SlowingoDilbilgisi
+ 3 / 3

İngilizce Collocations: Birlikte Kullanılan Kelimeler (Make–Do, Heavy Rain, Highly Unlikely)

Collocation: Words That Go Together

Bu sayfada
  1. Hedef
  2. Temel Fikir
  3. Türkçe ve İngilizce Yan Yana
  4. Yapı
  5. Kullanımlar
  6. Sık Yapılan Hatalar
  7. Türkçe Konuşanlar İçin Tuzaklar
  8. Karıştırılmasın
  9. Yazım ve Telaffuz
  10. Altın Kural
  11. Alıştırmalar

Hedef

Bu dersin sonunda bir kelimenin doğal eşini seçebilecek — bir isim için doğru fiili (meet a deadline, allay fears), doğru sıfatı (heavy rain, high winds) ve doğru zarfı (highly unlikely, bitterly disappointed) — bazı kelimelerin gizli olumlu ya da olumsuz "rengini" fark edebilecek ve bir kelime birleşimini sözlükte ya da derlemde (corpus) kendiniz kontrol edebileceksiniz.

Temel Fikir

Collocation (eş dizim), konuşucuların alışkanlıkla birlikte kullandığı kelime birleşimidir. Heavy rain ve strong coffee birer collocation'dır; strong rain ve heavy coffee anlaşılır, ama doğal duyulmaz. Dilbilgisi bunlara izin verir; kullanım vermez.

Her kelimenin bir arkadaş çevresi olduğunu düşünün. Rain genellikle heavy, torrential ya da light ile görülür; deadline ise vaktini meet, miss ve extend ile geçirir. Bunu açıklayan bir mantık kuralı yoktur; mesele sadece kiminle vakit geçirdikleridir. Bazı kelimelerin de bir ünü vardır: cause neredeyse her zaman kötü arkadaşlarla görülür (cause problems, cause damage), bu yüzden cause success tuhaf duyulur.

Collocation, çoğu zaman çok iyi bir öğrenciyi anadili gibi konuşan birinden ayıran son farktır. Bir metin dilbilgisi açısından kusursuz olup tek bir yanlış eş kelime yüzünden yine de yabancı duyulabilir. İyi haber şu: collocation'lar kontrol edilebilir ve en kullanışlıları kalıp olarak öğrenilebilir — reach + consensus değil, reach a consensus.

Türkçe ve İngilizce Yan Yana

Bu konuda Türkçe de aynı şekilde çalışır: Türkçede de kelimelerin sabit eşleri vardır. "Karar vermek" denir, "karar yapmak" denmez; "şiddetli yağmur" denir, "güçlü yağmur" pek denmez. Sorun şu ki iki dildeki eşler çoğu zaman farklıdır ve Türkçe eşi kelime kelime çevirmek doğal olmayan bir İngilizce üretir.

Türkçeİngilizce
hata yap-makmake a mistake
araştırma yap-makdo research
karar ver-mekmake a decision
şiddetli yağmurheavy rain
sert kahvestrong coffee
yoğun trafikheavy traffic
teslim tarihine yetiş-mekmeet a deadline
sonuç çıkar-makdraw a conclusion

Türkçedeki tek fiil "yapmak", İngilizcede iki fiile ayrılır: make ve do. "Vermek" ise çoğu zaman give olmaz. Kelimeyi değil, kalıbın tamamını öğrenin.

Yapı

Başlıca collocation kalıpları

KalıpÖrnekler
fiil + isimmeet a deadline, pose a threat, draw a conclusion, reach a consensus, allay fears
sıfat + isimheavy rain, high winds, a stark contrast, a vested interest, abject poverty
zarf + sıfatdeeply concerned, highly unlikely, utterly ridiculous, bitterly disappointed
fiil + zarfflatly refuse, categorically deny, sincerely apologise
isim + isima traffic jam, a pay rise, a job interview
isim + of + isima round of applause, a sense of humour, a spate of burglaries

strong, heavy ve high

strongheavyhigh
coffee, accent, smell, opinionrain, snow, traffic, smokertemperature, price, level, standard, demand
evidence, support, argument, demandlosses, workload, finerisk, speed, quality
wind(s) — tekil ya da çoğul(accent: heavy de yaygındır)winds — genellikle çoğul

make ve do — tekrar

make (yaratmak, üretmek, bir sonuca yol açmak)do (bir etkinliği, işi, görevi yapmak)
a decision, a mistake, a plan, progressresearch, homework, the shopping, business
a mess, a noise, an effort, a suggestionsomeone a favour, your best, damage, harm

Bu derste ❌ standart İngilizcenin kullanmadığı birleşimleri, ⚠️ ise anlaşılır ama doğal olmayan birleşimleri gösterir.

