Discourse markers azərbaycanca: furthermore, moreover, on the other hand, on the contrary
Discourse Markers I: Adding, Contrasting, Comparing
Bu səhifədə
Məqsəd
Bu dərsdən sonra siz furthermore, moreover, in addition, what is more, besides və not to mention ilə fikir əlavə edə, on the other hand, in contrast, by comparison, conversely və on the contrary ilə qarşılaşdırma və müqayisə apara, bu əlaqə sözlərini düzgün yerə qoya və durğu işarələri ilə ayıra, həm də onları həddindən artıq işlətməkdən qaça biləcəksiniz.
Əsas fikir
Mətn yaxşı cümlələr yığını deyil. Oxucu hər cümlənin əvvəlki ilə necə bağlı olduğunu bilməlidir: bu, eyni istiqamətdə daha bir fikirdir, yoxsa dönüş? Discourse markers (əlaqə sözləri) bu əlaqələri görünən edir və mətnə bütövlük (cohesion) verir: mətnin bir yerdə durduğu hissi.
Onları yaxşı natiqin əl hərəkətləri kimi təsəvvür edin. Furthermore və moreover sayğaca daha bir barmaq əlavə edir: «daha bir fikir». On the other hand elə dediyi kimidir: bir əl bir tərəfi, o biri əl o biri tərəfi tutur və hər ikisi realdır. In contrast iki əli bir-birindən uzaq tutur. Conversely əli çevirir: eyni əlaqə, amma tərsinə. On the contrary isə qətiyyətlə başı yelləmək kimidir: «yox, əksinə».
İki xəbərdarlıq. Jest sözlərə uyğun olmalıdır: ziddiyyətli fikirdən əvvəl moreover dinləyicini çaşdırır. Hər sözdə əl yelləyən natiqi izləmək də heç tərpənməyən natiq qədər çətindir. Əlaqə sözünü əlaqə artıq aydın olmayanda işlədin.
Azərbaycan dili və ingilis dili
Azərbaycan dilində də zəngin əlaqə sözləri var və çoxu ingiliscə qarşılıqlarına yaxşı uyğun gəlir: bundan əlavə (in addition, furthermore), üstəlik (moreover, what's more), bundan başqa (besides), hələ … demirəm (not to mention), digər tərəfdən (on the other hand), əksinə (on the contrary). Ara söz kimi onları bizdə də vergüllə ayırırıq, bu, sizə kömək edir.
Amma dörd yerdə diqqətli olun. Birincisi, «digər tərəfdən» hərfən on the other side kimi səslənir, ingiliscədə isə sabit ifadə on the other hand-dir. İkincisi, bizdə iki tam cümləni vergül və «üstəlik» ilə birləşdirmək olar («Mənzil mərkəzdədir, üstəlik, ucuzdur»), ingiliscədə isə moreover, furthermore kimi sözlərdən əvvəl nöqtə və ya nöqtəli vergül lazımdır. Üçüncüsü, «-dan başqa» ifadəsindəki çıxışlıq hal of və ya from kimi çevrilməməlidir: besides sözündən sonra isim birbaşa gəlir. Üstəlik, «-dan başqa» həm besides (əlavə olaraq), həm də except (istisna olmaqla) deməkdir. Dördüncüsü, «əksinə» bizdə həm «bu, yanlışdır» (on the contrary), həm də iki fərqli şeyi qarşılaşdırmaq (in contrast, conversely) üçün işlənir; ingiliscədə isə bunlar fərqli sözlərdir.
