Discourse markers қазақша: furthermore, moreover, on the other hand, on the contrary
Discourse Markers I: Adding, Contrasting, Comparing
Осы бетте
Мақсат
Осы сабақтан кейін сіз furthermore, moreover, in addition, what is more, besides және not to mention арқылы ой қоса аласыз, on the other hand, in contrast, by comparison, conversely және on the contrary арқылы қарсы қойып, салыстыра аласыз, сондай-ақ бұл сөздерді артық қолданбай, дұрыс тыныс белгісімен дұрыс орынға қоя аласыз.
Негізгі идея
Мәтін — жақсы сөйлемдердің үйіндісі ғана емес. Оқырман әр сөйлемнің алдыңғысымен қалай байланысатынын білуі керек: бұл сол бағыттағы тағы бір ой ма, әлде бұрылыс па? Discourse markers (байланыстырушы сөздер) осы байланысты көрінетін етеді және мәтінге тұтастық (cohesion) береді: мәтін біртұтас болып сезіледі.
Оларды жақсы шешеннің қол қимылдары деп елестетіңіз. Furthermore пен moreover санаққа тағы бір саусақ қосады: «тағы бір дәлел». On the other hand дәл аты айтып тұрғандай: бір қол бір жақты, екінші қол екінші жақты ұстайды, және екеуі де шын. In contrast екі қолды алысқа ажыратады. Conversely қолды аударады: байланыс сол, бірақ керісінше бағытта. On the contrary — басты қатаң шайқау: «жоқ, керісінше».
Екі ескерту. Қимыл сөзге сәйкес келуі керек: қарсы ойдың алдындағы moreover тыңдаушыны шатастырады. Ал әр сөз сайын қолын сілтей беретін шешенді ешқашан қозғалмайтын шешен сияқты түсіну қиын. Байланыс өзі анық болмағанда ғана маркер қолданыңыз.
Қазақ тілі мен ағылшын тілі
Қазақ тілінде де мұндай сөздер көп: сонымен қатар, оған қоса, оның үстіне — in addition, moreover, what's more; бір жағынан … екінші жағынан — on the one hand … on the other hand; керісінше — on the contrary. Бірақ қазақ сөздерінің мағынасы кеңірек. Мысалы, керісінше on the contrary, in contrast және conversely мағыналарының бәрін береді, ал ағылшын тілінде олардың әрқайсысының өз міндеті бар. -дан басқа besides (оған қоса) және except (ол кірмейді) мағыналарын қатар береді. Тыныс белгісінде де айырмашылық бар: қазақша «…, оның үстіне …» деп үтірмен жалғай береміз, ал ағылшынша moreover, furthermore, in addition сияқты маркерлердің алдында нүкте не нүктелі үтір керек.
| Қазақша | Ағылшынша |
|---|---|
| Жоспар қымбат. Оның үстіне, оның нәтиже беретініне ешқандай дәлел жоқ. | The plan is expensive. Moreover, there is no evidence that it will work. |
| Бір жағынан, жалақысы жақсы. Екінші жағынан, жұмыс уақыты өте ауыр. | On the one hand, the job pays well. On the other hand, the hours are terrible. |
| Керісінше, өте қызықты болды. | On the contrary, it was gripping. |
| Азияда сатылым 12%-ға өсті. Ал Еуропада, керісінше, сәл төмендеді. | Sales rose by 12% in Asia. In contrast, European sales fell slightly. |
| Ағылшын тілінен бөлек, ол француз және неміс тілдерінде де сөйлейді. | Besides English, she speaks French and German. |
Құрылым
Ой қосу
| Маркер | Стиль | Грамматика |
|---|---|---|
| in addition | бейтарап | + үтір + бөлік; in addition to + зат есім / -ing |
| furthermore, moreover | ресми, жазба | әдетте басында: Moreover, … |
| what is more / what's more | бейтарап / ауызекі | + үтір + бөлік |
| besides | ауызекі | соңғы, күштірек себепті қосады |
| not to mention | бейтарап, ауызекі | + зат есім / -ing, сөйлемнің ішінде |
Қарсы қою және салыстыру
| Маркер | Мағынасы |
|---|---|
| on the other hand | бір мәселенің екінші жағы; екеуі де рас |
| in contrast / by contrast | екі түрлі нәрсе бір-біріне мүлде ұқсамайды |
| in contrast to / with + зат есім | сол мағына, бір сөйлемнің ішінде |
| by comparison | екінші нәрсемен салыстырғанда |
| conversely | керісінше байланыс та рас |
| on the contrary | жаңа айтылған нәрсе жалған; керісінше рас |
Бұрын өтілген: however B1-26; whereas, while, nevertheless, nonetheless B2-23.
