Collocation: англи үгийн байгалийн хослол монголоор – heavy rain, meet a deadline, highly unlikely, make эсвэл do
Collocation: Words That Go Together
Энэ хуудсанд
Зорилго
Энэ хичээлийн дараа та үгийн байгалийн хань үгийг – нэр үгэнд тохирох үйл үг (meet a deadline, allay fears), тэмдэг нэр (heavy rain, high winds), дайвар үг (highly unlikely, bitterly disappointed) – сонгож, зарим үгийн нуугдмал эерэг эсвэл сөрөг «өнгө»-ийг анзаарч, хослолыг толь бичиг эсвэл корпусаас өөрөө шалгаж чадна.
Гол санаа
Collocation (үгийн хослол) гэдэг нь хэлээр ярьдаг хүмүүсийн дадлаар хамт хэрэглэдэг үгсийн хослол. Heavy rain, strong coffee бол хослол; strong rain, heavy coffee ойлгогдох ч байгалийн бус сонсогдоно. Дүрэм зөвшөөрнө; хэрэглээ зөвшөөрдөггүй.
Үг бүр өөрийн найзуудын хүрээтэй гэж бодоорой. Rain ихэвчлэн heavy, torrential, light-тэй хамт харагддаг; deadline цагаа meet, miss, extend-тэй өнгөрөөдөг. Яагаад гэдгийг логикийн ямар ч дүрэм тайлбарладаггүй – зүгээр л тэд хэнтэй цагийг өнгөрөөдөг вэ гэдэг асуудал. Зарим үг бас нэр хүндтэй: cause бараг үргэлж муу нөхөдтэй (cause problems, cause damage) харагддаг тул cause success сонин сонсогдоно.
Үгийн хослол бол маш сайн суралцагчийг төрөлх хэлтэй адил хэрэглэгчээс тусгаарладаг сүүлчийн зүйл. Бичвэр дүрмийн хувьд төгс ч нэг буруу хань үгийн улмаас гадаад хүний бичсэн мэт сонсогдож болно. Сайн мэдээ гэвэл: хослолыг шалгаж болох бөгөөд хамгийн хэрэгтэйг нь бүтэн хэсэг болгон цээжилж болно – reach + consensus биш, reach a consensus.
Монгол хэл ба англи хэл
Монгол хэлэнд ч тогтсон хослол олон: «шийдвэр гаргах», «шалгалт өгөх», «эм уух», «мөнгө олох». Энд адилхан: хоёр хэлэнд ч хослолыг логик биш, заншил тогтоодог. Ялгаа нь хань үг нь ихэвчлэн өөр – монгол хослолыг үгчлэн орчуулбал англиар хачин, заримдаа өөр утгатай болно. Мөн монгол «хийх» нь англи make, do хоёуланг хамардаг тул аль нь болохыг хослол бүрээр цээжлэх хэрэгтэй.
| Монголоор | Англиар | Юу өөр вэ |
|---|---|---|
| хүчтэй бороо | heavy rain | монголоор «хүчтэй»; англиар heavy |
| өндөр үнэ | high price | энд адилхан |
| шалгалт өгөх | take an exam | give an exam = багш шалгалт авах |
| эм уух | take medicine | drink биш |
| мөнгө олох | earn / make money | find money = мөнгө олж харах |
| алдаа гаргах | make a mistake | «гаргах» → make |
| дасгал хийх / судалгаа хийх | do exercise / do research | «хийх» → энд do |
| хугацаандаа амжуулах | meet a deadline | монголоор үйл үг өөр; англиар meet |
Товчхондоо: монгол хослолыг үгчлэн бүү орчуулаарай. Нэр үг бүрийн англи хань үгийг хамт нь цээжилж, «хийх»-ийг make эсвэл do аль нь болохыг хослол бүрээр шалгаарай.
