SlowingoMálfræði
A2 26 / 38

Could, was able to og managed to: geta í þátíð og framtíð á ensku

Could, Was Able To, Managed To: Ability in Other Times

Á þessari síðu
  1. Markmið
  2. Aðalatriðið
  3. Íslenska og enska
  4. Form
  5. Notkun
  6. Algengar villur
  7. Gildrur fyrir íslenskumælandi
  8. Ekki rugla saman
  9. Stafsetning og framburður
  10. Gullna reglan
  11. Æfingar

Markmið

Eftir þessa kennslustund geturðu talað um það sem þú kunnir eða gast í fortíðinni, það sem þér tókst einu sinni og það sem þú munt geta í framtíðinni. Til þess þarftu could, was able to, managed to og be able to í ólíkum tíðum.

Aðalatriðið

Can er sögn kunnáttu og getu, en hún lifir aðeins í nútíð A1-17. Til að flytja getuna yfir í aðrar tíðir hefur enskan tvö verkfæri.

Fyrra verkfærið er could, þátíðin af can. Hún lýsir almennri getu í fortíðinni – einhverju sem þú gast hvenær sem var: When I was five, I could swim. Hugsaðu um það sem merki á jakkanum: kunnátta sem þú hafðir.

En merki á jakka er ekki það sama og sigur á einum erfiðum degi. Um einn ákveðinn árangur notar enskan was able to eða managed to: The water was rough, but I managed to swim to the boat. Það er bikarinn fyrir einn sigur. Managed to bætir við að það hafi verið erfitt.

Neitunin er einfaldari: couldn't passar í bæði skiptin.

Og loks: can hefur hvorki -ing mynd, to-mynd né mynd á eftir will. Í öðrum tíðum og myndum notarðu be able to: will be able to, have been able to, want to be able to.

Íslenska og enska

Á íslensku höfum við nokkrar sagnir fyrir getu og árangur. „Kunni“ lýsir almennri kunnáttu: „Amma kunni þrjú tungumál“ – það er could. „Gat“ getur lýst bæði almennri getu („Ég gat hlaupið tíu kílómetra“) og einu skipti („Við gátum fengið miða“). Þar liggur gildran: „gat“ virðist alltaf vera could, en um eitt skipti sem tókst er could ekki eðlilega valið í játandi setningu. Góðu fréttirnar: „mér tókst að…“ samsvarar vel managed to.

„Geta“ er líka venjuleg sögn hjá okkur: hún hefur núliðna tíð („hef ekki getað“), framtíð („mun geta“) og nafnhátt („að geta“). Enska can hefur ekkert af þessu. Þar sem íslenskan notar „hef getað“, „mun geta“ eða „að geta“ notar enskan be able to: „Ég hef ekki getað sofið“ → I haven't been able to sleep. Og um framtíðina notum við oft nútíð („Eftir nokkra mánuði geturðu talað…“), en um nýja getu þarf enskan will be able to.

ÍslenskaEnskaHvað er ólíkt?
Amma kunni þrjú tungumál.My grandmother could speak three languages.almenn kunnátta → could – hér er þetta eins
Loksins tókst henni að laga prentarann.She finally managed to fix the printer.eitt skipti → managed to, ekki could
Við gátum fengið miða á síðustu sýninguna.We were able to get tickets for the last show.„gátum“ um eitt skipti → were able to
Við fundum engan leigubíl.We couldn't find a taxi.neitun: couldn't passar alltaf
Út um hótelgluggann sáum við fjöllin.From the hotel window, we could see the mountains.see, hear, understand → could, líka um eitt skipti
Ég hef ekki getað fundið gleraugun í allan dag.I haven't been able to find my glasses all day.„hef getað“ → have been able to
Eftir nokkra mánuði geturðu talað ensku.In a few months, you'll be able to have a simple conversation.á íslensku nútíð, á ensku will be able to
Mig langar að geta eldað eins og pabbi.I'd love to be able to cook like my dad.„að geta“ → to be able to

Í stuttu máli: „kunni“ og „gat“ um almenna getu eru could, „gat“ og „tókst“ um eitt skipti eru was able to / managed to, „gat ekki“ er couldn't. Þar sem can hefur enga mynd notarðu be able to.

