Discourse markers кыргызча: furthermore, moreover, on the other hand, on the contrary
Discourse Markers I: Adding, Contrasting, Comparing
Бул бетте
Максат
Бул сабактан кийин сиз furthermore, moreover, in addition, what is more, besides жана not to mention менен ой кошо аласыз, on the other hand, in contrast, by comparison, conversely жана on the contrary менен карама-каршы коюп, салыштыра аласыз, ошондой эле бул сөздөрдүн тыныш белгилерин жана ордун туура коюп, аларды ашыкча колдонбой аласыз.
Негизги ой
Текст – жөн гана жакшы сүйлөмдөрдүн үйүндүсү эмес. Окурман ар бир сүйлөм мурункусу менен кантип байланышканын билиши керек: бул ошол эле багыттагы дагы бир ойбу, же бурулушпу? Discourse markers (байланыштыргыч сөздөр) ушул байланыштарды көрүнүктүү кылат жана текстке бүтүндүк берет – анын бөлүктөрү бири-бирин кармап турат деген сезим.
Аларды жакшы баяндамачынын колунун кыймылы деп элестетиңиз. Furthermore жана moreover эсепке дагы бир манжа кошот: «жана дагы бир ой». On the other hand дал ушундай: бир кол бир тарапты, экинчи кол экинчи тарапты кармайт, экөө тең чын. In contrast эки колду алыс ажыратат. Conversely колду тескери буруп коёт: ошол эле байланыш, бирок тескери багытта. On the contrary – башты бекем чайкоо: «жок, тескерисинче».
Эки эскертүү. Кыймыл сөзгө дал келиши керек: карама-каршы ойдун алдындагы moreover угуучуну адаштырат. Ал эми ар бир сөздө колун булгалаган баяндамачыны ээрчүү таптакыр кыймылдабаган баяндамачыны ээрчүүдөй эле кыйын. Байланыш мурунтан эле түшүнүктүү болбосо гана маркер колдонуңуз.
Кыргыз тили жана англис тили
Кыргыз тилинде да байланыштыргыч сөздөр бай: андан тышкары, мындан тышкары, анын үстүнө, бир жагынан … экинчи жагынан, ал эми, тескерисинче. Бирок үч айырма бар. Биринчиси – маани: кыргызча тескерисинче бир нече ишти аткарат: «айтылган ой туура эмес» (on the contrary), «байланыш тескери» (conversely), кээде жөн гана эки нерсенин айырмасы да. Англисчеде булар үч башка маркер, ал эми эки нерсенин айырмасы үчүн in contrast / by contrast («ал эми») колдонулат. Экинчиси – сөзмө-сөз которуу: «экинчи жагынан» → on the other side, «баасынан тышкары» → besides from деп которуу оңой, бирок англисче туруктуу тизмектер – on the other hand жана besides + зат атооч. Үчүнчүсү – пунктуация: кыргызча «Батир борбордо, анын үстүнө арзан» бир сүйлөм болуп, үтүр менен жазыла берет. Англисчеде moreover, furthermore, in contrast эки сүйлөмдү үтүр менен байлай албайт: алардын алдына чекит же үтүрлүү чекит керек.
| Кыргызча | Англисче | Эмнеси айырмаланат? |
|---|---|---|
| Жаңы программа арзаныраак. Андан тышкары, аны орнотуу алда канча оңой. | The new software is cheaper. Furthermore, it is much easier to install. | Бул жерде да ушундай: дагы бир ой кошулат |
| План кымбат. Анын үстүнө, анын ишке ашарына эч кандай далил жок. | The plan is expensive. Moreover, there is no evidence that it will work. | «анын үстүнө» → moreover / what's more (күчтүүрөөк ой) |
| Бүгүн кечинде чыккым келбейт. Мындан тышкары, кийе турган кийимим да жок. | I don't want to go out tonight. Besides, I've got nothing to wear. | акыркы, чечүүчү себеп; оозеки кеп |
| Сапар абдан чарчатты, кымбаттыгын айтпай эле коёюн. | The trip was exhausting, not to mention expensive. | «… айтпай эле коёюн» → not to mention |
| Үйдөн иштөө убакытты үнөмдөйт. Экинчи жагынан, адам өзүн жалгыз сезип калышы мүмкүн. | Working from home saves time. On the other hand, it can feel isolating. | «экинчи жагынан» → on the other hand (on the other side эмес) |
| Тасма кызыксыз беле? Тескерисинче, абдан кызыктуу болду. | Was the film boring? On the contrary, it was gripping. | Бул жерде да ушундай: айтылган ой туура эмес |
| Чендер жогору болсо, эл акча топтойт. Тескерисинче, төмөн болсо, көбүрөөк коротот. | … Conversely, lower rates encourage them to spend. | ошол эле «тескерисинче»; англисче conversely |
| Азияда сатуулар өстү. Ал эми Европада бир аз азайды. | Sales rose by 12% in Asia. In contrast, European sales fell slightly. | «ал эми» → in contrast (on the contrary эмес) |
| Батир борбордо, анын үстүнө арзан. | The flat is central. Moreover, it's cheap. | кыргызча үтүр жетиштүү; англисче чекит же үтүрлүү чекит |
| Баасынан тышкары, жол узакка созулат. | Besides the cost, it takes too long. | «-дан тышкары» → besides + зат атооч (of / from жок) |
Кыскасы: «андан тышкары / анын үстүнө» → furthermore / moreover / in addition; «экинчи жагынан» → on the other hand; «тескерисинче» → on the contrary (ой туура эмес) же conversely (тескери байланыш); «ал эми» → in contrast / by contrast. Маркердин алдына үтүр эмес, чекит же үтүрлүү чекит коюңуз.
