Ingliz tilida urgʻu berish (emphasis): I do like it, Strange as it may seem, herself, whatsoever
Emphasis: Fronting, Do, Very, Reflexives
Bu sahifada
Maqsad
Bu darsdan keyin siz gapga turli yoʻllar bilan urgʻu bera olasiz: emphatic do (I do like it), fronting, yaʼni soʻzni oldinga chiqarish (That I don't believe), sifat + as + ergash gap (Strange as it may seem), urgʻuli oʻzlik olmoshi (the manager herself) hamda the very, at all, whatsoever, on earth va so / such kabi kuchaytiruvchi soʻzlar.
Asosiy gʻoya
Ogʻzaki nutqda istalgan soʻzni shunchaki balandroq aytib kuchaytirish mumkin. Yozuvda va puxta nutqda esa ingliz tili xuddi shu ishni grammatika bilan bajaradi.
Ziravorlar tokchasini tasavvur qiling. Oddiy gap oq guruchga oʻxshaydi; har bir ziravor urgʻuga boshqacha taʼm qoʻshadi. Do qatʼiyat qoʻshadi: «bu rost, chindan ham!». Fronting soʻzni gap boshiga koʻchirib, qarama-qarshilik qoʻshadi. Sifat + as keyin qarama-qarshi qoʻyiladigan xususiyatga vazn beradi. Otdan keyingi oʻzlik olmoshi (the boss herself) muhimlik qoʻshadi: «aynan shu odam, undan pastrogʻi emas». The very, at all, whatsoever va on earth esa achchiqlik qoʻshadi.
Bu ziravorlarning hech biri yangi fakt qoʻshmaydi. Ular munosabat qoʻshadi: hayrat, qatʼiyat, qarama-qarshilik yoki kuchli tuygʻu. Toʻgʻrisini tanlash ingliz tilingizni rangsiz emas, aniq qiladi.
Oʻzbek va ingliz tillari
Oʻzbek tilida urgʻu asosan yuklamalar va soʻz tartibi bilan beriladi: «Yoqadi-ku!», «Aytdim-ku!», «Axir…». Ingliz tilida bu vazifani koʻpincha urgʻuli do / does / did bajaradi. Yaxshi xabar: urgʻuli oʻzlik olmoshi oʻzbekchada ham bor va xuddi shunday ishlaydi: «Prezidentning oʻzi keldi» = The president herself came. Savoldagi «oʻzi» («Bu qanaqa hid oʻzi?») on earth ga yaqin. «Qanchalik gʻalati tuyulmasin» qurilmasi Strange as it may seem ga mos keladi. Ehtiyot boʻling: oʻzbekchada «shunday / shunaqa» ham sifat, ham ot oldida keladi, inglizchada esa so va such farqlanadi; «hech qanday … yoʻq» dagi ikkinchi inkor esa inglizchaga oʻtmaydi.
| Oʻzbekcha | Eʼtibor bering | Inglizcha |
|---|---|---|
| Yoqadi-ku! | eʼtirozga qatʼiy javob | I do like it! |
| Prezidentning oʻzi keldi. | «hatto u, boshqa birov emas» | The president herself came. |
| Qanchalik gʻalati tuyulmasin, … | yon berish | Strange as it may seem, … |
| Bu qanaqa hid oʻzi? | hayrat, norozilik | What on earth is that smell? |
| Siyosatga mutlaqo qiziqishim yoʻq. | bitta inkor | I have no interest whatsoever in politics. |
| Ular shunaqa yoqimli odamlar. | ot oldida | They're such lovely people. |
| Konsert shunaqa zoʻr boʻldi! | sifat oldida | The concert was so good! |
Tuzilish
Emphatic do
| Oddiy | Urgʻuli | Izoh |
|---|---|---|
| I like it. | I do like it. | Present Simple: do / does + asosiy shakl |
| She called. | She did call. | Past Simple: did + asosiy shakl |
| Sit down. | Do sit down. | buyruq mayli: muloyim, iliq |
Fronting
| Oddiy tartib | Oldinga chiqarilgan | Izoh |
|---|---|---|
| I don't believe that. | That I don't believe. | toʻldiruvchi: undan keyin oddiy tartib |
| The days of cheap flights are gone. | Gone are the days of cheap flights. | be ning toʻldiruvchisi: feʼl egadan oldin (rasmiy) |
Sifat / ravish / feʼl + as (yoki though) + ega + feʼl