Form

Geta í fortíðinni

MerkingJátandiNeitandi
almenn getaI could read when I was four.I couldn't read until I was six.
einn ákveðinn árangurWe were able to / managed to fix it.We couldn't / weren't able to / didn't manage to fix it.

Spurningar

MyndDæmi
Could + frumlag + grunnmynd?Could you swim when you were a child?
Was / Were + frumlag + able to + grunnmynd?Were you able to find a parking space?
Did + frumlag + manage to + grunnmynd?Did you manage to finish the report?

Be able to í öðrum tíðum og myndum

MyndDæmi
Framtíð: will be able toYou'll be able to drive after a few lessons.
Neitun í framtíð: won't be able toI won't be able to come tomorrow.
Present Perfect (enska núliðin tíð): have / has been able toShe hasn't been able to sleep this week.
Á eftir annarri sögn: to be able toI'd like to be able to play the guitar.
Á eftir háttarsögn: might / should be able toWe might be able to help.

Formin í hnotskurn

couldwas able tomanaged to
Fortíð: almenn getajájánei
Fortíð: eitt skipti sem tókst (játandi)nei (nema see, hear, understand…)jájá
Fortíð: neitun (báðar merkingar)jájájá

Notkun

1Could – almenn geta í fortíðinni

Notaðu could + grunnmynd um kunnáttu og getu sem einhver hafði um tíma í fortíðinni. Á íslensku er það yfirleitt „kunni“ eða „gat“.

My grandmother could speak three languages.
Amma mín kunni þrjú tungumál.
almenn kunnátta → could
I could ride a bike when I was four.
Ég kunni að hjóla þegar ég var fjögurra ára.
kunnátta í lengri tíma
Before the accident, he could run ten kilometres easily.
Fyrir slysið gat hann auðveldlega hlaupið tíu kílómetra.
„gat“ um lengri tíma → could
Could you read before you started school?
Kunnirðu að lesa áður en þú byrjaðir í skóla?
spurning: could + frumlag

2Was able to / managed to – árangur í eitt skipti

Þegar ein ákveðin staða í fortíðinni endaði vel notarðu was / were able to eða managed to, ekki could. Managed to gefur til kynna að það hafi verið erfitt. Á íslensku segjum við „gat“, „komst“ eða „tókst að“.

The exam was hard, but I was able to answer all the questions.
Prófið var erfitt, en ég gat svarað öllum spurningunum.
eitt skipti → was able to, ekki could
The fire spread quickly, but everyone managed to get out.
Eldurinn breiddist hratt út, en öllum tókst að komast út.
„tókst að“ → managed to
We were able to get tickets for the last show.
Við gátum fengið miða á síðustu sýninguna.
„gátum“ um eitt skipti → were able to
After three hours, she finally managed to fix the printer.
Eftir þrjá tíma tókst henni loksins að laga prentarann.
„tókst henni“ → she managed to
Did you manage to talk to the manager?
Tókst þér að tala við yfirmanninn?
„tókst þér“ í spurningu → Did you manage to…?

3Couldn't – passar í bæði skiptin

Í neitun er couldn't rétt bæði um almenna getu og um eitt skipti. Wasn't able to og didn't manage to eru líka möguleg. Á íslensku: „kunni ekki“, „gat ekki“, „komst ekki“, „tókst ekki“.

I couldn't swim until I was ten.
Ég kunni ekki að synda fyrr en ég var tíu ára.
almennt
I'm sorry I couldn't come to your party.
Fyrirgefðu að ég komst ekki í veisluna þína.
eitt skipti
We couldn't find a taxi, so we walked home.
Við fundum engan leigubíl, svo við gengum heim.
eitt skipti: couldn't passar
He tried for an hour, but he didn't manage to open the jar.
Hann reyndi í klukkutíma, en honum tókst ekki að opna krukkuna.
„tókst ekki“ → didn't manage to + grunnmynd

4Could með see, hear, smell, understand, remember

Með sögnum skynjunar og hugsunar er could algengt líka um eitt ákveðið skipti. Á íslensku notum við hér oftast einfalda þátíð: „sáum“, „heyrði“, „skildi“.

