SlowingoNgữ pháp
+ 3 / 3

Collocation trong tiếng Anh: những từ hay đi cùng nhau (heavy rain, meet a deadline, make và do)

Collocation: Words That Go Together

Trong trang này
  1. Mục tiêu
  2. Ý chính
  3. Tiếng Việt và tiếng Anh
  4. Cấu trúc
  5. Cách dùng
  6. Lỗi thường gặp
  7. Bẫy dành cho người Việt
  8. Đừng nhầm lẫn
  9. Chính tả và phát âm
  10. Quy tắc vàng
  11. Luyện tập

Mục tiêu

Sau bài này, bạn có thể chọn "bạn đồng hành" tự nhiên cho một từ — động từ đúng cho một danh từ (meet a deadline, allay fears), tính từ đúng (heavy rain, high winds) và trạng từ đúng (highly unlikely, bitterly disappointed) — nhận ra "màu sắc" tích cực hay tiêu cực ẩn trong một số từ, và tự kiểm tra một cách kết hợp bằng từ điển hoặc kho ngữ liệu.

Ý chính

Collocation (kết hợp từ) là những tổ hợp từ mà người bản ngữ quen dùng cùng nhau. Heavy rain và strong coffee là collocation; strong rain và heavy coffee vẫn hiểu được, nhưng nghe không tự nhiên. Ngữ pháp cho phép; thói quen sử dụng thì không.

Hãy coi mỗi từ như có một nhóm bạn thân. Rain thường đi cùng heavy, torrential hoặc light; deadline hay đi với meet, miss và extend. Không có quy luật logic nào giải thích vì sao — đơn giản là chúng hay chơi với nhau. Một số từ còn có "tiếng tăm": cause gần như luôn đi với bạn xấu (cause problems, cause damage), nên cause success nghe rất lạ.

Collocation thường là điều cuối cùng phân biệt một người học rất giỏi với một người dùng gần như bản ngữ. Một bài viết có thể hoàn hảo về ngữ pháp mà vẫn nghe "Tây không ra Tây" chỉ vì một từ đi kèm sai. Tin vui là: collocation có thể kiểm tra được, và những collocation hữu ích nhất có thể học thành từng khối — reach a consensus, chứ không phải reach + consensus.

Tiếng Việt và tiếng Anh

Tiếng Việt cũng có những "cặp bạn" quen thuộc: ta nói mưa to, cà phê đậm, uống thuốc, bật đèn. Có cặp trùng hình ảnh với tiếng Anh, có cặp khác hẳn — và chính những cặp khác hẳn là nơi người Việt hay dịch từng chữ. Thêm một khó khăn lớn: chữ làm của tiếng Việt ứng với cả make lẫn do, còn chữ mở ứng với cả open lẫn turn on.

Tiếng ViệtTiếng AnhGiống hay khác?
rút ra kết luậndraw a conclusioncùng hình ảnh
đạt được đồng thuậnreach a consensuscùng hình ảnh
gió mạnhstrong wind(s)giống nhau
mưa toheavy rainkhác: không nói big rain
cà phê đậmstrong coffeekhác
kịp hạn chótmeet a deadlinekhác
uống thuốctake medicinekhác
bật / mở điều hòaturn on the air conditionerkhác: không nói open
làm bài tập / làm saido homework / make a mistakemột chữ "làm", hai động từ
vô cùng thất vọngbitterly disappointedtiếng Anh chọn trạng từ riêng

Vì vậy, khi học một danh từ mới, đừng chỉ học nghĩa của nó — hãy học luôn động từ và tính từ hay đi với nó trong tiếng Anh, và đừng mặc định rằng "bạn" của nó trong tiếng Việt cũng là "bạn" của nó trong tiếng Anh.

Cấu trúc

Các mẫu collocation chính

MẫuVí dụ
động từ + danh từmeet a deadline, pose a threat, draw a conclusion, reach a consensus, allay fears
tính từ + danh từheavy rain, high winds, a stark contrast, a vested interest, abject poverty
trạng từ + tính từdeeply concerned, highly unlikely, utterly ridiculous, bitterly disappointed
động từ + trạng từflatly refuse, categorically deny, sincerely apologise
danh từ + danh từa traffic jam, a pay rise, a job interview
danh từ + of + danh từa round of applause, a sense of humour, a spate of burglaries

strong, heavy và high

strongheavyhigh
coffee, accent, smell, opinionrain, snow, traffic, smokertemperature, price, level, standard, demand
evidence, support, argument, demandlosses, workload, finerisk, speed, quality
wind(s) — số ít hoặc số nhiều(accent: heavy cũng phổ biến)winds — thường ở số nhiều

make và do — ôn lại

make (tạo ra, sản xuất, gây ra một kết quả)do (thực hiện một hoạt động, công việc, nhiệm vụ)
a decision, a mistake, a plan, progressresearch, homework, the shopping, business
a mess, a noise, an effort, a suggestionsomeone a favour, your best, damage, harm

Trong bài này, ❌ đánh dấu những tổ hợp tiếng Anh chuẩn không dùng; ⚠️ đánh dấu những tổ hợp hiểu được nhưng không tự nhiên.

