Discourse markers oʻzbekcha: furthermore, moreover, on the other hand, on the contrary — bogʻlovchi soʻzlar
Discourse Markers I: Adding, Contrasting, Comparing
Bu sahifada
Maqsad
Bu darsdan keyin siz furthermore, moreover, in addition, what is more, besides va not to mention bilan fikr qoʻsha olasiz, on the other hand, in contrast, by comparison, conversely va on the contrary bilan qarama-qarshi qoʻya va solishtira olasiz hamda bu soʻzlarni haddan tashqari koʻp ishlatmasdan, toʻgʻri joyga qoʻyib, toʻgʻri tinish belgilari bilan yoza olasiz.
Asosiy gʻoya
Matn yaxshi gaplarning shunchaki uyumi emas. Oʻquvchi har bir gap oldingisi bilan qanday bogʻliqligini bilishi kerak: bu xuddi shu yoʻnalishdagi yana bir fikrmi yoki burilishmi? Discourse markers (matn bogʻlovchilari) bu bogʻliqlikni koʻrinadigan qiladi va matnga yaxlitlik (cohesion) beradi: u bir butun boʻlib turgandek tuyuladi.
Ularni yaxshi notiqning qoʻl harakatlari deb tasavvur qiling. Furthermore va moreover sanoqqa yana bir barmoq qoʻshadi: «yana bir fikr». On the other hand aynan aytilganidek: bir qoʻl bir tomonni, ikkinchi qoʻl ikkinchi tomonni ushlab turadi va ikkalasi ham haqiqiy. In contrast ikki qoʻlni bir-biridan uzoqqa yoyadi. Conversely qoʻlni teskari aylantiradi: oʻsha bogʻliqlik, faqat teskari yoʻnalishda. On the contrary esa qatʼiy bosh chayqash: «yoʻq, aksincha».
Ikki ogohlantirish. Qoʻl harakati soʻzga mos kelishi kerak: qarama-qarshi fikrdan oldin moreover tinglovchini chalgʻitadi. Har bir soʻzda qoʻl silkitadigan notiqni ham, umuman qimirlamaydigan notiqni ham tushunish qiyin. Bogʻliqlik oʻzi aniq boʻlmagan joydagina marker ishlating.
Oʻzbek va ingliz tillari
Oʻzbek tilida ham bunday soʻzlar koʻp: bundan tashqari, qolaversa, buning ustiga, … oʻz yoʻliga, boshqa tomondan, aksincha, -dan farqli oʻlaroq, -ga qaraganda. Maʼnosi tanish, lekin uchta joyda ehtiyot boʻling. Birinchidan, «boshqa tomondan» soʻzma-soʻz on the other side emas, turgʻun ibora on the other hand. Ikkinchidan, «aksincha» oʻzbekchada keng ishlatiladi: «bu fikr notoʻgʻri» (on the contrary), «teskari bogʻliqlik» (conversely) va hatto ikki narsani solishtirish («Janub esa, aksincha, yomgʻirli» = by contrast) uchun ham. Ingliz tilida bular uch xil marker. Uchinchidan, oʻzbekchada «Kvartira markazda, bundan tashqari, arzon» gapida vergul yetarli; inglizchada ikki toʻliq gap orasida faqat vergul yetmaydi: nuqta yoki nuqtali vergul kerak. Ikki gapni oddiygina solishtirishda oʻzbekchadagi «esa» koʻpincha marker vazifasini oʻtaydi; inglizchada uning oʻrnida whereas yoki in contrast keladi.
