Cách nhờ vả, xin phép và đề nghị giúp đỡ lịch sự trong tiếng Anh (Could you, May I, Shall I)
Requests, Offers and Permission
Trong trang này
Mục tiêu
Sau bài này, bạn có thể nhờ người khác làm việc gì đó, xin phép làm một việc, đề nghị giúp đỡ và trả lời một cách lịch sự — và chọn mức độ lịch sự phù hợp với từng tình huống.
Ý chính
Khi nhờ ai đó, chúng ta đang xin họ thời gian và công sức. Tiếng Anh làm cho lời nhờ nhẹ nhàng hơn bằng khoảng cách: lời nhờ càng có nhiều khoảng cách thì nghe càng lịch sự.
Hãy hình dung một chiếc thang lịch sự. Ở bậc thấp nhất là Can you help me? — thẳng thắn và thân thiện, rất hợp với gia đình và bạn bè. Lên một bậc: Could you help me? — could trông giống dạng quá khứ, và điều đó tạo thêm khoảng cách, nên nghe mềm mại hơn. Cao hơn nữa: Would you mind helping me? — bây giờ bạn còn hỏi xem lời nhờ có làm phiền người ta không. Trên cùng: I was wondering if you could help me — rất cẩn thận và lịch sự.
Ngoài ra còn có ba việc khác nhau. Nhờ vả (request) là xin người kia làm: Could you…? Xin phép (permission) là hỏi mình có được làm không: Could I…? Đề nghị giúp (offer) là nói mình sẵn sàng làm giúp người kia: Shall I…? Hãy chọn việc trước, rồi mới chọn bậc trên chiếc thang.
Tiếng Việt và tiếng Anh
Tiếng Việt thể hiện sự lịch sự chủ yếu bằng cách xưng hô (anh, chị, em, cô, chú…) và các từ như ạ, giúp, với, nhé, phiền, được không. Tiếng Anh chỉ có một chữ you cho mọi người, nên sự lịch sự nằm ở động từ khuyết thiếu và mẫu câu: can → could → would you mind → I was wondering if. Một câu mệnh lệnh có thêm please vẫn có thể nghe cộc lốc, trong khi câu tiếng Việt Cho em xin cái thực đơn ạ lại rất lịch sự.
| Tiếng Việt | Việc | Tiếng Anh |
|---|---|---|
| Bạn đưa mình lọ muối được không? | nhờ (thân mật) | Can you pass the salt? |
| Anh gửi giúp em tập tin đó được không ạ? | nhờ (lịch sự) | Could you send me the file? |
| Phiền anh chờ một chút được không ạ? | nhờ (rất lịch sự) | Would you mind waiting a moment? |
| Mình dùng bút của bạn một chút được không? | xin phép | Can I use your pen? |
| Em vào được không ạ? | xin phép (trang trọng) | May I come in? |
| Mình mở cửa sổ có phiền bạn không? | xin phép (rất lịch sự) | Do you mind if I open the window? |
| Để mình xách túi giúp bạn nhé? | đề nghị giúp | Shall I carry your bag? |
| Anh có muốn em gọi taxi cho anh không? | đề nghị giúp | Would you like me to call a taxi? |
Hãy chú ý câu trả lời. Với Would you mind…? và Do you mind if I…?, câu hỏi thật ra là "Việc này có làm phiền bạn không?". Vì vậy câu trả lời thân thiện là No ("Không phiền gì cả"). Người Việt quen trả lời "Vâng" / "Được" khi đồng ý, nên rất dễ nói Yes — và Yes ở đây nghĩa là "Có, phiền đấy!".
Cấu trúc
Nhờ vả — xin người khác làm một việc
| Mẫu câu | Ví dụ | Mức độ lịch sự |
|---|---|---|
| Can you + base form? | Can you pass the salt? | bình thường, thân thiện |
| Could you + base form? | Could you send me the file? | lịch sự |
| Would you + base form? | Would you close the window, please? | lịch sự |
| Would you mind + -ing form? | Would you mind waiting a moment? | rất lịch sự |
| I was wondering if you could + base form | I was wondering if you could help me. | rất lịch sự, cẩn thận |
Xin phép — hỏi xem mình có được làm gì không
| Mẫu câu | Ví dụ | Mức độ lịch sự |
|---|---|---|
| Can I + base form? | Can I use your pen? | bình thường, thân thiện |
| Could I + base form? | Could I leave early today? | lịch sự |
| May I + base form? | May I come in? | trang trọng |
| Do you mind if I + present simple? | Do you mind if I open the window? | rất lịch sự |
Đề nghị giúp đỡ — nói rằng mình sẵn sàng giúp
| Mẫu câu | Ví dụ |
|---|---|
| Shall I + base form? | Shall I carry your bag? |
| Can I + base form? | Can I help you? |
| I'll + base form. | I'll get the door. |
| Would you like me to + base form? | Would you like me to call a taxi? |
| Do you want me to + base form? (thân mật) | Do you want me to help? |
Cách trả lời
| Câu hỏi | Đồng ý | Từ chối |
|---|---|---|
| Can / Could / Would you…? Can / Could / May I…? | Sure. / Of course. / Yes, go ahead. / No problem. | I'm sorry, but… / I'm afraid… |
| Would you mind…? / Do you mind if I…? | No, not at all. / No, go ahead. (no = không sao) | I'm sorry, but… / Actually, it's a bit difficult right now. |
| Shall I…? / Would you like me to…? | Yes, please. / That would be great, thanks. | No, thanks. I'm fine. / That's OK, thanks. |
Cách dùng
1Nhờ vả
Dùng Can you…? với người quen thân. Dùng Could you…? hoặc Would you…? để lịch sự hơn — với đồng nghiệp, người lạ hoặc trong cửa hàng. Thêm please để nhẹ nhàng hơn nữa.