| Azərbaycanca | Mənası | İngiliscə |
|---|---|---|
| Proqram daha ucuzdur. Bundan əlavə, quraşdırmaq çox asandır. | daha bir fikir | The new software is cheaper. Furthermore, it is much easier to install. |
| Plan bahalıdır. Üstəlik, işə yarayacağına heç bir sübut yoxdur. | daha güclü fikir | The plan is expensive. Moreover, there is no evidence that it will work. |
| Səfər yorucu idi, bahalı olduğunu hələ demirəm. | fikri gücləndirir | The trip was exhausting, not to mention expensive. |
| Evdən işləmək vaxta qənaət edir. Digər tərəfdən, adam özünü tənha hiss edə bilər. | ikinci tərəf, hər ikisi doğrudur | Working from home saves time. On the other hand, it can feel isolating. |
| «Film darıxdırıcı idi?» «Əksinə, çox maraqlı idi.» | birinci fikir yanlışdır | "Was the film boring?" "On the contrary, it was gripping." |
| Ölkənin şimalı quraqdır, cənubunda isə, əksinə, çoxlu yağış yağır. | iki fərqli şey | The north of the country is dry; the south, by contrast, gets heavy rain. |
| İngilis dilindən başqa fransız və alman dillərində danışır. | əlavə olaraq | Besides English, she speaks French and German. (of yoxdur) |
Quruluş
Əlavə etmək
| Əlaqə sözü | Üslub | Qrammatika |
|---|---|---|
| in addition | neytral | + vergül + cümlə; in addition to + isim / -ing |
| furthermore, moreover | rəsmi, yazılı | adətən əvvəldə: Moreover, … |
| what is more / what's more | neytral / danışıq | + vergül + cümlə |
| besides | danışıq | sonuncu, daha güclü səbəbi əlavə edir |
| not to mention | neytral, danışıq | + isim / -ing, cümlənin içində |
Qarşılaşdırmaq və müqayisə etmək
| Əlaqə sözü | Mənası |
|---|---|
| on the other hand | eyni məsələnin başqa tərəfi; hər iki tərəf doğrudur |
| in contrast / by contrast | iki fərqli şey bir-birinə heç oxşamır |
| in contrast to / with + isim | eyni məna, bir cümlənin içində |
| by comparison | o biri ilə müqayisədə ölçəndə |
| conversely | tərs əlaqə də doğrudur |
| on the contrary | deyilən yanlışdır; əksi doğrudur |
Artıq keçmişik: however B1-26; whereas, while, nevertheless, nonetheless B2-23.
Durğu işarələri və yer
| Yer | Qəlib | Nümunə |
|---|---|---|
| cümlənin əvvəli | əlaqə sözü + vergül | In contrast, the north is dry. |
| mübtədadan sonra | , əlaqə sözü , | The north, in contrast, is dry. |
| bir cümlədə iki hissəni bağlayanda | cümlə; əlaqə sözü, cümlə | The south is wet; the north, by contrast, is dry. |
| tək vergüldən sonra yox | — | belə yox: The south is wet, moreover the north is cold. |
İstifadə
1Fikir əlavə etmək
In addition neytraldır və istənilən mətnə uyğundur. Furthermore və moreover rəsmidir; moreover çox vaxt əvvəlkindən daha güclü və ya daha vacib fikri əlavə edir. What is more neytraldır və danışıqda çox işlənir (what's more). In addition to ön sözdür və isim və ya -ing forması qəbul edir.
2Besides və not to mention
Əlaqə sözü kimi besides danışıq üslubundadır və çox vaxt məsələni həll edən sonuncu səbəbi əlavə edir. Not to mention fikri daha da gücləndirən bir şey əlavə edir, sanki bunu demək belə lazım deyil; ondan sonra isim və ya -ing forması gəlir. Azərbaycancadakı «hələ … demirəm», «… bir yana qalsın» buna çox yaxındır.
3On the other hand və on the contrary
On the other hand məsələnin ikinci tərəfini təqdim edir; hər iki tərəf doğrudur. Çox vaxt ondan əvvəl on the one hand gəlir. On the contrary əvvəlki fikri rədd edir və əksinin doğru olduğunu deyir; çox vaxt inkara və ya yanlış fərziyyəyə cavab olur. Azərbaycancada: «digər tərəfdən» → on the other hand, «əksinə» (rədd edəndə) → on the contrary.
4In contrast, by comparison, conversely
In contrast / by contrast iki şeyin çox fərqli olduğunu göstərir. In contrast to / with + isim eyni işi bir cümlənin içində görür. By comparison bir şeyi o biri ilə ölçür (çox vaxt müqayisə dərəcəsi ilə). Conversely tərs əlaqənin də doğru olduğunu deyir; rəsmidir. Azərbaycancada bu hallarda da «əksinə» deyə bilərik, amma ingiliscədə burada on the contrary işlənmir.
5Yer, durğu işarələri və həddindən artıq işlətmə
Cümlənin əvvəlində əlaqə sözündən sonra vergül qoyulur. Mübtədadan sonra o, iki vergül arasında durur: bu, rəsmi yazıda rəvan səslənir. İki tam cümləni bir cümlədə bağlamaq üçün əlaqə sözündən əvvəl nöqtəli vergül qoyun; tək vergül kifayət deyil. Nəhayət, hər əlaqə üçün bir əlaqə sözü kifayətdir, bir çox cümləyə isə heç lazım deyil.
