Could, was able to og managed to: geta í þátíð og framtíð á ensku
Could, Was Able To, Managed To: Ability in Other Times
Á þessari síðu
Markmið
Eftir þessa kennslustund geturðu talað um það sem þú kunnir eða gast í fortíðinni, það sem þér tókst einu sinni og það sem þú munt geta í framtíðinni. Til þess þarftu could, was able to, managed to og be able to í ólíkum tíðum.
Aðalatriðið
Can er sögn kunnáttu og getu, en hún lifir aðeins í nútíð A1-17. Til að flytja getuna yfir í aðrar tíðir hefur enskan tvö verkfæri.
Fyrra verkfærið er could, þátíðin af can. Hún lýsir almennri getu í fortíðinni – einhverju sem þú gast hvenær sem var: When I was five, I could swim. Hugsaðu um það sem merki á jakkanum: kunnátta sem þú hafðir.
En merki á jakka er ekki það sama og sigur á einum erfiðum degi. Um einn ákveðinn árangur notar enskan was able to eða managed to: The water was rough, but I managed to swim to the boat. Það er bikarinn fyrir einn sigur. Managed to bætir við að það hafi verið erfitt.
Neitunin er einfaldari: couldn't passar í bæði skiptin.
Og loks: can hefur hvorki -ing mynd, to-mynd né mynd á eftir will. Í öðrum tíðum og myndum notarðu be able to: will be able to, have been able to, want to be able to.
Íslenska og enska
Á íslensku höfum við nokkrar sagnir fyrir getu og árangur. „Kunni“ lýsir almennri kunnáttu: „Amma kunni þrjú tungumál“ – það er could. „Gat“ getur lýst bæði almennri getu („Ég gat hlaupið tíu kílómetra“) og einu skipti („Við gátum fengið miða“). Þar liggur gildran: „gat“ virðist alltaf vera could, en um eitt skipti sem tókst er could ekki eðlilega valið í játandi setningu. Góðu fréttirnar: „mér tókst að…“ samsvarar vel managed to.
„Geta“ er líka venjuleg sögn hjá okkur: hún hefur núliðna tíð („hef ekki getað“), framtíð („mun geta“) og nafnhátt („að geta“). Enska can hefur ekkert af þessu. Þar sem íslenskan notar „hef getað“, „mun geta“ eða „að geta“ notar enskan be able to: „Ég hef ekki getað sofið“ → I haven't been able to sleep. Og um framtíðina notum við oft nútíð („Eftir nokkra mánuði geturðu talað…“), en um nýja getu þarf enskan will be able to.
| Íslenska | Enska | Hvað er ólíkt? |
|---|---|---|
| Amma kunni þrjú tungumál. | My grandmother could speak three languages. | almenn kunnátta → could – hér er þetta eins |
| Loksins tókst henni að laga prentarann. | She finally managed to fix the printer. | eitt skipti → managed to, ekki could |
| Við gátum fengið miða á síðustu sýninguna. | We were able to get tickets for the last show. | „gátum“ um eitt skipti → were able to |
| Við fundum engan leigubíl. | We couldn't find a taxi. | neitun: couldn't passar alltaf |
| Út um hótelgluggann sáum við fjöllin. | From the hotel window, we could see the mountains. | see, hear, understand → could, líka um eitt skipti |
| Ég hef ekki getað fundið gleraugun í allan dag. | I haven't been able to find my glasses all day. | „hef getað“ → have been able to |
| Eftir nokkra mánuði geturðu talað ensku. | In a few months, you'll be able to have a simple conversation. | á íslensku nútíð, á ensku will be able to |
| Mig langar að geta eldað eins og pabbi. | I'd love to be able to cook like my dad. | „að geta“ → to be able to |
Í stuttu máli: „kunni“ og „gat“ um almenna getu eru could, „gat“ og „tókst“ um eitt skipti eru was able to / managed to, „gat ekki“ er couldn't. Þar sem can hefur enga mynd notarðu be able to.
