SlowingoQrammatika
A2 26 / 38

Could, Was Able To, Managed To azərbaycanca: keçmişdə və gələcəkdə bacarıq

Could, Was Able To, Managed To: Ability in Other Times

Bu səhifədə
  1. Məqsəd
  2. Əsas fikir
  3. Azərbaycan dili və ingilis dili
  4. Quruluş
  5. İstifadə
  6. Tez-tez edilən səhvlər
  7. Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
  8. Qarışdırmayın
  9. Yazılış və tələffüz
  10. Qızıl qayda
  11. Tapşırıqlar

Məqsəd

Bu dərsdən sonra siz keçmişdə nəyi bacardığınızdan, bir dəfə nəyə nail olduğunuzdan və gələcəkdə nəyi bacaracağınızdan danışa biləcəksiniz. Bunun üçün could, was able to, managed to və müxtəlif zamanlarda be able to işlədəcəksiniz.

Əsas fikir

Can bacarıq feilidir, amma o, yalnız indiki zamanda yaşayır A1-17. Bacarığı başqa zamanlara keçirmək üçün ingilis dilində iki alət var.

Birincisi could, yəni can sözünün keçmiş formasıdır. O, keçmişdəki ümumi bacarığı bildirir, yəni istənilən vaxt edə bildiyiniz bir şeyi: When I was five, I could swim. Onu gödəkcənizdəki nişan kimi düşünün: sizdə olan bir bacarıq.

Amma nişana sahib olmaq bir çətin gündə qalib gəlməkdən fərqlidir. Bir dəfəlik konkret uğur üçün ingilis dili was able to və ya managed to işlədir: The water was rough, but I managed to swim to the boat. Bu, bir qələbə üçün verilən kubokdur. Managed to işin çətin olduğunu da bildirir.

İnkar daha asandır: couldn't hər iki halda işlənir.

Sonda: can sözünün -ing forması, to ilə məsdəri və will ilə forması yoxdur. Ona görə başqa zamanlarda be able to işlədin: will be able to, have been able to, want to be able to.

Azərbaycan dili və ingilis dili

Azərbaycan dilində bacarığı -a / -ə bilmək ilə deyirik və bu feil bütün zamanlarda dəyişir. Burada yaxşı xəbər var: azərbaycan dili də ümumi bacarıqla bir dəfəlik uğuru fərqləndirir. -a bilirdim («üzə bilirdim») ümumi bacarıqdır, yəni could. -a bildim («bilet ala bildik»), bacardım, macal tapdım isə bir dəfəlik uğurdur, yəni was able to / managed to. Problem məktəbdə öyrəndiyimiz «could = -a bildi» qaydasından yaranır: onda bir dəfəlik uğur da could ilə deyilir. Gələcəkdə azərbaycanca sadəcə -a biləcəyəm deyirik, ingiliscədə isə will can olmur: will be able to lazımdır. İnkarda isə iki dil yaxşı uyğun gəlir: həm «bilmirdim», həm də «bilmədim» ingiliscədə couldn't ola bilər.

AzərbaycancaMənasıİngiliscə
Nənəm üç dildə danışa bilirdi.ümumi bacarıq (keçmiş)My grandmother could speak three languages.
Son seansa bilet ala bildik.bir dəfəlik uğurWe were able to get tickets for the last show.
Hamı bayıra çıxmağa macal tapdı.çətin, amma uğurluEveryone managed to get out.
Taksi tapa bilmədik.bir dəfə alınmadıWe couldn't find a taxi.
On yaşıma qədər üzə bilmirdim.ümumi bacarıq yox idiI couldn't swim until I was ten.
İngiliscə sadə söhbət edə biləcəksiniz.gələcəkYou'll be able to have a simple conversation in English.
Səhərdən eynəyimi tapa bilmirəm.indiyə qədər (azərbaycancada indiki zaman)I haven't been able to find my glasses all day.
Atam kimi yemək bişirə bilmək istərdim.məsdərI'd love to be able to cook like my dad.

Quruluş

Keçmişdə bacarıq

MənasıTəsdiqİnkar
ümumi bacarıqI could read when I was four.I couldn't read until I was six.
bir dəfəlik konkret uğurWe were able to / managed to fix it.We couldn't / weren't able to / didn't manage to fix it.

Suallar

FormaNümunə
Could + mübtəda + base form?Could you swim when you were a child?
Was / Were + mübtəda + able to + base form?Were you able to find a parking space?
Did + mübtəda + manage to + base form?Did you manage to finish the report?

Başqa zaman və formalarda be able to

FormaNümunə
Gələcək: will be able toYou'll be able to drive after a few lessons.
Gələcək, inkar: won't be able toI won't be able to come tomorrow.
Present Perfect: have / has been able toShe hasn't been able to sleep this week.
Başqa feildən sonra: to be able toI'd like to be able to play the guitar.
Modal feildən sonra: might / should be able toWe might be able to help.