Tez-tez edilən səhvlər
Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
1. «Digər tərəfdən» → on the other side. Azərbaycancada «bir tərəfdən… digər tərəfdən…» deyirik və «tərəf» sözünü side kimi çeviririk. İngiliscədə isə sabit ifadə on the one hand… on the other hand (əl) ilə qurulur.
2. Vergül + «üstəlik» → comma splice. Bizdə iki tam cümləni vergül və «üstəlik», «bundan əlavə» ilə bir cümlədə birləşdirmək normaldır: «Qəbələdəki otel gölün yanındadır, üstəlik, səhər yeməyi əladır». İngiliscədə moreover, furthermore, in addition iki cümləni tək vergüllə birləşdirə bilmir: əvvəldə nöqtə və ya nöqtəli vergül lazımdır.
3. «-dan başqa» → besides of / besides from. «Ana dilindən başqa Leyla ingilis və alman dillərini bilir» cümləsindəki çıxışlıq hal şəkilçisi of və ya from kimi çevrilir. Besides sözündən sonra isə isim birbaşa gəlir. Bir də yadda saxlayın: «-dan başqa» həm besides (əlavə olaraq), həm də except (istisna olmaqla) ola bilər, ingiliscədə isə bunlar fərqlidir.
4. «Əksinə» → həmişə on the contrary. Bizdə «əksinə» iki fərqli şeyi qarşılaşdıranda da işlənir: «Bakıda yay quru keçir, Lənkəranda isə, əksinə, tez-tez yağış yağır». İngiliscədə on the contrary yalnız əvvəlki fikri rədd edir. İki fərqli şey üçün in contrast / by contrast, tərs əlaqə üçün conversely işlədin.
Qarışdırmayın
on the other hand və on the contrary — On the other hand başqa bir tərəf əlavə edir; hər ikisi doğrudur. On the contrary isə birinci fikrin yanlış olduğunu deyir.
in contrast və whereas — In contrast iki cümləni bağlayır; whereas bir cümlənin içində iki hissəni birləşdirir (B2-23).
besides və except — Besides (ön söz) = əlavə olaraq; except = istisna olmaqla. Azərbaycancada hər ikisi «-dan başqa» ola bilər.
Yazılış və tələffüz
- Bitişik yazılır: moreover, furthermore, however, nevertheless. Ayrı yazılır: in addition, on the other hand, on the contrary, by contrast.
- Vurğu: moreover /mɔːrˈəʊvə/ (UK), /mɔːrˈoʊvər/ (US); furthermore /ˌfɜːðəˈmɔː/; conversely /kənˈvɜːsli/ (UK-də conversely da deyilir). (Qalın hərflər burada vurğunu göstərir.)
- Furthermore sözündə iki çətin səs var: /ɜː/ (dodaqlar gərilməyən, uzun, mərkəzi sait, «ö» və ya «ər» yox) və /ð/ (dilin ucu dişlərin arasında, səs telləri titrəyir; «d» və ya «z» yox). Conversely sözündə də eyni /ɜː/ səsi var.
- Danışıqda cümlənin əvvəlindəki əlaqə sözü adətən ayrıca kiçik intonasiya qrupu yaradır və ondan sonra qısa fasilə olur: On the other hand | it's very central.
- Besides (s ilə) fikir əlavə edir; beside (s olmadan) «yanında» deməkdir: She sat beside me.
Qızıl qayda
Real əlaqəni adlandıran əlaqə sözünü seçin: eyni istiqamətdə daha bir fikir, başqa tərəf, güclü fərq, tərs əlaqə və ya «bu, yanlışdır». «Digər tərəfdən» → on the other hand; «əksinə» yalnız rədd edəndə on the contrary, iki fərqli şey üçün isə in contrast. Əlaqə sözü yeni cümlə və ya hissə açanda ondan əvvəl nöqtə və ya nöqtəli vergül, sonra vergül qoyun: tək vergül iki cümləni birləşdirə bilmir. Hər əlaqə üçün bir əlaqə sözü işlədin, and və ya but kifayət edəndə isə heç birini işlətməyin.
Tapşırıqlar
A. Quruluş
Hər cümləni verilən əlaqə sözü və ya yerlə yenidən yazın. Mənanı saxlayın və durğu işarələrini düzgün qoyun.
