Collocaties in het Engels: woorden die bij elkaar horen (make of do, heavy rain)
Collocation: Words That Go Together
Op deze pagina
Leerdoel
Na deze les kies je de natuurlijke partner bij een woord – het juiste werkwoord bij een zelfstandig naamwoord (meet a deadline, allay fears), het juiste bijvoeglijk naamwoord (heavy rain, high winds) en het juiste bijwoord (highly unlikely, bitterly disappointed). Je merkt de verborgen positieve of negatieve ‘kleur’ van sommige woorden op, en je controleert een combinatie zelf in een woordenboek of corpus.
Het idee
Een collocatie is een combinatie van woorden die sprekers uit gewoonte samen gebruiken. Heavy rain en strong coffee zijn collocaties; strong rain en heavy coffee zijn wel te begrijpen, maar klinken onnatuurlijk. De grammatica staat ze toe; het taalgebruik niet.
Zie elk woord als iemand met een eigen vriendenkring. Rain zie je meestal met heavy, torrential of light; deadline trekt op met meet, miss en extend. Geen logische regel legt uit waarom – het is gewoon met wie ze omgaan. Sommige woorden hebben ook een reputatie: cause zie je bijna altijd in slecht gezelschap (cause problems, cause damage), dus cause success klinkt vreemd.
Collocaties zijn vaak het laatste wat een heel goede leerder scheidt van iemand die bijna als een moedertaalspreker klinkt. Een tekst kan grammaticaal perfect zijn en toch buitenlands klinken door één verkeerd partnerwoord. Het goede nieuws: je kunt collocaties controleren, en de nuttigste kun je als blok leren – reach a consensus, niet reach + consensus.
Nederlands en Engels vergeleken
Ook het Nederlands zit vol collocaties: je neemt een besluit, je houdt een toespraak en je stelt een vraag. Juist daardoor is het verleidelijk om het Nederlandse partnerwoord letterlijk te vertalen. Soms gaat dat goed (een fout maken = make a mistake, sterke koffie = strong coffee), maar vaak niet. En de negatieve kleur van cause ken je al: ook veroorzaken gebruik je vooral voor problemen.
| Nederlands | Engels | Wat er gebeurt |
|---|---|---|
| een fout maken / sterke koffie | make a mistake / strong coffee | gelijk: letterlijk vertalen gaat goed |
| een foto maken / een examen maken | take a photo / take an exam | maken ≠ altijd make |
| een toespraak houden | give a speech | houden ≠ hold |
| een vraag stellen | ask a question | stellen ≠ put |
| harde wind / hevige regen | strong wind / heavy rain | ander bijvoeglijk naamwoord |
| een deadline halen | meet a deadline | halen ≠ reach |
| schade veroorzaken | cause damage | zelfde negatieve kleur |
Vorm
De belangrijkste collocatiepatronen
| Patroon | Voorbeelden |
|---|---|
| werkwoord + zelfstandig naamwoord | meet a deadline, pose a threat, draw a conclusion, reach a consensus, allay fears |
| bijvoeglijk naamwoord + zelfstandig naamwoord | heavy rain, high winds, a stark contrast, a vested interest, abject poverty |
| bijwoord + bijvoeglijk naamwoord | deeply concerned, highly unlikely, utterly ridiculous, bitterly disappointed |
| werkwoord + bijwoord | flatly refuse, categorically deny, sincerely apologise |
| zelfstandig naamwoord + zelfstandig naamwoord | a traffic jam, a pay rise, a job interview |
| zelfstandig naamwoord + of + zelfstandig naamwoord | a round of applause, a sense of humour, a spate of burglaries |
strong, heavy of high
| strong | heavy | high |
|---|---|---|
| coffee, accent, smell, opinion | rain, snow, traffic, smoker | temperature, price, level, standard, demand |
| evidence, support, argument, demand | losses, workload, fine | risk, speed, quality |
| wind(s) – enkelvoud of meervoud | (accent: heavy komt ook vaak voor) | winds – meestal meervoud |
make of do – herhaling
| make (maken, produceren, een resultaat veroorzaken) | do (een activiteit uitvoeren, werk, taken) |
|---|---|
| a decision, a mistake, a plan, progress | research, homework, the shopping, business |
| a mess, a noise, an effort, a suggestion | someone a favour, your best, damage, harm |
In deze les markeert ❌ combinaties die het standaardengels niet gebruikt; ⚠️ markeert combinaties die te begrijpen zijn, maar onnatuurlijk klinken.
