SlowingoGrammatica
+ 3 / 3

Collocaties in het Engels: woorden die bij elkaar horen (make of do, heavy rain)

Collocation: Words That Go Together

Op deze pagina
  1. Leerdoel
  2. Het idee
  3. Nederlands en Engels vergeleken
  4. Vorm
  5. Gebruik
  6. Veelgemaakte fouten
  7. Valkuilen voor Nederlandstaligen
  8. Niet verwarren
  9. Spelling en uitspraak
  10. Gouden regel
  11. Oefeningen

Leerdoel

Na deze les kies je de natuurlijke partner bij een woord – het juiste werkwoord bij een zelfstandig naamwoord (meet a deadline, allay fears), het juiste bijvoeglijk naamwoord (heavy rain, high winds) en het juiste bijwoord (highly unlikely, bitterly disappointed). Je merkt de verborgen positieve of negatieve ‘kleur’ van sommige woorden op, en je controleert een combinatie zelf in een woordenboek of corpus.

Het idee

Een collocatie is een combinatie van woorden die sprekers uit gewoonte samen gebruiken. Heavy rain en strong coffee zijn collocaties; strong rain en heavy coffee zijn wel te begrijpen, maar klinken onnatuurlijk. De grammatica staat ze toe; het taalgebruik niet.

Zie elk woord als iemand met een eigen vriendenkring. Rain zie je meestal met heavy, torrential of light; deadline trekt op met meet, miss en extend. Geen logische regel legt uit waarom – het is gewoon met wie ze omgaan. Sommige woorden hebben ook een reputatie: cause zie je bijna altijd in slecht gezelschap (cause problems, cause damage), dus cause success klinkt vreemd.

Collocaties zijn vaak het laatste wat een heel goede leerder scheidt van iemand die bijna als een moedertaalspreker klinkt. Een tekst kan grammaticaal perfect zijn en toch buitenlands klinken door één verkeerd partnerwoord. Het goede nieuws: je kunt collocaties controleren, en de nuttigste kun je als blok leren – reach a consensus, niet reach + consensus.

Nederlands en Engels vergeleken

Ook het Nederlands zit vol collocaties: je neemt een besluit, je houdt een toespraak en je stelt een vraag. Juist daardoor is het verleidelijk om het Nederlandse partnerwoord letterlijk te vertalen. Soms gaat dat goed (een fout maken = make a mistake, sterke koffie = strong coffee), maar vaak niet. En de negatieve kleur van cause ken je al: ook veroorzaken gebruik je vooral voor problemen.

NederlandsEngelsWat er gebeurt
een fout maken / sterke koffiemake a mistake / strong coffeegelijk: letterlijk vertalen gaat goed
een foto maken / een examen makentake a photo / take an exammaken ≠ altijd make
een toespraak houdengive a speechhouden ≠ hold
een vraag stellenask a questionstellen ≠ put
harde wind / hevige regenstrong wind / heavy rainander bijvoeglijk naamwoord
een deadline halenmeet a deadlinehalen ≠ reach
schade veroorzakencause damagezelfde negatieve kleur

Vorm

De belangrijkste collocatiepatronen

PatroonVoorbeelden
werkwoord + zelfstandig naamwoordmeet a deadline, pose a threat, draw a conclusion, reach a consensus, allay fears
bijvoeglijk naamwoord + zelfstandig naamwoordheavy rain, high winds, a stark contrast, a vested interest, abject poverty
bijwoord + bijvoeglijk naamwoorddeeply concerned, highly unlikely, utterly ridiculous, bitterly disappointed
werkwoord + bijwoordflatly refuse, categorically deny, sincerely apologise
zelfstandig naamwoord + zelfstandig naamwoorda traffic jam, a pay rise, a job interview
zelfstandig naamwoord + of + zelfstandig naamwoorda round of applause, a sense of humour, a spate of burglaries

strong, heavy of high

strongheavyhigh
coffee, accent, smell, opinionrain, snow, traffic, smokertemperature, price, level, standard, demand
evidence, support, argument, demandlosses, workload, finerisk, speed, quality
wind(s) – enkelvoud of meervoud(accent: heavy komt ook vaak voor)winds – meestal meervoud

make of do – herhaling

make (maken, produceren, een resultaat veroorzaken)do (een activiteit uitvoeren, werk, taken)
a decision, a mistake, a plan, progressresearch, homework, the shopping, business
a mess, a noise, an effort, a suggestionsomeone a favour, your best, damage, harm

In deze les markeert ❌ combinaties die het standaardengels niet gebruikt; ⚠️ markeert combinaties die te begrijpen zijn, maar onnatuurlijk klinken.

