Myself, yourself va each other oʻzbekcha: oʻzlik olmoshlari va bir-biri
Myself, Yourself and Each Other
Bu sahifada
Maqsad
Bu darsdan keyin siz ega va toʻldiruvchi bir kishi boʻlganda myself, yourself, himself… ni ishlata olasiz, «yolgʻiz / yordamsiz» maʼnosida by myself yoki on my own deya olasiz, oʻzlik olmoshini talab qilmaydigan feʼllar bilan uni ishlatmaysiz hamda themselves va each other orasida toʻgʻri tanlov qila olasiz.
Asosiy gʻoya
Odatda harakat bir kishidan boshqasiga oʻtadi: I cut the bread. She called him. Lekin baʼzan harakat oʻsha kishining oʻziga qaytadi: I cut myself. Harakatni bajargan kishi ham, uni qabul qilgan kishi ham bitta.
Oynani tasavvur qiling. Oʻzlik olmoshi — myself, herself, themselves — eganing oynadagi aksi. Harakat egadan chiqadi, oynaga urilib, toʻgʻri unga qaytib keladi.
Endi har biri oyna oldida turgan ikki kishini tasavvur qiling. They looked at themselves — har biri oʻz aksiga qaradi. Oynalarni olib tashlang: ikki kishi yuzma-yuz turibdi. They looked at each other — harakat bir kishidan ikkinchisiga oʻtadi va qaytadi. Odamlar oʻsha, lekin rasm butunlay boshqa.
Oʻzbek va ingliz tillari
Oʻzbekchada oʻzlik olmoshi oʻz soʻzidan yasaladi: oʻzimni, oʻzingizni, oʻzini, oʻzimizni, oʻzlarini. Ikki tomonlama harakat uchun esa bir-biri bor: «Ular bir-birini yaxshi koʻradi» = They love each other. Themselves va each other farqi oʻzbekchada ham xuddi shunday: «oʻzlarini ayblashdi» va «bir-birlarini ayblashdi». Lekin farqlar ham bor. Birinchidan, oʻzini erkak uchun ham, ayol uchun ham bir xil, inglizchada esa himself yoki herself ni tanlash kerak. Ikkinchidan, oʻzbekchada baʼzi feʼllar «oʻzimni» bilan keladi («oʻzimni yaxshi his qilyapman»), inglizchada esa yoʻq: I feel good. Uchinchidan, yuvinmoq, kiyinmoq kabi feʼllarda oʻzlik maʼnosi feʼlning oʻzida — inglizchada ham wash, get dressed odatda oʻzlik olmoshisiz keladi.
| Oʻzbekcha | Maʼnosi | Inglizcha |
|---|---|---|
| U oynada oʻziga qaradi. | harakat oʻziga qaytadi | She looked at herself in the mirror. |
| U asabiylashganda oʻzi bilan oʻzi gaplashadi. | u erkak → himself | He talks to himself when he's nervous. |
| Men yolgʻiz yashayman. | yolgʻiz | I live by myself. / I live on my own. |
| Xonani oʻzingiz boʻyadingizmi? | yordamsiz | Did you paint the room by yourself? |
| U oʻn daqiqada yuvindi, soqol oldi va kiyindi. | oʻzlik maʼnosi feʼlda | He washed, shaved and got dressed in ten minutes. |
| Oʻzimni yaxshi his qilmayapman. | oʻzbekchada bor, inglizchada yoʻq | I don't feel well. |
| Ben va Lucy bir-birini yaxshi koʻradi. | ikki tomonlama | Ben and Lucy love each other. |
| Ular oʻzlarini ayblashdi. | har biri oʻzini | They blamed themselves. |
Tuzilish
Oʻzlik olmoshlari (reflexive pronouns)
| Ega | Oʻzlik olmoshi |
|---|---|
| I | myself |
| you (bir kishi) | yourself |
| he | himself |
| she | herself |
| it | itself |
| we | ourselves |
| you (bir necha kishi) | yourselves |
| they | themselves |
Birlik: -self. Koʻplik: -selves. Himself va themselves (him, them dan) ga eʼtibor bering — hisself yoki theirselves emas.
