეორეში ხმოვანი არ ისმის – „ეიბილ“-ს ნუ იტყვით. l აქ ბნელი, „სქელი“ ლ-ა. was able to-ში სიტყვები ერთმანეთს ებმის: /wəz ˈeɪbl tə/.
- managed /ˈmænɪdʒd/: ორი მარცვალი, მახვილი პირველზე. -ed ცალკე მარცვალს არ ქმნის. /dʒ/ ქართული ჯ-ა, ხოლო /æ/ ქართულ ე-ზე უფრო ღიაა: პირი ფართოდ გააღეთ.
- I'll be able to /aɪl bi ˈeɪbl tə/; won't be able to /wəʊnt bi ˈeɪbl tə/ (UK), /woʊnt bi ˈeɪbl tə/ (US). won't-ში /w/ ქართული ვ არ არის: ტუჩები დაამრგვალეთ და კბილებს ნუ შეახებთ.
ოქროს წესი
Could = ზოგადი უნარი წარსულში („შემეძლო“). Was able to / managed to = ერთი წარმატება („შევძელი“, „მოვახერხე“) – მაგრამ could see / hear / understand სწორია. Couldn't = ორივე („ვერ“). სადაც can-ს ფორმა არ აქვს – will-ის, have-ისა და to-ს შემდეგ – გამოიყენეთ be able to.
სავარჯიშოები
A. ფორმა
ჩასვით გამოტოვებული სიტყვა ან ფრჩხილებში მოცემული ზმნის სწორი ფორმა.
-
Next year, I'll able to drive.
-
She hasn't able to visit us since she moved.
-
After an hour, we (manage) to fix the car.
-
შეადგინეთ კითხვა წარსულში: you / be able to / find / a parking space?
-
He tried, but he (not / manage) to open the jar.
-
I'd like to able to speak Japanese.
B. მნიშვნელობა
აირჩიეთ ვარიანტი, რომელიც სიტუაციას შეესაბამება.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: When I was six, I … count to a hundred.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: The door was locked, but we … get in through the window.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: I looked everywhere, but I find my keys.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: From our hotel room, we … see the sea.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: I'm sorry, I come on Friday.
C. იპოვეთ შეცდომა
ყოველ წინადადებაში ერთი შეცდომაა, ან წინადადება სწორია. დაწერეთ გასწორებული წინადადება ან დაწერეთ correct.
-
I will can help you on Monday.
-
He managed to passing the test.
-
I haven't could sleep this week.
-
My grandfather could speak four languages.
D. კონტექსტში
ფრჩხილებში მოცემული ზმნები ჩასვით სწორი ფორმით.
Last winter there was a big snowstorm. No trains were running, so I 16 (not / can) get to work by train. I waited for an hour, and in the end I 17 (manage) to find a taxi. The roads were terrible, but the driver 18 (be able to) get me to the office by ten. From my desk, I 19 (can) see the snow all day. Good news: tomorrow I 20 (be able to) work from home.
E. თქვენი ჯერი
დაწერეთ ინგლისურად.
-
დაწერეთ ერთი რამ, რაც ბავშვობაში შეგეძლოთ, და ერთი რამ, რაც არ შეგეძლოთ.
-
დაწერეთ რთულ მომენტზე, როცა რაღაცის გაკეთება მოახერხეთ.
F. შერეული გამეორება
გაიმეორეთ წინა გაკვეთილები.
-
A2-22 May, Might, Could: შესაძლებლობა ინგლისურად („შეიძლება“, „ალბათ“) აირჩიეთ სწორი პასუხი: I'm not sure, but I … be at the meeting tomorrow.
-
A2-23 თხოვნა, შეთავაზება და ნებართვა ინგლისურად: Could you, Can I, Shall I, Would you mind გადააკეთეთ თავაზიან თხოვნად: Help me with this box.
-
A2-19 Present Perfect თუ Past Simple? სხვაობა ქართულად We (move) to this town in 2018.
პასუხები
A. ფორმა
- be
- been
- managed
- Were you able to find a parking space?
- didn't manage / did not manage
- be
B. მნიშვნელობა
- could
- managed to
- all three are correct
- could
- won't be able to
C. იპოვეთ შეცდომა
- I will be able to help you on Monday. / I'll be able to help you on Monday. / I can help you on Monday.
- He managed to pass the test.
- I haven't been able to sleep this week.
- ✓ My grandfather could speak four languages.
D. კონტექსტში
- couldn't / could not
- managed
- was able to
- could
- 'll be able to / will be able to / 'm going to be able to / am going to be able to
E. თქვენი ჯერი
- I could swim when I was five. I couldn't ride a bike until I was nine.
- Last year I lost my passport, but I managed to get a new one in two days.
F. შერეული გამეორება
- might not
- Could you help me with this box, please? / Could you please help me with this box? / Could you help me with this box? / Would you help me with this box, please? / Can you help me with this box, please? / Would you mind helping me with this box?
- moved
