Could, Was Able To, Managed To azərbaycanca: keçmişdə və gələcəkdə bacarıq
Could, Was Able To, Managed To: Ability in Other Times
Bu səhifədə
Məqsəd
Bu dərsdən sonra siz keçmişdə nəyi bacardığınızdan, bir dəfə nəyə nail olduğunuzdan və gələcəkdə nəyi bacaracağınızdan danışa biləcəksiniz. Bunun üçün could, was able to, managed to və müxtəlif zamanlarda be able to işlədəcəksiniz.
Əsas fikir
Can bacarıq feilidir, amma o, yalnız indiki zamanda yaşayır A1-17. Bacarığı başqa zamanlara keçirmək üçün ingilis dilində iki alət var.
Birincisi could, yəni can sözünün keçmiş formasıdır. O, keçmişdəki ümumi bacarığı bildirir, yəni istənilən vaxt edə bildiyiniz bir şeyi: When I was five, I could swim. Onu gödəkcənizdəki nişan kimi düşünün: sizdə olan bir bacarıq.
Amma nişana sahib olmaq bir çətin gündə qalib gəlməkdən fərqlidir. Bir dəfəlik konkret uğur üçün ingilis dili was able to və ya managed to işlədir: The water was rough, but I managed to swim to the boat. Bu, bir qələbə üçün verilən kubokdur. Managed to işin çətin olduğunu da bildirir.
İnkar daha asandır: couldn't hər iki halda işlənir.
Sonda: can sözünün -ing forması, to ilə məsdəri və will ilə forması yoxdur. Ona görə başqa zamanlarda be able to işlədin: will be able to, have been able to, want to be able to.
Azərbaycan dili və ingilis dili
Azərbaycan dilində bacarığı -a / -ə bilmək ilə deyirik və bu feil bütün zamanlarda dəyişir. Burada yaxşı xəbər var: azərbaycan dili də ümumi bacarıqla bir dəfəlik uğuru fərqləndirir. -a bilirdim («üzə bilirdim») ümumi bacarıqdır, yəni could. -a bildim («bilet ala bildik»), bacardım, macal tapdım isə bir dəfəlik uğurdur, yəni was able to / managed to. Problem məktəbdə öyrəndiyimiz «could = -a bildi» qaydasından yaranır: onda bir dəfəlik uğur da could ilə deyilir. Gələcəkdə azərbaycanca sadəcə -a biləcəyəm deyirik, ingiliscədə isə will can olmur: will be able to lazımdır. İnkarda isə iki dil yaxşı uyğun gəlir: həm «bilmirdim», həm də «bilmədim» ingiliscədə couldn't ola bilər.
| Azərbaycanca | Mənası | İngiliscə |
|---|---|---|
| Nənəm üç dildə danışa bilirdi. | ümumi bacarıq (keçmiş) | My grandmother could speak three languages. |
| Son seansa bilet ala bildik. | bir dəfəlik uğur | We were able to get tickets for the last show. |
| Hamı bayıra çıxmağa macal tapdı. | çətin, amma uğurlu | Everyone managed to get out. |
| Taksi tapa bilmədik. | bir dəfə alınmadı | We couldn't find a taxi. |
| On yaşıma qədər üzə bilmirdim. | ümumi bacarıq yox idi | I couldn't swim until I was ten. |
| İngiliscə sadə söhbət edə biləcəksiniz. | gələcək | You'll be able to have a simple conversation in English. |
| Səhərdən eynəyimi tapa bilmirəm. | indiyə qədər (azərbaycancada indiki zaman) | I haven't been able to find my glasses all day. |
| Atam kimi yemək bişirə bilmək istərdim. | məsdər | I'd love to be able to cook like my dad. |
Quruluş
Keçmişdə bacarıq
| Mənası | Təsdiq | İnkar |
|---|---|---|
| ümumi bacarıq | I could read when I was four. | I couldn't read until I was six. |
| bir dəfəlik konkret uğur | We were able to / managed to fix it. | We couldn't / weren't able to / didn't manage to fix it. |
Suallar
| Forma | Nümunə |
|---|---|
| Could + mübtəda + base form? | Could you swim when you were a child? |
| Was / Were + mübtəda + able to + base form? | Were you able to find a parking space? |
| Did + mübtəda + manage to + base form? | Did you manage to finish the report? |
Başqa zaman və formalarda be able to
| Forma | Nümunə |
|---|---|
| Gələcək: will be able to | You'll be able to drive after a few lessons. |
| Gələcək, inkar: won't be able to | I won't be able to come tomorrow. |
| Present Perfect: have / has been able to | She hasn't been able to sleep this week. |
| Başqa feildən sonra: to be able to | I'd like to be able to play the guitar. |
| Modal feildən sonra: might / should be able to | We might be able to help. |
Formalar bir baxışda
| could | was able to | managed to | |
|---|---|---|---|
| Keçmiş: ümumi bacarıq | hə | hə | yox |
| Keçmiş: bir dəfəlik uğur (təsdiq) | yox (see, hear, understand… istisnadır) | hə | hə |
| Keçmiş: inkar (hər iki məna) | hə | hə | hə |
İstifadə
1Could: keçmişdə ümumi bacarıq
Keçmişdə bir müddət ərzində kiminsə sahib olduğu bacarıqlar üçün could + feilin əsas forması işlədin.