Бүтэц
Хослолын гол загварууд
| Загвар | Жишээ |
|---|---|
| үйл үг + нэр үг | meet a deadline, pose a threat, draw a conclusion, reach a consensus, allay fears |
| тэмдэг нэр + нэр үг | heavy rain, high winds, a stark contrast, a vested interest, abject poverty |
| дайвар үг + тэмдэг нэр | deeply concerned, highly unlikely, utterly ridiculous, bitterly disappointed |
| үйл үг + дайвар үг | flatly refuse, categorically deny, sincerely apologise |
| нэр үг + нэр үг | a traffic jam, a pay rise, a job interview |
| нэр үг + of + нэр үг | a round of applause, a sense of humour, a spate of burglaries |
strong, heavy, high
| strong | heavy | high |
|---|---|---|
| coffee, accent, smell, opinion | rain, snow, traffic, smoker | temperature, price, level, standard, demand |
| evidence, support, argument, demand | losses, workload, fine | risk, speed, quality |
| wind(s) – ганц эсвэл олон тоо | (accent: heavy ч түгээмэл) | winds – ихэвчлэн олон тоо |
make ба do – давталт
| make (бүтээх, гаргах, үр дүн бий болгох) | do (үйл ажиллагаа, ажил, даалгавар гүйцэтгэх) |
|---|---|
| a decision, a mistake, a plan, progress | research, homework, the shopping, business |
| a mess, a noise, an effort, a suggestion | someone a favour, your best, damage, harm |
Энэ хичээлд ❌ нь стандарт англи хэлэнд хэрэглэдэггүй хослолыг, ⚠️ нь ойлгогдох боловч байгалийн бус хослолыг тэмдэглэнэ.
Хэрэглээ
1Үйл үг + нэр үг: суурь түвшнээс цааш
Олон нэр үг өөрийн үйл үгийг сонгодог. Албан, эрдэм шинжилгээний англи хэлэнд эдгээр сонголт нарийн: deadline-ийг meet эсвэл miss, аюулыг pose, дүгнэлтийг draw, зөвшилцөлд reach, айдсыг allay хийнэ. Үйл үг өөрөө бараг утгагүй байдаг тул бүтэн хэсгийг нь цээжлээрэй.
2Тэмдэг нэр + нэр үг
«Маш», «эрчимтэй» гэсэн утгатай тэмдэг нэр нэр үгээс хамаарч өөрчлөгдөнө. Rain, traffic бол heavy; coffee бол strong; prices, temperatures бол high. Strong нь wind эсвэл winds-тэй; high ихэвчлэн олон тооны winds-тэй. Demand ихэвчлэн high эсвэл strong (heavy demand ч хэрэглэгддэг, жишээ нь үйлчилгээ, сүлжээнд). Олон албан нэр үг өөрийн тогтсон тэмдэг нэртэй: a stark contrast, a vested interest, abject poverty.
3Дайвар үг + тэмдэг нэр, үйл үг + дайвар үг
Эрчимжүүлэх дайвар үг ч дуртай хань үгтэй. Very бараг ямар ч зэрэглэлт тэмдэг нэртэй явна, гэхдээ нарийн дайвар үг илүү байгалийн, ахисан сонсогдоно. Туйлын тэмдэг нэр (impossible, perfect, freezing) very биш, ихэвчлэн absolutely, completely, utterly авна (хамгийн сайн хань нь үгээс хамаарна). Монгол «маш», «их» бараг бүх үгтэй явдаг тул англиар very-г хэт олон хэрэглэх дадал бий.
4Утгын өнгө (semantic prosody): үгийн нуугдмал өнгө
Зарим үг толь бичигт төвийг сахисан мэт боловч бараг үргэлж сөрөг (эсвэл эерэг) хань үгтэй гарч ирдэг. Энэ «өнгө»-ийг semantic prosody гэнэ. Сөрөг өнгөтэй үгийг эерэг санаатай хэрэглэвэл сонин эсвэл ёжтой сонсогдоно. Монгол «учруулах» ч ихэвчлэн хохирол, саад зэрэг сөрөг зүйлтэй явдаг – энд адилхан.
5Хослолын бат бөх байдал ба хэв маяг
Хослол хүчтэй (бараг тогтсон: pitch dark, shrug your shoulders)-ээс сул (олон боломжит хань: a nice day, a big house) хүртэл байдаг. Зарим хослол хэв маягтай: get a degree энгийн, obtain a degree албан; make a complaint энгийн, lodge a complaint албан.