Gebruik

1Werkwoord + zelfstandig naamwoord, voorbij de basis

Veel zelfstandige naamwoorden kiezen hun eigen werkwoord. In formeel en academisch Engels zijn die keuzes precies: je meet of miss een deadline, je pose a threat, draw a conclusion, reach a consensus, allay fears. Het werkwoord heeft vaak weinig eigen betekenis, dus leer het hele blok.

We worked all weekend to meet the deadline.
We hebben het hele weekend gewerkt om de deadline te halen.
halen = meet
Rising sea levels pose a serious threat to coastal towns.
De stijgende zeespiegel vormt een ernstige bedreiging voor kustplaatsen.
vormen = pose
It's too early to draw any conclusions from the data.
Het is te vroeg om conclusies te trekken uit de gegevens.
trekken = draw, net als in het Nederlands
After hours of discussion, the committee finally reached a consensus.
Na urenlange discussie bereikte de commissie eindelijk overeenstemming.
The minister tried to allay fears about job losses.
De minister probeerde de angst voor banenverlies weg te nemen.
allay = verminderen (formeel)
I wouldn't like to hazard a guess about the final cost.
Ik waag me liever niet aan een schatting van de uiteindelijke kosten.
formeel: make a guess
Several board members raised concerns about the budget.
Verschillende bestuursleden uitten hun zorgen over de begroting.

2Bijvoeglijk naamwoord + zelfstandig naamwoord

Het bijvoeglijk naamwoord voor ‘heel erg’ of ‘hevig’ verandert met het zelfstandig naamwoord. Rain en traffic zijn heavy; coffee is strong; prices en temperatures zijn high. Strong past bij wind of winds; high gebruik je meestal met het meervoud winds. Demand is meestal high of strong (heavy demand komt ook voor, bijvoorbeeld bij een dienst of een netwerk). Veel formele zelfstandige naamwoorden hebben hun eigen vaste bijvoeglijke naamwoorden: a stark contrast, a vested interest, abject poverty.

Heavy rain is expected across the north tonight.
Vannacht wordt in het noorden hevige regen verwacht.
hevig = heavy
High winds have closed the bridge.
Door de harde wind is de brug gesloten.
harde wind = high winds / strong winds
We were stuck in heavy traffic for an hour.
We stonden een uur vast in het drukke verkeer.
druk verkeer = heavy traffic
He has a strong Scottish accent.
Hij heeft een zwaar Schots accent.
ook: a broad / thick / heavy accent
There is high demand for nurses in the region.
Er is in de regio veel vraag naar verpleegkundigen.
ook: strong demand
There is a stark contrast between the two neighbourhoods.
Er is een schril contrast tussen de twee wijken.
schril = stark
Developers have a vested interest in changing the law.
Projectontwikkelaars hebben er belang bij dat de wet verandert.
ze hebben er zelf voordeel van

3Bijwoord + bijvoeglijk naamwoord, en werkwoord + bijwoord

Ook versterkende bijwoorden hebben vaste partners. Very past bij bijna elk gradeerbaar bijvoeglijk naamwoord, maar precieze bijwoorden klinken natuurlijker en gevorderder. Absolute en extreme bijvoeglijke naamwoorden (impossible, perfect, freezing) krijgen meestal absolutely, completely of utterly (de beste partner hangt van het woord af), niet very.