Formalar bir baxışda

couldwas able tomanaged to
Keçmiş: ümumi bacarıqhəhəyox
Keçmiş: bir dəfəlik uğur (təsdiq)yox (see, hear, understand… istisnadır)həhə
Keçmiş: inkar (hər iki məna)həhəhə

İstifadə

1Could: keçmişdə ümumi bacarıq

Keçmişdə bir müddət ərzində kiminsə sahib olduğu bacarıqlar üçün could + feilin əsas forması işlədin.

My grandmother could speak three languages.
Nənəm üç dildə danışa bilirdi.
«bilirdi» ümumi bacarıqdır → could
I could ride a bike when I was four.
Dörd yaşımda velosiped sürə bilirdim.
Before the accident, he could run ten kilometres easily.
Qəzadan əvvəl o, on kilometri asanlıqla qaça bilirdi.
«o» kişidir → he
Could you read before you started school?
Məktəbə getməzdən əvvəl oxuya bilirdin?
Could + mübtəda + base form

2Was able to / managed to: bir dəfəlik uğur

Uğurla bitən tək bir keçmiş vəziyyət üçün could yox, was / were able to və ya managed to işlədin. Managed to işin çətin olduğunu göstərir.

The exam was hard, but I was able to answer all the questions.
İmtahan çətin idi, amma bütün suallara cavab verə bildim.
«verə bildim» bir dəfəlik uğurdur → was able to, could yox
The fire spread quickly, but everyone managed to get out.
Yanğın tez yayıldı, amma hamı bayıra çıxmağa macal tapdı.
«macal tapdı» → managed to: asan deyildi
We were able to get tickets for the last show.
Son seansa bilet ala bildik.
After three hours, she finally managed to fix the printer.
Üç saatdan sonra o, nəhayət, printeri düzəldə bildi.
«nəhayət … bildi» → finally managed to; «o» qadındır → she
Did you manage to talk to the manager?
Müdirlə danışa bildin?
Did … manage to…?

3Couldn't: hər iki halda

İnkarda couldn't həm ümumi bacarıq, həm də bir dəfəlik vəziyyət üçün düzgündür. Wasn't able to və didn't manage to da mümkündür.

I couldn't swim until I was ten.
On yaşıma qədər üzə bilmirdim.
ümumi
I'm sorry I couldn't come to your party.
Bağışla, məclisinə gələ bilmədim.
bir dəfə
We couldn't find a taxi, so we walked home.
Taksi tapa bilmədik, ona görə evə piyada getdik.
He tried for an hour, but he didn't manage to open the jar.
Bir saat əlləşdi, amma bankanı aça bilmədi.
didn't manage to

4see, hear, smell, understand, remember ilə could

Hiss və düşüncə feilləri ilə could konkret bir dəfəlik vəziyyətdə də normaldır.

From the hotel window, we could see the mountains.
Otelin pəncərəsindən dağları görə bilirdik.
see ilə bir dəfə də could
I could hear music from next door.
Qonşudan musiqi səsini eşidirdim.
She spoke very fast, but I could understand most of it.
O, çox tez danışırdı, amma çoxunu başa düşə bildim.
azərbaycancada «bildim», ingiliscədə understand ilə could

5Başqa zamanlarda be able to

Can sözünün gələcək, Present Perfect və to ilə forması yoxdur, ona görə be able to işlədin. (Gələcəkdəki razılaşma üçün can normaldır: I can see you tomorrow at ten. Hələ sizdə olmayan yeni bacarıq üçün isə will be able to işlədin.)

In a few months, you'll be able to have a simple conversation in English.
Bir neçə aydan sonra ingiliscə sadə söhbət edə biləcəksiniz.
«edə biləcəksiniz» → will be able to, will can yox
I won't be able to call you tonight. My battery is almost dead.
Bu axşam sənə zəng edə bilməyəcəyəm. Telefonumun enerjisi bitmək üzrədir.
I haven't been able to find my glasses all day.
Səhərdən eynəyimi tapa bilmirəm.
azərbaycancada indiki zaman; ingiliscədə Present Perfect: haven't been able to
I'd love to be able to cook like my dad.
Atam kimi yemək bişirə bilmək çox istərdim.
«bişirə bilmək» → to be able to
Ask Jenny. She might be able to help you.
Cennidən soruş. Bəlkə o, sənə kömək edə bilər.
might be able to