6Хослолыг шалгах
Хослол «болох юм шиг» санагдаж байгаа ч та итгэлгүй байвал шалгаарай. Суралцагчийн толь бичиг хослолыг ихэвчлэн тод үсгээр эсвэл тусгай хайрцагт харуулдаг. Корпус (бодит бичвэрийн том, хайлт хийж болох цуглуулга) хувилбар бүр хэр олон удаа гардгийг харуулна. Хувилбаруудыг харьцуулж, бичвэрүүдийн хэв маягийг харж, эргэн тойрны үгсийг анзаараарай.
Түгээмэл алдаа
Монголчуудад тохиолддог урхи
1. «Йог хийх» → make yoga. Монгол «хийх» нь make, do хоёуланг хамардаг: «Сараа найзуудтайгаа ням гараг бүр цэцэрлэгт хүрээлэнд йог хийдэг». Тиймээс make, do-гийн аль нэгийг санамсаргүй сонгох нь элбэг. Биеийн дасгал, спорт, үйл ажиллагаа бол do.
2. «Шалгалт өгөх» → give an exam. Монголоор сурагч «шалгалт өгдөг»: «Маргааш манай анги математикийн төгсөлтийн шалгалт өгнө». Үүнийг үгчлэн give an exam гэвэл англиар «шалгалт авах» (багшийн үйлдэл) гэсэн утгатай болно. Сурагч шалгалтыг take (UK: sit) хийнэ.
3. «Мөнгө олох» → find money. Монголоор «Солонгост жолооч хийгээд сайн мөнгө олдог» гэдэг. Find money бол англиар «газраас мөнгө олж авах» эсвэл «санхүүжилт олох» гэсэн утгатай. Цалин хөлсөөр мөнгө олбол earn эсвэл make.
4. «Эм уух» → drink medicine. Монголоор эм, витаминыг «уудаг»: «Эгч маань өглөө бүр витамин уудаг». Англиар шингэн эмийг ч гэсэн ихэвчлэн take гэнэ; drink нь ундаа, цайнд хамаарна.
Бүү андуураарай
хослол ба хамааралтай угтвар үг – Хамааралтай угтвар үг бол үгийн араас ирдэг тогтсон дүрэм (good at, depend on); A2-31-ийг үзнэ үү. Хослол бол ердийн хань үг.
хослол ба phrasal verb – Хослолд хань үгийг нь таамаглаж чадахгүй байсан ч (give a speech) бүхэл утгыг хэсгүүдээс нь ойлгож болно. Phrasal verb ихэвчлэн хэсгүүдээс нь гаргаж болохгүй утгатай (give up = болих); B1-28-ийг үзнэ үү.
very ба absolutely – Зэрэглэлт тэмдэг нэр (cold, good) very / extremely авна; туйлын тэмдэг нэр (freezing, perfect, impossible) absolutely / completely / utterly авна.
Зөв бичих ба дуудлага
- Хослолыг нэг хэсэг болгон хэлнэ, гол өргөлт ихэвчлэн сүүлийн утгат үг дээр: meet the deadline (өргөлт dead дээр), heavy traffic (өргөлт traf дээр), highly unlikely (өргөлт like дээр). Монгол дадлаар хослолын эхний үгийг өргөлттэй хэлэхээс зайлсхийгээрэй.
- Хэмнэлийг үгстэй нь хамт цээжлээрэй: pay attention /peɪ əˈtenʃn/ – attention-ий эхний a сул schwa. Өргөлт хоёр дахь үе ten дээр.
- Allay /əˈleɪ/: өргөлт хоёр дахь үе дээр; rife нь life-тай ижил төгсгөлтэй. Rife-ийн /f/: дээд шүдээ доод уруул дээр хөнгөн тавьж амьсгал гаргана, монгол «п» биш.
- Heavy /ˈhevi/: h бол зөвхөн амьсгал, монгол «х» шиг хоолой шахахгүй; v дээр дээд шүд доод уруулд хүрнэ.
- Do the washing-up бол UK; do the dishes UK, US хоёуланд, ялангуяа US-д. Хоёулаа do the laundry гэдэг; UK-д мөн do the washing.
Алтан дүрэм
Ганц үгийг биш, хань үгсийг нь хамт цээжилж, үг ихэвчлэн сайн эсвэл муу нөхөдтэй явдаг эсэхийг анзаараарай. Хослол зөвхөн «болох юм шиг» санагдвал шалгаарай: дүрэм олон хосыг зөвшөөрнө, гэхдээ байгалийн англи хэл заримыг нь л хэрэглэдэг. Монголчуудад: «хийх», «өгөх», «уух», «олох»-ыг үгчлэн бүү орчуулаарай.