| Oʻzbekcha | Eʼtibor bering | Inglizcha |
|---|---|---|
| Bundan tashqari, uni oʻrnatish oson. | yana bir fikr | Furthermore, it is much easier to install. |
| Buning ustiga, ish berishiga dalil yoʻq. | kuchliroq fikr | Moreover, there is no evidence that it will work. |
| Boshqa tomondan, odam yolgʻizlanib qoladi. | ikkalasi ham rost | On the other hand, it can feel isolating. |
| Aksincha, juda qiziqarli boʻldi. | birinchi fikr notoʻgʻri | On the contrary, it was gripping. |
| Janubida esa kuchli yomgʻir yogʻadi. | ikki narsa juda farqli | the south, by contrast, gets heavy rain |
| Opasidan farqli oʻlaroq, Mia… | bitta gap ichida | In contrast to her sister, Mia… |
| Qimmatligi esa oʻz yoʻliga. | fikrni yanada kuchaytiradi | …, not to mention expensive. |
Tuzilish
Fikr qoʻshish
| Marker | Uslub | Grammatika |
|---|---|---|
| in addition | neytral | + vergul + gap; in addition to + ot / -ing |
| furthermore, moreover | rasmiy, yozma | odatda boshida: Moreover, … |
| what is more / what's more | neytral / ogʻzaki | + vergul + gap |
| besides | suhbat uslubi | yakuniy, kuchliroq sababni qoʻshadi |
| not to mention | neytral, ogʻzaki | + ot / -ing, gap ichida |
Qarama-qarshi qoʻyish va solishtirish
| Marker | Maʼnosi |
|---|---|
| on the other hand | bir masalaning boshqa tomoni; ikkala tomon ham rost |
| in contrast / by contrast | ikki narsa bir-biriga juda oʻxshamaydi |
| in contrast to / with + ot | xuddi shu, bitta gap ichida |
| by comparison | boshqa narsa bilan oʻlchab koʻrilganda |
| conversely | teskari bogʻliqlik ham rost |
| on the contrary | hozir aytilgan gap notoʻgʻri; aksi rost |
Oldin oʻrganilgan: however B1-26; whereas, while, nevertheless, nonetheless B2-23.
Tinish belgilari va oʻrin
| Oʻrin | Andoza | Misol |
|---|---|---|
| gap boshida | Marker + vergul | In contrast, the north is dry. |
| egadan keyin | , marker , | The north, in contrast, is dry. |
| bitta gapda ikki qismni bogʻlash | gap; marker, gap | The south is wet; the north, by contrast, is dry. |
| yolgʻiz verguldan keyin emas | — | The south is wet, moreover the north is cold emas. |
Qoʻllanish
1Fikr qoʻshish
In addition neytral va har qanday matnga mos keladi. Furthermore va moreover rasmiy; moreover koʻpincha oldingisidan kuchliroq yoki muhimroq fikrni qoʻshadi. What is more neytral va ogʻzaki nutqda keng tarqalgan (what's more). In addition to predlog, undan keyin ot yoki -ing shakli keladi.
2Besides va not to mention
Marker sifatidagi besides suhbat uslubida eshitiladi va koʻpincha masalani hal qiladigan yakuniy sababni qoʻshadi: oʻzbekchadagi «qolaversa». Not to mention fikrni yanada kuchaytiradigan narsani, xuddi aytishga hojat yoʻqdek qoʻshadi: «… oʻz yoʻliga». Undan keyin ot yoki -ing shakli keladi.
3On the other hand va on the contrary
On the other hand masalaning ikkinchi tomonini koʻrsatadi; ikkala tomon ham rost. Koʻpincha undan oldin on the one hand keladi. On the contrary esa oldingi gapni rad etadi va aksi rost ekanini aytadi; u koʻpincha inkor gapga yoki notoʻgʻri taxminga javob boʻladi.
4In contrast, by comparison, conversely
In contrast / by contrast ikki narsa juda farqli ekanini koʻrsatadi. In contrast to / with + ot xuddi shu ishni bitta gap ichida bajaradi. By comparison bir narsani boshqasi bilan oʻlchaydi (koʻpincha qiyosiy daraja bilan). Conversely teskari bogʻliqlik ham rost ekanini aytadi; u rasmiy. Oʻzbekchada bularning koʻpiga «esa» yoki «aksincha» mos keladi, shuning uchun inglizchada aniq maʼnoni tanlang.
5Oʻrin, tinish belgilari va haddan tashqari koʻp ishlatish
Gap boshida markerdan keyin vergul qoʻyiladi. Egadan keyin u ikki vergul orasida turadi: bu rasmiy yozuvda silliq eshitiladi. Bitta gapda ikki toʻliq qismni bogʻlash uchun markerdan oldin nuqtali vergul qoʻying; yolgʻiz vergul yetarli emas. Va nihoyat, bitta bogʻliqlik uchun bitta marker yetarli, koʻp gaplarga esa umuman kerak emas.