Tez-tez edilən səhvlər

⚠️The road was icy, but I could drive home safely.
✅… but I managed to drive home safely.
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma burada məna səhvdir: could ümumi bacarıq kimi səslənir. Bir dəfəlik uğur üçün managed to / was able to işlədin.
❌I will can come tomorrow.
✅I will be able to come tomorrow.
İki modal feil yan-yana gələ bilməz. (Razılaşma üçün I can come tomorrow da düzgündür.)
❌I haven't could sleep.
✅I haven't been able to sleep.
Present Perfect: been able to.
❌I want to can play the piano.
✅I want to be able to play the piano.
to sözündən sonra: be able to.
❌She managed to finishing the work.
✅She managed to finish the work.
managed to + feilin əsas forması.
❌I could to swim when I was young.
✅I could swim when I was young.
could sözündən sonra to gəlmir.
❌We are able to won the game.
✅We were able to win the game.
Keçmiş: were able to + feilin əsas forması.
❌He didn't managed to call.
✅He didn't manage to call.
didn't sözündən sonra feilin əsas forması gəlir.

Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər

1. «-a bildim» → could. Məktəbdə çox vaxt «could = -a bildi» kimi öyrənirik. Amma «bilet ala bildim», «qatara çata bildim» bir dəfəlik uğurdur. İngiliscədə belə uğur üçün managed to və ya was able to lazımdır. Could yalnız ümumi bacarıq üçündür («-a bilirdim») və see, hear, understand kimi feillərlə işlənir.

⚠️(Yollarda tıxac var idi.) The traffic was terrible, but Murad could catch the last train to Ganja.
✅The traffic was terrible, but Murad managed to catch the last train to Ganja.
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma could ümumi bacarıq kimi səslənir; burada bir dəfəlik uğurdan danışırsınız.
⚠️(Qonşunuz dünən itmiş pişiyini axtarırdı.) Leyla could find her cat in the garden.
✅Leyla was able to find her cat in the garden.
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma could «tapmağı bacaran adam idi» kimi səslənir; bir dəfəlik nəticə üçün was able to işlədin.

2. «-a biləcəyəm» → will can. Azərbaycancada «bilmək» feili asanlıqla gələcəyə keçir: «İyunda bizə gələ biləcək». İngiliscədə can sözünün gələcək forması yoxdur və iki modal feil yan-yana gəlmir.

❌Aysel will can visit us in June.
✅Aysel will be able to visit us in June. və ya Aysel can visit us in June.
❌After this course you will can write a good CV.
✅After this course you will be able to write a good CV.

3. «Danışa bilmək istəyirəm» → to can. Azərbaycancada «bilmək» məsdər kimi də işlənir: «Gələn il ingiliscə sərbəst danışa bilmək istəyirəm». İngiliscədə can sözündən əvvəl to gəlmir: to be able to işlədin.

❌Kamran hopes to can speak English fluently next year.
✅Kamran hopes to be able to speak English fluently next year.

4. «Üzməyi bilirəm» → I know to swim. Azərbaycancada bacarığı «bilmək» feili ilə də deyirik: «Üzməyi bilirəm», «Maşın sürməyi bilmirəm». Sözbəsöz tərcümədə know to alınır. Bacarıq üçün can (və ya know how to) işlədin.

❌My brother knows to drive.
✅My brother can drive. və ya My brother knows how to drive.
❌I don't know to swim.
✅I can't swim. və ya I don't know how to swim.

Qarışdırmayın

could (ümumi bacarıq) və was able to (bir dəfəlik uğur) — Bacarıq eynidir, vaxta baxış fərqlidir. Azərbaycancada da fərq var: «sürə bilirdim» və «sürüşə bildim».

I could ski well when I was younger.
Cavanlığımda yaxşı xizək sürə bilirdim.
ümumi bacarıq
It was foggy, but I was able to ski down safely.
Duman var idi, amma salamat aşağı sürüşə bildim.
bir çətin gün

keçmişdəki bacarıq bildirən could və ehtimal bildirən could — Could həm də «mümkündür» deməkdir A2-22 və nəzakətli xahiş bildirir A2-23.

When I was a kid, I could climb any tree.
Uşaq olanda istənilən ağaca dırmaşa bilirdim.
keçmiş bacarıq
It could rain later.
Sonra yağış yağa bilər.
ehtimal

couldn't (bacarıq) və couldn't have (keçmiş haqqında təxmin) — She couldn't have known bacarıq deyil, məntiqi nəticədir: «o, bunu bilə bilməzdi». B2-06 dərsinə baxın.

