Could, Was Able To apo Managed To? Aftësia në të kaluarën dhe të ardhmen në anglisht
Could, Was Able To, Managed To: Ability in Other Times
Në këtë faqe
Qëllimi
Pas këtij mësimi do të dini të flisni për atë që dinit ose mundeshit të bënit në të kaluarën, për atë që ia dolët ta bënit një herë të caktuar dhe për atë që do të jeni në gjendje të bëni në të ardhmen – me could, was able to, managed to dhe be able to në kohë të ndryshme.
Ideja kryesore
Can është folja e aftësisë, por ajo jeton vetëm në të tashmen A1-17. Për ta çuar aftësinë në kohë të tjera, anglishtja ka dy mjete.
I pari është could, e kaluara e can. Ai tregon një aftësi të përgjithshme në të kaluarën – diçka që mund ta bënit kurdo: When I was five, I could swim. Mendojeni si një stemë në xhaketë: një aftësi që e kishit.
Por të kesh një stemë është ndryshe nga të fitosh në një ditë të vështirë. Për një sukses të vetëm, anglishtja përdor was able to ose managed to: The water was rough, but I managed to swim to the boat. Ky është një kupë për një fitore. Managed to shton idenë se ishte e vështirë.
Mohorja është më e lehtë: couldn't shkon për të dyja.
Së fundi, can nuk ka formë -ing, nuk ka paskajore me to dhe nuk ka formë me will. Prandaj për kohët e tjera përdorni be able to: will be able to, have been able to, want to be able to.
Shqipja dhe anglishtja
Këtu shqipja ju ndihmon shumë, sepse e bën vetë dallimin mes stemës dhe kupës. Për aftësinë e përgjithshme përdorim të pakryerën: «Kur isha pesë vjeç, dija të notoja», «mundja të vrapoja dhjetë kilometra». Kjo është could. Për një sukses të vetëm përdorim të kryerën e thjeshtë: «munda t'u përgjigjem», «arrita ta rregulloj», «ia dola». Kjo është was able to / managed to – jo could, edhe pse «munda» duket si «could». Dhe kujdes me «arrita»: në këtë kuptim nuk është arrived, por managed.
Shqipja i ka të gjitha kohët e «mund»: «do të mund të», «kam mundur», «të mundem». Anglishtja nuk i ka me can: aty hyn be able to. Me see, hear, understand anglishtja thotë could edhe për një herë të vetme, kurse në shqip shpesh nuk themi fare «mund»: «Nga dritarja shihnim malet».
| Shqip | Anglisht | Çfarë ndryshon |
|---|---|---|
| Kur isha pesë vjeç, dija të notoja. | When I was five, I could swim. | aftësi e përgjithshme: e pakryera → could |
| Provimi ishte i vështirë, por munda t'u përgjigjem të gjitha pyetjeve. | The exam was hard, but I was able to answer all the questions. | një sukses: «munda» → was able to, jo could |
| Pas tri orësh, më në fund arriti ta rregullonte printerin. | After three hours, she finally managed to fix the printer. | «arriti» = managed, jo arrived |
| Nuk munda të vija në festën tënde. | I couldn't come to your party. | mohore: couldn't për të dyja – këtu është njësoj |
| Nga dritarja e hotelit shihnim malet. | From the hotel window, we could see the mountains. | me see / hear: could |
| Pas disa muajsh do të mund të flisni. | You'll be able to have a conversation. | e ardhmja: will be able to, jo will can |
| Gjithë ditën nuk kam mundur t'i gjej syzet. | I haven't been able to find my glasses all day. | e kryera: have been able to |
| Do të doja të dija të gatuaja si babai. | I'd love to be able to cook like my dad. | pas to: be able to |
Shkurt: «dija / mundja» (aftësi e përgjithshme) = could; «munda / arrita / ia dola» (një sukses) = was able to / managed to; «do të mund të» = will be able to.
