Collocation trong tiếng Anh: những từ hay đi cùng nhau (heavy rain, meet a deadline, make và do)
Collocation: Words That Go Together
Trong trang này
Mục tiêu
Sau bài này, bạn có thể chọn "bạn đồng hành" tự nhiên cho một từ — động từ đúng cho một danh từ (meet a deadline, allay fears), tính từ đúng (heavy rain, high winds) và trạng từ đúng (highly unlikely, bitterly disappointed) — nhận ra "màu sắc" tích cực hay tiêu cực ẩn trong một số từ, và tự kiểm tra một cách kết hợp bằng từ điển hoặc kho ngữ liệu.
Ý chính
Collocation (kết hợp từ) là những tổ hợp từ mà người bản ngữ quen dùng cùng nhau. Heavy rain và strong coffee là collocation; strong rain và heavy coffee vẫn hiểu được, nhưng nghe không tự nhiên. Ngữ pháp cho phép; thói quen sử dụng thì không.
Hãy coi mỗi từ như có một nhóm bạn thân. Rain thường đi cùng heavy, torrential hoặc light; deadline hay đi với meet, miss và extend. Không có quy luật logic nào giải thích vì sao — đơn giản là chúng hay chơi với nhau. Một số từ còn có "tiếng tăm": cause gần như luôn đi với bạn xấu (cause problems, cause damage), nên cause success nghe rất lạ.
Collocation thường là điều cuối cùng phân biệt một người học rất giỏi với một người dùng gần như bản ngữ. Một bài viết có thể hoàn hảo về ngữ pháp mà vẫn nghe "Tây không ra Tây" chỉ vì một từ đi kèm sai. Tin vui là: collocation có thể kiểm tra được, và những collocation hữu ích nhất có thể học thành từng khối — reach a consensus, chứ không phải reach + consensus.
Tiếng Việt và tiếng Anh
Tiếng Việt cũng có những "cặp bạn" quen thuộc: ta nói mưa to, cà phê đậm, uống thuốc, bật đèn. Có cặp trùng hình ảnh với tiếng Anh, có cặp khác hẳn — và chính những cặp khác hẳn là nơi người Việt hay dịch từng chữ. Thêm một khó khăn lớn: chữ làm của tiếng Việt ứng với cả make lẫn do, còn chữ mở ứng với cả open lẫn turn on.
| Tiếng Việt | Tiếng Anh | Giống hay khác? |
|---|---|---|
| rút ra kết luận | draw a conclusion | cùng hình ảnh |
| đạt được đồng thuận | reach a consensus | cùng hình ảnh |
| gió mạnh | strong wind(s) | giống nhau |
| mưa to | heavy rain | khác: không nói big rain |
| cà phê đậm | strong coffee | khác |
| kịp hạn chót | meet a deadline | khác |
| uống thuốc | take medicine | khác |
| bật / mở điều hòa | turn on the air conditioner | khác: không nói open |
| làm bài tập / làm sai | do homework / make a mistake | một chữ "làm", hai động từ |
| vô cùng thất vọng | bitterly disappointed | tiếng Anh chọn trạng từ riêng |
Vì vậy, khi học một danh từ mới, đừng chỉ học nghĩa của nó — hãy học luôn động từ và tính từ hay đi với nó trong tiếng Anh, và đừng mặc định rằng "bạn" của nó trong tiếng Việt cũng là "bạn" của nó trong tiếng Anh.
Cấu trúc
Các mẫu collocation chính
| Mẫu | Ví dụ |
|---|---|
| động từ + danh từ | meet a deadline, pose a threat, draw a conclusion, reach a consensus, allay fears |
| tính từ + danh từ | heavy rain, high winds, a stark contrast, a vested interest, abject poverty |
| trạng từ + tính từ | deeply concerned, highly unlikely, utterly ridiculous, bitterly disappointed |
| động từ + trạng từ | flatly refuse, categorically deny, sincerely apologise |
| danh từ + danh từ | a traffic jam, a pay rise, a job interview |
| danh từ + of + danh từ | a round of applause, a sense of humour, a spate of burglaries |
strong, heavy và high
| strong | heavy | high |
|---|---|---|
| coffee, accent, smell, opinion | rain, snow, traffic, smoker | temperature, price, level, standard, demand |
| evidence, support, argument, demand | losses, workload, fine | risk, speed, quality |
| wind(s) — số ít hoặc số nhiều | (accent: heavy cũng phổ biến) | winds — thường ở số nhiều |
make và do — ôn lại
| make (tạo ra, sản xuất, gây ra một kết quả) | do (thực hiện một hoạt động, công việc, nhiệm vụ) |
|---|---|
| a decision, a mistake, a plan, progress | research, homework, the shopping, business |
| a mess, a noise, an effort, a suggestion | someone a favour, your best, damage, harm |
Trong bài này, ❌ đánh dấu những tổ hợp tiếng Anh chuẩn không dùng; ⚠️ đánh dấu những tổ hợp hiểu được nhưng không tự nhiên.