-
"In addition to" ilə yenidən yazın: The job pays well, and it also comes with a company car.
-
İki cümlə kimi yenidən yazın və daha güclü fikri "Moreover" ilə əlavə edin: The plan is very expensive and there is no evidence that it will work.
-
Əlaqə sözünü mübtədadan sonra qoyaraq yenidən yazın: In contrast, the second group improved steadily.
-
Nöqtəli vergül və mübtədadan sonra "by contrast" ilə bir cümlə kimi yenidən yazın: The south of the country is wet. By contrast, the north is dry.
-
"not to mention" ilə bir cümlə kimi yenidən yazın: The trip was exhausting. It was also very expensive.
-
"In contrast to" ilə başlayan bir cümlə kimi yenidən yazın: Her sister is quiet, but Mia loves being the centre of attention.
-
İkinci cümləni "Conversely" ilə yenidən yazın: When interest rates rise, people save more. When interest rates fall, people spend more.
B. Məna
Konteksti oxuyun, sonra daha uyğun cümləni seçin.
-
Dostunuz soruşur: "Is your new boss difficult?" Hansı cavab uyğundur?cavab onun çətin olduğu fikrini rədd edir
-
Məqalə şəhər həyatını müzakirə edir. "City life is exciting." cümləsindən sonra hansı gəlməlidir?hər iki tərəf doğrudur; heç nə rədd edilmir
-
Dostunuza ziyafət haqqında qeyri-rəsmi səsli mesaj. Hansı daha təbiidir?üslub: moreover gündəlik danışıq üçün çox rəsmidir; besides məsələni həll edən son səbəbi əlavə edir
-
Fizika dərsliyi. Hansı cümlə əlaqəni daha dəqiq adlandırır?conversely = eyni əlaqə, tərsinə
-
İki telefonu müqayisə edən rəy. Hansında əlaqə sözü düzgün işlənib?on the contrary fikri rədd edir; burada isə iki şey bir-biri ilə ölçülür
-
Üç sadə faktdan ibarət qısa kurs təsviri. Hansı variant daha yaxşı oxunur?həddindən artıq işlətmə: sadə siyahıya əlaqə sözü lazım deyil
C. Səhvi tapın
Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.
-
The museum in the old town is free on Sundays, furthermore it stays open until ten in the evening during the summer.
-
In addition to work full-time at the hospital, Daniel is studying for a master's degree in the evenings.
-
Besides of the high price of the tickets, the train journey takes almost nine hours, so we have decided to fly.
-
On the other side, renting a flat in the centre means that you can walk to work and save on transport costs.
-
The south of the island depends mainly on tourism; the north, in contrast, still lives almost entirely from fishing and farming.
D. Mətndə
Esse parçasını oxuyun və nömrələnmiş cümlələr üzrə tapşırıqları yerinə yetirin.
Living in a city has clear advantages. (19) Public transport is frequent, moreover jobs are easier to find. (20) Cities offer theatres and museums. They also offer a wide choice of restaurants. For young people starting a career, these are strong arguments.
(21) The countryside offers space, silence and clean air. (22) Some people believe that rural life is boring, but that is not true, because many villagers have a very busy social life. (23) Village life is cheaper. Moreover, the houses are bigger. Furthermore, the schools are smaller. 24___, jobs are harder to find and buses are rare. All things considered, the right choice depends on your stage of life.
-
(19) cümləsində durğu işarəsi səhvi var. Onu düzgün yazın.
-
(20) cümləsindəki iki cümləni "not to mention" ilə birləşdirin.
-
(21) cümləsini elə yenidən yazın ki, ikinci abzası birinci ilə aydın qarşılaşdırma ilə açsın. "In contrast" və ya "By contrast" işlədin.
-
(22) cümləsini iki qısa cümlə kimi yenidən yazın: kənd həyatının darıxdırıcı olduğunu inkar edin, sonra ikinci cümləni "On the contrary" ilə başlayın.
-
(23) cümləsində həddindən artıq əlaqə sözü var. Onu əlaqə sözü olmadan bir cümlə kimi yenidən yazın.
-
(24) yerinə hansı cümlə uyğundur?üstünlüklər doğru olaraq qalır; bu, o biri tərəfdir
E. Sizin növbəniz
İngiliscə yazın.