Түзүлүшү
Ой кошуу
| Маркер | Стили | Грамматикасы |
|---|---|---|
| in addition | нейтралдуу | + үтүр + сүйлөм; in addition to + зат атооч / -ing |
| furthermore, moreover | расмий, жазма | адатта башында: Moreover, … |
| what is more / what's more | нейтралдуу / оозеки | + үтүр + сүйлөм |
| besides | маек стили | акыркы, күчтүүрөөк себепти кошот |
| not to mention | нейтралдуу, оозеки | + зат атооч / -ing, сүйлөмдүн ичинде |
Карама-каршы коюу жана салыштыруу
| Маркер | Мааниси |
|---|---|
| on the other hand | ошол эле маселенин экинчи жагы; эки жагы тең чын |
| in contrast / by contrast | эки башка нерсе бири-биринен абдан айырмаланат |
| in contrast to / with + зат атооч | ошол эле маани, бир сүйлөмдүн ичинде |
| by comparison | экинчи нерсе менен салыштырганда |
| conversely | тескери байланыш да чын |
| on the contrary | жаңы эле айтылган нерсе туура эмес; тескерисинче чын |
Мурун үйрөнүлгөн: however B1-26; whereas, while, nevertheless, nonetheless B2-23.
Пунктуация жана орду
| Орду | Үлгү | Мисал |
|---|---|---|
| сүйлөмдүн башында | маркер + үтүр | In contrast, the north is dry. |
| ээден кийин | , маркер , | The north, in contrast, is dry. |
| бир сүйлөмдө эки бөлүктү байлаганда | сүйлөм; маркер, сүйлөм | The south is wet; the north, by contrast, is dry. |
| жалгыз үтүрдөн кийин болбойт | — | эмес: The south is wet, moreover the north is cold. |
Колдонулушу
1Ой кошуу
In addition нейтралдуу жана ар кандай текстке туура келет. Furthermore жана moreover – расмий; moreover көбүнчө мурункусунан күчтүүрөөк же маанилүүрөөк ойду кошот. What is more нейтралдуу жана оозеки кепте көп кездешет (what's more). In addition to – предлог, андан кийин зат атооч же -ing формасы келет. Кыргызча «андан тышкары», «мындан тышкары», «анын үстүнө» дейбиз.
2Besides жана not to mention
Besides (маркер катары) маек стилинде угулат жана көбүнчө маселени чечкен акыркы себепти кошот. Not to mention ойду дагы күчтүү кылган нерсени кошот, аны айтуунун деле кереги жоктой; андан кийин зат атооч же -ing формасы келет. Кыргызча «мындан тышкары», «анан да», «… айтпай эле коёюн» дейбиз.
3On the other hand жана on the contrary
On the other hand маселенин экинчи жагын көрсөтөт; эки жагы тең чын. Анын алдында көбүнчө on the one hand келет. On the contrary мурунку сөздү четке кагып, тескерисинче чын экенин айтат; ал көбүнчө тануу сүйлөмгө же туура эмес божомолго жооп болот. Кыргызча «бир жагынан … экинчи жагынан» жана «тескерисинче» дейбиз.