Form
Geta í fortíðinni
| Merking | Játandi | Neitandi |
|---|---|---|
| almenn geta | I could read when I was four. | I couldn't read until I was six. |
| einn ákveðinn árangur | We were able to / managed to fix it. | We couldn't / weren't able to / didn't manage to fix it. |
Spurningar
| Mynd | Dæmi |
|---|---|
| Could + frumlag + grunnmynd? | Could you swim when you were a child? |
| Was / Were + frumlag + able to + grunnmynd? | Were you able to find a parking space? |
| Did + frumlag + manage to + grunnmynd? | Did you manage to finish the report? |
Be able to í öðrum tíðum og myndum
| Mynd | Dæmi |
|---|---|
| Framtíð: will be able to | You'll be able to drive after a few lessons. |
| Neitun í framtíð: won't be able to | I won't be able to come tomorrow. |
| Present Perfect (enska núliðin tíð): have / has been able to | She hasn't been able to sleep this week. |
| Á eftir annarri sögn: to be able to | I'd like to be able to play the guitar. |
| Á eftir háttarsögn: might / should be able to | We might be able to help. |
Formin í hnotskurn
| could | was able to | managed to | |
|---|---|---|---|
| Fortíð: almenn geta | já | já | nei |
| Fortíð: eitt skipti sem tókst (játandi) | nei (nema see, hear, understand…) | já | já |
| Fortíð: neitun (báðar merkingar) | já | já | já |
Notkun
1Could – almenn geta í fortíðinni
Notaðu could + grunnmynd um kunnáttu og getu sem einhver hafði um tíma í fortíðinni. Á íslensku er það yfirleitt „kunni“ eða „gat“.
2Was able to / managed to – árangur í eitt skipti
Þegar ein ákveðin staða í fortíðinni endaði vel notarðu was / were able to eða managed to, ekki could. Managed to gefur til kynna að það hafi verið erfitt. Á íslensku segjum við „gat“, „komst“ eða „tókst að“.
3Couldn't – passar í bæði skiptin
Í neitun er couldn't rétt bæði um almenna getu og um eitt skipti. Wasn't able to og didn't manage to eru líka möguleg. Á íslensku: „kunni ekki“, „gat ekki“, „komst ekki“, „tókst ekki“.
4Could með see, hear, smell, understand, remember
Með sögnum skynjunar og hugsunar er could algengt líka um eitt ákveðið skipti. Á íslensku notum við hér oftast einfalda þátíð: „sáum“, „heyrði“, „skildi“.
5Be able to í öðrum tíðum
Can hefur hvorki framtíð né to-mynd og er ekki notað í Present Perfect, svo þú notar be able to. (Um samkomulag í framtíðinni passar can: I can see you tomorrow at ten. Um nýja getu sem þú hefur ekki enn notarðu will be able to.)
Algengar villur
Gildrur fyrir íslenskumælandi
1. „Við gátum tekið góða mynd“ → could um eitt skipti. Á íslensku lýsa „gat“ og „gátum“ bæði almennri getu og einu skipti sem tókst: „Rétt fyrir miðnætti gátum við loksins tekið góða mynd af norðurljósunum.“ Þess vegna virðist could alltaf rétt þýðing. En um einn ákveðinn árangur í játandi setningu notar enskan managed to eða was / were able to.
2. „Honum tókst að…“ → succeeded to. Á íslensku segjum við að eitthvað hafi tekist: „Honum hefur loksins tekist að rækta banana“. Í orðabók er „takast“ oft þýtt succeed, en á eftir succeed kemur ekki to + grunnmynd. Eðlilegast er managed to; með succeed er sagt succeeded in + -ing mynd.
3. „Hefurðu getað…?“ → have you could. Á íslensku hefur „geta“ núliðna tíð: „hef ekki getað“, „Hefurðu getað unnið eitthvað?“. Enska can er ekki til í Present Perfect. Notaðu have / has been able to.
4. „Þú munt geta…“, „að geta“ → will can, to can. Á íslensku hefur „geta“ líka framtíð með „munu“ og nafnhátt með „að“: „Við munum geta séð Surtsey“, „Hann vonast til að geta hringt myndsímtal“. Enska can getur hvorki staðið á eftir will né to. Þar kemur will be able to og to be able to.
Ekki rugla saman
could (almenn geta) og was able to (eitt skipti sem tókst) – Sama hugmynd um getu, en ólík sýn á tímann.
could um getu í fortíð og could um möguleika – Could þýðir líka „það er mögulegt“ A2-22 og er notað í kurteislegum beiðnum A2-23. Á íslensku er möguleikinn „gæti“, en getan „gat“.
couldn't (geta) og couldn't have (ályktun um fortíðina) – She couldn't have known er rökrétt ályktun, ekki geta: „Hún gat ómögulega vitað það“. Sjá B2-06.
Stafsetning og framburður
- could /kʊd/: l heyrist ekki. Í setningu er það oft veikt: /kəd/. Veika sérhljóðið /ə/ er stutt og slakt. Íslenskt d er óraddað, svo láttu raddböndin titra í lokin – annars hljómar orðið eins og /kʊt/.