Тыныс белгісі және орны
| Орны | Үлгі | Мысал |
|---|---|---|
| сөйлемнің басында | маркер + үтір | In contrast, the north is dry. |
| бастауыштан кейін | , маркер , | The north, in contrast, is dry. |
| бір сөйлемдегі екі бөлікті жалғау | бөлік; маркер, бөлік | The south is wet; the north, by contrast, is dry. |
| жалғыз үтірден кейін емес | — | қате: The south is wet, moreover the north is cold. |
Қолданылуы
1Ой қосу
In addition бейтарап, кез келген мәтінге жарайды. Furthermore және moreover ресми; moreover көбіне алдыңғысынан күштірек не маңыздырақ ойды қосады. What is more бейтарап, ауызекі тілде жиі (what's more). In addition to — предлог, одан кейін зат есім не -ing формасы келеді.
2Besides және not to mention
Маркер ретінде besides ауызекі естіледі және көбіне мәселені шешетін соңғы себепті қосады. Not to mention айтпаса да түсінікті, бірақ ойды тіпті күшейтетін нәрсені қосады; одан кейін зат есім не -ing формасы келеді.
3On the other hand және on the contrary
On the other hand мәселенің екінші жағын көрсетеді; екі жағы да рас. Көбіне алдында on the one hand тұрады. On the contrary алдыңғы пікірді жоққа шығарып, керісінше рас екенін айтады; көбіне болымсыз сөйлемге не қате болжамға жауап береді.
4In contrast, by comparison, conversely
In contrast / by contrast екі нәрсенің мүлде әртүрлі екенін көрсетеді. In contrast to / with + зат есім бір сөйлемнің ішінде сол қызметті атқарады. By comparison бір нәрсені екіншісімен өлшейді (көбіне салыстырмалы шыраймен). Conversely кері байланыстың да рас екенін айтады; ресми.
5Орны, тыныс белгісі және артық қолдану
Сөйлемнің басында маркерден кейін үтір қойылады. Бастауыштан кейін маркер екі үтірдің арасында тұрады; бұл ресми жазбада жатық естіледі. Екі толық бөлікті бір сөйлемде жалғау үшін маркердің алдына нүктелі үтір қойыңыз; жалғыз үтір жеткіліксіз. Ең соңында, бір байланысқа бір маркер жеткілікті, ал көп сөйлемге маркердің мүлде керегі жоқ.
Жиі кездесетін қателер
Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
1. «Екінші жағынан» → On the other side. Қазақша «екінші жағынан» деп сөзбе-сөз айтамыз, сондықтан ағылшыншада side сөзі шығып кетеді. Тұрақты тіркес — on the other hand (қол).
2. «Керісінше» → әрдайым on the contrary. Қазақтың «керісінше» сөзі екі нәрсені салыстырғанда да айтыла береді. Ағылшыншада on the contrary тек алдыңғы пікірді жоққа шығарады. Екі түрлі нәрсені қарсы қою үшін in contrast / by contrast, кері байланыс үшін conversely қолданыңыз.