Qoliplar
| Qolip | Misol |
|---|---|
| feʼl + oʻzlik olmoshi | I hurt myself. |
| feʼl + oʻzlik olmoshi + ot | We're teaching ourselves photography. |
| predlog + oʻzlik olmoshi (oʻsha kishi) | He talks to himself. |
| by + oʻzlik olmoshi = yolgʻiz / yordamsiz | I live by myself. |
| on + my / your / his… + own = xuddi shu maʼno | I live on my own. |
| each other / one another (ikki tomonlama harakat) | They help each other. |
Qoʻllanish
1Ega va toʻldiruvchi bitta kishi
Harakatni bajargan kishi harakat yoʻnaltirilgan kishi ham boʻlsa, oʻzlik olmoshini ishlating. Bu feʼllardan keyin ham, to, at, with, for kabi predloglardan keyin ham ishlaydi. (Joy predloglaridan keyin odatda oddiy toʻldiruvchi olmosh ishlatamiz: She put the bag next to her.)
2Oʻzlik olmoshi bilan keladigan keng tarqalgan feʼllar
Baʼzi kundalik iboralarda oʻzlik olmoshi ishlatiladi: enjoy yourself (yaxshi vaqt oʻtkazmoq), help yourself (xohlaganingizni olmoq), hurt yourself, introduce yourself, behave yourself.
3By myself / on my own = yolgʻiz yoki yordamsiz
By + oʻzlik olmoshi «yolgʻiz» yoki «hech kimning yordamisiz» degani. On + my, your, his, her, our, their + own xuddi shu maʼnoni beradi. Eʼtibor bering: by myself, lekin on my own (on myself yoki by my own emas).
4Ingliz tilida oʻzlik olmoshi bilan kelmaydigan feʼllar
Tana va his-tuygʻularga oid koʻp feʼllar ingliz tilida oʻzlik olmoshi olmaydi: relax, feel, meet, concentrate, wake up, get up, sit down. Wash, shave va dress ham odatda oʻzlik olmoshisiz ishlatiladi; bu uchta feʼlga oʻzlik olmoshi asosan harakat qiyin yoki gʻayrioddiy ekanini koʻrsatish uchun qoʻshiladi.
5Each other / one another va themselves
Each other (va biroz rasmiyroq one another) ikki tomonlama harakatni bildiradi: A buni B ga qiladi, B esa A ga. Themselves / ourselves esa har bir kishi buni oʻziga qilishini bildiradi.
Keng tarqalgan xatolar
Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
1. «Oʻzini» → himself yoki herself? Oʻzbekchada «oʻzini», «oʻziga» erkak uchun ham, ayol uchun ham bir xil. Inglizchada oʻzlik olmoshi egaga mos boʻlishi shart: he → himself, she → herself.
2. «Oʻzimni his qilyapman» → feel myself. Oʻzbekchada «oʻzingizni qanday his qilyapsiz?», «oʻzingizni tinchlantiring» deymiz. Inglizchada feel oʻzlik olmoshisiz keladi, tinchlanish uchun esa oddiy calm down ishlatiladi.
3. Hurmat uchun «siz» → yourselves. Oʻzbekchada bitta kattaroq kishiga ham «siz», «oʻzingiz» deymiz va bu koʻplikka oʻxshaydi. Inglizchada you bitta kishi boʻlsa — yourself, bir necha kishi boʻlsa — yourselves. Hurmat uchun koʻplik ishlatilmaydi.
Adashtirmang
themselves va each other — Rasm boshqa-boshqa: oyna (har biri oʻziga) va yuzma-yuz turgan ikki kishi (har biri ikkinchisiga). Oʻzbekchada ham farq bor: «oʻzlarini» va «bir-birlarini».
him va himself — Olmoshni tanlash harakat kimga yoʻnalganini oʻzgartiradi.
oʻzlik olmoshi (toʻldiruvchi) va taʼkid uchun myself — Bu darsda oʻzlik olmoshi feʼlning toʻldiruvchisi. Myself taʼkid uchun ham kelishi mumkin (I made this cake myself — Bu tortni oʻzim pishirdim). Bu ishlatilish C1-06 da oʻrgatiladi.
Imlo va talaffuz
- Urgʻu -self / -selves ga tushadi: my-SELF, your-SELVES, them-SELVES. Oʻzbek tilida ham urgʻu odatda oxirgi boʻgʻinda, shuning uchun bu siz uchun oson.