- couldn't /ˈkʊdnt/ er tvö atkvæði. Ekkert sérhljóð er á milli d og n: loftið fer út um nefið.
- able /ˈeɪbl/: /eɪ/ er tvíhljóð, svipað íslensku ei. Seinna atkvæðið er bara /bl/ án sérhljóðs. Í was able to renna orðin saman: /wəz ˈeɪbl tə/. Í was er /z/ raddað.
- managed /ˈmænɪdʒd/ er tvö atkvæði með áherslu á fyrra atkvæðinu, eins og við erum vön á íslensku. Sérhljóðið /æ/ er nýtt: munnurinn vel opinn og tungan frammi og niðri – lestu það ekki eins og íslenskt æ. Í lokin eru tvö rödduð hljóð, /dʒ/ og /d/: ekki gera úr þeim „tsj“ eða „t“.
- I'll be able to /aɪl bi ˈeɪbl tə/; won't be able to /wəʊnt bi ˈeɪbl tə/ (UK), /woʊnt bi ˈeɪbl tə/ (US). won't byrjar á /w/: settu stút á varirnar og láttu tennurnar ekki snerta vörina.
Gullna reglan
Could = almenn geta í fortíð („kunni“, „gat“). Was able to / managed to = eitt skipti sem tókst („gat“, „tókst að“) – en could see / hear / understand er í lagi. Couldn't = hvort tveggja. Þar sem can hefur enga mynd – á eftir will, have eða to – notarðu be able to.
Æfingar
A. Form
Fylltu í eyðurnar með réttu orði eða mynd.
-
Next year, I'll able to drive.
-
She hasn't able to visit us since she moved.
-
After an hour, we (manage) to fix the car.
-
Búðu til spurningu í þátíð: you / be able to / find / a parking space?
-
He tried, but he (not / manage) to open the jar.
-
I'd like to able to speak Japanese.
B. Merking
Veldu rétta svarið.
-
Veldu rétta svarið: When I was six, I … count to a hundred.
-
Veldu rétta svarið: The door was locked, but we … get in through the window.
-
Veldu rétta svarið: I looked everywhere, but I find my keys.
-
Veldu rétta svarið: From our hotel room, we … see the sea.
-
Veldu rétta svarið: I'm sorry, I come on Friday.
C. Finndu villuna
Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.
-
I will can help you on Monday.
-
He managed to passing the test.
-
I haven't could sleep this week.
-
My grandfather could speak four languages.
D. Í samhengi
Fylltu í eyðurnar í textanum með réttri mynd orðanna í svigunum.
Last winter there was a big snowstorm. No trains were running, so I 16 (not / can) get to work by train. I waited for an hour, and in the end I 17 (manage) to find a taxi. The roads were terrible, but the driver 18 (be able to) get me to the office by ten. From my desk, I 19 (can) see the snow all day. Good news: tomorrow I 20 (be able to) work from home.
E. Spreyttu þig
Skrifaðu á ensku um það sem þú kannt og það sem þér hefur tekist.
-
Skrifaðu eitt sem þú kunnir sem barn og eitt sem þú kunnir ekki.
-
Skrifaðu um erfitt augnablik þegar þér tókst samt að gera eitthvað.
F. Blönduð upprifjun
Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.
-
A2-22 May, might og could: hvernig á að segja „kannski“ á ensku Veldu rétta svarið: I'm not sure, but I … be at the meeting tomorrow.
-
A2-23 Beiðnir, boð og leyfi á ensku: Could you, Can I, Shall I Gerðu kurteist: Help me with this box.
-
A2-19 Present Perfect eða Past Simple? Munurinn útskýrður á íslensku We (move) to this town in 2018.
Svör
A. Form
- be
- been
- managed
- Were you able to find a parking space?
- didn't manage / did not manage
- be
B. Merking
- could
- managed to
- all three are correct
- could
- won't be able to
C. Finndu villuna
- I will be able to help you on Monday. / I'll be able to help you on Monday. / I can help you on Monday.
- He managed to pass the test.
- I haven't been able to sleep this week.
- ✓ My grandfather could speak four languages.
D. Í samhengi
- couldn't / could not
- managed
- was able to
- could
- 'll be able to / will be able to / 'm going to be able to / am going to be able to
E. Spreyttu þig
- I could swim when I was five. I couldn't ride a bike until I was nine.
- Last year I lost my passport, but I managed to get a new one in two days.
F. Blönduð upprifjun
- might not
- Could you help me with this box, please? / Could you please help me with this box? / Could you help me with this box? / Would you help me with this box, please? / Can you help me with this box, please? / Would you mind helping me with this box?
- moved