3. «-дан басқа» → except. Қазақша «ағылшын тілінен басқа» «оған қоса» дегенді де, «оны қоспағанда» дегенді де білдіре береді. Ағылшыншада «оған қоса» = besides (не apart from), ал except «оны есептемегенде» дегенді білдіреді және сөйлем басында for сөзінсіз тұрмайды.
4. «…, оған қоса …» → үтір ғана. Қазақ тілінде «оған қоса», «оның үстіне» сөздерінің алдына үтір қойып, бір сөйлемді жалғастыра береміз. Ағылшыншада in addition, moreover, furthermore екі сөйлемді байланыстырады: алдына нүкте не нүктелі үтір, артына үтір қойылады.
Шатастырмаңыз
on the other hand және on the contrary — On the other hand екінші жақты қосады; екеуі де рас. On the contrary бірінші ойдың жалған екенін айтады.
in contrast және whereas — In contrast екі сөйлемді байланыстырады; whereas бір сөйлемнің ішіндегі екі бөлікті жалғайды (B2-23).
besides және except — Besides (предлог) = оған қоса; except = оны қоспағанда.
Жазылуы мен айтылуы
- Бір сөз болып жазылады: moreover, furthermore, however, nevertheless. Бөлек жазылады: in addition, on the other hand, on the contrary, by contrast.
- Екпін: moreover /mɔːrˈəʊvə/ (UK), /mɔːrˈoʊvər/ (US); furthermore /ˌfɜːðəˈmɔː/; conversely /kənˈvɜːsli/ (UK-де conversely де айтылады). Қазақ тіліндегідей екпінді әрдайым соңғы буынға түсірмеңіз: moreover сөзінде екпін екінші буында.
- Furthermore сөзіндегі /ɜː/ — ауызды аз ашып, ерінді дөңгелектемей айтылатын ұзын дауысты; /ð/ дыбысын «з» не «д» деп айтпаңыз: тілдің ұшын тістердің арасына сәл шығарып, дауыспен үрлеңіз.
- Сөйлегенде сөйлем басындағы маркер әдетте бөлек кішкентай бөлік болып айтылады, одан кейін қысқа кідіріс болады: On the other hand | it's very central.
- Besides (s бар) ой қосады; beside (s жоқ) «қасында» дегенді білдіреді: She sat beside me.
Алтын ереже
Нақты байланысты атайтын маркерді таңдаңыз: сол бағыттағы тағы бір ой, екінші жақ, үлкен айырмашылық, кері байланыс немесе «бұл жалған». Маркер жаңа сөйлемді не бөлікті бастаса, оның алдына нүкте не нүктелі үтір, артына үтір қойыңыз; жалғыз үтір екі сөйлемді жалғай алмайды. Бір байланысқа бір маркер қолданыңыз, ал and не but жеткілікті болса, мүлде қолданбаңыз.
Жаттығулар
A. Құрылым
Әр сөйлемді берілген маркермен не орынмен қайта жазыңыз. Мағынасын сақтап, тыныс белгілерін дұрыс қойыңыз.
-
«In addition to» тіркесін қолданып қайта жазыңыз: The job pays well, and it also comes with a company car.
-
Күштірек ойды «Moreover» арқылы қосып, екі сөйлем етіп қайта жазыңыз: The plan is very expensive and there is no evidence that it will work.
-
Маркерді бастауыштан кейін қойып қайта жазыңыз: In contrast, the second group improved steadily.
-
Нүктелі үтір қойып, «by contrast» тіркесін бастауыштан кейін орналастырып, бір сөйлем етіп қайта жазыңыз: The south of the country is wet. By contrast, the north is dry.
-
«not to mention» тіркесін қолданып, бір сөйлем етіп қайта жазыңыз: The trip was exhausting. It was also very expensive.
-
«In contrast to» тіркесінен басталатын бір сөйлем етіп қайта жазыңыз: Her sister is quiet, but Mia loves being the centre of attention.
-
Екінші сөйлемді «Conversely» сөзін қолданып қайта жазыңыз: When interest rates rise, people save more. When interest rates fall, people spend more.