Cách dùng

1Động từ + danh từ: vượt ra ngoài những cặp cơ bản

Nhiều danh từ "chọn" động từ đi kèm. Trong tiếng Anh trang trọng và học thuật, những lựa chọn này rất chính xác: bạn meet hoặc miss một deadline, pose một mối đe dọa, draw một kết luận, reach một sự đồng thuận, allay nỗi lo. Bản thân động từ thường ít nghĩa, nên hãy học cả khối.

We worked all weekend to meet the deadline.
Chúng tôi làm việc cả cuối tuần để kịp hạn chót.
Rising sea levels pose a serious threat to coastal towns.
Mực nước biển dâng cao đang đe dọa nghiêm trọng các thị trấn ven biển.
It's too early to draw any conclusions from the data.
Còn quá sớm để rút ra kết luận gì từ số liệu này.
"rút ra" = draw: cùng hình ảnh
After hours of discussion, the committee finally reached a consensus.
Sau nhiều giờ thảo luận, cuối cùng ủy ban cũng đạt được sự đồng thuận.
The minister tried to allay fears about job losses.
Bộ trưởng cố gắng xoa dịu nỗi lo về tình trạng mất việc làm.
allay = làm dịu bớt (trang trọng)
I wouldn't like to hazard a guess about the final cost.
Tôi không dám đoán chi phí cuối cùng sẽ là bao nhiêu.
trang trọng: make a guess
Several board members raised concerns about the budget.
Một số thành viên hội đồng quản trị đã bày tỏ lo ngại về ngân sách.

2Tính từ + danh từ

Tính từ mang nghĩa "rất" hoặc "dữ dội" thay đổi theo danh từ. Rain và traffic thì heavy; coffee thì strong; prices và temperatures thì high. Strong đi với wind hoặc winds; high thường đi với winds ở số nhiều. Demand thường là high hoặc strong (heavy demand cũng được dùng, ví dụ cho một dịch vụ hay một mạng lưới). Nhiều danh từ trang trọng có tính từ cố định riêng: a stark contrast, a vested interest, abject poverty.

Heavy rain is expected across the north tonight.
Đêm nay dự báo có mưa to trên khắp miền Bắc.
"mưa to" → heavy rain, không phải big rain
High winds have closed the bridge.
Gió lớn đã khiến cây cầu phải đóng cửa.
high: thường đi với winds số nhiều
We were stuck in heavy traffic for an hour.
Chúng tôi bị kẹt xe suốt một tiếng đồng hồ.
He has a strong Scottish accent.
Anh ấy nói giọng Scotland rất nặng.
cũng nói: a broad / thick / heavy accent
There is high demand for nurses in the region.
Khu vực này đang rất cần y tá.
cũng nói: strong demand
There is a stark contrast between the two neighbourhoods.
Hai khu phố khác nhau một trời một vực.
stark = rất rõ rệt, thường mang nghĩa không vui
Developers have a vested interest in changing the law.
Các chủ đầu tư có lợi ích riêng trong việc thay đổi luật.
họ sẽ được lợi từ việc đó

3Trạng từ + tính từ và động từ + trạng từ

Trạng từ tăng cường cũng có "bạn" ưa thích. Very đi được với hầu hết tính từ có mức độ, nhưng những trạng từ chính xác nghe tự nhiên và trình độ hơn. Tính từ tuyệt đối hoặc cực độ (impossible, perfect, freezing) thường đi với absolutely, completely hoặc utterly (cặp nào hợp nhất tùy từng từ), không đi với very.