2Nhờ vả rất lịch sự — Would you mind + -ing?
Would you mind + dạng -ing rất lịch sự. Nó thật sự hỏi "Việc này có làm phiền bạn không?" — vì vậy câu trả lời No có nghĩa là "Không sao, tôi làm ngay".
3Xin phép
Dùng Can I / Could I / May I + động từ nguyên mẫu để hỏi xem mình có được làm gì không. May I trang trọng; hay dùng trong cửa hàng, văn phòng và với người không quen. Do you mind if I…? + thì hiện tại đơn (present simple) rất lịch sự. Hãy học nó như một mẫu câu cố định.
4Đề nghị giúp đỡ
Dùng Shall I…? hoặc Would you like me to…? để hỏi xem người kia có muốn mình giúp không. Can I…? cũng là một cách đề nghị rất phổ biến (Can I help you?, Can I get you a drink?): hình thức giống câu xin phép, nhưng thật ra bạn đang đề nghị làm gì đó cho người kia. Dùng I'll… để đề nghị trực tiếp, khi bạn quyết định ngay lúc nói (xem A2-04). Hãy học Would you like me to…? và Do you want me to…? như mẫu cố định; cấu trúc want / would like + người + to ở bài A2-25. Shall I…? phổ biến hơn trong tiếng Anh Anh; trong tiếng Anh Mỹ, người ta hay nói Should I…? hoặc Do you want me to…?.
5Mẫu câu cực kỳ lịch sự — I was wondering if… / I'd like to ask…
Khi nhờ một việc lớn, hoặc nói với người quan trọng, hãy dùng một mẫu câu lịch sự cố định. Trong I was wondering if you could…, thì quá khứ tiếp diễn không nói về quá khứ; nó tạo khoảng cách, nên nghe cẩn thận và lịch sự.
6Đồng ý và từ chối lịch sự
Để đồng ý, dùng những câu ngắn, thân thiện. Để từ chối, đừng chỉ nói No — hãy dùng I'm sorry, but… hoặc I'm afraid… và đưa ra lý do.
Lỗi thường gặp
Bẫy dành cho người Việt
1. Tưởng please là đủ lịch sự. Trong tiếng Việt, Làm ơn cho tôi cốc nước hay Cho em xin cốc nước ạ đã rất lịch sự. Nhưng trong tiếng Anh, câu mệnh lệnh có thêm please vẫn giống một yêu cầu thẳng. Ở nhà hàng, cửa hàng hay với người lạ, hãy dùng câu hỏi.
2. Quên to sau want me / would like me. Tiếng Việt nói Bạn có muốn mình giúp không? — "muốn" đi thẳng với "mình giúp". Tiếng Anh cần to giữa người và động từ.
3. Quên -ing sau mind. Động từ tiếng Việt không đổi dạng (Phiền bạn đóng cửa giúp), nên nhiều bạn để nguyên động từ sau mind. Tiếng Anh cần dạng -ing.
4. Trả lời "Yes" như "Vâng, được". Khi đồng ý, người Việt nói "Vâng", "Được ạ". Nhưng Do you mind if I…? hỏi "Có phiền bạn không?", nên Yes nghe như "Có, phiền đấy". Câu trả lời đồng ý rõ ràng nhất là No.
5. "Bạn có thể … được không?" dịch thành "or not". Chữ "được không" ở cuối câu tiếng Việt chỉ để hỏi lịch sự. Nếu dịch thành or not, câu tiếng Anh nghe sốt ruột, thậm chí hơi gắt.
Đừng nhầm lẫn
Could you…? và Could I…? — Chủ ngữ quyết định việc. You làm = nhờ vả. I làm = xin phép.
Shall I…? và Will you…? — Shall I là đề nghị giúp. Will you là nhờ người khác làm; nó có thể nghe như mệnh lệnh, nên Could you…? thường an toàn hơn. Xem A2-04.
Would you like…? và Do you like…? — Would you like là lời mời ngay lúc này; Do you like hỏi về sở thích chung. Xem A1-25.