Forma
Aftësia në të kaluarën
| Kuptimi | Pohore | Mohore |
|---|---|---|
| aftësi e përgjithshme | I could read when I was four. | I couldn't read until I was six. |
| një sukses i vetëm | We were able to / managed to fix it. | We couldn't / weren't able to / didn't manage to fix it. |
Pyetjet
| Forma | Shembull |
|---|---|
| Could + kryefjala + forma bazë? | Could you swim when you were a child? |
| Was / Were + kryefjala + able to + forma bazë? | Were you able to find a parking space? |
| Did + kryefjala + manage to + forma bazë? | Did you manage to finish the report? |
Be able to në kohë dhe forma të tjera
| Forma | Shembull |
|---|---|
| E ardhmja: will be able to | You'll be able to drive after a few lessons. |
| E ardhmja mohore: won't be able to | I won't be able to come tomorrow. |
| Present Perfect (e kryera): have / has been able to | She hasn't been able to sleep this week. |
| Pas një foljeje tjetër: to be able to | I'd like to be able to play the guitar. |
| Pas një foljeje modale: might / should be able to | We might be able to help. |
Format me një shikim
| could | was able to | managed to | |
|---|---|---|---|
| E kaluara: aftësi e përgjithshme | po | po | jo |
| E kaluara: një sukses (pohore) | jo (përveç see, hear, understand…) | po | po |
| E kaluara: mohore (të dy kuptimet) | po | po | po |
Përdorimi
1Could – aftësia e përgjithshme në të kaluarën
Përdorni could + formën bazë për aftësi që dikush i kishte për një periudhë kohe në të kaluarën. Në shqip këtu themi «dinte të» ose «mundte të», në të pakryerën.
2Was able to / managed to – sukses në një rast të vetëm
Për një situatë të vetme në të kaluarën që përfundoi me sukses, përdorni was / were able to ose managed to, jo could. Managed to tregon se ishte e vështirë. Në shqip: «munda», «arrita», «ia dola».
3Couldn't – shkon për të dyja
Në mohore, couldn't është i saktë si për aftësinë e përgjithshme, ashtu edhe për një rast të vetëm. Mund të thuhet edhe wasn't able to dhe didn't manage to. Në shqip njësoj: «nuk dija», «nuk munda».
4Could me see, hear, smell, understand, remember
Me foljet e shqisave dhe të të menduarit, could është normal edhe për një rast të vetëm. Në shqip këtu shpesh përdorim thjesht të pakryerën, pa «mund».
5Be able to në kohë të tjera
Can nuk ka formë të së ardhmes, të së kryerës ose paskajore me to, prandaj përdorni be able to. (Për një marrëveshje në të ardhmen can është në rregull: I can see you tomorrow at ten. Për një aftësi të re që ende s'e keni, përdorni will be able to.)
Gabime të shpeshta
Kurthe për shqipfolësit
1. «Munda» për një sukses → could. «Pas dy orësh në telefon, më në fund munda ta anuloj rezervimin». «Munda» duket si e kaluara e «mund», prandaj del could. Por për një sukses të vetëm anglishtja do was able to ose managed to.
2. «Arrita të» → arrived to. «Treni u vonua, por arrita ta kap lidhjen për në Shkodër». Në shqip «arrij» do të thotë edhe «mbërrij», edhe «ia dal». Fjalë për fjalë del arrived to. Në anglisht arrive është vetëm «mbërrij»; për «ia dola» thuhet managed to.
3. «Do të mund të» → will can. «Kur ta rregullojnë ashensorin, gjyshja do të mund të dalë sërish vetë nga shtëpia». Shqipja e vë «mund» lirshëm në të ardhmen. Në anglisht can nuk vjen pas will: will be able to.
4. «Nuk kam mundur» → haven't could. «Që kur më është lënduar gjuri, nuk kam mundur të dal për vrap». Shqipja ka edhe të kryerën e «mund». Në anglisht can / could nuk kanë Present Perfect: haven't been able to.
Mos i ngatërroni
could (aftësi e përgjithshme) apo was able to (një sukses) – E njëjta ide aftësie, por një vështrim tjetër mbi kohën. Në shqip: «dija» apo «munda / arrita».
could për aftësi në të kaluarën apo could për mundësi – Could do të thotë edhe «është e mundur» A2-22, dhe shërben për kërkesa të sjellshme A2-23. Në shqip të dyja mund të jenë «mund».
couldn't (aftësi) apo couldn't have (hamendje për të kaluarën) – She couldn't have known është një përfundim logjik («s'ka si ta kishte ditur»), jo aftësi. Shih B2-06.
Drejtshkrimi dhe shqiptimi
- could /kʊd/: l-ja nuk shqiptohet. Në fjali shpesh dobësohet: /kəd/, me një zanore shumë afër «ë»-së shqipe.
- couldn't /ˈkʊdnt/ ka dy rrokje. Mes d dhe n nuk ka zanore: mos shtoni «ë».