Cách dùng
1Động từ + danh từ: vượt ra ngoài những cặp cơ bản
Nhiều danh từ "chọn" động từ đi kèm. Trong tiếng Anh trang trọng và học thuật, những lựa chọn này rất chính xác: bạn meet hoặc miss một deadline, pose một mối đe dọa, draw một kết luận, reach một sự đồng thuận, allay nỗi lo. Bản thân động từ thường ít nghĩa, nên hãy học cả khối.
2Tính từ + danh từ
Tính từ mang nghĩa "rất" hoặc "dữ dội" thay đổi theo danh từ. Rain và traffic thì heavy; coffee thì strong; prices và temperatures thì high. Strong đi với wind hoặc winds; high thường đi với winds ở số nhiều. Demand thường là high hoặc strong (heavy demand cũng được dùng, ví dụ cho một dịch vụ hay một mạng lưới). Nhiều danh từ trang trọng có tính từ cố định riêng: a stark contrast, a vested interest, abject poverty.
3Trạng từ + tính từ và động từ + trạng từ
Trạng từ tăng cường cũng có "bạn" ưa thích. Very đi được với hầu hết tính từ có mức độ, nhưng những trạng từ chính xác nghe tự nhiên và trình độ hơn. Tính từ tuyệt đối hoặc cực độ (impossible, perfect, freezing) thường đi với absolutely, completely hoặc utterly (cặp nào hợp nhất tùy từng từ), không đi với very.
4Nghĩa ngầm: "màu sắc" ẩn của từ
Một số từ trung tính trong từ điển nhưng gần như luôn xuất hiện cùng những từ tiêu cực (hoặc tích cực). "Màu sắc" này gọi là semantic prosody (nghĩa ngầm, sắc thái kết hợp). Dùng một từ mang màu tiêu cực với một ý tích cực sẽ nghe lạ hoặc mỉa mai. Tiếng Việt cũng có hiện tượng này: ta nói "gây ra tai nạn", "gây thiệt hại", nhưng hiếm khi nói "gây ra thành công".
5Độ bền của collocation và phong cách
Collocation có loại bền chặt (gần như cố định: pitch dark, shrug your shoulders) và loại lỏng (có nhiều từ đi kèm được: a nice day, a big house). Một số collocation còn có phong cách riêng: get a degree là trung tính, obtain a degree là trang trọng; make a complaint là trung tính, lodge a complaint là trang trọng.
6Kiểm tra một collocation
Khi một tổ hợp "nghe có vẻ được" nhưng bạn không chắc, hãy kiểm tra. Từ điển dành cho người học thường in đậm collocation hoặc để trong một ô riêng. Kho ngữ liệu (corpus — một tập hợp lớn văn bản thật có thể tra cứu) cho biết mỗi lựa chọn xuất hiện thường xuyên đến đâu. Hãy so sánh các lựa chọn, xem phong cách của các văn bản, và để ý những từ xung quanh.
Lỗi thường gặp
Bẫy dành cho người Việt
1. Một chữ "làm" cho cả make và do. Làm bài tập, làm việc nhà, làm sai, làm ồn — tiếng Việt chỉ cần một động từ. Tiếng Anh tách ra: hoạt động, công việc → do; tạo ra, gây ra một kết quả → make. Với tập thể dục, dùng do / take exercise hoặc chỉ exercise.
2. "Mở / tắt" thiết bị thành open / close. Mở điều hòa dễ thành open the air conditioner, rồi kéo theo close cho việc tắt. Với thiết bị điện, tiếng Anh dùng turn on / turn off (hoặc switch on / off). Open / close chỉ dùng cho cửa, hộp, ứng dụng, tài liệu…
3. "Uống thuốc" thành drink medicine. Với thuốc, tiếng Anh dùng take, dù đó là viên hay nước.
4. "Rất hoàn hảo", "rất tuyệt vời". Tiếng Việt thoải mái dùng "rất" trước mọi tính từ. Tính từ tuyệt đối hoặc cực độ trong tiếng Anh đi với absolutely / completely / utterly, không đi với very.
Đừng nhầm lẫn
collocation và giới từ đi kèm — Giới từ đi kèm là ngữ pháp cố định sau một từ (good at, depend on); xem A2-31. Collocation là từ "bạn đồng hành" điển hình.
collocation và cụm động từ — Trong collocation, nghĩa của cả cụm hiểu được từ các thành phần, dù bạn không đoán trước được từ đi kèm (give a speech). Cụm động từ (phrasal verb) thường có nghĩa không suy ra được từ các thành phần (give up = bỏ); xem B1-28.
very và absolutely — Tính từ có mức độ (cold, good) đi với very / extremely; tính từ cực độ hoặc tuyệt đối (freezing, perfect, impossible) đi với absolutely / completely / utterly.
Chính tả và phát âm
- Collocation được đọc như một khối, với trọng âm chính thường rơi vào từ mang nghĩa cuối cùng: meet the deadline (nhấn dead), heavy traffic (nhấn traf), highly unlikely (nhấn like). Đừng đọc mọi âm tiết đều nhau như tiếng Việt.