2Was able to / managed to: bir dəfəlik uğur
Uğurla bitən tək bir keçmiş vəziyyət üçün could yox, was / were able to və ya managed to işlədin. Managed to işin çətin olduğunu göstərir.
3Couldn't: hər iki halda
İnkarda couldn't həm ümumi bacarıq, həm də bir dəfəlik vəziyyət üçün düzgündür. Wasn't able to və didn't manage to da mümkündür.
4see, hear, smell, understand, remember ilə could
Hiss və düşüncə feilləri ilə could konkret bir dəfəlik vəziyyətdə də normaldır.
5Başqa zamanlarda be able to
Can sözünün gələcək, Present Perfect və to ilə forması yoxdur, ona görə be able to işlədin. (Gələcəkdəki razılaşma üçün can normaldır: I can see you tomorrow at ten. Hələ sizdə olmayan yeni bacarıq üçün isə will be able to işlədin.)
Tez-tez edilən səhvlər
Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
1. «-a bildim» → could. Məktəbdə çox vaxt «could = -a bildi» kimi öyrənirik. Amma «bilet ala bildim», «qatara çata bildim» bir dəfəlik uğurdur. İngiliscədə belə uğur üçün managed to və ya was able to lazımdır. Could yalnız ümumi bacarıq üçündür («-a bilirdim») və see, hear, understand kimi feillərlə işlənir.
2. «-a biləcəyəm» → will can. Azərbaycancada «bilmək» feili asanlıqla gələcəyə keçir: «İyunda bizə gələ biləcək». İngiliscədə can sözünün gələcək forması yoxdur və iki modal feil yan-yana gəlmir.
3. «Danışa bilmək istəyirəm» → to can. Azərbaycancada «bilmək» məsdər kimi də işlənir: «Gələn il ingiliscə sərbəst danışa bilmək istəyirəm». İngiliscədə can sözündən əvvəl to gəlmir: to be able to işlədin.
4. «Üzməyi bilirəm» → I know to swim. Azərbaycancada bacarığı «bilmək» feili ilə də deyirik: «Üzməyi bilirəm», «Maşın sürməyi bilmirəm». Sözbəsöz tərcümədə know to alınır. Bacarıq üçün can (və ya know how to) işlədin.
Qarışdırmayın
could (ümumi bacarıq) və was able to (bir dəfəlik uğur) — Bacarıq eynidir, vaxta baxış fərqlidir. Azərbaycancada da fərq var: «sürə bilirdim» və «sürüşə bildim».
keçmişdəki bacarıq bildirən could və ehtimal bildirən could — Could həm də «mümkündür» deməkdir A2-22 və nəzakətli xahiş bildirir A2-23.
couldn't (bacarıq) və couldn't have (keçmiş haqqında təxmin) — She couldn't have known bacarıq deyil, məntiqi nəticədir: «o, bunu bilə bilməzdi». B2-06 dərsinə baxın.
Yazılış və tələffüz
- could /kʊd/: l oxunmur. Cümlədə çox vaxt zəif deyilir: /kəd/.
- couldn't /ˈkʊdnt/ iki hecadır. /d/ ilə /n/ arasında sait artırmayın.
- able /ˈeɪbl/: /eɪ/ azərbaycancadakı «ey» birləşməsinə yaxındır. Sonda /bl/ arasında sait yoxdur. was able to ifadəsində sözlər birləşir: /wəz ˈeɪbl tə/.