4In contrast, by comparison, conversely
In contrast / by contrast эки нерсе абдан айырмаланарын көрсөтөт. In contrast to / with + зат атооч ошол эле ишти бир сүйлөмдүн ичинде аткарат. By comparison бир нерсени экинчиси менен салыштырып өлчөйт (көбүнчө салыштырма даража менен). Conversely тескери байланыш да чын экенин айтат; бул расмий сөз. Кыргызча «ал эми», «-дан айырмаланып», «аны менен салыштырганда», «тескерисинче» дейбиз.
5Орду, пунктуация жана ашыкча колдонуу
Сүйлөмдүн башында маркерден кийин үтүр коюлат. Ээден кийин ал эки үтүрдүн ортосунда турат – бул расмий жазууда жылмакай угулат. Бир сүйлөмдө эки толук бөлүктү байлаш үчүн маркердин алдына үтүрлүү чекит коюңуз; жалгыз үтүр жетишсиз. Акырында, бир байланышка бир маркер жетиштүү, ал эми көп сүйлөмгө маркердин таптакыр кереги жок. Кыргызча эссеге ар бир сүйлөмдү «Андан тышкары», «Ошондой эле» деп баштоо адат болушу мүмкүн; англисчеде бул оор угулат.
Көп кездешкен каталар
Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
1. «Бир жагынан … экинчи жагынан» → From one side… from the other side. Кыргызча «жак» сөзү «тарап, бет» дегенди билдирет, ошондуктан бул тизмекти сөзмө-сөз side менен которуу оңой. Англисче туруктуу тизмек – on the one hand… on the other hand: «кол», «тарап» эмес.
2. «Тескерисинче» → on the contrary жөн гана айырма үчүн. Кыргызча «тескерисинче» эки нерсенин айырмасын айтканда да колдонулуп калат: «Ысык-Көлдүн түндүк жээгинде эл көп, тескерисинче, түштүк жээги тынч». Англисче on the contrary «айтылган ой туура эмес» дегенди гана билдирет. Эки нерсенин айырмасы үчүн in contrast / by contrast колдонуңуз.
3. «Баасынан тышкары» → besides from. Кыргызча «тышкары» сөзүнүн алдында чыгыш жөндөмө -дан турат, ошондуктан англисчеде besides сөзүнөн кийин from же of кошуп коюу оңой. Предлог катары besides зат атоочту түз алат.
4. «…, анын үстүнө …» → үтүр менен байлоо. Кыргызча «Мейманкана арзан, анын үстүнө көлгө жакын» деп бир сүйлөмдө үтүр менен жаза беребиз. Англисчеде moreover, furthermore, in addition эки сүйлөмдү жалгыз үтүр менен байлай албайт: алардын алдына чекит же үтүрлүү чекит коюңуз.
Чаташтырбаңыз
on the other hand жана on the contrary – On the other hand башка бир жагын кошот; экөө тең чын. On the contrary биринчи ой туура эмес дейт.
in contrast жана whereas – In contrast эки сүйлөмдү байлайт; whereas бир сүйлөмдүн ичинде эки бөлүктү бириктирет (B2-23).
besides жана except – Besides (предлог) = «… дан тышкары», кошуп алганда; except = «… дан башка», кошпогондо.
Жазылышы жана айтылышы
- Бир сөз болуп жазылат: moreover, furthermore, however, nevertheless. Өзүнчө сөздөр: in addition, on the other hand, on the contrary, by contrast.
- Басым: moreover /mɔːrˈəʊvə/ (UK), /mɔːrˈoʊvər/ (US); furthermore /ˌfɜːðəˈmɔː/; conversely /kənˈvɜːsli/ (UK conversely да). furthermore сөзүндө /ð/: тилдин учу тиштердин ортосунда, үн менен; /ɜː/ – кыргыз тилинде жок үндүү, «ө» деп айтпаңыз.
- Оозеки кепте сүйлөмдүн башындагы маркер көбүнчө өзүнчө кичине бөлүк болуп айтылат, андан кийин кыска тыным болот: On the other hand | it's very central.
- Besides (s менен) ой кошот; beside (s жок) «жанында» дегенди билдирет: She sat beside me.
- Кыргызча «анын үстүнө» алдына көбүнчө үтүр коёбуз; англисче moreover алдында чекит же үтүрлүү чекит, артында үтүр.
Алтын эреже
Чыныгы байланышты атаган маркерди тандаңыз: ошол эле багыттагы дагы бир ой, экинчи жагы, күчтүү айырма, тескери байланыш же «бул туура эмес». Маркер жаңы сүйлөмдү же бөлүктү баштаса, анын алдына чекит же үтүрлүү чекит, артына үтүр коюңуз; жалгыз үтүр эки сүйлөмдү бириктире албайт. «Тескерисинче» дегенди айырма үчүн on the contrary деп которбоңуз. Бир байланышка бир маркер колдонуңуз, ал эми and же but жетиштүү болгон жерде таптакыр колдонбоңуз.