We are deeply concerned about the delays.
Chúng tôi hết sức lo ngại về những sự chậm trễ.
It's highly unlikely that the flight will leave on time.
Rất khó có chuyện chuyến bay cất cánh đúng giờ.
That's utterly ridiculous — nobody would pay that much!
Thật là vô lý hết sức
chẳng ai trả nhiều tiền như thế cả!
The fans were bitterly disappointed by the result.
Người hâm mộ vô cùng thất vọng về kết quả.
I'm fully aware of the risks.
Tôi hoàn toàn ý thức được những rủi ro.
He flatly refused to apologise.
Anh ta thẳng thừng từ chối xin lỗi.
flatly = dứt khoát, thẳng thừng
The company categorically denies the allegations.
Công ty kiên quyết bác bỏ các cáo buộc.
trang trọng

4Nghĩa ngầm: "màu sắc" ẩn của từ

Một số từ trung tính trong từ điển nhưng gần như luôn xuất hiện cùng những từ tiêu cực (hoặc tích cực). "Màu sắc" này gọi là semantic prosody (nghĩa ngầm, sắc thái kết hợp). Dùng một từ mang màu tiêu cực với một ý tích cực sẽ nghe lạ hoặc mỉa mai. Tiếng Việt cũng có hiện tượng này: ta nói "gây ra tai nạn", "gây thiệt hại", nhưng hiếm khi nói "gây ra thành công".

The storm caused serious damage.
Cơn bão gây thiệt hại nặng nề.
cause: thường đi với problems, damage, delays, concern
The new rules led to a big improvement in safety.
Quy định mới đã giúp an toàn được cải thiện rõ rệt.
kết quả tích cực: lead to / bring about, không dùng "cause"
I was utterly exhausted after the journey.
Sau chuyến đi, tôi mệt rã rời.
utterly: thường đi với tính từ tiêu cực
Panic set in when the lights went out.
Khi đèn tắt, mọi người bắt đầu hoảng loạn.
set in: một điều khó chịu bắt đầu và kéo dài
Corruption was rife in the old system.
Tham nhũng tràn lan trong hệ thống cũ.
rife: điều xấu rất phổ biến; "tràn lan" của tiếng Việt cũng mang màu tiêu cực
The city has seen a spate of burglaries this month.
Tháng này thành phố liên tiếp xảy ra trộm đột nhập.
a spate of: thường là những sự việc không vui

5Độ bền của collocation và phong cách

Collocation có loại bền chặt (gần như cố định: pitch dark, shrug your shoulders) và loại lỏng (có nhiều từ đi kèm được: a nice day, a big house). Một số collocation còn có phong cách riêng: get a degree là trung tính, obtain a degree là trang trọng; make a complaint là trung tính, lodge a complaint là trang trọng.

It was pitch dark in the tunnel.
Trong đường hầm tối đen như mực.
bền chặt: pitch hầu như chỉ đi với dark và black
She shrugged her shoulders and walked away.
Cô ấy nhún vai rồi bỏ đi.
shrug hầu như chỉ đi với shoulders (hoặc không có tân ngữ)
We had a nice time.
Chúng tôi đã chơi rất vui.
lỏng: có thể dùng nhiều tính từ
Can you do me a favour and lock the door?
Bạn khóa cửa giúp mình nhé?
ôn lại: do a favour
We've made good progress this week.
Tuần này chúng ta tiến triển tốt.
ôn lại: make progress; tiếng Việt dùng động từ "tiến triển", tiếng Anh dùng make + danh từ
Several residents have lodged a formal complaint.
Một số cư dân đã chính thức gửi đơn khiếu nại.
trang trọng; trung tính: made a complaint

6Kiểm tra một collocation

Khi một tổ hợp "nghe có vẻ được" nhưng bạn không chắc, hãy kiểm tra. Từ điển dành cho người học thường in đậm collocation hoặc để trong một ô riêng. Kho ngữ liệu (corpus — một tập hợp lớn văn bản thật có thể tra cứu) cho biết mỗi lựa chọn xuất hiện thường xuyên đến đâu. Hãy so sánh các lựa chọn, xem phong cách của các văn bản, và để ý những từ xung quanh.

She made a serious mistake.
Cô ấy đã mắc một sai lầm nghiêm trọng.
từ điển: mistake → make, không phải do; tiếng Việt "mắc" lỗi
The government faces strong criticism over the plan.
Chính phủ đang hứng chịu chỉ trích gay gắt về kế hoạch này.
corpus: strong / heavy / fierce criticism đều phổ biến
The company suffered heavy losses last year.
Năm ngoái công ty thua lỗ nặng.
corpus: heavy losses là lựa chọn điển hình trong tin tức
The results were highly significant.
Kết quả có ý nghĩa thống kê rất cao.
corpus: highly significant là cách dùng điển hình trong văn học thuật

Lỗi thường gặp

❌I did a mistake in the report.
✅I made a mistake in the report.
mistake đi với make.
❌We need to make more research.
✅We need to do more research.
research đi với do.
❌It's very impossible to finish today.
✅It's completely impossible to finish today.
Tính từ tuyệt đối đi với completely, absolutely hoặc utterly, không đi với very.
⚠️There was strong rain last night.
✅There was heavy rain last night.
rain thì heavy.
⚠️It was highly cold on the mountain.
✅It was bitterly cold on the mountain.
highly đi với unlikely, recommended, qualified — không đi với cold.
⚠️We need to arrive at a deadline.
✅We need to meet the deadline.
Bạn meet hoặc miss một deadline.
⚠️The new teacher caused great success.
✅The new teacher brought great success. hoặc The new teacher was a great success.
cause thường đi với từ mang nghĩa tiêu cực.