B. Мағына
Контекстті оқып, жақсырақ сөйлемді таңдаңыз.
-
Досыңыз: "Is your new boss difficult?" деп сұрайды. Қай жауап сәйкес келеді?жауап оның қиын адам екені туралы ойды жоққа шығарады
-
Мақала қала өмірінің жақсы және жаман жақтарын саралайды. "City life is exciting." сөйлемінен кейін қайсысы келуі керек?екі жағы да рас; ештеңе жоққа шығарылмайды
-
Досыңызға кеш туралы бейресми дауыстық хабарлама. Қайсысы табиғирақ?стиль: moreover бейресми әңгімеге тым ресми; besides мәселені шешетін соңғы себепті қосады
-
Жаратылыстану оқулығы. Қай сөйлем байланысты дәлірек атайды?conversely = сол байланыс, тек кері бағытта
-
Екі телефонды салыстыратын пікір. Қай сөйлемде маркер дұрыс қолданылған?on the contrary пікірді жоққа шығарады; мұнда екі нәрсе бір-бірімен өлшеніп тұр
-
Үш қарапайым фактіден тұратын курстың қысқа сипаттамасы. Қай нұсқа жақсырақ оқылады?артық қолдану: қарапайым тізімге маркер керек емес
C. Қатені табыңыз
Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.
-
The museum in the old town is free on Sundays, furthermore it stays open until ten in the evening during the summer.
-
In addition to work full-time at the hospital, Daniel is studying for a master's degree in the evenings.
-
Besides of the high price of the tickets, the train journey takes almost nine hours, so we have decided to fly.
-
On the other side, renting a flat in the centre means that you can walk to work and save on transport costs.
-
The south of the island depends mainly on tourism; the north, in contrast, still lives almost entirely from fishing and farming.
D. Мәтін ішінде
Эссе үзіндісін оқып, нөмірленген сөйлемдерге берілген тапсырмаларды орындаңыз.
Living in a city has clear advantages. (19) Public transport is frequent, moreover jobs are easier to find. (20) Cities offer theatres and museums. They also offer a wide choice of restaurants. For young people starting a career, these are strong arguments.
(21) The countryside offers space, silence and clean air. (22) Some people believe that rural life is boring, but that is not true, because many villagers have a very busy social life. (23) Village life is cheaper. Moreover, the houses are bigger. Furthermore, the schools are smaller. 24___, jobs are harder to find and buses are rare. All things considered, the right choice depends on your stage of life.
-
(19) сөйлемде тыныс белгісі қатесі бар. Оны дұрыс етіп қайта жазыңыз.
-
(20) бөліктегі екі сөйлемді «not to mention» тіркесін қолданып, бір сөйлем етіңіз.
-
(21) сөйлем екінші абзацты бірінші абзацқа анық қарсы қойып ашатындай етіп қайта жазыңыз. «In contrast» не «By contrast» қолданыңыз.
-
(22) сөйлемді екі қысқа сөйлем етіп қайта жазыңыз: алдымен ауыл өмірі іш пыстырарлық деген пікірді жоққа шығарыңыз, содан кейін екінші сөйлемді «On the contrary» тіркесінен бастаңыз.
-
(23) бөлікте маркер тым көп. Оны маркерсіз бір сөйлем етіп қайта жазыңыз.
-
(24) орынға қай сөйлем сәйкес келеді?артықшылықтар рас күйінде қалады; бұл — екінші жағы
E. Сіздің кезегіңіз
Ағылшынша жазыңыз.
-
Досыңыз басқа қаладағы жұмысқа барсам ба деп ойланып жүр. 3–4 сөйлемнен тұратын кеңес жазыңыз. Бір қосатын маркер (in addition, what's more не not to mention) және бір қарсы қоятын маркер (on the other hand не by contrast) қолданыңыз; әр маркердің алдына нүкте не нүктелі үтір, артына үтір қойыңыз.