From the hotel window, we could see the mountains.
Út um hótelgluggann sáum við fjöllin.
could see líka um eitt skipti
I could hear music from next door.
Ég heyrði tónlist hjá nágrönnunum.
á íslensku einföld þátíð, á ensku I could hear
She spoke very fast, but I could understand most of it.
Hún talaði mjög hratt, en ég skildi mest af því.
could understand

5Be able to í öðrum tíðum

Can hefur hvorki framtíð né to-mynd og er ekki notað í Present Perfect, svo þú notar be able to. (Um samkomulag í framtíðinni passar can: I can see you tomorrow at ten. Um nýja getu sem þú hefur ekki enn notarðu will be able to.)

In a few months, you'll be able to have a simple conversation in English.
Eftir nokkra mánuði geturðu haldið uppi einföldum samræðum á ensku.
á íslensku nútíð, á ensku will be able to
I won't be able to call you tonight. My battery is almost dead.
Ég get ekki hringt í þig í kvöld. Rafhlaðan er næstum búin.
won't be able to
I haven't been able to find my glasses all day.
Ég hef ekki getað fundið gleraugun mín í allan dag.
„hef ekki getað“ → haven't been able to
I'd love to be able to cook like my dad.
Mig langar svo að geta eldað eins og pabbi.
„að geta“ → to be able to
Ask Jenny. She might be able to help you.
Spurðu Jenny. Kannski getur hún hjálpað þér.
á eftir háttarsögn: be able to

Algengar villur

⚠️The road was icy, but I could drive home safely.
✅… but I managed to drive home safely.
Merkingin er röng hér: could gefur til kynna almenna getu. Um eitt skipti sem tókst notarðu managed to / was able to.
❌I will can come tomorrow.
✅I will be able to come tomorrow.
Tvær háttarsagnir geta ekki staðið saman. (Um samkomulag er I can come tomorrow líka rétt.)
❌I haven't could sleep.
✅I haven't been able to sleep.
Present Perfect: been able to.
❌I want to can play the piano.
✅I want to be able to play the piano.
Á eftir to: be able to.
❌She managed to finishing the work.
✅She managed to finish the work.
managed to + grunnmynd.
❌I could to swim when I was young.
✅I could swim when I was young.
Á eftir could kemur ekkert to.
❌We are able to won the game.
✅We were able to win the game.
Þátíð: were able to + grunnmynd.
❌He didn't managed to call.
✅He didn't manage to call.
Á eftir didn't kemur grunnmynd.

Gildrur fyrir íslenskumælandi

1. „Við gátum tekið góða mynd“ → could um eitt skipti. Á íslensku lýsa „gat“ og „gátum“ bæði almennri getu og einu skipti sem tókst: „Rétt fyrir miðnætti gátum við loksins tekið góða mynd af norðurljósunum.“ Þess vegna virðist could alltaf rétt þýðing. En um einn ákveðinn árangur í játandi setningu notar enskan managed to eða was / were able to.

⚠️The northern lights were weak all evening, but just before midnight we could take a really sharp photo of them above Kirkjufell with Dad's old camera.
✅The northern lights were weak all evening, but just before midnight we managed to take a really sharp photo of them above Kirkjufell with Dad's old camera. eða The northern lights were weak all evening, but just before midnight we were able to take a really sharp photo of them above Kirkjufell with Dad's old camera.
Málfræðilega rétt, en could hljómar eins og almenn geta; eitt skipti sem tókst → managed to

2. „Honum tókst að…“ → succeeded to. Á íslensku segjum við að eitthvað hafi tekist: „Honum hefur loksins tekist að rækta banana“. Í orðabók er „takast“ oft þýtt succeed, en á eftir succeed kemur ekki to + grunnmynd. Eðlilegast er managed to; með succeed er sagt succeeded in + -ing mynd.