| Andoza | Odatiy maʼnosi | Misol |
|---|---|---|
| sifat + as / though + ega + feʼl | garchi juda … boʻlsa ham | Strange as it may seem, I enjoy exams. |
| ravish + as + ega + feʼl | garchi juda … boʻlsa ham | Hard as he worked, he never got promoted. |
| try + as + ega + might / may | qanchalik urinmasin | Try as I might, I couldn't open the jar. |
Urgʻuli oʻzlik olmoshi
| Misol | Maʼnosi |
|---|---|
| The CEO herself answered. | hatto bosh direktor, yordamchisi emas |
| I painted the room myself. | men qildim, boshqa birov emas / yordamsiz |
| The hotel itself was fine. | mehmonxonaning oʻzi, boshqa narsalardan farqli |
Kuchaytiruvchi soʻzlar
| Soʻz | Andoza | Misol |
|---|---|---|
| the very | the very + ot | the very beginning, the very same day |
| at all / whatsoever | inkor yoki savoldan keyin; whatsoever no / any + ot yoki none / nothing dan keyin | not tired at all; no idea whatsoever |
| ever / on earth / the hell | soʻroq soʻzi + ever / on earth / the hell | Why ever…? What on earth…? |
| so / such | so + sifat; such (a / an) + (sifat) + ot | It was so good! We had such fun! |
Qoʻllanish
1Emphatic do, does, did
Shubhaga eʼtiroz bildirish, turib olish yoki inkor bilan qarama-qarshi qoʻyish uchun asosiy shakldan oldin do / does / did qoʻshing va unga urgʻu bering. Bu Present Simple (hozirgi oddiy zamon), Past Simple (oddiy oʻtgan zamon) darak gaplarida va buyruq maylida ishlatiladi. Be bilan faqat buyruq maylida keladi (Do be careful); boshqa hollarda am / is / are ning oʻziga urgʻu bering. Oʻzbekchada bu vazifani koʻpincha «-ku» yuklamasi bajaradi.
2Toʻldiruvchi va kesim qismini oldinga chiqarish
Toʻldiruvchi yoki kesim qismini (complement) eʼtiborni tortish uchun oldinga chiqaring: odatda uni boshqa narsaga qarama-qarshi qoʻyish yoki hozirgina aytilgan gapga bogʻlash uchun. Oldinga chiqarilgan toʻldiruvchi dan keyin gapning qolgan qismi oddiy tartibda qoladi. Be ning toʻldiruvchisi (gone, equally important) oldinga chiqsa, rasmiy uslubda feʼl koʻpincha egadan oldin keladi. Fronting jonli nutqda ham, rasmiy yozuvda ham uchraydi. (Oldinga chiqarilgan inkor soʻzlar inversiyaga sabab boʻladi: C1-01 ga qarang.) Oʻzbekchada toʻldiruvchi gap boshida turishi oddiy hol; ingliz tilida esa bu tartib kuchli urgʻu beradi.
3Sifat / ravish + as (though) + ergash gap; try as I might
Bu andoza odatda «garchi (biror narsa juda …) boʻlsa ham» degani. Avval sifat yoki ravish, keyin as (yoki though), keyin ega + feʼl keladi. Try as I might «qanchalik urinmay» degani. Bu rasmiy yoki badiiy uslub. Ikkita as bilan As strange as it may seem ham, ayniqsa AQSh ingliz tilida, keng tarqalgan. Baʼzan kontekst sabab maʼnosini beradi: Exhausted as he was, he went to bed = u shunchalik charchagan edi-ki, yotdi. Much as (Much as I like him…) uchun B2-23 ga qarang. Oʻzbekchada bunga «qanchalik … -masin» va «… boʻlsa ham» mos keladi.
4Urgʻuli oʻzlik olmoshi
Oʻzlik olmoshi ot yoki olmoshni taʼkidlashi mumkin: «aynan shu, boshqa hech kim / hech narsa emas», «hatto shu odam» yoki «shaxsan, yordamsiz». U feʼlning toʻldiruvchisi emas, shuning uchun uni olib tashlasangiz ham gap toʻliq qoladi. Oddiy oʻzlik olmoshlari (I hurt myself) uchun A2-14 ga qarang. Oʻzbekchadagi «-ning oʻzi» xuddi shunday ishlaydi.