-
Dostunuz başqa şəhərdə işə girib-girməmək barədə fikirləşir. 3–4 cümləlik məsləhət yazın. Bir əlavə etmə sözü (in addition, what's more və ya not to mention) və bir qarşılaşdırma sözü (on the other hand və ya by contrast) işlədin; hər birindən əvvəl nöqtə və ya nöqtəli vergül, sonra isə vergül qoyun.
-
İki yeri (şəhərləri, məktəbləri və ya ofisləri) müqayisə edən hesabat üçün 2–3 cümlə yazın. Bir dəfə in contrast to + isim işlədin, by comparison ifadəsini isə mübtədadan sonra, vergüllər arasında qoyun.
-
Kimsə deyir: "I suppose you found the course too easy." 2–3 cümlə ilə cavab verin. Fərziyyəni On the contrary ilə rədd edin, sonra Besides və ya What's more ilə daha bir fikir əlavə edin.
F. Qarışıq təkrar
Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.
-
B2-23 Whereas, Nevertheless, Much As azərbaycanca: «halbuki», «buna baxmayaraq», «nə qədər… -sa da» ingiliscə "whereas" ilə bir cümlə kimi yenidən yazın: Tom loves maths. His sister, by contrast, prefers art.
-
B1-26 Although, despite, however azərbaycanca: «baxmayaraq» ingiliscə necə deyilir? "Despite" ilə yenidən yazın: Although it was raining, we went for a walk.
-
C1-11 Nominalisation azərbaycanca: a sharp rise in prices – feildən isimə, rəsmi yazı üslubu Mübtəda kimi isim birləşməsi işlədərək yenidən yazın: The company expanded rapidly, and this put pressure on staff.
Cavablar
A. Quruluş
- In addition to paying well, the job comes with a company car. / In addition to a good salary, the job comes with a company car.
- The plan is very expensive. Moreover, there is no evidence that it will work.
- The second group, in contrast, improved steadily.
- The south of the country is wet; the north, by contrast, is dry.
- The trip was exhausting, not to mention very expensive.
- In contrast to her quiet sister, Mia loves being the centre of attention.
- When interest rates rise, people save more. Conversely, when they fall, people spend more.
B. Məna
- On the contrary, she's very supportive.
- On the other hand, it can be very stressful.
- I'd rather not go. Besides, I don't know anyone there.
- Heat makes the gas expand. Conversely, cooling makes it contract.
- My old phone lasted a day. By comparison, the new one lasts three.
- The course is short, cheap and taught online.
C. Səhvi tapın
- The museum in the old town is free on Sundays. Furthermore, it stays open until ten in the evening during the summer. / The museum in the old town is free on Sundays; furthermore, it stays open until ten in the evening during the summer.
- In addition to working full-time at the hospital, Daniel is studying for a master's degree in the evenings.
- Besides the high price of the tickets, the train journey takes almost nine hours, so we have decided to fly.
- On the other hand, renting a flat in the centre means that you can walk to work and save on transport costs.
- ✓ The south of the island depends mainly on tourism; the north, in contrast, still lives almost entirely from fishing and farming.
D. Mətndə
- Public transport is frequent. Moreover, jobs are easier to find. / Public transport is frequent; moreover, jobs are easier to find.
- Cities offer theatres and museums, not to mention a wide choice of restaurants.
- In contrast, the countryside offers space, silence and clean air. / By contrast, the countryside offers space, silence and clean air.
- Rural life is not boring. On the contrary, many villagers have a very busy social life.
- Village life is cheaper, the houses are bigger and the schools are smaller.
- On the other hand, jobs are harder to find and buses are rare.
E. Sizin növbəniz
- The salary is much higher, not to mention the chance to work in a bigger team. What's more, the city has a great music scene. On the other hand, you'd be a long way from your family, and rents there are high.
- In contrast to the crowded city campus, the new site has plenty of green space. The library there, by comparison, is small, but it is open until midnight.
- On the contrary, it was the hardest course I've ever taken. What's more, the exams were twice as long as last year's.
F. Qarışıq təkrar
- Tom loves maths, whereas his sister prefers art. / Whereas Tom loves maths, his sister prefers art.
- Despite the rain, we went for a walk. / Despite it raining, we went for a walk. / Despite the fact that it was raining, we went for a walk.
- The company's rapid expansion put pressure on staff. / The rapid expansion of the company put pressure on staff.