Gebruik
1Werkwoord + zelfstandig naamwoord, voorbij de basis
Veel zelfstandige naamwoorden kiezen hun eigen werkwoord. In formeel en academisch Engels zijn die keuzes precies: je meet of miss een deadline, je pose a threat, draw a conclusion, reach a consensus, allay fears. Het werkwoord heeft vaak weinig eigen betekenis, dus leer het hele blok.
2Bijvoeglijk naamwoord + zelfstandig naamwoord
Het bijvoeglijk naamwoord voor ‘heel erg’ of ‘hevig’ verandert met het zelfstandig naamwoord. Rain en traffic zijn heavy; coffee is strong; prices en temperatures zijn high. Strong past bij wind of winds; high gebruik je meestal met het meervoud winds. Demand is meestal high of strong (heavy demand komt ook voor, bijvoorbeeld bij een dienst of een netwerk). Veel formele zelfstandige naamwoorden hebben hun eigen vaste bijvoeglijke naamwoorden: a stark contrast, a vested interest, abject poverty.
3Bijwoord + bijvoeglijk naamwoord, en werkwoord + bijwoord
Ook versterkende bijwoorden hebben vaste partners. Very past bij bijna elk gradeerbaar bijvoeglijk naamwoord, maar precieze bijwoorden klinken natuurlijker en gevorderder. Absolute en extreme bijvoeglijke naamwoorden (impossible, perfect, freezing) krijgen meestal absolutely, completely of utterly (de beste partner hangt van het woord af), niet very.
4Semantic prosody: de verborgen kleur van woorden
Sommige woorden zijn in het woordenboek neutraal, maar verschijnen bijna altijd met negatieve (of positieve) partners. Die ‘kleur’ heet semantic prosody. Gebruik je een woord met een negatieve kleur bij een positief idee, dan klinkt het vreemd of ironisch.
5Sterkte en register van collocaties
Collocaties lopen van sterk (bijna vast: pitch dark, shrug your shoulders) tot zwak (veel mogelijke partners: a nice day, a big house). Sommige collocaties hebben ook een register: get a degree is neutraal, obtain a degree is formeel; make a complaint is neutraal, lodge a complaint is formeel.
6Een collocatie controleren
Klinkt een combinatie ‘wel mogelijk’, maar weet je het niet zeker? Controleer het dan. Een leerderswoordenboek toont collocaties vaak vetgedrukt of in een apart kader. Een corpus (een grote doorzoekbare verzameling echte teksten) laat zien hoe vaak elke mogelijkheid voorkomt. Vergelijk de mogelijkheden, kijk naar het register van de teksten en let op de woorden eromheen.
Veelgemaakte fouten
Valkuilen voor Nederlandstaligen
1. Maken is niet altijd make. Een fout maken is make a mistake, maar veel andere Nederlandse combinaties met maken hebben in het Engels een ander werkwoord.
2. Houden, stellen, doen letterlijk vertaald. Werkwoorden met weinig eigen betekenis verschillen per taal. Leer de Engelse combinatie als blok.
3. Harde wind. Het Nederlandse hard past bij wind; in het Engels is wind strong of (meestal meervoud) high. Hard rain bestaat wel, maar heavy rain is veel gewoner.
Niet verwarren
collocatie en vast voorzetsel – Een vast voorzetsel is vaste grammatica na een woord (good at, depend on); zie A2-31. Een collocatie is een typisch partnerwoord.
collocatie en phrasal verb – Bij een collocatie kun je de betekenis van het geheel uit de delen begrijpen, ook al had je het partnerwoord niet kunnen raden (give a speech). Een phrasal verb heeft vaak een betekenis die je niet uit de delen kunt afleiden (give up = stoppen met); zie B1-28.
very en absolutely – Gradeerbare bijvoeglijke naamwoorden (cold, good) krijgen very / extremely; extreme of absolute bijvoeglijke naamwoorden (freezing, perfect, impossible) krijgen absolutely / completely / utterly.
Spelling en uitspraak
- Collocaties zeg je als één geheel, met de hoofdklemtoon meestal op het laatste inhoudswoord: meet the deadline (klemtoon op dead), heavy traffic (klemtoon op traf), highly unlikely (klemtoon op like).
- Leer het ritme samen met de woorden: pay attention /peɪ əˈtenʃn/ – de eerste a in attention is een zwakke schwa, de doffe klank van de e in ‘de’.