❌After years of trying, a farmer near Fludir has finally succeeded to grow bananas in a greenhouse heated by a hot spring.
✅After years of trying, a farmer near Fludir has finally managed to grow bananas in a greenhouse heated by a hot spring. eða After years of trying, a farmer near Fludir has finally succeeded in growing bananas in a greenhouse heated by a hot spring.
„hefur loksins tekist að rækta“ → has managed to grow

3. „Hefurðu getað…?“ → have you could. Á íslensku hefur „geta“ núliðna tíð: „hef ekki getað“, „Hefurðu getað unnið eitthvað?“. Enska can er ekki til í Present Perfect. Notaðu have / has been able to.

❌Katrin, have you could get any work done at home with all that noise from the building site next to your flat?
✅Katrin, have you been able to get any work done at home with all that noise from the building site next to your flat?
„Hefurðu getað…?“ → Have you been able to…?

4. „Þú munt geta…“, „að geta“ → will can, to can. Á íslensku hefur „geta“ líka framtíð með „munu“ og nafnhátt með „að“: „Við munum geta séð Surtsey“, „Hann vonast til að geta hringt myndsímtal“. Enska can getur hvorki staðið á eftir will né to. Þar kemur will be able to og to be able to.

❌If the weather stays calm, the pilot says we will can see Surtsey from the plane on the way to the Westman Islands.
✅If the weather stays calm, the pilot says we will be able to see Surtsey from the plane on the way to the Westman Islands.
„munum geta“ → will be able to
❌My grandfather is eighty-two, but he has signed up for a computer course at the library in Selfoss, and he hopes to can video-call his grandchildren in Canada by Christmas.
✅My grandfather is eighty-two, but he has signed up for a computer course at the library in Selfoss, and he hopes to be able to video-call his grandchildren in Canada by Christmas.
„að geta“ → to be able to

Ekki rugla saman

could (almenn geta) og was able to (eitt skipti sem tókst) – Sama hugmynd um getu, en ólík sýn á tímann.

I could ski well when I was younger.
Ég kunni vel á skíði þegar ég var yngri.
almenn kunnátta
It was foggy, but I was able to ski down safely.
Það var þoka, en mér tókst að skíða örugglega niður.
einn erfiður dagur

could um getu í fortíð og could um möguleika – Could þýðir líka „það er mögulegt“ A2-22 og er notað í kurteislegum beiðnum A2-23. Á íslensku er möguleikinn „gæti“, en getan „gat“.

When I was a kid, I could climb any tree.
Þegar ég var krakki gat ég klifrað upp í hvaða tré sem var.
geta í fortíð
It could rain later.
Það gæti rignt seinna.
möguleiki

couldn't (geta) og couldn't have (ályktun um fortíðina) – She couldn't have known er rökrétt ályktun, ekki geta: „Hún gat ómögulega vitað það“. Sjá B2-06.

Stafsetning og framburður

  • could /kʊd/: l heyrist ekki. Í setningu er það oft veikt: /kəd/. Veika sérhljóðið /ə/ er stutt og slakt. Íslenskt d er óraddað, svo láttu raddböndin titra í lokin – annars hljómar orðið eins og /kʊt/.
  • couldn't /ˈkʊdnt/ er tvö atkvæði. Ekkert sérhljóð er á milli d og n: loftið fer út um nefið.
  • able /ˈeɪbl/: /eɪ/ er tvíhljóð, svipað íslensku ei. Seinna atkvæðið er bara /bl/ án sérhljóðs. Í was able to renna orðin saman: /wəz ˈeɪbl tə/. Í was er /z/ raddað.
  • managed /ˈmænɪdʒd/ er tvö atkvæði með áherslu á fyrra atkvæðinu, eins og við erum vön á íslensku. Sérhljóðið /æ/ er nýtt: munnurinn vel opinn og tungan frammi og niðri – lestu það ekki eins og íslenskt æ. Í lokin eru tvö rödduð hljóð, /dʒ/ og /d/: ekki gera úr þeim „tsj“ eða „t“.
  • I'll be able to /aɪl bi ˈeɪbl tə/; won't be able to /wəʊnt bi ˈeɪbl tə/ (UK), /woʊnt bi ˈeɪbl tə/ (US). won't byrjar á /w/: settu stút á varirnar og láttu tennurnar ekki snerta vörina.

