Emphasis azərbaycanca: I do like it, Strange as it may seem, the CEO herself – ingiliscə vurğu
Emphasis: Fronting, Do, Very, Reflexives
Bu səhifədə
Məqsəd
Bu dərsdən sonra siz cümləyə qrammatika ilə vurğu əlavə edə biləcəksiniz: vurğulu do (I do like it), fronting – önə çıxarma (That I don't believe), sifət + as + budaq cümlə (Strange as it may seem), vurğulu qayıdış əvəzliyi (the manager herself) və the very, at all, whatsoever, on earth, so / such kimi gücləndirici sözlər.
Əsas fikir
Danışanda istənilən sözü sadəcə daha ucadan deyib gücləndirə bilərsiniz. Yazıda və diqqətli nitqdə isə ingilis dili eyni işi qrammatika ilə görür.
Ədviyyat rəfini təsəvvür edin. Sadə cümlə adi düyü kimidir; hər ədviyyat vurğuya fərqli dad verir. Do israr əlavə edir: «bu, doğrudur, həqiqətən!». Fronting sözü cümlənin əvvəlinə keçirib qarşılaşdırma yaradır. Sifət + as sonra qarşılaşdıracağınız keyfiyyətə ağırlıq verir. İsimdən sonrakı qayıdış əvəzliyi (the boss herself) əhəmiyyət əlavə edir: «məhz bu adam, ondan aşağı biri yox». The very, at all, whatsoever və on earth isə istilik əlavə edir.
Bu ədviyyatların heç biri yeni fakt əlavə etmir. Onlar münasibət əlavə edir: təəccüb, israr, qarşılaşdırma və ya güclü hiss. Düzgün seçim ingiliscənizi yavan yox, dəqiq edir.
Azərbaycan dili və ingilis dili
Azərbaycan dilində vurğu üçün çox vaxt ədatlardan və sözlərdən istifadə edirik: axı, ki, həqiqətən, doğrudan da («Xoşuma gəlir axı!», «Sənə demişdim ki!»). İngiliscədə bu işi çox vaxt vurğulu do / does / did görür. Yaxşı xəbərlər də var. Bizdə söz sırası sərbəstdir, ona görə tamamlığı önə çıxarmaq sizə qəribə gəlməyəcək. Özü sözü də ingiliscə vurğulu qayıdış əvəzliyi kimi işləyir: «Prezidentin özü gəldi» = The president herself came. Sadəcə «özü» kişiyə də, qadına da, əşyaya da deyilir, ingiliscədə isə himself / herself / itself seçirsiniz. «Nə qədər qəribə görünsə də» quruluşu Strange as it may seem ilə eyni məna verir, amma ingiliscədə how yox, sifət + as gəlir. «Heç bir marağım yoxdur» cümləsində inkar iki dəfədir, ingiliscədə isə bir dəfə: I have no interest whatsoever. Bir də: bizim elə / belə sözümüz həm so, həm də such deməkdir, ingiliscədə isə isimdən əvvəl such (a) lazımdır.