- Học nhịp điệu cùng với từ: pay attention /peɪ əˈtenʃn/ — chữ a đầu tiên trong attention là âm schwa yếu.
- Allay là /əˈleɪ/, nhấn âm tiết thứ hai; rife vần với life. Tiếng Việt không có phụ âm cuối /f/, nên nhiều bạn bỏ âm này hoặc đọc thành /p/: hãy để răng trên chạm nhẹ môi dưới và thổi hơi ra ở cuối rife.
- Heavy /ˈhevi/: âm /v/ có răng trên chạm môi dưới và dây thanh rung — không phải "b" hay "w".
- Do the washing-up là cách nói của Anh; do the dishes dùng cả ở Anh lẫn Mỹ, nhất là ở Mỹ. Cả hai đều nói do the laundry; người Anh còn nói do the washing.
Quy tắc vàng
Đừng học từ đơn lẻ — hãy học cả "bạn đồng hành" của nó, và để ý xem một từ thường đi với bạn tốt hay bạn xấu. Đừng dịch từng chữ cặp từ của tiếng Việt (làm, mở, uống, rất). Khi một tổ hợp chỉ "nghe có vẻ được", hãy kiểm tra: ngữ pháp cho phép nhiều cặp, nhưng tiếng Anh tự nhiên chỉ dùng một số.
Luyện tập
A. Hình thức
Điền từ thích hợp hoặc chọn đáp án đúng.
-
make hay do: Have you your homework yet?
-
make hay do: We've a lot of progress this month.
-
Hoàn thành câu: If we work late, we can still the deadline.
-
Chọn đáp án đúng: The scientists were careful not to … conclusions too early.
-
Chọn đáp án đúng: There's always … traffic on this road at rush hour.
-
Chọn đáp án đúng: It's … unlikely that he'll agree.
-
Chọn đáp án đúng: I was … disappointed with the result.
B. Ý nghĩa
Chọn đáp án phù hợp.
-
Câu nào nghe tự nhiên?
-
Từ nào mang màu sắc tiêu cực? …
-
Cách nào trang trọng hơn? …
-
"Allay fears" có nghĩa là gì? …
C. Tìm lỗi sai
Sửa lỗi sai. Nếu câu đã đúng, hãy viết correct.
-
I think I took a cold on the plane.
-
She's doing a PhD in biology.
-
There is a hard contrast between rich and poor areas.
-
The government is strongly aware of the problem.
D. Trong ngữ cảnh
Đọc bản tin và chọn từ phù hợp trong ngoặc.
16 (Heavy / Strong) rain and 17 (high / tall) winds 18 (made / caused) serious damage across the region last night. Many roads were blocked, and drivers were stuck in 19 (heavy / thick) traffic for hours. The mayor tried to 20 (allay / calm down) fears that schools would close, but parents were 21 (bitterly / highly) disappointed when classes were cancelled.
E. Đến lượt bạn
Viết bằng tiếng Anh.
-
Viết hai câu về công việc hoặc việc học của bạn, dùng "meet a deadline" và "make progress".
-
Viết một câu về một vấn đề ở thành phố của bạn, dùng "pose a threat", "a spate of" hoặc "rife".
-
Mô tả một trải nghiệm đáng thất vọng bằng một collocation trạng từ + tính từ.
F. Ôn tập tổng hợp
Ôn lại kiến thức của các bài trước.
-
A2-31 Tính từ và động từ đi với giới từ: good at, afraid of, listen to (Dependent Prepositions) Điền giới từ: It depends the weather.
-
B1-28 Ngữ pháp cụm động từ: vị trí tân ngữ (Phrasal Verbs: The Grammar) Đặt đại từ vào đúng chỗ: Can you turn off it?
-
B2-24 Danh từ đi với giới từ: reason for, increase in, solution to (Noun + Preposition) Điền giới từ: There has been a sharp increase crime in the area.
Đáp án
A. Hình thức
- done
- made
- meet / make
- draw
- heavy
- highly
- bitterly
B. Ý nghĩa
- The flood caused a lot of damage.
- rife
- lodge a complaint
- make fears weaker
C. Tìm lỗi sai
- I think I caught a cold on the plane. / I think I got a cold on the plane. / I think I picked up a cold on the plane.
- ✓ She's doing a PhD in biology.
- There is a stark contrast between rich and poor areas. / There is a sharp contrast between rich and poor areas. / There is a striking contrast between rich and poor areas. / There is a marked contrast between rich and poor areas.
- The government is fully aware of the problem. / The government is well aware of the problem. / The government is acutely aware of the problem. / The government is very aware of the problem. / The government is keenly aware of the problem. / The government is aware of the problem.
D. Trong ngữ cảnh
- Heavy
- high
- caused
- heavy
- allay
- bitterly
E. Đến lượt bạn
- I always meet my deadlines at work. This year I've made a lot of progress with my English.
- There has been a spate of bike thefts near the station.
- I was bitterly disappointed when the concert was cancelled.
F. Ôn tập tổng hợp
- on
- Can you turn it off?
- in