Gullna reglan

Could = almenn geta í fortíð („kunni“, „gat“). Was able to / managed to = eitt skipti sem tókst („gat“, „tókst að“) – en could see / hear / understand er í lagi. Couldn't = hvort tveggja. Þar sem can hefur enga mynd – á eftir will, have eða to – notarðu be able to.

Æfingar

A. Form

Fylltu í eyðurnar með réttu orði eða mynd.

  1. Next year, I'll able to drive.
  2. She hasn't able to visit us since she moved.
  3. After an hour, we (manage) to fix the car.
  4. Búðu til spurningu í þátíð: you / be able to / find / a parking space?
  5. He tried, but he (not / manage) to open the jar.
  6. I'd like to able to speak Japanese.

B. Merking

Veldu rétta svarið.

  1. Veldu rétta svarið: When I was six, I … count to a hundred.
  2. Veldu rétta svarið: The door was locked, but we … get in through the window.
  3. Veldu rétta svarið: I looked everywhere, but I find my keys.
  4. Veldu rétta svarið: From our hotel room, we … see the sea.
  5. Veldu rétta svarið: I'm sorry, I come on Friday.

C. Finndu villuna

Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.

  1. I will can help you on Monday.
  2. He managed to passing the test.
  3. I haven't could sleep this week.
  4. My grandfather could speak four languages.

D. Í samhengi

Fylltu í eyðurnar í textanum með réttri mynd orðanna í svigunum.

A snowy day
Last winter there was a big snowstorm. No trains were running, so I 16 (not / can) get to work by train. I waited for an hour, and in the end I 17 (manage) to find a taxi. The roads were terrible, but the driver 18 (be able to) get me to the office by ten. From my desk, I 19 (can) see the snow all day. Good news: tomorrow I 20 (be able to) work from home.

E. Spreyttu þig

Skrifaðu á ensku um það sem þú kannt og það sem þér hefur tekist.

  1. Skrifaðu eitt sem þú kunnir sem barn og eitt sem þú kunnir ekki.
  2. Skrifaðu um erfitt augnablik þegar þér tókst samt að gera eitthvað.

F. Blönduð upprifjun

Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.

  1. A2-22 May, might og could: hvernig á að segja „kannski“ á ensku
    Veldu rétta svarið: I'm not sure, but I … be at the meeting tomorrow.
  2. A2-23 Beiðnir, boð og leyfi á ensku: Could you, Can I, Shall I
    Gerðu kurteist: Help me with this box.
  3. A2-19 Present Perfect eða Past Simple? Munurinn útskýrður á íslensku
    We (move) to this town in 2018.
Svör

A. Form

  1. be
  2. been
  3. managed
  4. Were you able to find a parking space?
  5. didn't manage / did not manage
  6. be

B. Merking

  1. could
  2. managed to
  3. all three are correct
  4. could
  5. won't be able to

C. Finndu villuna

  1. I will be able to help you on Monday. / I'll be able to help you on Monday. / I can help you on Monday.
  2. He managed to pass the test.
  3. I haven't been able to sleep this week.
  4. ✓ My grandfather could speak four languages.

D. Í samhengi

  1. couldn't / could not
  2. managed
  3. was able to
  4. could
  5. 'll be able to / will be able to / 'm going to be able to / am going to be able to

E. Spreyttu þig

  1. I could swim when I was five. I couldn't ride a bike until I was nine.
  2. Last year I lost my passport, but I managed to get a new one in two days.

F. Blönduð upprifjun

  1. might not
  2. Could you help me with this box, please? / Could you please help me with this box? / Could you help me with this box? / Would you help me with this box, please? / Can you help me with this box, please? / Would you mind helping me with this box?
  3. moved
Android appLærðu á ferðinni Google Play