| Azərbaycanca | Bizdə | İngiliscə |
|---|---|---|
| Xoşuma gəlir axı! Sadəcə ac deyiləm. | ədat | I do like it! I'm just not hungry. |
| Şokoladdan keçə bilərəm, çipsdən yox. | sərbəst söz sırası | Chocolate I can resist; crisps I can't. |
| Nə qədər qəribə görünsə də, … | nə qədər … -sa da | Strange as it may seem, … |
| Prezidentin özü xəstəxananı açmağa gəldi. | özü = kişi / qadın | The president herself came to open the new hospital. |
| Siyasətə heç bir marağım yoxdur. | iki inkar | I have no interest whatsoever in politics. |
| O, lap birinci gələn idi. | lap | She was the very first person to arrive. |
| Bu nə iydir belə? | nə … belə | What on earth is that smell? |
| Elə mehriban adamlardır! | elə = so / such | They're such lovely people. |
Quruluş
Vurğulu do
| Adi | Vurğulu | Qeyd |
|---|---|---|
| I like it. | I do like it. | Present Simple: do / does + feilin əsas forması |
| She called. | She did call. | Past Simple: did + feilin əsas forması |
| Sit down. | Do sit down. | əmr forması: nəzakətli, səmimi |
Fronting (önə çıxarma)
| Adi söz sırası | Önə çıxarılıb | Qeyd |
|---|---|---|
| I don't believe that. | That I don't believe. | tamamlıq: ondan sonra adi söz sırası |
| The days of cheap flights are gone. | Gone are the days of cheap flights. | be feilinin tamamlayıcısı: feil mübtədadan əvvəl (rəsmi) |
Sifət / zərf / feil + as (və ya though) + mübtəda + feil
| Qəlib | Adi mənası | Nümunə |
|---|---|---|
| sifət + as / though + mübtəda + feil | nə qədər … olsa da | Strange as it may seem, I enjoy exams. |
| zərf + as + mübtəda + feil | nə qədər … olsa da | Hard as he worked, he never got promoted. |
| try + as + mübtəda + might / may | nə qədər çalışsa da | Try as I might, I couldn't open the jar. |
Vurğulu qayıdış əvəzliyi
| Nümunə | Mənası |
|---|---|
| The CEO herself answered. | hətta baş direktorun özü, köməkçi yox |
| I painted the room myself. | mən özüm, başqası yox / kömək olmadan |
| The hotel itself was fine. | otelin özü, başqa şeylərdən fərqli olaraq |
Gücləndirici sözlər
| Söz | Qəlib | Nümunə |
|---|---|---|
| the very | the very + isim | the very beginning, the very same day |
| at all / whatsoever | inkardan sonra və ya sualda; whatsoever no / any + isimdən, ya da none / nothing sözlərindən sonra | not tired at all; no idea whatsoever |
| ever / on earth / the hell | sual sözü + ever / on earth / the hell | Why ever…? What on earth…? |
| so / such | so + sifət; such (a / an) + (sifət) + isim | It was so good! We had such fun! |
İstifadə
1Vurğulu do, does, did
Şübhəni rədd etmək, israr etmək və ya inkarla qarşılaşdırmaq üçün feilin əsas formasından əvvəl do / does / did qoyun və onu vurğu ilə deyin. Bu, təsdiq cümləsində Present Simple, Past Simple və əmr formasında işlənir. Be ilə yalnız əmr formasında işlənir (Do be careful); başqa hallarda sadəcə am / is / are sözünü vurğulayın. Azərbaycancadakı «axı», «ki», «həqiqətən» ədatları çox vaxt bu işi görür.
2Tamamlığı və tamamlayıcını önə çıxarmaq
Tamamlığı və ya tamamlayıcını diqqət çəkmək üçün əvvələ keçirin: adətən onu başqa bir şeylə qarşılaşdırmaq və ya indicə deyilənlə bağlamaq üçün. Önə çıxarılmış tamamlıqdan sonra cümlənin qalanı adi sıradadır. be feilinin önə çıxarılmış tamamlayıcısından (gone, equally important) sonra isə rəsmi üslubda feil çox vaxt mübtədadan əvvəl gəlir. Fronting canlı danışıqda və rəsmi yazıda çox işlənir. (Önə çıxarılmış inkar ifadələri inversiyaya səbəb olur: C1-01 dərsinə baxın.)
3Sifət / zərf + as (though) + budaq cümlə; try as I might
Bu qəlib adətən «nə qədər … olsa da» deməkdir. Əvvəl sifət və ya zərf gəlir, sonra as (və ya though), sonra mübtəda + feil. Try as I might «nə qədər çalışsam da» deməkdir. Bu, rəsmi və ya ədəbi üslubdur. İki as ilə As strange as it may seem də çox işlənir, xüsusən Amerika ingiliscəsində. Bəzən kontekst səbəb mənası verir: Exhausted as he was, he went to bed = o qədər yorğun idi ki, yatdı. Much as üçün (Much as I like him…) B2-23 dərsinə baxın.
4Vurğulu qayıdış əvəzliyi
Qayıdış əvəzliyi isim və ya əvəzliyi vurğulaya bilər: «məhz bu, başqası yox», «hətta bu adam» və ya «şəxsən, kömək olmadan». O, feilin tamamlığı deyil, ona görə onu çıxarsanız, cümlə yenə tam qalır. Azərbaycancadakı «özü» eyni işi görür. Adi qayıdış əvəzlikləri üçün (I hurt myself) A2-14 dərsinə baxın.
