Could, Was Able To жана Managed To кыргызча: «-а алчумун», «-а алдым» жана «-а алам»
Could, Was Able To, Managed To: Ability in Other Times
Бул бетте
Максат
Бул сабактан кийин сиз өткөндө эмне кыла алганыңызды, бир жолу эмнеге жетишкениңизди жана келечекте эмне кыла ала турганыңызды айта аласыз. Бул үчүн could, was able to, managed to жана ар кандай чактардагы be able to колдоносуз.
Негизги ой
Can – жөндөмдүн этиши, бирок ал учур чакта гана жашайт A1-17. Жөндөмдү башка убакытка көчүрүү үчүн англис тилинде эки курал бар.
Биринчиси – can сөзүнүн өткөн чагы could. Ал өткөндөгү жалпы жөндөмдү билдирет – каалаган убакта кыла ала турган нерсени: When I was five, I could swim. Муну күрмөңүздөгү төш белги катары элестетиңиз: сизде болгон чеберчилик.
Бирок төш белгиңиздин болушу бир оор күнү жеңишке жетүүдөн башкача. Бир жолку ийгилик үчүн англис тилинде was able to же managed to колдонулат: The water was rough, but I managed to swim to the boat. Бул – бир жеңиш үчүн берилген кубок. Managed to бул оңой болбогонун да кошот.
Тануу формасы жеңилирээк: couldn't экөөнө тең ылайыктуу.
Акырында, can сөзүнүн -ing формасы да, to менен келген формасы да, will формасы да жок. Ошондуктан башка чактар үчүн be able to колдонуңуз: will be able to, have been able to, want to be able to.
Кыргыз тили жана англис тили
Кыргызча жөндөмдү -а ал- («сүзө алам») менен айтабыз, жана бул форма бардык чактарга эркин өтөт. Жакшы жаңылык: кыргызча да англисчедегидей айырма бар. Өткөндөгү жалпы жөндөм үчүн -а алчумун («беш жашымда сүзө алчумун») айтабыз – бул could. Бир жолку ийгилик үчүн -а алдым («акыры оңдой алдым») же -ып үлгүрдүм айтабыз – бул was able to / managed to. Кыйынчылыгы келечекте: -а алам учур чакты да, келечекти да билдирет («бир нече айдан кийин сүйлөй аласыз»), ал эми англисче can жаңы жөндөм үчүн келечекке өтпөйт – will be able to керек. Ошондой эле «бир жумадан бери уктай албай жатам» дегендей «…дан бери» + учур чак англисчеде have been able to менен айтылат.
| Кыргызча | Англисче | Эмнеси айырмаланат? |
|---|---|---|
| Чоң энем үч тилде сүйлөй алчу. | My grandmother could speak three languages. | Бул жерде да ушундай: «-а алчу» = жалпы жөндөм → could |
| Үч сааттан кийин ал акыры принтерди оңдой алды. | After three hours, she finally managed to fix the printer. | «-а алды» = бир жолку ийгилик → managed to / was able to (could эмес) |
| Такси таба албадык. | We couldn't find a taxi. | тануу → couldn't (жалпы да, бир жолку да) |
| Терезеден тоолор көрүнүп турду. | We could see the mountains. | see, hear, understand менен бир жолу болсо да could |
| Бир нече айдан кийин англисче жөнөкөй маек кура аласыз. | You'll be able to have a simple conversation in English. | «-а аласыз» келечекти да билдирет → will be able to |
| Күн бою көз айнегимди таба албай жатам. | I haven't been able to find my glasses all day. | азырга чейин → have been able to |
| Атамдай тамак жасай алгым келет. | I'd love to be able to cook like my dad. | to кийин can келбейт → to be able to |
Кыскасы: «-а алчумун» → could; «-а алдым», «акыры … -а алдым», «-ып үлгүрдүм» → was able to / managed to; «-а албадым» → couldn't; келечектеги «-а алам» (жаңы жөндөм) → will be able to.