Kullanımlar

1Temellerin ötesinde fiil + isim

Birçok isim kendi fiilini seçer. Resmî ve akademik İngilizcede bu seçimler kesindir: bir teslim tarihine meet ya da miss edersiniz, bir tehdit pose edilir, bir sonuç draw edilir, bir uzlaşmaya reach edilir, korkular allay edilir. Fiilin kendi başına anlamı çoğu zaman azdır; bu yüzden kalıbın tamamını öğrenin.

We worked all weekend to meet the deadline.
Teslim tarihine yetişmek için bütün hafta sonu çalıştık.
Rising sea levels pose a serious threat to coastal towns.
Yükselen deniz seviyesi kıyı kasabaları için ciddi bir tehdit oluşturuyor.
It's too early to draw any conclusions from the data.
Verilerden bir sonuç çıkarmak için henüz çok erken.
After hours of discussion, the committee finally reached a consensus.
Saatlerce süren tartışmadan sonra komite nihayet uzlaşmaya vardı.
The minister tried to allay fears about job losses.
Bakan iş kayıplarıyla ilgili korkuları yatıştırmaya çalıştı.
allay = hafifletmek, yatıştırmak (resmî)
I wouldn't like to hazard a guess about the final cost.
Nihai maliyet hakkında tahminde bulunmak istemem.
resmî: make a guess
Several board members raised concerns about the budget.
Yönetim kurulunun birkaç üyesi bütçeyle ilgili kaygılarını dile getirdi.

2Sıfat + isim

"Çok" ya da "yoğun" anlamındaki sıfat isme göre değişir. Rain ve traffic heavy'dir; coffee strong'dur; prices ve temperatures high'dır. Strong, wind ya da winds ile kullanılır; high genellikle çoğul winds ile. Demand genellikle high ya da strong'dur (heavy demand da kullanılır, örneğin bir hizmet ya da bir ağ için). Birçok resmî ismin kendi sabit sıfatları vardır: a stark contrast, a vested interest, abject poverty.

Heavy rain is expected across the north tonight.
Bu gece kuzeyin genelinde şiddetli yağmur bekleniyor.
High winds have closed the bridge.
Şiddetli rüzgâr yüzünden köprü kapatıldı.
high: genellikle çoğul winds
We were stuck in heavy traffic for an hour.
Bir saat boyunca yoğun trafikte mahsur kaldık.
He has a strong Scottish accent.
Belirgin bir İskoç aksanı var.
ayrıca: a broad / thick / heavy accent
There is high demand for nurses in the region.
Bölgede hemşirelere büyük talep var.
ayrıca: strong demand
There is a stark contrast between the two neighbourhoods.
İki mahalle arasında keskin bir tezat var.
stark = çok belirgin, çoğu zaman hoş olmayan
Developers have a vested interest in changing the law.
Müteahhitlerin yasanın değişmesinde çıkarı var.
bundan kazanç sağlayacaklar

3Zarf + sıfat ve fiil + zarf

Pekiştiren zarfların da tercih ettikleri eşler vardır. Very derecelendirilebilen hemen her sıfatla kullanılır, ama daha kesin zarflar daha doğal ve daha ileri seviye duyulur. Mutlak ve aşırı sıfatlar (impossible, perfect, freezing) genellikle very değil, absolutely, completely ya da utterly alır (en iyi eş kelimeye göre değişir).