Дасгал
A. Бүтэц
Зөв хань үгийг нөхөж эсвэл сонгоно уу.
-
make эсвэл do: Have you your homework yet?
-
make эсвэл do: We've a lot of progress this month.
-
Нөхөөрэй: If we work late, we can still the deadline.
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: The scientists were careful not to … conclusions too early.
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: There's always … traffic on this road at rush hour.
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: It's … unlikely that he'll agree.
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: I was … disappointed with the result.
B. Утга
Зөв хариултыг сонгоно уу.
-
Аль нь байгалийн сонсогдож байна вэ?
-
Аль үг сөрөг өнгөтэй вэ? …
-
Аль нь илүү албан вэ? …
-
"allay fears" юу гэсэн утгатай вэ? …
C. Алдааг олоорой
Өгүүлбэр бүр нэг алдаатай эсвэл зөв байна. Засварласан өгүүлбэрийг бичнэ үү, эсвэл correct гэж бичнэ үү.
-
I think I took a cold on the plane.
-
She's doing a PhD in biology.
-
There is a hard contrast between rich and poor areas.
-
The government is strongly aware of the problem.
D. Нөхцөл байдалд
Мэдээг уншаад хаалтанд байгаа хоёр үгээс зөвийг нь сонгож дутуу үгийг нөхөөрэй.
16 (Heavy / Strong) rain and 17 (high / tall) winds 18 (made / caused) serious damage across the region last night. Many roads were blocked, and drivers were stuck in 19 (heavy / thick) traffic for hours. The mayor tried to 20 (allay / calm down) fears that schools would close, but parents were 21 (bitterly / highly) disappointed when classes were cancelled.
E. Таны ээлж
Өөрийнхөө тухай англиар бичээрэй.
-
Ажил эсвэл сурлагынхаа тухай "meet a deadline", "make progress" хэрэглэн хоёр өгүүлбэр бичнэ үү.
-
Хотынхоо нэг асуудлын тухай "pose a threat", "a spate of" эсвэл "rife" хэрэглэн өгүүлбэр бичнэ үү.
-
Урам хугарсан нэг туршлагаа дайвар үг + тэмдэг нэрийн хослолоор тайлбарлана уу.
F. Холимог давталт
Өмнөх хичээлүүдээ давтаарай.
-
A2-31 Good at, afraid of, listen to: тэмдэг нэр, үйл үг + угтвар үг монголоор Угтвар үгээр нөхөөрэй: It depends the weather.
-
B1-28 Phrasal verbs: turn it off, look after her – үгийн дарааллыг монголоор тайлбарлав Төлөөний үгийг зөв байранд нь тавина уу: Can you turn off it?
-
B2-24 Reason For, Increase In, Solution To: нэр үгийн дараах угтвар үг Угтвар үгээр нөхөөрэй: There has been a sharp increase crime in the area.
Хариулт
A. Бүтэц
- done
- made
- meet / make
- draw
- heavy
- highly
- bitterly
B. Утга
- The flood caused a lot of damage.
- rife
- lodge a complaint
- make fears weaker
C. Алдааг олоорой
- I think I caught a cold on the plane. / I think I got a cold on the plane. / I think I picked up a cold on the plane.
- ✓ She's doing a PhD in biology.
- There is a stark contrast between rich and poor areas. / There is a sharp contrast between rich and poor areas. / There is a striking contrast between rich and poor areas. / There is a marked contrast between rich and poor areas.
- The government is fully aware of the problem. / The government is well aware of the problem. / The government is acutely aware of the problem. / The government is very aware of the problem. / The government is keenly aware of the problem. / The government is aware of the problem.
D. Нөхцөл байдалд
- Heavy
- high
- caused
- heavy
- allay
- bitterly
E. Таны ээлж
- I always meet my deadlines at work. This year I've made a lot of progress with my English.
- There has been a spate of bike thefts near the station.
- I was bitterly disappointed when the concert was cancelled.
F. Холимог давталт
- on
- Can you turn it off?
- in