5The very, at all, whatsoever, ever, on earth
The very + ot «aynan shu» yoki «eng chekka» degani (the very top). At all va whatsoever inkor va savollarni kuchaytiradi; whatsoever no / any + ot yoki none / nothing dan keyin keladi. Soʻroq soʻzidan keyin ever va on earth hayrat, sarosima yoki norozilikni bildiradi: oʻzbekchadagi savol ichidagi «oʻzi» yoki «endi» ga oʻxshaydi. The hell ham shunday, lekin ancha kuchli va haqoratli eshitilishi mumkin: uni tanib oling, lekin ishlatsangiz, faqat juda yaqin doʻstlar bilan.
6Urgʻu uchun so va such
That ergash gapisiz so va such shunchaki «juda, nihoyatda» degani va kuchli tuygʻuni bildiradi: so + sifat / ravish; such + (a / an) + (sifat) + ot. Norasmiy nutqda so feʼldan oldin ham kelishi mumkin. So / such… that (natija) va what hamda how bilan undov gaplar uchun B1-25 ga qarang. Oʻzbekchada ikkalasiga ham «shunday / shunaqa» mos keladi, inglizchada esa tanlov keyingi soʻzga bogʻliq.
Keng tarqalgan xatolar
Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
1. «Shunaqa» → so + ot. Oʻzbekchada «shunaqa zoʻr» ham, «shunaqa yaxshi odam» ham deymiz. Ingliz tilida esa sifat yolgʻiz kelsa so, otdan oldin esa such (birlikdagi sanaladigan otda such a / an).
2. «Hech qanday … yoʻq» → ikki inkor. Oʻzbekchada «hech» va «yoʻq / -ma» birga keladi. Inglizchada no, none yoki nothing ning oʻzi inkor, whatsoever va at all esa uni kuchaytiradi: feʼlni yana inkor qilmang.
3. «Oʻzim bordim» → myself. Oʻzbekchada «Kinoga oʻzim bordim» koʻpincha «yolgʻiz, hech kim bilan emas» degani. Ingliz tilida myself yolgʻiz oʻzi bu maʼnoni bermaydi: u «boshqa birov emas, men» yoki «shaxsan» degani. «Yolgʻiz, mustaqil» maʼnosi uchun by myself yoki on my own ishlating.
4. «Qanchalik … boʻlmasin» → How + sifat. «Qanchalik band boʻlmasin…» ni soʻzma-soʻz How busy… bilan boshlash oson, lekin inglizchada bu savol yoki undov boshlanishi. Yon berish uchun sifat + as + ega + feʼl yoki However + sifat ishlating.
Adashtirmang
Emphatic do va yordamchi do — Savol va inkorda do oddiy yordamchi feʼl va odatda urgʻusiz. Darak gapda esa yordamchi do faqat urgʻu uchun keladi va urgʻu oladi.
Urgʻuli oʻzlik olmoshi va by + oʻzlik olmoshi — By myself «yolgʻiz» yoki «yordamsiz» degani (A2-14 ga qarang). Urgʻuli oʻzlik olmoshi «yordamsiz» maʼnosini ham berishi mumkin, lekin «hatto shu odam» yoki «aynan shu, boshqasi emas» degan maʼnoni ham beradi.
Fronting, inversiya va cleft — Fronting soʻzni shunchaki oldinga koʻchiradi. Inkor iborani oldinga chiqarish inversiyaga sabab boʻladi (C1-01). Cleft esa it… that yoki what… is qoʻshadi (C1-05).
Urgʻu uchun so / such va so / such… that — Yolgʻiz kelsa, so / such tuygʻuni bildiradi. That bilan esa natijani kiritadi. B1-25 ga qarang.
Imlo va talaffuz
- Urgʻuli do / does / did har doim urgʻu oladi va hech qachon kuchsizlanmaydi: I DID /dɪd/ call. Savoldagi yordamchi do esa koʻpincha kuchsiz: Do you…? /də jə/. (Bosh harflar faqat urgʻuni koʻrsatadi.) Oʻzbek tilida unlilar toʻliq aytiladi; savoldagi kuchsiz do ni toʻliq «du» qilib aytmang.
- Did oxiridagi /d/ jarangli. Oʻzbekchadagidek oxirgi undoshni jarangsizlashtirsangiz, urgʻuli did «dit» ga oʻxshab qoladi.
- Be va boshqa yordamchi feʼllarda urgʻu faqat ohang bilan beriladi: I AM listening. She HAS paid.
- Urgʻuli oʻzlik olmoshi urgʻu oladi: the CEO herSELF. Oddiy oʻzlik olmoshi odatda urgʻusiz: I cut myself.
- Oldinga chiqarilgan qismdan keyin koʻpincha qisqa pauza boʻladi: That | I don't believe.