-
Екі орынды (қалаларды, мектептерді не кеңселерді) салыстыратын есепке 2–3 сөйлем жазыңыз. Бір рет in contrast to + зат есім қолданыңыз, ал by comparison тіркесін бастауыштан кейін, екі үтірдің арасына қойыңыз.
-
Біреу: "I suppose you found the course too easy." дейді. 2–3 сөйлеммен жауап беріңіз. Бұл болжамды On the contrary арқылы жоққа шығарып, содан кейін Besides не What's more арқылы тағы бір ой қосыңыз.
F. Аралас қайталау
Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.
-
B2-23 Whereas, nevertheless, much as қазақша: «ал», «соған қарамастан», «қанша … -са да» «whereas» сөзін қолданып, бір сөйлем етіп қайта жазыңыз: Tom loves maths. His sister, by contrast, prefers art.
-
B1-26 Although, Despite, However қазақша: «-са да» мен «-ғанына қарамастан» ағылшынша «Despite» сөзін қолданып қайта жазыңыз: Although it was raining, we went for a walk.
-
C1-11 Nominalisation қазақша: етістіктен зат есім жасау және зат есімді тіркестер Бастауыш ретінде зат есімді тіркес қолданып қайта жазыңыз: The company expanded rapidly, and this put pressure on staff.
Жауаптар
A. Құрылым
- In addition to paying well, the job comes with a company car. / In addition to a good salary, the job comes with a company car.
- The plan is very expensive. Moreover, there is no evidence that it will work.
- The second group, in contrast, improved steadily.
- The south of the country is wet; the north, by contrast, is dry.
- The trip was exhausting, not to mention very expensive.
- In contrast to her quiet sister, Mia loves being the centre of attention.
- When interest rates rise, people save more. Conversely, when they fall, people spend more.
B. Мағына
- On the contrary, she's very supportive.
- On the other hand, it can be very stressful.
- I'd rather not go. Besides, I don't know anyone there.
- Heat makes the gas expand. Conversely, cooling makes it contract.
- My old phone lasted a day. By comparison, the new one lasts three.
- The course is short, cheap and taught online.
C. Қатені табыңыз
- The museum in the old town is free on Sundays. Furthermore, it stays open until ten in the evening during the summer. / The museum in the old town is free on Sundays; furthermore, it stays open until ten in the evening during the summer.
- In addition to working full-time at the hospital, Daniel is studying for a master's degree in the evenings.
- Besides the high price of the tickets, the train journey takes almost nine hours, so we have decided to fly.
- On the other hand, renting a flat in the centre means that you can walk to work and save on transport costs.
- ✓ The south of the island depends mainly on tourism; the north, in contrast, still lives almost entirely from fishing and farming.
D. Мәтін ішінде
- Public transport is frequent. Moreover, jobs are easier to find. / Public transport is frequent; moreover, jobs are easier to find.
- Cities offer theatres and museums, not to mention a wide choice of restaurants.
- In contrast, the countryside offers space, silence and clean air. / By contrast, the countryside offers space, silence and clean air.
- Rural life is not boring. On the contrary, many villagers have a very busy social life.
- Village life is cheaper, the houses are bigger and the schools are smaller.
- On the other hand, jobs are harder to find and buses are rare.
E. Сіздің кезегіңіз
- The salary is much higher, not to mention the chance to work in a bigger team. What's more, the city has a great music scene. On the other hand, you'd be a long way from your family, and rents there are high.
- In contrast to the crowded city campus, the new site has plenty of green space. The library there, by comparison, is small, but it is open until midnight.
- On the contrary, it was the hardest course I've ever taken. What's more, the exams were twice as long as last year's.
F. Аралас қайталау
- Tom loves maths, whereas his sister prefers art. / Whereas Tom loves maths, his sister prefers art.
- Despite the rain, we went for a walk. / Despite it raining, we went for a walk. / Despite the fact that it was raining, we went for a walk.
- The company's rapid expansion put pressure on staff. / The rapid expansion of the company put pressure on staff.