We are deeply concerned about the delays.
Gecikmelerden ciddi şekilde endişe duyuyoruz.
It's highly unlikely that the flight will leave on time.
Uçağın zamanında kalkması pek olası değil.
That's utterly ridiculous — nobody would pay that much!
Bu tamamen saçma, kimse o kadar para vermez!
The fans were bitterly disappointed by the result.
Taraftarlar sonuç karşısında büyük bir hayal kırıklığına uğradı.
I'm fully aware of the risks.
Risklerin tamamen farkındayım.
He flatly refused to apologise.
Özür dilemeyi kesinlikle reddetti.
flatly = tamamen, kesin bir dille
The company categorically denies the allegations.
Şirket iddiaları kesinlikle reddediyor.
resmî

4Semantic prosody: kelimelerin gizli rengi

Bazı kelimeler sözlükte nötrdür, ama neredeyse her zaman olumsuz (ya da olumlu) eşlerle görülür. Bu "renge" semantic prosody denir. Olumsuz renkli bir kelimeyi olumlu bir fikirle kullanmak tuhaf ya da alaycı duyulur.

The storm caused serious damage.
Fırtına ciddi hasara yol açtı.
cause: genellikle sorun, hasar, gecikme, kaygı
The new rules led to a big improvement in safety.
Yeni kurallar güvenlikte büyük bir iyileşme sağladı.
olumlu sonuç: lead to / bring about, "cause" değil
I was utterly exhausted after the journey.
Yolculuktan sonra tamamen bitkin düşmüştüm.
utterly: genellikle olumsuz sıfatlar
Panic set in when the lights went out.
Işıklar sönünce panik başladı.
set in: hoş olmayan bir şey başlar ve sürer
Corruption was rife in the old system.
Eski sistemde yolsuzluk almış başını gitmişti.
rife: kötü bir şey çok yaygın
The city has seen a spate of burglaries this month.
Şehirde bu ay art arda hırsızlıklar yaşandı.
a spate of: genellikle tatsız olaylar

5Collocation gücü ve üslup

Collocation'lar güçlü olanlardan (neredeyse sabit: pitch dark, shrug your shoulders) zayıf olanlara (birçok olası eş: a nice day, a big house) kadar uzanır. Bazı collocation'ların bir üslubu da vardır: get a degree nötr, obtain a degree resmîdir; make a complaint nötr, lodge a complaint resmîdir.

It was pitch dark in the tunnel.
Tünel zifiri karanlıktı.
güçlü: pitch neredeyse yalnızca dark ve black ile birleşir
She shrugged her shoulders and walked away.
Omuz silkip uzaklaştı.
shrug neredeyse yalnızca shoulders ile birleşir (ya da nesnesiz kullanılır)
We had a nice time.
Güzel vakit geçirdik.
zayıf: birçok sıfat mümkün
Can you do me a favour and lock the door?
Bana bir iyilik yapıp kapıyı kilitler misin?
tekrar: do a favour
We've made good progress this week.
Bu hafta iyi ilerleme kaydettik.
tekrar: make progress
Several residents have lodged a formal complaint.
Birkaç sakin resmî şikâyette bulundu.
resmî; nötr: made a complaint

6Bir collocation'ı kontrol etmek

Bir birleşim "olabilir gibi" duyuluyor ama emin değilseniz, kontrol edin. Öğrenci sözlükleri collocation'ları çoğu zaman kalın harfle ya da özel bir kutuda gösterir. Bir derlem (corpus — gerçek metinlerden oluşan, aranabilir büyük bir koleksiyon) her seçeneğin ne sıklıkta geçtiğini gösterir. Seçenekleri karşılaştırın, metinlerin üslubuna bakın ve çevredeki kelimelere dikkat edin.

She made a serious mistake.
Ciddi bir hata yaptı.
sözlük: mistake → make, do değil
The government faces strong criticism over the plan.
Hükümet plan nedeniyle sert eleştirilerle karşı karşıya.
derlem: strong / heavy / fierce criticism yaygındır
The company suffered heavy losses last year.
Şirket geçen yıl ağır kayıplar verdi.
derlem: haber metinlerinde tipik seçim heavy losses
The results were highly significant.
Sonuçlar son derece anlamlıydı.
derlem: akademik yazıda tipik olan highly significant