- Koʻplikda -self → -selves, xuddi shelf → shelves va wolf → wolves kabi A1-05.
- yourself (bir kishi) va yourselves (bir necha kishi): oxiridagi /selvz/ ga quloq soling. /v/ va /z/ jarangli. Koʻp oʻzbekzabonlar soʻz oxiridagi jarangli undoshlarni jarangsiz aytadi; shunda yourselves «yourselfs» kabi eshitiladi va birlik bilan farqi yoʻqoladi.
- each other deyarli bitta soʻzdek aytiladi: /iːtʃ ˈʌðə/ (UK), /iːtʃ ˈʌðər/ (US). Urgʻu oth- ga tushadi; /ð/ jarangli th: til uchi tishlar orasida.
- each dagi /iː/ choʻziq unli: oʻzbekcha «i» dan uzunroq ayting.
Oltin qoida
Harakat oʻsha kishiga qaytadi → -self / -selves (he → himself, she → herself: «oʻzini» ga qarab emas, egaga qarab tanlang). Yolgʻiz yoki yordamsiz → by myself yoki on my own. Odamlar orasidagi ikki tomonlama harakat → each other («bir-biri»). Relax, feel, meet, concentrate kabi feʼllar odatda oʻzlik olmoshi olmaydi — «oʻzimni his qilyapman» → I feel.
Mashqlar
A. Tuzilish
Gaplarni toʻldiring.
-
Be careful with that knife — don't cut . (you, one person)
-
She looked at in the mirror.
-
We really enjoyed on holiday.holiday (UK), vacation (US)
-
My grandfather lives by .
-
The heating switches on at 6 am.
-
Koʻplik shaklini yozing: yourself
B. Maʼno
Toʻgʻri javobni tanlang yoki gapni qayta yozing.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: Anna and Leo text … every night.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: I need to … after work.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: Children, please help … to cake.
-
each other bilan qayta yozing: Mia helps Jack, and Jack helps Mia.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: I don't like walking home … at night.
C. Xatoni toping
Har bir gapda bitta xato bor yoki gap toʻgʻri. Toʻgʻrilangan gapni yozing yoki correct deb yozing.
-
They built the house by theirselves.
-
I looked at me in the mirror.
-
I feel myself very happy today.
-
He taught himself the guitar.
D. Kontekstda
Har bir boʻsh oʻringa -self / -selves bilan tugaydigan soʻz yoki each other yozing.
Teacher: Good morning, everyone! First, let's introduce 16. I'm Mr Park.
Students: Good morning!
Teacher: Please work in pairs and ask 17 three questions.
Lena: Hi, I'm Lena. Do you live with your family?
Omar: No, I live by 18. My family is in Cairo.
Lena: Wow! Do you cook for 19?
Omar: Yes, but I often burn 20!
E. Sizning navbatingiz
Ingliz tilida yozing.
-
Yolgʻiz yoki yordamsiz (by yourself yoki on your own) qilgan biror ishingiz haqida yozing.
-
Bir-biri uchun nimadir qiladigan ikki tanishingiz haqida yozing.
F. Aralash takrorlash
Oldingi darslarni takrorlang.
-
A1-09 Me, Him, Her, Us, Them oʻzbekcha: «meni», «uni», «ularni» ingliz tilida (object pronouns) Can you help ? (I)
-
A2-13 Mine, yours, whose oʻzbekcha: meniki, sizniki, kimniki? This isn't my bag. is red.
-
A2-12 Another, other, the other, others oʻzbekcha: farqi oddiy tilda Some students walked home. took the bus.
Javoblar
A. Tuzilish
- yourself
- herself
- ourselves
- himself
- itself
- yourselves
B. Maʼno
- each other
- relax
- yourselves
- Mia and Jack help each other. / Jack and Mia help each other.
- on my own
C. Xatoni toping
- They built the house by themselves.
- I looked at myself in the mirror.
- I feel very happy today.
- ✓ He taught himself the guitar.
D. Kontekstda
- ourselves
- each other / one another
- myself
- yourself
- myself
E. Sizning navbatingiz
- Last year I painted my bedroom by myself.
- My sister and I help each other with homework.
F. Aralash takrorlash
- me
- Mine
- Others / The others / Other students / The other students