- able /ˈeɪbl/: theksi bie në rrokjen e parë, që fillon me diftongun /eɪ/; mos e lexoni ashtu siç shkruhet, «a-ble». Te was able to fjalët lidhen: /wəz ˈeɪbl tə/.
- managed /ˈmænɪdʒd/ ka dy rrokje, me theks në të parën. Fundi -ed nuk është rrokje më vete, edhe pse në shqip do ta lexonim kështu. /dʒ/ është «xh» e shqipes. /æ/ në rrokjen e parë nuk ekziston në shqip: hapeni gojën më shumë se për «e».
- I'll be able to /aɪl bi ˈeɪbl tə/; won't be able to /wəʊnt bi ˈeɪbl tə/ (UK), /woʊnt bi ˈeɪbl tə/ (US).
Rregulli i artë
Could = një aftësi e përgjithshme në të kaluarën («dija»). Was able to / managed to = një sukses («munda», «arrita») – por could see / hear / understand është në rregull. Couldn't = për të dyja. Aty ku can nuk ka formë – pas will, have ose to – përdorni be able to.
Ushtrime
A. Forma
Plotësoni fjalën që mungon ose vendosini foljet në kllapa në formën e duhur.
-
Next year, I'll able to drive.
-
She hasn't able to visit us since she moved.
-
After an hour, we (manage) to fix the car.
-
Formoni një pyetje në të kaluarën: you / be able to / find / a parking space?
-
He tried, but he (not / manage) to open the jar.
-
I'd like to able to speak Japanese.
B. Kuptimi
Zgjidhni mundësinë që i përshtatet situatës.
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: When I was six, I … count to a hundred.
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: The door was locked, but we … get in through the window.
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: I looked everywhere, but I find my keys.
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: From our hotel room, we … see the sea.
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: I'm sorry, I come on Friday.
C. Gjeni gabimin
Çdo fjali ka një gabim ose është e saktë. Shkruani fjalinë e korrigjuar ose shkruani correct.
-
I will can help you on Monday.
-
He managed to passing the test.
-
I haven't could sleep this week.
-
My grandfather could speak four languages.
D. Në kontekst
Lexoni tekstin dhe plotësoni fjalët që mungojnë. Vendosini foljet në kllapa në formën e duhur.
Last winter there was a big snowstorm. No trains were running, so I 16 (not / can) get to work by train. I waited for an hour, and in the end I 17 (manage) to find a taxi. The roads were terrible, but the driver 18 (be able to) get me to the office by ten. From my desk, I 19 (can) see the snow all day. Good news: tomorrow I 20 (be able to) work from home.
E. Radha juaj
Shkruani në anglisht për veten tuaj.
-
Shkruani një gjë që dinit ta bënit si fëmijë dhe një gjë që nuk dinit ta bënit.
-
Shkruani për një moment të vështirë kur ia dolët të bënit diçka.
F. Përsëritje e përzier
Përsëritni mësimet e mëparshme.
-
A2-22 May, Might, Could: si thuhet «mund» dhe «ndoshta» në anglisht Zgjidhni përgjigjen e saktë: I'm not sure, but I … be at the meeting tomorrow.
-
A2-23 Could you, Can I, Shall I: kërkesa, leje dhe oferta të sjellshme në anglisht Bëjeni të sjellshme: Help me with this box.
-
A2-19 Present Perfect apo Past Simple? Dallimi i shpjeguar në shqip We (move) to this town in 2018.
Përgjigjet
A. Forma
- be
- been
- managed
- Were you able to find a parking space?
- didn't manage / did not manage
- be
B. Kuptimi
- could
- managed to
- all three are correct
- could
- won't be able to
C. Gjeni gabimin
- I will be able to help you on Monday. / I'll be able to help you on Monday. / I can help you on Monday.
- He managed to pass the test.
- I haven't been able to sleep this week.
- ✓ My grandfather could speak four languages.
D. Në kontekst
- couldn't / could not
- managed
- was able to
- could
- 'll be able to / will be able to / 'm going to be able to / am going to be able to
E. Radha juaj
- I could swim when I was five. I couldn't ride a bike until I was nine.
- Last year I lost my passport, but I managed to get a new one in two days.
F. Përsëritje e përzier
- might not
- Could you help me with this box, please? / Could you please help me with this box? / Could you help me with this box? / Would you help me with this box, please? / Can you help me with this box, please? / Would you mind helping me with this box?
- moved