We are deeply concerned about the delays.
We maken ons ernstig zorgen over de vertragingen.
It's highly unlikely that the flight will leave on time.
Het is hoogst onwaarschijnlijk dat de vlucht op tijd vertrekt.
hoogst = highly
That's utterly ridiculous — nobody would pay that much!
Dat is volkomen belachelijk, zoveel betaalt niemand!
The fans were bitterly disappointed by the result.
De fans waren diep teleurgesteld over de uitslag.
I'm fully aware of the risks.
Ik ben me terdege bewust van de risico's.
He flatly refused to apologise.
Hij weigerde botweg zijn excuses aan te bieden.
flatly = botweg
The company categorically denies the allegations.
Het bedrijf ontkent de beschuldigingen categorisch.
formeel

4Semantic prosody: de verborgen kleur van woorden

Sommige woorden zijn in het woordenboek neutraal, maar verschijnen bijna altijd met negatieve (of positieve) partners. Die ‘kleur’ heet semantic prosody. Gebruik je een woord met een negatieve kleur bij een positief idee, dan klinkt het vreemd of ironisch.

The storm caused serious damage.
De storm veroorzaakte ernstige schade.
cause: meestal problemen, schade, vertraging, zorgen
The new rules led to a big improvement in safety.
De nieuwe regels hebben de veiligheid flink verbeterd.
positief resultaat: lead to / bring about, niet ‘cause’
I was utterly exhausted after the journey.
Ik was na de reis doodmoe.
utterly: meestal negatieve bijvoeglijke naamwoorden
Panic set in when the lights went out.
Er brak paniek uit toen het licht uitging.
set in: iets onaangenaams begint en houdt aan
Corruption was rife in the old system.
In het oude systeem was corruptie wijdverbreid.
rife: iets slechts komt veel voor
The city has seen a spate of burglaries this month.
De stad heeft deze maand een golf van inbraken gehad.
a spate of: meestal onaangename gebeurtenissen

5Sterkte en register van collocaties

Collocaties lopen van sterk (bijna vast: pitch dark, shrug your shoulders) tot zwak (veel mogelijke partners: a nice day, a big house). Sommige collocaties hebben ook een register: get a degree is neutraal, obtain a degree is formeel; make a complaint is neutraal, lodge a complaint is formeel.

It was pitch dark in the tunnel.
Het was pikdonker in de tunnel.
sterk: pitch combineert bijna alleen met dark en black
She shrugged her shoulders and walked away.
Ze haalde haar schouders op en liep weg.
shrug combineert bijna alleen met shoulders (of zonder lijdend voorwerp)
We had a nice time.
We hebben het gezellig gehad.
zwak: veel bijvoeglijke naamwoorden mogelijk
Can you do me a favour and lock the door?
Wil je me een plezier doen en de deur op slot doen?
herhaling: do a favour
We've made good progress this week.
We zijn deze week flink opgeschoten.
herhaling: make progress
Several residents have lodged a formal complaint.
Verschillende bewoners hebben een officiële klacht ingediend.
formeel; neutraal: made a complaint

6Een collocatie controleren

Klinkt een combinatie ‘wel mogelijk’, maar weet je het niet zeker? Controleer het dan. Een leerderswoordenboek toont collocaties vaak vetgedrukt of in een apart kader. Een corpus (een grote doorzoekbare verzameling echte teksten) laat zien hoe vaak elke mogelijkheid voorkomt. Vergelijk de mogelijkheden, kijk naar het register van de teksten en let op de woorden eromheen.

She made a serious mistake.
Ze heeft een ernstige fout gemaakt.
woordenboek: mistake → make, niet do
The government faces strong criticism over the plan.
De regering krijgt felle kritiek op het plan.
corpus: strong / heavy / fierce criticism komen allemaal veel voor
The company suffered heavy losses last year.
Het bedrijf leed vorig jaar zware verliezen.
corpus: heavy losses is de gewone keuze in nieuwsteksten
The results were highly significant.
De resultaten waren zeer significant.
corpus: highly significant is gebruikelijk in academische teksten

Veelgemaakte fouten

❌I did a mistake in the report.
✅I made a mistake in the report.
mistake gaat samen met make.
❌We need to make more research.
✅We need to do more research.
research gaat samen met do.
❌It's very impossible to finish today.
✅It's completely impossible to finish today.
Een absoluut bijvoeglijk naamwoord krijgt completely, absolutely of utterly, niet very.
⚠️There was strong rain last night.
✅There was heavy rain last night.
rain is heavy.
⚠️It was highly cold on the mountain.
✅It was bitterly cold on the mountain.
highly past bij unlikely, recommended, qualified – niet bij cold.
⚠️We need to arrive at a deadline.
✅We need to meet the deadline.
Een deadline meet of miss je.
⚠️The new teacher caused great success.
✅The new teacher brought great success. of The new teacher was a great success.
cause heeft meestal negatieve partners.