Yazılış və tələffüz

  • could /kʊd/: l oxunmur. Cümlədə çox vaxt zəif deyilir: /kəd/.
  • couldn't /ˈkʊdnt/ iki hecadır. /d/ ilə /n/ arasında sait artırmayın.
  • able /ˈeɪbl/: /eɪ/ azərbaycancadakı «ey» birləşməsinə yaxındır. Sonda /bl/ arasında sait yoxdur. was able to ifadəsində sözlər birləşir: /wəz ˈeɪbl tə/.
  • managed /ˈmænɪdʒd/ iki hecadır, vurğu birincidədir: "MAN-ijd-tuh". Birinci saitdəki /æ/ azərbaycancadakı ə səsinə yaxındır. Sondakı /dʒd/ cingiltilidir: azərbaycancadakı kimi söz sonunda karlaşdırıb /tʃt/ deməyin.
  • I'll be able to /aɪl bi ˈeɪbl tə/; won't be able to /wəʊnt bi ˈeɪbl tə/ (UK), /woʊnt bi ˈeɪbl tə/ (US). won't sözündəki /w/ səsində dişlər dodağa toxunmur.

Qızıl qayda

Could = keçmişdəki ümumi bacarıq («-a bilirdim»). Was able to / managed to = bir dəfəlik uğur («-a bildim»), amma could see / hear / understand da düzgündür. Couldn't = hər ikisi. Can sözünün forması olmayan yerdə, yəni will, have və ya to sözündən sonra be able to işlədin.

Tapşırıqlar

A. Quruluş

Düzgün sözü yazın və ya cümləni tapşırığa uyğun qurun.

  1. Next year, I'll able to drive.
  2. She hasn't able to visit us since she moved.
  3. After an hour, we (manage) to fix the car.
  4. Keçmiş zamanda sual qurun: you / be able to / find / a parking space?
  5. He tried, but he (not / manage) to open the jar.
  6. I'd like to able to speak Japanese.

B. Məna

Mənaya uyğun variantı seçin.

  1. Düzgün cavabı seçin: When I was six, I … count to a hundred.
  2. Düzgün cavabı seçin: The door was locked, but we … get in through the window.
  3. Düzgün cavabı seçin: I looked everywhere, but I find my keys.
  4. Düzgün cavabı seçin: From our hotel room, we … see the sea.
  5. Düzgün cavabı seçin: I'm sorry, I come on Friday.

C. Səhvi tapın

Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.

  1. I will can help you on Monday.
  2. He managed to passing the test.
  3. I haven't could sleep this week.
  4. My grandfather could speak four languages.

D. Mətndə

Mətni mötərizədəki sözlərin düzgün forması ilə tamamlayın.

A snowy day
Last winter there was a big snowstorm. No trains were running, so I 16 (not / can) get to work by train. I waited for an hour, and in the end I 17 (manage) to find a taxi. The roads were terrible, but the driver 18 (be able to) get me to the office by ten. From my desk, I 19 (can) see the snow all day. Good news: tomorrow I 20 (be able to) work from home.

E. Sizin növbəniz

Özünüz haqqında ingiliscə yazın.

  1. Uşaqlıqda bacardığınız bir şeyi və bacarmadığınız bir şeyi yazın.
  2. Çətin bir anda nəyəsə nail olduğunuz bir vəziyyət haqqında yazın.

F. Qarışıq təkrar

Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.

  1. A2-22 May, Might, Could azərbaycanca: ingiliscə «ola bilər» necə deyilir?
    Düzgün cavabı seçin: I'm not sure, but I … be at the meeting tomorrow.
  2. A2-23 İngiliscə nəzakətli xahiş, təklif və icazə: Could you, Can I, Shall I, Would you mind
    Nəzakətli edin: Help me with this box.
  3. A2-19 Present Perfect, yoxsa Past Simple? Fərqi sadə dillə
    We (move) to this town in 2018.
Cavablar

A. Quruluş

  1. be
  2. been
  3. managed
  4. Were you able to find a parking space?
  5. didn't manage / did not manage
  6. be

B. Məna

  1. could
  2. managed to
  3. all three are correct
  4. could
  5. won't be able to

C. Səhvi tapın

  1. I will be able to help you on Monday. / I'll be able to help you on Monday. / I can help you on Monday.
  2. He managed to pass the test.
  3. I haven't been able to sleep this week.
  4. ✓ My grandfather could speak four languages.

D. Mətndə

  1. couldn't / could not
  2. managed
  3. was able to
  4. could
  5. 'll be able to / will be able to / 'm going to be able to / am going to be able to

E. Sizin növbəniz

  1. I could swim when I was five. I couldn't ride a bike until I was nine.
  2. Last year I lost my passport, but I managed to get a new one in two days.

F. Qarışıq təkrar

  1. might not
  2. Could you help me with this box, please? / Could you please help me with this box? / Could you help me with this box? / Would you help me with this box, please? / Can you help me with this box, please? / Would you mind helping me with this box?
  3. moved
Android TətbiqiHər Yerdə Öyrənin Google Play