Chính tả và phát âm
- Could you và Would you nối liền với nhau: /ˈkʊdʒu/, /ˈwʊdʒu/ — "cudja", "wudja". Âm /d/ cuối của could gặp /j/ của you thành /dʒ/. Đừng ngắt thành hai từ rời.
- Can I nối âm: /kənaɪ/ — "kuh-nai". Nguyên âm trong can đọc yếu ở đây.
- Shall I thường đọc /ʃəlaɪ/ khi nói nhanh — "shuh-lai". Âm /ʃ/: tròn môi, đẩy môi ra trước; đừng đọc thành /s/.
- Ngữ điệu rất quan trọng. Tiếng Việt dùng "ạ", "nhé" để lịch sự; tiếng Anh dùng ngữ điệu. Giọng lên ở cuối câu, hoặc xuống rồi lên, nghe thân thiện. Giọng đều đều và đi xuống có thể nghe như ra lệnh, kể cả khi có please.
- Đừng thêm thanh điệu vào từng âm tiết: Could you help me? là một câu có nhịp, nhấn vào help.
- Please thường đứng cuối câu (Could you help me, please?) hoặc sau chủ ngữ (Could you please help me?). Dùng dấu phẩy trước please ở cuối câu.
Quy tắc vàng
Trước tiên, xác định việc: nhờ vả (Could you…?), xin phép (Could I…?) hay đề nghị giúp (Shall I…?). Rồi chọn mức độ lịch sự: càng nhiều khoảng cách (could, would, would you mind, I was wondering if) càng lịch sự. Với Would you mind…? và Do you mind if I…?, câu trả lời thân thiện là No (not at all).
Luyện tập
A. Hình thức
Điền dạng đúng hoặc viết lại câu theo yêu cầu.
-
Would you mind (turn) off the light?
-
Do you mind if I (use) your phone?
-
Would you like me (call) a taxi?
-
Viết lại cho lịch sự với Could you: Pass me the water.
-
Xin phép với May I: (come in)
-
Viết lại thật lịch sự với I was wondering if: Can you help me?
B. Ý nghĩa
Chọn đáp án phù hợp với ý nghĩa.
-
Chọn đáp án đúng: … give me a lift to the station?
-
Chọn đáp án đúng: … carry that bag for you?
-
Bạn của bạn hỏi: "Would you mind waiting five minutes?" Bạn sẵn lòng chờ. Hãy trả lời:
-
Câu nào là lời đề nghị giúp đỡ?
-
Câu nào lịch sự nhất?
C. Tìm lỗi sai
Sửa lỗi sai. Nếu câu đã đúng, hãy viết correct.
-
Would you mind to help me?
-
Do you want that I call you later?
-
May you pass me the salt?
-
Could I ask you a question?
D. Trong ngữ cảnh
Điền một từ thích hợp vào mỗi vị trí.
Guest: Good evening. 16 I check in, please?
Receptionist: Of course. 17 I see your passport, please?
Guest: Here you are. And 18 you mind giving me a room on a high floor?
Receptionist: Not at all. 19 I carry your bags to the lift?
Guest: Yes, please. That 20 be great.
E. Đến lượt bạn
Viết bằng tiếng Anh.
-
Viết một lời nhờ lịch sự gửi đồng nghiệp mà bạn chưa quen lắm.
-
Hàng xóm của bạn đang xách mấy túi đồ rất nặng. Hãy đề nghị giúp theo hai cách khác nhau.
F. Ôn tập tổng hợp
Ôn lại kiến thức của các bài trước.
-
A2-04 Thì tương lai đơn với will: quyết định, lời hứa và dự đoán (Will Future) The phone's ringing. "I answer it."
-
A1-25 Cách dùng like, want và would like trong tiếng Anh (Like + V-ing, Want to, Would like) … a cup of tea? I've just made some.
-
A2-20 Phân biệt must, have to, mustn't và don't have to (phải, không được, không cần) You smoke here. It's not allowed.
Đáp án
A. Hình thức
- turning
- use
- to call
- Could you pass me the water, please? / Could you please pass me the water? / Could you pass me the water?
- May I come in?
- I was wondering if you could help me.
B. Ý nghĩa
- Could you
- Shall I
- No, not at all.
- Can I help you?
- I was wondering if you could check this.
C. Tìm lỗi sai
- Would you mind helping me?
- Do you want me to call you later?
- Could you pass me the salt? / Can you pass me the salt? / Would you pass me the salt?
- ✓ Could I ask you a question?
D. Trong ngữ cảnh
- Could / Can / May
- May / Could / Can
- would
- Shall / Can / Should
- would
E. Đến lượt bạn
- Could you send me the report by Friday, please?
- Shall I carry one of those for you? Would you like me to open the door?
F. Ôn tập tổng hợp
- 'll / will
- Would you like
- mustn't / can't / must not / cannot