Bẫy dành cho người Việt

1. Một chữ "làm" cho cả make và do. Làm bài tập, làm việc nhà, làm sai, làm ồn — tiếng Việt chỉ cần một động từ. Tiếng Anh tách ra: hoạt động, công việc → do; tạo ra, gây ra một kết quả → make. Với tập thể dục, dùng do / take exercise hoặc chỉ exercise.

❌I make exercise every morning before work.
✅I do exercise every morning before work. hoặc I exercise every morning before work.

2. "Mở / tắt" thiết bị thành open / close. Mở điều hòa dễ thành open the air conditioner, rồi kéo theo close cho việc tắt. Với thiết bị điện, tiếng Anh dùng turn on / turn off (hoặc switch on / off). Open / close chỉ dùng cho cửa, hộp, ứng dụng, tài liệu…

❌Can you open the air conditioner? It's really hot.
✅Can you turn on the air conditioner? It's really hot.
❌Please close the TV before you go to bed.
✅Please turn off the TV before you go to bed.

3. "Uống thuốc" thành drink medicine. Với thuốc, tiếng Anh dùng take, dù đó là viên hay nước.

⚠️Don't forget to drink your medicine after dinner.
✅Don't forget to take your medicine after dinner.
Hiểu được, nhưng người bản ngữ nói take medicine.

4. "Rất hoàn hảo", "rất tuyệt vời". Tiếng Việt thoải mái dùng "rất" trước mọi tính từ. Tính từ tuyệt đối hoặc cực độ trong tiếng Anh đi với absolutely / completely / utterly, không đi với very.

❌The weather on our wedding day was very perfect.
✅The weather on our wedding day was absolutely perfect. hoặc The weather on our wedding day was perfect.

Đừng nhầm lẫn

collocation và giới từ đi kèm — Giới từ đi kèm là ngữ pháp cố định sau một từ (good at, depend on); xem A2-31. Collocation là từ "bạn đồng hành" điển hình.

She's good at maths.
Cô ấy giỏi toán.
giới từ đi kèm
She's a gifted mathematician.
Cô ấy là một nhà toán học có năng khiếu.
collocation: gifted + người có tài

collocation và cụm động từ — Trong collocation, nghĩa của cả cụm hiểu được từ các thành phần, dù bạn không đoán trước được từ đi kèm (give a speech). Cụm động từ (phrasal verb) thường có nghĩa không suy ra được từ các thành phần (give up = bỏ); xem B1-28.

I gave up sugar last year.
Năm ngoái tôi đã bỏ ăn đường.
cụm động từ: bỏ
She gave a speech at the wedding.
Cô ấy đã phát biểu ở đám cưới.
collocation

very và absolutely — Tính từ có mức độ (cold, good) đi với very / extremely; tính từ cực độ hoặc tuyệt đối (freezing, perfect, impossible) đi với absolutely / completely / utterly.

It's very cold today.
Hôm nay trời rất lạnh.
It's absolutely freezing today.
Hôm nay trời lạnh cóng.

Chính tả và phát âm

  • Collocation được đọc như một khối, với trọng âm chính thường rơi vào từ mang nghĩa cuối cùng: meet the deadline (nhấn dead), heavy traffic (nhấn traf), highly unlikely (nhấn like). Đừng đọc mọi âm tiết đều nhau như tiếng Việt.
  • Học nhịp điệu cùng với từ: pay attention /peɪ əˈtenʃn/ — chữ a đầu tiên trong attention là âm schwa yếu.
  • Allay là /əˈleɪ/, nhấn âm tiết thứ hai; rife vần với life. Tiếng Việt không có phụ âm cuối /f/, nên nhiều bạn bỏ âm này hoặc đọc thành /p/: hãy để răng trên chạm nhẹ môi dưới và thổi hơi ra ở cuối rife.
  • Heavy /ˈhevi/: âm /v/ có răng trên chạm môi dưới và dây thanh rung — không phải "b" hay "w".
  • Do the washing-up là cách nói của Anh; do the dishes dùng cả ở Anh lẫn Mỹ, nhất là ở Mỹ. Cả hai đều nói do the laundry; người Anh còn nói do the washing.