Түзүлүшү
Өткөндөгү жөндөм
| Мааниси | Ырастоо | Тануу |
|---|---|---|
| жалпы жөндөм | I could read when I was four. | I couldn't read until I was six. |
| бир жолку ийгилик | We were able to / managed to fix it. | We couldn't / weren't able to / didn't manage to fix it. |
Суроолор
| Формасы | Мисал |
|---|---|
| Could + ээ + негизги форма? | Could you swim when you were a child? |
| Was / Were + ээ + able to + негизги форма? | Were you able to find a parking space? |
| Did + ээ + manage to + негизги форма? | Did you manage to finish the report? |
Be able to башка чактарда жана формаларда
| Формасы | Мисал |
|---|---|
| Келер чак: will be able to | You'll be able to drive after a few lessons. |
| Келер чак, тануу: won't be able to | I won't be able to come tomorrow. |
| Present Perfect (учур чактын аткарылган түрү): have / has been able to | She hasn't been able to sleep this week. |
| Башка этиштен кийин: to be able to | I'd like to be able to play the guitar. |
| Модалдык этиштен кийин: might / should be able to | We might be able to help. |
Формалар бир карапта
| could | was able to | managed to | |
|---|---|---|---|
| Өткөн чак: жалпы жөндөм | ооба | ооба | жок |
| Өткөн чак: бир жолку ийгилик (ырастоо) | жок (see, hear, understand… менен ооба) | ооба | ооба |
| Өткөн чак: тануу (эки маанисинде тең) | ооба | ооба | ооба |
Колдонулушу
1Could – өткөндөгү жалпы жөндөм
Өткөндө белгилүү бир убакыт бою бирөөдө болгон чеберчилик же жөндөм үчүн could + негизги форма колдонуңуз. Кыргызча: «-а алчу».
2Was able to / managed to – бир жолку ийгилик
Өткөндөгү бир кырдаал ийгиликтүү бүткөндө could эмес, was / were able to же managed to колдонуңуз. Managed to бул оңой болбогонун көрсөтөт. Кыргызча: «-а алдым», «акыры … -а алдым», «-ып үлгүрдүм».
3Couldn't – экөөнө тең
Тануу формасында couldn't жалпы жөндөм үчүн да, бир жолку окуя үчүн да туура. Wasn't able to жана didn't manage to да болот. Кыргызча да экөө тең «-а албадым», «-а алган жокмун» же «-а алчу эмесмин».
4See, hear, smell, understand, remember менен could
Сезүү жана ойлоо этиштери менен could бир жолку окуя үчүн да кадимки нерсе. Кыргызча мындай учурда көбүнчө «көрүнүп турду», «угулуп жатты» дейбиз.
5Башка чактардагы be able to
Can сөзүнүн келер чак, аткарылган чак же to менен келген формасы жок, ошондуктан be able to колдонуңуз. (Келечектеги макулдашуу үчүн can туура: I can see you tomorrow at ten. Азырынча сизде жок жаңы жөндөм үчүн will be able to колдонуңуз.)
Көп кездешкен каталар
Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
1. «-а алдым» → could. Мектепте көбүнчө «could – can сөзүнүн өткөн чагы» деп үйрөтүшөт, ошондуктан бардык «-а алдым» дегенди could менен которуп коюу оңой. Бирок кыргызча өзү эки форманы айырмалайт: «-а алчумун» (жалпы жөндөм) жана «-а алдым» (бир жолку ийгилик). Ушул айырманы англисчеге да колдонуңуз: бир жолку ийгилик үчүн managed to же was able to.
2. «-а алам» (келечекте) → will can. Кыргызча «-а алам» келечекти да билдирет: «Курстан кийин англисче китеп окуй алат». Аны англисчеге которгондо will менен can сөзүн катар коюу оңой, бирок эки модалдык этиш катар келбейт. Жаңы жөндөм үчүн will be able to колдонуңуз.
3. «…дан бери -а албай жатам» → can't since. Кыргызча азырга чейин уланып жаткан кырдаалды учур чак менен айтабыз: «Көчүп келгенден бери чоң энем кечинде балконго чыгып отура албай жатат». Англисчеде since менен бул have / has been able to (Present Perfect) болот.
4. «Сүйлөй алуу маанилүү» → important to can. Кыргызча «-а алуу» – жөн эле этиштен жасалган зат атооч: «англисче сүйлөй алуу маанилүү», «айдай алуу керек». Аны англисчеге to can деп которуу оңой, бирок can сөзүнүн to менен келген формасы жок. To сөзүнөн кийин to be able to колдонуңуз.
Чаташтырбаңыз
could (жалпы чеберчилик) жана was able to (бир жолку ийгилик) – Жөндөм жөнүндө бир эле ой, бирок убакытка башкача көз караш. Кыргызча: «-а алчумун» жана «-а алдым».
өткөндөгү жөндөм маанисиндеги could жана мүмкүнчүлүк маанисиндеги could – Could «мүмкүн» дегенди да билдирет A2-22, ошондой эле сылык өтүнүч түзөт A2-23.
couldn't (жөндөм) жана couldn't have (өткөн жөнүндө божомол) – She couldn't have known жөндөм эмес, логикалык божомол. B2-06 караңыз.
Жазылышы жана айтылышы
- could /kʊd/: l окулбайт. Сүйлөмдө көбүнчө алсыз айтылат: /kəd/.
- couldn't /ˈkʊdnt/ эки муундан турат: /d/ менен /n/ ортосунда үндүү жок, аба мурун аркылуу чыгат.