Sık Yapılan Hatalar

❌I did a mistake in the report.
✅I made a mistake in the report.
mistake, make ile kullanılır.
❌We need to make more research.
✅We need to do more research.
research, do ile kullanılır.
❌It's very impossible to finish today.
✅It's completely impossible to finish today.
Mutlak bir sıfat very değil, completely, absolutely ya da utterly alır.
⚠️There was strong rain last night.
✅There was heavy rain last night.
rain heavy'dir.
⚠️It was highly cold on the mountain.
✅It was bitterly cold on the mountain.
highly; unlikely, recommended, qualified ile kullanılır — cold ile değil.
⚠️We need to arrive at a deadline.
✅We need to meet the deadline.
Teslim tarihine meet ya da miss edilir.
⚠️The new teacher caused great success.
✅The new teacher brought great success. ya da The new teacher was a great success.
cause'un eşleri genellikle olumsuzdur.

Türkçe Konuşanlar İçin Tuzaklar

1. "Yapmak" fiilini her yerde "do" ya da "make" ile çevirmek. Türkçede hata da, araştırma da, plan da, ödev de "yapılır". İngilizcede bu iş make ile do arasında bölünür ve her ismin eşi sabittir.

❌I did a mistake in the report.
✅I made a mistake in the report.
❌We need to make more research.
✅We need to do more research.

2. "Vermek" fiilini "give" ile çevirmek. "Karar vermek" ve "önem vermek" Türkçede doğaldır, ama İngilizcede give ile kurulmaz.

⚠️We have to give a decision today.
✅We have to make a decision today.
give a decision yalnızca bir hakem ya da mahkeme kararını bildirirken kullanılır.
⚠️My company gives importance to training.
✅My company attaches importance to training. ya da My company values training.
Anlaşılır, ama standart İngilizcede doğal eş attach ya da place importance'tır.

3. Sıfatları sözlükteki ilk karşılığıyla çevirmek. "Sert kahve", "sıkı tiryaki", "ağır hasta" kelime kelime çevrildiğinde hard coffee, strong smoker, heavily ill gibi doğal olmayan birleşimler çıkar.

❌I need a hard coffee.
✅I need a strong coffee.
⚠️My uncle is a strong smoker.
✅My uncle is a heavy smoker.
Anlaşılır, ama doğal eş heavy'dir.
⚠️Her father is heavily ill.
✅Her father is seriously ill.
Anlaşılır, ama ill ile doğal zarf seriously'dir.

4. Günlük kalıpları kelime kelime çevirmek. "Soğuk almak", "fotoğraf çekmek", "dikkat etmek" gibi kalıpların İngilizcede kendi fiilleri vardır.

❌My son took a cold at school.
✅My son caught a cold at school.
❌Can you pull a photo of us?
✅Can you take a photo of us?
❌Please do attention to the details.
✅Please pay attention to the details.

5. "Son derece" ve "çok" kelimelerini her sıfatla kullanmak. Türkçede "son derece soğuk" ve "çok imkânsız" gibi birleşimler göze batmayabilir. İngilizcede highly yalnızca belirli sıfatlarla, very de mutlak olmayan sıfatlarla kullanılır.

⚠️It was highly cold on the mountain.
✅It was bitterly cold on the mountain.
❌It's very impossible to finish today.
✅It's completely impossible to finish today.

Karıştırılmasın

collocation ve dependent preposition — Dependent preposition, bir kelimeden sonra gelen sabit dilbilgisidir (good at, depend on); bkz. A2-31. Collocation ise tipik bir eş kelimedir.

She's good at maths.
Matematikte iyidir.
dependent preposition
She's a gifted mathematician.
Yetenekli bir matematikçi.
collocation: gifted + yetenekli bir kişi

collocation ve phrasal verb — Bir collocation'da, eşi tahmin edemeseniz bile bütünün anlamı parçalardan anlaşılır (give a speech). Bir phrasal verb'ün anlamı ise çoğu zaman parçalardan çıkarılamaz (give up = bırakmak); bkz. B1-28.

I gave up sugar last year.
Geçen yıl şekeri bıraktım.
phrasal verb: bırakmak
She gave a speech at the wedding.
Düğünde bir konuşma yaptı.
collocation

very ve absolutely — Derecelendirilebilen sıfatlar (cold, good) very / extremely alır; aşırı ya da mutlak sıfatlar (freezing, perfect, impossible) absolutely / completely / utterly alır.