Quy tắc vàng

Đừng học từ đơn lẻ — hãy học cả "bạn đồng hành" của nó, và để ý xem một từ thường đi với bạn tốt hay bạn xấu. Đừng dịch từng chữ cặp từ của tiếng Việt (làm, mở, uống, rất). Khi một tổ hợp chỉ "nghe có vẻ được", hãy kiểm tra: ngữ pháp cho phép nhiều cặp, nhưng tiếng Anh tự nhiên chỉ dùng một số.

Luyện tập

A. Hình thức

Điền từ thích hợp hoặc chọn đáp án đúng.

  1. make hay do: Have you your homework yet?
  2. make hay do: We've a lot of progress this month.
  3. Hoàn thành câu: If we work late, we can still the deadline.
  4. Chọn đáp án đúng: The scientists were careful not to … conclusions too early.
  5. Chọn đáp án đúng: There's always … traffic on this road at rush hour.
  6. Chọn đáp án đúng: It's … unlikely that he'll agree.
  7. Chọn đáp án đúng: I was … disappointed with the result.

B. Ý nghĩa

Chọn đáp án phù hợp.

  1. Câu nào nghe tự nhiên?
  2. Từ nào mang màu sắc tiêu cực? …
  3. Cách nào trang trọng hơn? …
  4. "Allay fears" có nghĩa là gì? …

C. Tìm lỗi sai

Sửa lỗi sai. Nếu câu đã đúng, hãy viết correct.

  1. I think I took a cold on the plane.
  2. She's doing a PhD in biology.
  3. There is a hard contrast between rich and poor areas.
  4. The government is strongly aware of the problem.

D. Trong ngữ cảnh

Đọc bản tin và chọn từ phù hợp trong ngoặc.

A news report
16 (Heavy / Strong) rain and 17 (high / tall) winds 18 (made / caused) serious damage across the region last night. Many roads were blocked, and drivers were stuck in 19 (heavy / thick) traffic for hours. The mayor tried to 20 (allay / calm down) fears that schools would close, but parents were 21 (bitterly / highly) disappointed when classes were cancelled.

E. Đến lượt bạn

Viết bằng tiếng Anh.

  1. Viết hai câu về công việc hoặc việc học của bạn, dùng "meet a deadline" và "make progress".
  2. Viết một câu về một vấn đề ở thành phố của bạn, dùng "pose a threat", "a spate of" hoặc "rife".
  3. Mô tả một trải nghiệm đáng thất vọng bằng một collocation trạng từ + tính từ.

F. Ôn tập tổng hợp

Ôn lại kiến thức của các bài trước.

  1. A2-31 Tính từ và động từ đi với giới từ: good at, afraid of, listen to (Dependent Prepositions)
    Điền giới từ: It depends the weather.
  2. B1-28 Ngữ pháp cụm động từ: vị trí tân ngữ (Phrasal Verbs: The Grammar)
    Đặt đại từ vào đúng chỗ: Can you turn off it?
  3. B2-24 Danh từ đi với giới từ: reason for, increase in, solution to (Noun + Preposition)
    Điền giới từ: There has been a sharp increase crime in the area.
Đáp án

A. Hình thức

  1. done
  2. made
  3. meet / make
  4. draw
  5. heavy
  6. highly
  7. bitterly

B. Ý nghĩa

  1. The flood caused a lot of damage.
  2. rife
  3. lodge a complaint
  4. make fears weaker

C. Tìm lỗi sai

  1. I think I caught a cold on the plane. / I think I got a cold on the plane. / I think I picked up a cold on the plane.
  2. ✓ She's doing a PhD in biology.
  3. There is a stark contrast between rich and poor areas. / There is a sharp contrast between rich and poor areas. / There is a striking contrast between rich and poor areas. / There is a marked contrast between rich and poor areas.
  4. The government is fully aware of the problem. / The government is well aware of the problem. / The government is acutely aware of the problem. / The government is very aware of the problem. / The government is keenly aware of the problem. / The government is aware of the problem.

D. Trong ngữ cảnh

  1. Heavy
  2. high
  3. caused
  4. heavy
  5. allay
  6. bitterly

E. Đến lượt bạn

  1. I always meet my deadlines at work. This year I've made a lot of progress with my English.
  2. There has been a spate of bike thefts near the station.
  3. I was bitterly disappointed when the concert was cancelled.

F. Ôn tập tổng hợp

  1. on
  2. Can you turn it off?
  3. in
Ứng dụng AndroidHọc mọi lúc mọi nơi Google Play