- Whatsoever bitta soʻz; urgʻu -ev- boʻgʻinida: whatsoEVer. Urgʻuli savollarda why ever va what ever odatda ikki soʻz qilib yoziladi; Whatever happened to…? ham keng tarqalgan.
- Earth /ɜːθ/: /ɜː/ unlisi oʻzbek tilida yoʻq, u bird dagi tovush; oxirgi /θ/ uchun til uchini tishlar orasiga qoʻying va ovozsiz puflang, «s» yoki «t» qilmang.
Oltin qoida
Grammatika bilan urgʻu berish uchun: turib olish uchun do / does / did ga urgʻu bering; taʼkidlamoqchi boʻlgan narsani oldinga chiqaring; qarama-qarshilikdan oldin xususiyatni kuchaytirish uchun sifat + as + ergash gap ishlating; «aynan shu, boshqa hech kim emas» uchun oʻzlik olmoshi qoʻshing; achchiqlik qoʻshish uchun the very / at all / whatsoever / on earth / so / such ishlating. Esda tuting: otdan oldin such, inkorda bitta inkor kifoya.
Mashqlar
A. Tuzilish
Har bir gapga urgʻu qoʻshib qayta yozing. Berilgan soʻzlarni ishlating va maʼnoni saqlang.
-
Gapiruvchiga eʼtiroz bildirish uchun javobni emphatic do bilan qayta yozing: "You never call your grandmother." "That's not true. I called her last Sunday."
-
«Strange as» bilan boshlab qayta yozing: Although it may seem strange, the plan could save us thousands.
-
«Try as» bilan boshlab qayta yozing: However hard he tried, he couldn't remember the password.
-
«Tired» bilan boshlab qayta yozing: Although she was very tired, she stayed up to finish the report.
-
«Gone are» bilan boshlab qayta yozing: The days when everyone had a landline are gone.
-
Qarama-qarshilikni koʻrsatish uchun toʻldiruvchilarni oldinga chiqaring: I can resist chocolate, but I can't resist crisps.
-
Gap «hatto muallif» maʼnosini bersin, deb urgʻuli oʻzlik olmoshini qoʻshing: The author signed my copy of the book at the launch.
-
«whatsoever» ishlatib qayta yozing: There is absolutely no evidence that the supplement improves memory.
B. Maʼno
Vaziyatni oʻqing va yaxshiroq gapni tanlang.
-
Mehmon tortni ikki marta muloyimlik bilan rad etdi. Siz iliqlik bilan qistamoqchisiz. Qaysi biri mos?buyruq maylidagi emphatic do: iliq, muloyim qistash
-
Rahbaringiz aytyapti: "You didn't send the report." Siz uni yuborgansiz, lekin bir kun kechikib. Qaysi javob bu daʼvoga eng aniq eʼtiroz bildiradi?urgʻuli did shubhaga eʼtiroz bildiradi
-
Qaysi gap «u shunchalik charchagan edi-ki» maʼnosini beradi?buni kontekst hal qiladi: tabiiy natija = sabab; kutilmagan qarama-qarshilik = garchi
-
Qaysi gap «yordamchisi emas, hatto bosh direktorning oʻzi» degan maʼnoni beradi?urgʻuli oʻzlik olmoshi = hatto shu odam; by herself = yolgʻiz, yordamsiz
-
Fikr maqolasi rasmiy uslubda xuddi shunday muhim ikkinchi fikrni kiritmoqda. Qaysi biri yaxshiroq?oldinga chiqarilgan toʻldiruvchi + inversiya: rasmiy va yaxshi bogʻlangan
C. Xatoni toping
Har bir gapda bitta grammatik xato bor yoki gap toʻgʻri. Toʻgʻrilangan gapni yozing yoki correct deb yozing.
-
I do understood your concerns about the budget, but we simply have no other option at this stage.
-
Strange as may it sound, I find long train journeys more relaxing than a week at the beach.
-
The managing director herself she came down to the shop floor to thank everyone after the inspection.
-
It was a such relief to hear that everyone on the boat had been rescued safely after the storm.
-
What on earth were you thinking when you agreed to drive all the way to the coast overnight?
D. Kontekstda
Suhbatni oʻqing. Raqamlangan gaplarni koʻrsatilgan urgʻu bilan qayta yozing.
Manager: You don't seem to care about this project any more, Ana.
Ana: That's not fair. (19) I care about it. I've just had too much work.
Manager: (20) I don't believe that. You missed two deadlines.