Valkuilen voor Nederlandstaligen

1. Maken is niet altijd make. Een fout maken is make a mistake, maar veel andere Nederlandse combinaties met maken hebben in het Engels een ander werkwoord.

❌Can you make a photo of us?
✅Can you take a photo of us?
❌I have to make an exam on Monday.
✅I have to take an exam on Monday. of I have to sit an exam on Monday.
sit an exam is Brits

2. Houden, stellen, doen letterlijk vertaald. Werkwoorden met weinig eigen betekenis verschillen per taal. Leer de Engelse combinatie als blok.

❌She held a speech at her sister's wedding.
✅She gave a speech at her sister's wedding.
hold a meeting kan wel, hold a speech niet
⚠️May I put a question about the budget?
✅May I ask a question about the budget?
put a question to someone komt alleen in formele vergaderingen voor; normaal is ask.
❌Can you do me a pleasure and feed the cat?
✅Can you do me a favour and feed the cat?

3. Harde wind. Het Nederlandse hard past bij wind; in het Engels is wind strong of (meestal meervoud) high. Hard rain bestaat wel, maar heavy rain is veel gewoner.

⚠️There was a hard wind on the beach.
✅There was a strong wind on the beach.
hard wind is te begrijpen, maar klinkt onnatuurlijk.

Niet verwarren

collocatie en vast voorzetsel – Een vast voorzetsel is vaste grammatica na een woord (good at, depend on); zie A2-31. Een collocatie is een typisch partnerwoord.

She's good at maths.
Ze is goed in wiskunde.
vast voorzetsel: good at, niet good in
She's a gifted mathematician.
Ze is een begenadigd wiskundige.
collocatie: gifted + iemand met talent

collocatie en phrasal verb – Bij een collocatie kun je de betekenis van het geheel uit de delen begrijpen, ook al had je het partnerwoord niet kunnen raden (give a speech). Een phrasal verb heeft vaak een betekenis die je niet uit de delen kunt afleiden (give up = stoppen met); zie B1-28.

I gave up sugar last year.
Ik ben vorig jaar gestopt met suiker.
phrasal verb: stoppen
She gave a speech at the wedding.
Ze hield een toespraak op de bruiloft.
collocatie: houden = give

very en absolutely – Gradeerbare bijvoeglijke naamwoorden (cold, good) krijgen very / extremely; extreme of absolute bijvoeglijke naamwoorden (freezing, perfect, impossible) krijgen absolutely / completely / utterly.

It's very cold today.
Het is erg koud vandaag.
It's absolutely freezing today.
Het is vandaag ijskoud.

Spelling en uitspraak

  • Collocaties zeg je als één geheel, met de hoofdklemtoon meestal op het laatste inhoudswoord: meet the deadline (klemtoon op dead), heavy traffic (klemtoon op traf), highly unlikely (klemtoon op like).
  • Leer het ritme samen met de woorden: pay attention /peɪ əˈtenʃn/ – de eerste a in attention is een zwakke schwa, de doffe klank van de e in ‘de’.
  • Allay is /əˈleɪ/, met de klemtoon op de tweede lettergreep; rife /raɪf/ rijmt op life.
  • Heavy /ˈhevi/ begint met een /h/ en een korte /e/, en de klemtoon ligt op de eerste lettergreep. Pitch eindigt op één klank /tʃ/, zoals in church.
  • Do the washing-up is Brits; do the dishes wordt in het Verenigd Koninkrijk en de VS gebruikt, vooral in de VS. Allebei zeggen ze do the laundry; in het Verenigd Koninkrijk ook do the washing.