- Allay is /əˈleɪ/, met de klemtoon op de tweede lettergreep; rife /raɪf/ rijmt op life.
- Heavy /ˈhevi/ begint met een /h/ en een korte /e/, en de klemtoon ligt op de eerste lettergreep. Pitch eindigt op één klank /tʃ/, zoals in church.
- Do the washing-up is Brits; do the dishes wordt in het Verenigd Koninkrijk en de VS gebruikt, vooral in de VS. Allebei zeggen ze do the laundry; in het Verenigd Koninkrijk ook do the washing.
Gouden regel
Leer geen losse woorden – leer hun partners, en let op of een woord meestal in goed of slecht gezelschap verkeert. Klinkt een combinatie alleen ‘wel mogelijk’, controleer haar dan: de grammatica staat veel paren toe, maar natuurlijk Engels gebruikt er maar een paar.
Oefeningen
A. Vorm
Vul in of kies het natuurlijke partnerwoord.
-
make of do: Have you your homework yet?
-
make of do: We've a lot of progress this month.
-
Vul aan: If we work late, we can still the deadline.
-
Kies het juiste antwoord: The scientists were careful not to … conclusions too early.
-
Kies het juiste antwoord: There's always … traffic on this road at rush hour.
-
Kies het juiste antwoord: It's … unlikely that he'll agree.
-
Kies het juiste antwoord: I was … disappointed with the result.
B. Betekenis
Kies het juiste antwoord.
-
Welke zin klinkt natuurlijk?
-
Welk woord heeft een negatieve kleur? …
-
Welke combinatie is formeler? …
-
Wat betekent "allay fears"? …
C. Vind de fout
Verbeter de fout. Is de zin goed, schrijf dan correct.
-
I think I took a cold on the plane.
-
She's doing a PhD in biology.
-
There is a hard contrast between rich and poor areas.
-
The government is strongly aware of the problem.
D. In context
Kies in het nieuwsbericht steeds het natuurlijke partnerwoord.
16 (Heavy / Strong) rain and 17 (high / tall) winds 18 (made / caused) serious damage across the region last night. Many roads were blocked, and drivers were stuck in 19 (heavy / thick) traffic for hours. The mayor tried to 20 (allay / calm down) fears that schools would close, but parents were 21 (bitterly / highly) disappointed when classes were cancelled.
E. Jouw beurt
Schrijf in het Engels.
-
Schrijf twee zinnen over je werk of je studie met "meet a deadline" en "make progress".
-
Schrijf een zin over een probleem in je woonplaats met "pose a threat", "a spate of" of "rife".
-
Beschrijf een teleurstellende ervaring met een collocatie van bijwoord + bijvoeglijk naamwoord.
F. Gemengde herhaling
Herhaal wat je in eerdere lessen hebt geleerd.
-
A2-31 Good at, afraid of, listen to: vaste voorzetsels in het Engels Vul een voorzetsel in: It depends the weather.
-
B1-28 Phrasal verbs in het Engels: de woordvolgorde (turn it off, look after her) Zet het voornaamwoord op de goede plaats: Can you turn off it?
-
B2-24 Reason for, increase in, solution to: zelfstandig naamwoord + voorzetsel in het Engels Vul een voorzetsel in: There has been a sharp increase crime in the area.
Antwoorden
A. Vorm
- done
- made
- meet / make
- draw
- heavy
- highly
- bitterly
B. Betekenis
- The flood caused a lot of damage.
- rife
- lodge a complaint
- make fears weaker
C. Vind de fout
- I think I caught a cold on the plane. / I think I got a cold on the plane. / I think I picked up a cold on the plane.
- ✓ She's doing a PhD in biology.
- There is a stark contrast between rich and poor areas. / There is a sharp contrast between rich and poor areas. / There is a striking contrast between rich and poor areas. / There is a marked contrast between rich and poor areas.
- The government is fully aware of the problem. / The government is well aware of the problem. / The government is acutely aware of the problem. / The government is very aware of the problem. / The government is keenly aware of the problem. / The government is aware of the problem.
D. In context
- Heavy
- high
- caused
- heavy
- allay
- bitterly
E. Jouw beurt
- I always meet my deadlines at work. This year I've made a lot of progress with my English.
- There has been a spate of bike thefts near the station.
- I was bitterly disappointed when the concert was cancelled.
F. Gemengde herhaling
- on
- Can you turn it off?
- in