Ana: (21) I missed the first one, but I sent the second report on time. (22) Although I worked very hard, I couldn't finish the analysis alone. (23) Even the client admitted that the brief kept changing.
Manager: (24) Why didn't you tell me sooner?
Ana: I thought you knew. I'm sorry.
-
Rahbarga eʼtiroz bildirish uchun (19) ni emphatic do bilan qayta yozing.
-
(20) ni toʻldiruvchini oldinga chiqarib qayta yozing.
-
Qarama-qarshilikni taʼkidlash uchun (21) ning ikkinchi qismida emphatic do ishlating.
-
(22) ni «Hard as» bilan boshlab qayta yozing.
-
(23) ni «Even» oʻrniga urgʻuli oʻzlik olmoshi bilan qayta yozing.
-
Hayrat va norozilikni koʻrsatish uchun (24) ni «on earth» bilan qayta yozing.
E. Sizning navbatingiz
Ingliz tilida yozing.
-
Doʻstingiz sizga uning ziyofati yoqmagan deb oʻylaydi. 2–3 gapdan iborat javob yozing. Emphatic do va kamida bitta kuchaytiruvchi (so / such, at all, the very) ishlating.
-
Biror narsa qanday oʻzgargani haqidagi fikr maqolasi uchun 2–3 gap yozing. Gone are the days… va bitta sifat + as / though ergash gapini ishlating.
-
Mehmonxona haqida qisqa sharh yozing (2 gap). Qarama-qarshilik uchun bitta oldinga chiqarilgan toʻldiruvchi va whatsoever yoki at all ishlating.
F. Aralash takrorlash
Oldingi darslarni takrorlang.
-
C1-05 Cleft sentences oʻzbekcha: It was… who, What I need is… bilan urgʻu berish «What» bilan boshlab qayta yozing: The lack of communication annoyed me most.
-
C1-01 Inversiya oʻzbekcha: Never have I…, Not only…, No sooner had I… (inkor soʻzdan keyingi soʻz tartibi) «Never» bilan boshlab qayta yozing: I have never received such poor service.
-
B2-23 Whereas, Nevertheless, Much As oʻzbekcha: ingliz tilida qarama-qarshilik va «-sa ham» «Much as» bilan boshlab qayta yozing: Although I admire her talent, I find her very difficult to work with.
Javoblar
A. Tuzilish
- That's not true. I did call her last Sunday.
- Strange as it may seem, the plan could save us thousands. / Strange though it may seem, the plan could save us thousands.
- Try as he might, he couldn't remember the password.
- Tired though she was, she stayed up to finish the report. / Tired as she was, she stayed up to finish the report.
- Gone are the days when everyone had a landline.
- Chocolate I can resist, but crisps I can't. / Chocolate I can resist; crisps I can't.
- The author herself signed my copy of the book at the launch. / The author himself signed my copy of the book at the launch.
- There is no evidence whatsoever that the supplement improves memory.
B. Maʼno
- Do have a piece of cake; I made it this morning.
- I did send it, but it went out a day late.
- Exhausted as he was, he went straight to bed.
- The CEO herself replied to my complaint within an hour.
- Equally important is the question of who will pay for it.
C. Xatoni toping
- I do understand your concerns about the budget, but we simply have no other option at this stage.
- Strange as it may sound, I find long train journeys more relaxing than a week at the beach.
- The managing director herself came down to the shop floor to thank everyone after the inspection.
- It was such a relief to hear that everyone on the boat had been rescued safely after the storm.
- ✓ What on earth were you thinking when you agreed to drive all the way to the coast overnight?
D. Kontekstda
- I do care about it.
- That I don't believe.
- I missed the first one, but I did send the second report on time.
- Hard as I worked, I couldn't finish the analysis alone. / Hard though I worked, I couldn't finish the analysis alone.
- The client herself admitted that the brief kept changing. / The client himself admitted that the brief kept changing.
- Why on earth didn't you tell me sooner?
E. Sizning navbatingiz
- I did enjoy it, honestly! It was such a lovely evening, and I didn't want to leave at all; I only went early because of my flight.
- Gone are the days when a whole family shared one phone in the hallway. Convenient as smartphones are, they have made it much harder for many of us to switch off.
- The small room I could live with; the noise from the bar I could not. When we complained, we received no apology whatsoever.
F. Aralash takrorlash
- What annoyed me most was the lack of communication.
- Never have I received such poor service.
- Much as I admire her talent, I find her very difficult to work with.