Keng tarqalgan xatolar
Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
1. «Boshqa tomondan» → on the other side. Oʻzbekchadagi «tomon» soʻzi inglizchada side boʻlgani uchun iborani soʻzma-soʻz tarjima qilish juda oson. Lekin turgʻun ibora on the other hand (on the one hand ham shunday). On the other side faqat joy maʼnosida ishlatiladi: on the other side of the road.
2. «Aksincha» → on the contrary. Oʻzbekchada «Shimol quruq, janub esa, aksincha, yomgʻirli» deyish mumkin. Lekin inglizchada on the contrary faqat oldingi fikrni rad etadi. Ikki narsani shunchaki solishtirsangiz, in contrast / by contrast ishlating; teskari bogʻliqlik uchun esa conversely.
3. Markerdan oldin vergul. Oʻzbekchada «Avtobus arzon, bundan tashqari, ofisimiz oldida toʻxtaydi» gapida vergul yetarli. Inglizchada in addition, moreover, furthermore, however ikki toʻliq gapni bogʻlay olmaydi: ulardan oldin nuqta yoki nuqtali vergul qoʻying.
4. Yodlangan markerlar roʻyxati. IELTS ga tayyorlanishda koʻpincha «Firstly, Moreover, Furthermore, In addition» roʻyxati yodlatiladi va keyin har bir gap shular bilan boshlanadi. Natijada matn sunʼiy va ogʻir boʻlib qoladi, Speaking qismida esa bu yanada gʻalati eshitiladi.
Adashtirmang
on the other hand va on the contrary — On the other hand boshqa tomonni qoʻshadi; ikkalasi ham rost. On the contrary esa birinchi fikr notoʻgʻri ekanini aytadi.
in contrast va whereas — In contrast ikki gapni bogʻlaydi; whereas esa bitta gap ichida ikki qismni bogʻlaydi (B2-23). Ikkalasiga ham oʻzbekchada koʻpincha «esa» mos keladi.
besides va except — Besides (predlog) = «… dan tashqari, … bilan birga»; except = «… dan boshqa, … ni hisobga olmaganda». Oʻzbekchada «-dan tashqari» ikkala maʼnoda ham kelishi mumkin, inglizchada esa ularni farqlang.
Imlo va talaffuz
- Bitta soʻz: moreover, furthermore, however, nevertheless. Alohida soʻzlar: in addition, on the other hand, on the contrary, by contrast.
- Urgʻu: moreover /mɔːrˈəʊvə/ (UK), /mɔːrˈoʊvər/ (US) — urgʻu oʻrtadagi boʻgʻinda, oxirida emas; furthermore /ˌfɜːðəˈmɔː/ — bu yerda urgʻu oxirgi boʻgʻinda; conversely /kənˈvɜːsli/ (UK da conversely ham). Furthermore da /ɜː/ (bird dagi unli) va /ð/ bor: /ð/ ni «z» yoki «d» qilmang.
- Besides oxiridagi /z/ jarangli: /bɪˈsaɪdz/. Oxirgi undoshlarni jarangsizlashtirib «besaits» demang.
- Nutqda gap boshidagi marker odatda alohida kichik ohang guruhini tashkil qiladi va undan keyin qisqa pauza boʻladi: On the other hand | it's very central.
- Besides (s bilan) fikr qoʻshadi; beside (s siz) «yonida» degani: She sat beside me.
Oltin qoida
Haqiqiy bogʻliqlikni aniq nomlaydigan markerni tanlang: xuddi shu yoʻnalishda yana bir fikr, boshqa tomon, kuchli farq, teskari bogʻliqlik yoki «bu notoʻgʻri». «Boshqa tomondan» = on the other hand; «aksincha» faqat rad etganda on the contrary. Marker yangi gap yoki qismni boshlasa, undan oldin nuqta yoki nuqtali vergul, keyin esa vergul qoʻying: yolgʻiz vergul ikki gapni bogʻlay olmaydi. Bitta bogʻliqlik uchun bitta marker ishlating, and yoki but yetarli boʻlgan joyda esa umuman ishlatmang.
Mashqlar
A. Tuzilish
Har bir gapni berilgan marker yoki oʻrin bilan qayta yozing. Maʼnoni saqlang va tinish belgilarini toʻgʻri qoʻying.
-
«In addition to» bilan qayta yozing: The job pays well, and it also comes with a company car.
-
Ikki gap qilib qayta yozing va kuchliroq fikrni «Moreover» bilan qoʻshing: The plan is very expensive and there is no evidence that it will work.