- managed /ˈmænɪdʒd/ iki hecadır, vurğu birincidədir: "MAN-ijd-tuh". Birinci saitdəki /æ/ azərbaycancadakı ə səsinə yaxındır. Sondakı /dʒd/ cingiltilidir: azərbaycancadakı kimi söz sonunda karlaşdırıb /tʃt/ deməyin.
- I'll be able to /aɪl bi ˈeɪbl tə/; won't be able to /wəʊnt bi ˈeɪbl tə/ (UK), /woʊnt bi ˈeɪbl tə/ (US). won't sözündəki /w/ səsində dişlər dodağa toxunmur.
Qızıl qayda
Could = keçmişdəki ümumi bacarıq («-a bilirdim»). Was able to / managed to = bir dəfəlik uğur («-a bildim»), amma could see / hear / understand da düzgündür. Couldn't = hər ikisi. Can sözünün forması olmayan yerdə, yəni will, have və ya to sözündən sonra be able to işlədin.
Tapşırıqlar
A. Quruluş
Düzgün sözü yazın və ya cümləni tapşırığa uyğun qurun.
-
Next year, I'll able to drive.
-
She hasn't able to visit us since she moved.
-
After an hour, we (manage) to fix the car.
-
Keçmiş zamanda sual qurun: you / be able to / find / a parking space?
-
He tried, but he (not / manage) to open the jar.
-
I'd like to able to speak Japanese.
B. Məna
Mənaya uyğun variantı seçin.
-
Düzgün cavabı seçin: When I was six, I … count to a hundred.
-
Düzgün cavabı seçin: The door was locked, but we … get in through the window.
-
Düzgün cavabı seçin: I looked everywhere, but I find my keys.
-
Düzgün cavabı seçin: From our hotel room, we … see the sea.
-
Düzgün cavabı seçin: I'm sorry, I come on Friday.
C. Səhvi tapın
Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.
-
I will can help you on Monday.
-
He managed to passing the test.
-
I haven't could sleep this week.
-
My grandfather could speak four languages.
D. Mətndə
Mətni mötərizədəki sözlərin düzgün forması ilə tamamlayın.
Last winter there was a big snowstorm. No trains were running, so I 16 (not / can) get to work by train. I waited for an hour, and in the end I 17 (manage) to find a taxi. The roads were terrible, but the driver 18 (be able to) get me to the office by ten. From my desk, I 19 (can) see the snow all day. Good news: tomorrow I 20 (be able to) work from home.
E. Sizin növbəniz
Özünüz haqqında ingiliscə yazın.
-
Uşaqlıqda bacardığınız bir şeyi və bacarmadığınız bir şeyi yazın.
-
Çətin bir anda nəyəsə nail olduğunuz bir vəziyyət haqqında yazın.
F. Qarışıq təkrar
Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.
-
A2-22 May, Might, Could azərbaycanca: ingiliscə «ola bilər» necə deyilir? Düzgün cavabı seçin: I'm not sure, but I … be at the meeting tomorrow.
-
A2-23 İngiliscə nəzakətli xahiş, təklif və icazə: Could you, Can I, Shall I, Would you mind Nəzakətli edin: Help me with this box.
-
A2-19 Present Perfect, yoxsa Past Simple? Fərqi sadə dillə We (move) to this town in 2018.
Cavablar
A. Quruluş
- be
- been
- managed
- Were you able to find a parking space?
- didn't manage / did not manage
- be
B. Məna
- could
- managed to
- all three are correct
- could
- won't be able to
C. Səhvi tapın
- I will be able to help you on Monday. / I'll be able to help you on Monday. / I can help you on Monday.
- He managed to pass the test.
- I haven't been able to sleep this week.
- ✓ My grandfather could speak four languages.
D. Mətndə
- couldn't / could not
- managed
- was able to
- could
- 'll be able to / will be able to / 'm going to be able to / am going to be able to
E. Sizin növbəniz
- I could swim when I was five. I couldn't ride a bike until I was nine.
- Last year I lost my passport, but I managed to get a new one in two days.
F. Qarışıq təkrar
- might not
- Could you help me with this box, please? / Could you please help me with this box? / Could you help me with this box? / Would you help me with this box, please? / Can you help me with this box, please? / Would you mind helping me with this box?
- moved