5The very, at all, whatsoever, ever, on earth
The very + isim «məhz bu» və ya «ən uc nöqtə» deməkdir (the very top). At all və whatsoever inkarı və sualı gücləndirir; whatsoever no / any + isimdən, ya da none / nothing sözlərindən sonra gəlir. Sual sözündən sonra ever və on earth təəccüb, çaşqınlıq və ya əsəbilik bildirir. The hell də eyni işi görür, amma daha kobuddur və incidə bilər: onu tanıyın, amma işlətsəniz də, yalnız yaxın dostlarla.
6Vurğu üçün so və such
That budaq cümləsi olmadan so və such sadəcə «çox, son dərəcə» deməkdir və güclü hiss bildirir: so + sifət / zərf; such + (a / an) + (sifət) + isim. Qeyri-rəsmi danışıqda so feildən əvvəl də gələ bilər. So / such… that (nəticə) və what, how ilə nida cümlələri üçün B1-25 dərsinə baxın. Azərbaycancadakı «elə», «belə» hər ikisini əvəz edir, ona görə isimdən əvvəl such seçməyi unutmayın.
Tez-tez edilən səhvlər
Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
1. «Nə qədər … -sa da» → how / how much. «Nə qədər bahalı olsa da, Ayselin yeni mənzili pulunu çıxarır» cümləsini sözbəsöz çevirəndə «nə qədər» how və ya how much olur. Bu, ingiliscədə nida və ya sual kimi səslənir. Güzəşt üçün sifət + as + mübtəda + feil və ya however + sifət işlədin.
2. «Heç bir … yoxdur» → iki inkar. Azərbaycancada «heç» inkar feillə gəlir: «Turalın futbola heç bir marağı yoxdur». İngiliscədə isə bir inkar kifayətdir: no + isim + whatsoever və ya not … any + isim + at all.
3. «Elə / belə» → so + isim. «Qəbələdə elə gözəl vaxt keçirdik ki!» cümləsindəki «elə» həm sifətdən, həm də isim birləşməsindən əvvəl gəlir. İngiliscədə so yalnız sifət və ya zərfdən əvvəl gəlir; isim birləşməsindən əvvəl such (a / an) lazımdır.
4. «Özü» → himself / herself. «Özü» kişiyə də, qadına da deyilir, ona görə vurğulu qayıdış əvəzliyində cins səhvi asan olur. Əvəzlik ismin özü ilə uzlaşmalıdır.
Qarışdırmayın
Vurğulu do və köməkçi do — Sual və inkar cümlələrində do adi köməkçi feildir və adətən vurğusuzdur. Təsdiq cümləsində isə köməkçi do yalnız vurğu üçün işlənir və vurğu ilə deyilir.
Vurğulu qayıdış əvəzliyi və by + qayıdış əvəzliyi — By myself «tək» və ya «kömək olmadan» deməkdir (A2-14 dərsinə baxın). Vurğulu qayıdış əvəzliyi «kömək olmadan» mənasını da verə bilər, amma həm də «hətta bu adam» və ya «başqa şey yox, məhz bu».
Fronting, inversiya və cleft — Fronting sadəcə sözü əvvələ keçirir. İnkar ifadəsini önə çıxarmaq inversiya yaradır (C1-01). Cleft isə it… that və ya what… is əlavə edir (C1-05).
Vurğu üçün so / such və so / such… that — Tək işlənəndə so / such hiss bildirir. That ilə isə nəticə təqdim edir. B1-25 dərsinə baxın.
Yazılış və tələffüz
- Vurğulu do / does / did həmişə vurğu ilə və tam deyilir, heç vaxt zəifləmir: I DID /dɪd/ call. Sondakı /d/ səsini «t» kimi deməyin: «dit» yox, did. Sualdakı köməkçi do isə çox vaxt zəifdir: Do you…? /də jə/. (Böyük hərflər burada yalnız vurğunu göstərir.)
- Be və başqa köməkçi feillərlə vurğu yalnız səsin gücü ilə verilir: I AM listening. She HAS paid.
- Vurğulu qayıdış əvəzliyi vurğu ilə deyilir: the CEO herSELF. Adi qayıdış əvəzliyi isə adətən vurğusuzdur: I cut myself.