-
Markerni egadan keyin qoʻyib qayta yozing: In contrast, the second group improved steadily.
-
Nuqtali vergul va egadan keyingi «by contrast» bilan bitta gap qilib qayta yozing: The south of the country is wet. By contrast, the north is dry.
-
«not to mention» bilan bitta gap qilib qayta yozing: The trip was exhausting. It was also very expensive.
-
«In contrast to» bilan boshlanadigan bitta gap qilib qayta yozing: Her sister is quiet, but Mia loves being the centre of attention.
-
Ikkinchi gapni «Conversely» bilan qayta yozing: When interest rates rise, people save more. When interest rates fall, people spend more.
B. Maʼno
Kontekstni oʻqing, keyin yaxshiroq gapni tanlang.
-
Doʻstingiz soʻrayapti: "Is your new boss difficult?" Qaysi javob mos keladi?javob boshliq qiyin degan fikrni rad etadi
-
Maqola shahar hayotining ijobiy va salbiy tomonlarini taroziga solmoqda. "City life is exciting." dan keyin qaysi gap kelishi kerak?ikkala tomon ham rost; hech narsa rad etilmayapti
-
Doʻstingizga ziyofat haqida norasmiy ovozli xabar. Qaysi biri tabiiyroq?uslub: oddiy suhbat uchun moreover haddan tashqari rasmiy; besides masalani hal qiladigan yakuniy sababni qoʻshadi
-
Fan darsligi. Qaysi gap bogʻliqlikni aniqroq nomlaydi?conversely = oʻsha bogʻliqlik, teskari yoʻnalishda
-
Ikki telefonni solishtiradigan sharh. Qaysi gapda marker toʻgʻri ishlatilgan?on the contrary fikrni rad etadi; bu yerda esa ikki narsa bir-biri bilan oʻlchanmoqda
-
Uchta oddiy faktdan iborat qisqa kurs tavsifi. Qaysi variant yaxshiroq oʻqiladi?haddan tashqari koʻp marker: oddiy roʻyxatga marker kerak emas
C. Xatoni toping
Har bir gapda bitta xato bor yoki gap toʻgʻri. Toʻgʻrilangan gapni yozing yoki correct deb yozing.
-
The museum in the old town is free on Sundays, furthermore it stays open until ten in the evening during the summer.
-
In addition to work full-time at the hospital, Daniel is studying for a master's degree in the evenings.
-
Besides of the high price of the tickets, the train journey takes almost nine hours, so we have decided to fly.
-
On the other side, renting a flat in the centre means that you can walk to work and save on transport costs.
-
The south of the island depends mainly on tourism; the north, in contrast, still lives almost entirely from fishing and farming.
D. Kontekstda
Insho parchasini oʻqing va raqamlangan gaplar boʻyicha topshiriqlarni bajaring.
Living in a city has clear advantages. (19) Public transport is frequent, moreover jobs are easier to find. (20) Cities offer theatres and museums. They also offer a wide choice of restaurants. For young people starting a career, these are strong arguments.
(21) The countryside offers space, silence and clean air. (22) Some people believe that rural life is boring, but that is not true, because many villagers have a very busy social life. (23) Village life is cheaper. Moreover, the houses are bigger. Furthermore, the schools are smaller. 24___, jobs are harder to find and buses are rare. All things considered, the right choice depends on your stage of life.
-
(19) gapda tinish belgisi xatosi bor. Uni toʻgʻri qilib qayta yozing.
-
(20) dagi ikki gapni «not to mention» yordamida bitta gapga birlashtiring.
-
(21) ni ikkinchi xatboshini birinchisiga aniq qarama-qarshi qoʻyib ochadigan qilib qayta yozing. «In contrast» yoki «By contrast» ishlating.
-
(22) ni ikkita qisqa gap qilib qayta yozing: qishloq hayoti zerikarli degan fikrni inkor qiling, keyin ikkinchi gapni «On the contrary» bilan boshlang.
-
(23) da markerlar juda koʻp. Uni markersiz bitta gap qilib qayta yozing.
-
(24) ga qaysi gap mos keladi?afzalliklar rostligicha qoladi; bu boshqa tomon
E. Sizning navbatingiz
Ingliz tilida yozing.