Gouden regel

Leer geen losse woorden – leer hun partners, en let op of een woord meestal in goed of slecht gezelschap verkeert. Klinkt een combinatie alleen ‘wel mogelijk’, controleer haar dan: de grammatica staat veel paren toe, maar natuurlijk Engels gebruikt er maar een paar.

Oefeningen

A. Vorm

Vul in of kies het natuurlijke partnerwoord.

  1. make of do: Have you your homework yet?
  2. make of do: We've a lot of progress this month.
  3. Vul aan: If we work late, we can still the deadline.
  4. Kies het juiste antwoord: The scientists were careful not to … conclusions too early.
  5. Kies het juiste antwoord: There's always … traffic on this road at rush hour.
  6. Kies het juiste antwoord: It's … unlikely that he'll agree.
  7. Kies het juiste antwoord: I was … disappointed with the result.

B. Betekenis

Kies het juiste antwoord.

  1. Welke zin klinkt natuurlijk?
  2. Welk woord heeft een negatieve kleur? …
  3. Welke combinatie is formeler? …
  4. Wat betekent "allay fears"? …

C. Vind de fout

Verbeter de fout. Is de zin goed, schrijf dan correct.

  1. I think I took a cold on the plane.
  2. She's doing a PhD in biology.
  3. There is a hard contrast between rich and poor areas.
  4. The government is strongly aware of the problem.

D. In context

Kies in het nieuwsbericht steeds het natuurlijke partnerwoord.

A news report
16 (Heavy / Strong) rain and 17 (high / tall) winds 18 (made / caused) serious damage across the region last night. Many roads were blocked, and drivers were stuck in 19 (heavy / thick) traffic for hours. The mayor tried to 20 (allay / calm down) fears that schools would close, but parents were 21 (bitterly / highly) disappointed when classes were cancelled.

E. Jouw beurt

Schrijf in het Engels.

  1. Schrijf twee zinnen over je werk of je studie met "meet a deadline" en "make progress".
  2. Schrijf een zin over een probleem in je woonplaats met "pose a threat", "a spate of" of "rife".
  3. Beschrijf een teleurstellende ervaring met een collocatie van bijwoord + bijvoeglijk naamwoord.

F. Gemengde herhaling

Herhaal wat je in eerdere lessen hebt geleerd.

  1. A2-31 Good at, afraid of, listen to: vaste voorzetsels in het Engels
    Vul een voorzetsel in: It depends the weather.
  2. B1-28 Phrasal verbs in het Engels: de woordvolgorde (turn it off, look after her)
    Zet het voornaamwoord op de goede plaats: Can you turn off it?
  3. B2-24 Reason for, increase in, solution to: zelfstandig naamwoord + voorzetsel in het Engels
    Vul een voorzetsel in: There has been a sharp increase crime in the area.
Antwoorden

A. Vorm

  1. done
  2. made
  3. meet / make
  4. draw
  5. heavy
  6. highly
  7. bitterly

B. Betekenis

  1. The flood caused a lot of damage.
  2. rife
  3. lodge a complaint
  4. make fears weaker

C. Vind de fout

  1. I think I caught a cold on the plane. / I think I got a cold on the plane. / I think I picked up a cold on the plane.
  2. ✓ She's doing a PhD in biology.
  3. There is a stark contrast between rich and poor areas. / There is a sharp contrast between rich and poor areas. / There is a striking contrast between rich and poor areas. / There is a marked contrast between rich and poor areas.
  4. The government is fully aware of the problem. / The government is well aware of the problem. / The government is acutely aware of the problem. / The government is very aware of the problem. / The government is keenly aware of the problem. / The government is aware of the problem.

D. In context

  1. Heavy
  2. high
  3. caused
  4. heavy
  5. allay
  6. bitterly

E. Jouw beurt

  1. I always meet my deadlines at work. This year I've made a lot of progress with my English.
  2. There has been a spate of bike thefts near the station.
  3. I was bitterly disappointed when the concert was cancelled.

F. Gemengde herhaling

  1. on
  2. Can you turn it off?
  3. in
Android-appLeer onderweg Google Play