- Önə çıxarılmış elementdən sonra çox vaxt kiçik fasilə olur: That | I don't believe.
- Whatsoever bir sözdür, vurğu üçüncü hecaya düşür: what-so-EV-er. Əvvəldəki /w/ üçün dodaqları yumrulayın, «v» deməyin. Vurğulu suallarda why ever və what ever adətən iki söz kimi yazılır; Whatever happened to…? də çox işlənir.
Qızıl qayda
Qrammatika ilə vurğu əlavə etmək üçün: israr etmək üçün do / does / did sözünü vurğulayın; diqqət çəkmək istədiyinizi önə çıxarın; qarşılaşdırmadan əvvəl keyfiyyəti vurğulamaq üçün sifət + as + budaq cümlə işlədin («nə qədər … olsa da»); «məhz bu, başqası yox» üçün qayıdış əvəzliyi əlavə edin; istilik üçün isə the very / at all / whatsoever / on earth / so / such işlədin. İnkar bir dəfə, isimdən əvvəl so yox, such.
Tapşırıqlar
A. Quruluş
Hər cümləni vurğu əlavə edərək yenidən yazın. Verilən sözləri işlədin və mənanı saxlayın.
-
Danışanın sözünü rədd etmək üçün cavabı vurğulu do ilə yenidən yazın: "You never call your grandmother." "That's not true. I called her last Sunday."
-
"Strange as" ilə başlayın: Although it may seem strange, the plan could save us thousands.
-
"Try as" ilə başlayın: However hard he tried, he couldn't remember the password.
-
"Tired" ilə başlayın: Although she was very tired, she stayed up to finish the report.
-
"Gone are" ilə başlayın: The days when everyone had a landline are gone.
-
Qarşılaşdırmanı göstərmək üçün tamamlıqları önə çıxarın: I can resist chocolate, but I can't resist crisps.
-
Cümlə «hətta müəllifin özü» mənasını versin deyə vurğulu qayıdış əvəzliyi əlavə edin: The author signed my copy of the book at the launch.
-
"whatsoever" ilə yenidən yazın: There is absolutely no evidence that the supplement improves memory.
B. Məna
Vəziyyəti oxuyun və daha uyğun cümləni seçin.
-
Qonaq iki dəfə nəzakətlə tortdan imtina edib. Siz səmimi şəkildə israr etmək istəyirsiniz. Hansı uyğundur?əmr formasında vurğulu do: səmimi, nəzakətli israr
-
Meneceriniz deyir: "You didn't send the report." Siz onu göndərmisiniz, amma bir gün gec. Hansı cavab bu iddianı ən aydın şəkildə rədd edir?vurğulu did şübhəni rədd edir
-
Hansı cümlə «o qədər yorğun idi ki» mənasını verir?kontekst həll edir: təbii nəticə = səbəb; təəccüblü ziddiyyət = «-sa da»
-
Hansı cümlə «hətta baş direktorun özü, köməkçi yox» deməkdir?vurğulu qayıdış əvəzliyi = hətta bu adam; by herself = tək, kömək olmadan
-
Rəy məqaləsi ikinci, eyni dərəcədə vacib fikri rəsmi üslubda təqdim edir. Hansı daha yaxşıdır?önə çıxmış tamamlayıcı + inversiya: rəsmi və yaxşı bağlanır
C. Səhvi tapın
Hər cümlədə bir qrammatik səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.
-
I do understood your concerns about the budget, but we simply have no other option at this stage.
-
Strange as may it sound, I find long train journeys more relaxing than a week at the beach.
-
The managing director herself she came down to the shop floor to thank everyone after the inspection.
-
It was a such relief to hear that everyone on the boat had been rescued safely after the storm.
-
What on earth were you thinking when you agreed to drive all the way to the coast overnight?
D. Mətndə
Söhbəti oxuyun. Nömrələnmiş cümlələri göstərilən vurğu ilə yenidən yazın.
Manager: You don't seem to care about this project any more, Ana.
Ana: That's not fair. (19) I care about it. I've just had too much work.
Manager: (20) I don't believe that. You missed two deadlines.
Ana: (21) I missed the first one, but I sent the second report on time. (22) Although I worked very hard, I couldn't finish the analysis alone. (23) Even the client admitted that the brief kept changing.