Көнүгүүлөр
A. Түзүлүшү
Ар бир сүйлөмдү берилген маркер же орун менен кайра жазыңыз. Маанисин сактап, тыныш белгилерин туура коюңуз.
-
«In addition to» колдонуп кайра жазыңыз: The job pays well, and it also comes with a company car.
-
Күчтүүрөөк ойду «Moreover» менен кошуп, эки сүйлөм кылып кайра жазыңыз: The plan is very expensive and there is no evidence that it will work.
-
Маркерди ээден кийин коюп кайра жазыңыз: In contrast, the second group improved steadily.
-
Үтүрлүү чекит менен жана «by contrast» сөзүн ээден кийин коюп, бир сүйлөм кылып кайра жазыңыз: The south of the country is wet. By contrast, the north is dry.
-
«Not to mention» колдонуп, бир сүйлөм кылып кайра жазыңыз: The trip was exhausting. It was also very expensive.
-
«In contrast to» деп баштап, бир сүйлөм кылып кайра жазыңыз: Her sister is quiet, but Mia loves being the centre of attention.
-
Экинчи сүйлөмдү «Conversely» колдонуп кайра жазыңыз: When interest rates rise, people save more. When interest rates fall, people spend more.
B. Мааниси
Контекстти окуп, ылайыктуураак сүйлөмдү тандаңыз.
-
Досуңуз сурайт: «Is your new boss difficult?» Кайсы жооп туура келет?the reply rejects the idea that she is difficult
-
Макалада шаардагы жашоонун жакшы жана жаман жактары салыштырылат. «City life is exciting.» сүйлөмүнөн кийин кайсы сүйлөм келиши керек?both sides are true; nothing is rejected
-
Досуңузга кече жөнүндө бейрасмий үн билдирүү. Кайсынысы табигыйраак?register: moreover is too formal for casual speech; besides adds a final, settling reason
-
Илим окуу китеби. Кайсы сүйлөм байланышты тагыраак атайт?conversely = the same relationship the other way round
-
Эки телефонду салыштырган пикир. Кайсы сүйлөмдө маркер туура колдонулган?on the contrary rejects a statement; here two things are measured against each other
-
Үч жөнөкөй фактыдан турган курстун кыскача сүрөттөмөсү. Кайсы вариант жакшыраак окулат?overuse: a simple list needs no markers
C. Катаны табыңыз
Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.
-
The museum in the old town is free on Sundays, furthermore it stays open until ten in the evening during the summer.
-
In addition to work full-time at the hospital, Daniel is studying for a master's degree in the evenings.
-
Besides of the high price of the tickets, the train journey takes almost nine hours, so we have decided to fly.
-
On the other side, renting a flat in the centre means that you can walk to work and save on transport costs.
-
The south of the island depends mainly on tourism; the north, in contrast, still lives almost entirely from fishing and farming.
D. Текстте
Эссенин үзүндүсүн окуп, номерленген сүйлөмдөр боюнча тапшырмаларды аткарыңыз.
Living in a city has clear advantages. (19) Public transport is frequent, moreover jobs are easier to find. (20) Cities offer theatres and museums. They also offer a wide choice of restaurants. For young people starting a career, these are strong arguments.
(21) The countryside offers space, silence and clean air. (22) Some people believe that rural life is boring, but that is not true, because many villagers have a very busy social life. (23) Village life is cheaper. Moreover, the houses are bigger. Furthermore, the schools are smaller. 24___, jobs are harder to find and buses are rare. All things considered, the right choice depends on your stage of life.
-
(19) сүйлөмдө тыныш белгисинин катасы бар. Аны туура кылып кайра жазыңыз.
-
(20) бөлүгүндөгү эки сүйлөмдү «not to mention» колдонуп, бир сүйлөм кылыңыз.
-
(21) сүйлөм экинчи абзацты биринчиси менен даана карама-каршы коюп ачсын деп кайра жазыңыз. «In contrast» же «By contrast» колдонуңуз.
-
(22) сүйлөмдү эки кыска сүйлөм кылып кайра жазыңыз: адегенде айылдагы жашоо кызыксыз экенин четке кагыңыз, анан экинчи сүйлөмдү «On the contrary» деп баштаңыз.
-
(23) бөлүгүндө маркер өтө көп. Аны маркерсиз бир сүйлөм кылып кайра жазыңыз.