-
Doʻstingiz boshqa shahardagi ishga oʻtish-oʻtmaslikni hal qilyapti. 3–4 gapdan iborat maslahat yozing. Bitta qoʻshish markeri (in addition, what's more yoki not to mention) va bitta qarama-qarshilik markeri (on the other hand yoki by contrast) ishlating; har bir markerdan oldin nuqta yoki nuqtali vergul, keyin esa vergul qoʻying.
-
Ikki joyni (shahar, maktab yoki ofis) solishtiradigan hisobot uchun 2–3 gap yozing. Bir marta in contrast to + ot ishlating va by comparison ni egadan keyin, vergullar orasiga qoʻying.
-
Kimdir aytyapti: "I suppose you found the course too easy." 2–3 gap bilan javob bering. Taxminni On the contrary bilan rad eting, keyin Besides yoki What's more bilan yana bitta fikr qoʻshing.
F. Aralash takrorlash
Oldingi darslarni takrorlang.
-
B2-23 Whereas, Nevertheless, Much As oʻzbekcha: ingliz tilida qarama-qarshilik va «-sa ham» «whereas» bilan bitta gap qilib qayta yozing: Tom loves maths. His sister, by contrast, prefers art.
-
B1-26 Although, Despite va However oʻzbekcha: «-sa ham», «-ga qaramay», «biroq» «Despite» bilan qayta yozing: Although it was raining, we went for a walk.
-
C1-11 Nominalisation oʻzbekcha: decision, improvement, a sharp rise in prices — rasmiy uslubda ot birikmalari Ega vazifasidagi ot birikmasi bilan qayta yozing: The company expanded rapidly, and this put pressure on staff.
Javoblar
A. Tuzilish
- In addition to paying well, the job comes with a company car. / In addition to a good salary, the job comes with a company car.
- The plan is very expensive. Moreover, there is no evidence that it will work.
- The second group, in contrast, improved steadily.
- The south of the country is wet; the north, by contrast, is dry.
- The trip was exhausting, not to mention very expensive.
- In contrast to her quiet sister, Mia loves being the centre of attention.
- When interest rates rise, people save more. Conversely, when they fall, people spend more.
B. Maʼno
- On the contrary, she's very supportive.
- On the other hand, it can be very stressful.
- I'd rather not go. Besides, I don't know anyone there.
- Heat makes the gas expand. Conversely, cooling makes it contract.
- My old phone lasted a day. By comparison, the new one lasts three.
- The course is short, cheap and taught online.
C. Xatoni toping
- The museum in the old town is free on Sundays. Furthermore, it stays open until ten in the evening during the summer. / The museum in the old town is free on Sundays; furthermore, it stays open until ten in the evening during the summer.
- In addition to working full-time at the hospital, Daniel is studying for a master's degree in the evenings.
- Besides the high price of the tickets, the train journey takes almost nine hours, so we have decided to fly.
- On the other hand, renting a flat in the centre means that you can walk to work and save on transport costs.
- ✓ The south of the island depends mainly on tourism; the north, in contrast, still lives almost entirely from fishing and farming.
D. Kontekstda
- Public transport is frequent. Moreover, jobs are easier to find. / Public transport is frequent; moreover, jobs are easier to find.
- Cities offer theatres and museums, not to mention a wide choice of restaurants.
- In contrast, the countryside offers space, silence and clean air. / By contrast, the countryside offers space, silence and clean air.
- Rural life is not boring. On the contrary, many villagers have a very busy social life.
- Village life is cheaper, the houses are bigger and the schools are smaller.
- On the other hand, jobs are harder to find and buses are rare.
E. Sizning navbatingiz
- The salary is much higher, not to mention the chance to work in a bigger team. What's more, the city has a great music scene. On the other hand, you'd be a long way from your family, and rents there are high.
- In contrast to the crowded city campus, the new site has plenty of green space. The library there, by comparison, is small, but it is open until midnight.
- On the contrary, it was the hardest course I've ever taken. What's more, the exams were twice as long as last year's.
F. Aralash takrorlash
- Tom loves maths, whereas his sister prefers art. / Whereas Tom loves maths, his sister prefers art.
- Despite the rain, we went for a walk. / Despite it raining, we went for a walk. / Despite the fact that it was raining, we went for a walk.
- The company's rapid expansion put pressure on staff. / The rapid expansion of the company put pressure on staff.