- able /ˈeɪbl/: басым биринчи муунда. Аягындагы /bl/ ортосуна үндүү кошпоңуз: «эйбыл» эмес. was able to дегенде сөздөр биригет: /wəz ˈeɪbl tə/.
- managed /ˈmænɪdʒd/ эки муундан турат, басым биринчи муунда. Аягындагы -ed өзүнчө муун эмес: «ма-не-джед» деп айтпаңыз. Биринчи үндүү /æ/ кыргыз тилинде жок: оозду кеңири ачыңыз, тыбыш э менен а ортосунда турат.
- managed to тизмегинде /d/ кийинки /t/ ичинде дээрлик жоголот.
- I'll be able to /aɪl bi ˈeɪbl tə/; won't be able to /wəʊnt bi ˈeɪbl tə/ (UK), /woʊnt bi ˈeɪbl tə/ (US). won't башындагы /w/ тыбышын в деп айтпаңыз: эриндерди томолоктоңуз.
Алтын эреже
Could = өткөндөгү жалпы чеберчилик. Was able to / managed to = бир жолку ийгилик (бирок could see / hear / understand туура). Couldn't = экөөнө тең. Can сөзүнүн формасы жок жерде – will, have же to сөзүнөн кийин – be able to колдонуңуз. Эсиңизде болсун: «-а алчумун» = could, «-а алдым» = managed to / was able to.
Көнүгүүлөр
A. Түзүлүшү
Сүйлөмдөрдү толуктаңыз. Кашаада этиш болсо, анын туура формасын жазыңыз.
-
Next year, I'll able to drive.
-
She hasn't able to visit us since she moved.
-
After an hour, we (manage) to fix the car.
-
Өткөн чакта суроо түзүңүз: you / be able to / find / a parking space?
-
He tried, but he (not / manage) to open the jar.
-
I'd like to able to speak Japanese.
B. Мааниси
Кырдаалга ылайык жоопту тандаңыз.
-
Туура жоопту тандаңыз: When I was six, I … count to a hundred.
-
Туура жоопту тандаңыз: The door was locked, but we … get in through the window.
-
Туура жоопту тандаңыз: I looked everywhere, but I find my keys.
-
Туура жоопту тандаңыз: From our hotel room, we … see the sea.
-
Туура жоопту тандаңыз: I'm sorry, I come on Friday.
C. Катаны табыңыз
Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.
-
I will can help you on Monday.
-
He managed to passing the test.
-
I haven't could sleep this week.
-
My grandfather could speak four languages.
D. Текстте
Кашаадагы этиштин туура формасын жазыңыз.
Last winter there was a big snowstorm. No trains were running, so I 16 (not / can) get to work by train. I waited for an hour, and in the end I 17 (manage) to find a taxi. The roads were terrible, but the driver 18 (be able to) get me to the office by ten. From my desk, I 19 (can) see the snow all day. Good news: tomorrow I 20 (be able to) work from home.
E. Сиздин кезегиңиз
Өзүңүз жөнүндө англисче жазыңыз.
-
Бала кезиңизде кыла алган бир нерсени жана кыла албаган бир нерсени жазыңыз.
-
Бир нерсеге кыйынчылык менен жетишкен учуруңуз жөнүндө жазыңыз.
F. Аралаш кайталоо
Мурунку сабактарды кайталаңыз.
-
A2-22 May, Might жана Could кыргызча: «-ышы мүмкүн» жана «балким» англисче Туура жоопту тандаңыз: I'm not sure, but I … be at the meeting tomorrow.
-
A2-23 Could you, Can I, Shall I кыргызча: англисче сылык өтүнүч, сунуш жана уруксат Сылык кылыңыз: Help me with this box.
-
A2-19 Present Perfect же Past Simple? Айырмасы кыргызча түшүндүрүлөт We (move) to this town in 2018.
Жооптор
A. Түзүлүшү
- be
- been
- managed
- Were you able to find a parking space?
- didn't manage / did not manage
- be
B. Мааниси
- could
- managed to
- all three are correct
- could
- won't be able to
C. Катаны табыңыз
- I will be able to help you on Monday. / I'll be able to help you on Monday. / I can help you on Monday.
- He managed to pass the test.
- I haven't been able to sleep this week.
- ✓ My grandfather could speak four languages.
D. Текстте
- couldn't / could not
- managed
- was able to
- could
- 'll be able to / will be able to / 'm going to be able to / am going to be able to
E. Сиздин кезегиңиз
- I could swim when I was five. I couldn't ride a bike until I was nine.
- Last year I lost my passport, but I managed to get a new one in two days.
F. Аралаш кайталоо
- might not
- Could you help me with this box, please? / Could you please help me with this box? / Could you help me with this box? / Would you help me with this box, please? / Can you help me with this box, please? / Would you mind helping me with this box?
- moved