Manager: (24) Why didn't you tell me sooner?
Ana: I thought you knew. I'm sorry.
-
(19) cümləsini menecerin sözünü rədd etmək üçün vurğulu do ilə yenidən yazın.
-
(20) cümləsini tamamlığı önə çıxararaq yenidən yazın.
-
(21) cümləsini qarşılaşdırmanı vurğulamaq üçün ikinci hissədə vurğulu do ilə yenidən yazın.
-
(22) cümləsini "Hard as" ilə başlayaraq yenidən yazın.
-
(23) cümləsini "Even" əvəzinə vurğulu qayıdış əvəzliyi ilə yenidən yazın.
-
(24) cümləsini təəccüb və əsəbiliyi göstərmək üçün "on earth" ilə yenidən yazın.
E. Sizin növbəniz
İngiliscə yazın.
-
Dostunuz elə bilir ki, onun ziyafətindən xoşunuz gəlməyib. 2–3 cümləlik cavab yazın. Vurğulu do və ən azı bir gücləndirici (so / such, at all, the very) işlədin.
-
Bir şeyin necə dəyişdiyi haqqında rəy məqaləsi üçün 2–3 cümlə yazın. Gone are the days… və bir sifət + as / though budaq cümləsi işlədin.
-
Otel haqqında qısa rəy yazın (2 cümlə). Qarşılaşdırma üçün bir önə çıxarılmış tamamlıq, həmçinin whatsoever və ya at all işlədin.
F. Qarışıq təkrar
Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.
-
C1-05 Cleft sentences azərbaycanca: It was… that, What I need is… – cümlədə əsas fikri önə çəkmək "What" ilə başlayın: The lack of communication annoyed me most.
-
C1-01 Inversion azərbaycanca: Never have I…, No sooner had I… – inkar sözündən sonra söz sırası "Never" ilə başlayın: I have never received such poor service.
-
B2-23 Whereas, Nevertheless, Much As azərbaycanca: «halbuki», «buna baxmayaraq», «nə qədər… -sa da» ingiliscə "Much as" ilə başlayın: Although I admire her talent, I find her very difficult to work with.
Cavablar
A. Quruluş
- That's not true. I did call her last Sunday.
- Strange as it may seem, the plan could save us thousands. / Strange though it may seem, the plan could save us thousands.
- Try as he might, he couldn't remember the password.
- Tired though she was, she stayed up to finish the report. / Tired as she was, she stayed up to finish the report.
- Gone are the days when everyone had a landline.
- Chocolate I can resist, but crisps I can't. / Chocolate I can resist; crisps I can't.
- The author herself signed my copy of the book at the launch. / The author himself signed my copy of the book at the launch.
- There is no evidence whatsoever that the supplement improves memory.
B. Məna
- Do have a piece of cake; I made it this morning.
- I did send it, but it went out a day late.
- Exhausted as he was, he went straight to bed.
- The CEO herself replied to my complaint within an hour.
- Equally important is the question of who will pay for it.
C. Səhvi tapın
- I do understand your concerns about the budget, but we simply have no other option at this stage.
- Strange as it may sound, I find long train journeys more relaxing than a week at the beach.
- The managing director herself came down to the shop floor to thank everyone after the inspection.
- It was such a relief to hear that everyone on the boat had been rescued safely after the storm.
- ✓ What on earth were you thinking when you agreed to drive all the way to the coast overnight?
D. Mətndə
- I do care about it.
- That I don't believe.
- I missed the first one, but I did send the second report on time.
- Hard as I worked, I couldn't finish the analysis alone. / Hard though I worked, I couldn't finish the analysis alone.
- The client herself admitted that the brief kept changing. / The client himself admitted that the brief kept changing.
- Why on earth didn't you tell me sooner?
E. Sizin növbəniz
- I did enjoy it, honestly! It was such a lovely evening, and I didn't want to leave at all; I only went early because of my flight.
- Gone are the days when a whole family shared one phone in the hallway. Convenient as smartphones are, they have made it much harder for many of us to switch off.
- The small room I could live with; the noise from the bar I could not. When we complained, we received no apology whatsoever.
F. Qarışıq təkrar
- What annoyed me most was the lack of communication.
- Never have I received such poor service.
- Much as I admire her talent, I find her very difficult to work with.