-
(24) орунга кайсы сүйлөм туура келет?the advantages remain true; this is the other side
E. Сиздин кезегиңиз
Англисче жазыңыз.
-
Досуңуз башка шаардагы жумушка барууну чечип жатат. Ага 3–4 сүйлөм кеңеш жазыңыз. Бир кошуу маркерин (in addition, what's more же not to mention) жана бир карама-каршы коюу маркерин (on the other hand же by contrast) колдонуңуз; ар бир маркердин алдына чекит же үтүрлүү чекит, артына үтүр коюңуз.
-
Эки жерди (шаарларды, мектептерди же кеңселерди) салыштырган баяндама үчүн 2–3 сүйлөм жазыңыз. Бир жолу in contrast to + зат атооч колдонуңуз, ал эми by comparison сөзүн ээден кийин, эки үтүрдүн ортосуна коюңуз.
-
Бирөө мындай дейт: «I suppose you found the course too easy.» 2–3 сүйлөм менен жооп бериңиз. Божомолду On the contrary менен четке кагып, анан Besides же What's more менен дагы бир ой кошуңуз.
F. Аралаш кайталоо
Мурунку сабактарды кайталаңыз.
-
B2-23 Whereas, Nevertheless, Much As кыргызча: англисче карама-каршылыкты кантип билдиребиз? «Whereas» колдонуп, бир сүйлөм кылып кайра жазыңыз: Tom loves maths. His sister, by contrast, prefers art.
-
B1-26 Although, despite, however кыргызча: «-са да», «карабастан» жана «бирок» англисче «Despite» колдонуп кайра жазыңыз: Although it was raining, we went for a walk.
-
C1-11 Nominalisation кыргызча: этишти зат атоочко айлантуу жана зат атооч тизмектери Ээ катары зат атооч тизмегин колдонуп кайра жазыңыз: The company expanded rapidly, and this put pressure on staff.
Жооптор
A. Түзүлүшү
- In addition to paying well, the job comes with a company car. / In addition to a good salary, the job comes with a company car.
- The plan is very expensive. Moreover, there is no evidence that it will work.
- The second group, in contrast, improved steadily.
- The south of the country is wet; the north, by contrast, is dry.
- The trip was exhausting, not to mention very expensive.
- In contrast to her quiet sister, Mia loves being the centre of attention.
- When interest rates rise, people save more. Conversely, when they fall, people spend more.
B. Мааниси
- On the contrary, she's very supportive.
- On the other hand, it can be very stressful.
- I'd rather not go. Besides, I don't know anyone there.
- Heat makes the gas expand. Conversely, cooling makes it contract.
- My old phone lasted a day. By comparison, the new one lasts three.
- The course is short, cheap and taught online.
C. Катаны табыңыз
- The museum in the old town is free on Sundays. Furthermore, it stays open until ten in the evening during the summer. / The museum in the old town is free on Sundays; furthermore, it stays open until ten in the evening during the summer.
- In addition to working full-time at the hospital, Daniel is studying for a master's degree in the evenings.
- Besides the high price of the tickets, the train journey takes almost nine hours, so we have decided to fly.
- On the other hand, renting a flat in the centre means that you can walk to work and save on transport costs.
- ✓ The south of the island depends mainly on tourism; the north, in contrast, still lives almost entirely from fishing and farming.
D. Текстте
- Public transport is frequent. Moreover, jobs are easier to find. / Public transport is frequent; moreover, jobs are easier to find.
- Cities offer theatres and museums, not to mention a wide choice of restaurants.
- In contrast, the countryside offers space, silence and clean air. / By contrast, the countryside offers space, silence and clean air.
- Rural life is not boring. On the contrary, many villagers have a very busy social life.
- Village life is cheaper, the houses are bigger and the schools are smaller.
- On the other hand, jobs are harder to find and buses are rare.
E. Сиздин кезегиңиз
- The salary is much higher, not to mention the chance to work in a bigger team. What's more, the city has a great music scene. On the other hand, you'd be a long way from your family, and rents there are high.
- In contrast to the crowded city campus, the new site has plenty of green space. The library there, by comparison, is small, but it is open until midnight.
- On the contrary, it was the hardest course I've ever taken. What's more, the exams were twice as long as last year's.
F. Аралаш кайталоо
- Tom loves maths, whereas his sister prefers art. / Whereas Tom loves maths, his sister prefers art.
- Despite the rain, we went for a walk. / Despite it raining, we went for a walk. / Despite the fact that it was raining, we went for a walk.
- The company's rapid expansion put pressure on staff. / The rapid expansion of the company put pressure on staff.