It's very cold today.
Bugün hava çok soğuk.
It's absolutely freezing today.
Bugün hava buz gibi.

Yazım ve Telaffuz

  • Collocation'lar tek bir birim olarak söylenir; ana vurgu genellikle son içerik kelimesine düşer: meet the deadline (vurgu dead'de), heavy traffic (vurgu traf'ta), highly unlikely (vurgu like'ta).
  • Ritmi kelimelerle birlikte öğrenin: pay attention /peɪ əˈtenʃn/ — attention'daki ilk a zayıf bir schwa'dır: "pey ı-TEN-şın".
  • Allay /əˈleɪ/ ("ı-LEY") ikinci heceden vurgulanır; rife ("rayf") life ile kafiyelidir.
  • Do the washing-up İngiliz İngilizcesidir; do the dishes hem İngiltere'de hem ABD'de, özellikle ABD'de kullanılır. İkisi de do the laundry der; İngiltere'de do the washing da denir.

Altın Kural

Tek tek kelimeleri değil, eşleriyle birlikte öğrenin ve bir kelimenin genellikle iyi mi kötü mü arkadaşlarla görüldüğüne dikkat edin. Bir birleşim yalnızca "olabilir gibi" duyuluyorsa kontrol edin: dilbilgisi birçok çifte izin verir, ama doğal İngilizce bunların yalnızca bazılarını kullanır.

Alıştırmalar

A. Yapı

Boşlukları doldurun ya da doğru olanı seçin.

  1. make mi, do mu: Have you your homework yet?
  2. make mi, do mu: We've a lot of progress this month.
  3. Tamamlayın: If we work late, we can still the deadline.
  4. Doğru olanı seçin: The scientists were careful not to … conclusions too early.
  5. Doğru olanı seçin: There's always … traffic on this road at rush hour.
  6. Doğru olanı seçin: It's … unlikely that he'll agree.
  7. Doğru olanı seçin: I was … disappointed with the result.

B. Anlam

Anlama göre doğru seçeneği işaretleyin.

  1. Hangisi doğal duyuluyor?
  2. Hangi kelimenin rengi olumsuz? …
  3. Hangisi daha resmî? …
  4. "allay fears" ne demek? …

C. Hatayı Bul

Hatalı cümleyi düzeltin. Cümle doğruysa "correct" yazın.

  1. I think I took a cold on the plane.
  2. She's doing a PhD in biology.
  3. There is a hard contrast between rich and poor areas.
  4. The government is strongly aware of the problem.

D. Bağlam İçinde

Haberi parantezdeki seçeneklerden doğal olanla tamamlayın.

A news report
16 (Heavy / Strong) rain and 17 (high / tall) winds 18 (made / caused) serious damage across the region last night. Many roads were blocked, and drivers were stuck in 19 (heavy / thick) traffic for hours. The mayor tried to 20 (allay / calm down) fears that schools would close, but parents were 21 (bitterly / highly) disappointed when classes were cancelled.

E. Sıra Sende

  1. İşiniz ya da okulunuz hakkında "meet a deadline" ve "make progress" kullanarak iki cümle yazın.
  2. Şehrinizdeki bir sorun hakkında "pose a threat", "a spate of" ya da "rife" kullanarak bir cümle yazın.
  3. Hayal kırıklığına uğradığınız bir deneyimi bir zarf + sıfat collocation'ı ile anlatın.

F. Karışık Tekrar

Önceki derslerden karışık sorular.

  1. A2-31 İngilizce Dependent Prepositions: Good At, Afraid Of, Listen To
    Bir edatla tamamlayın: It depends the weather.
  2. B1-28 İngilizce Phrasal Verbs Dilbilgisi: Turn It Off, Look After Her
    Zamiri doğru yere koyun: Can you turn off it?
  3. B2-24 İngilizcede İsim + Edat (Noun + Preposition): Reason For, Increase In, Solution To
    Bir edatla tamamlayın: There has been a sharp increase crime in the area.
Cevap anahtarı

A. Yapı

  1. done
  2. made
  3. meet / make
  4. draw
  5. heavy
  6. highly
  7. bitterly

B. Anlam

  1. The flood caused a lot of damage.
  2. rife
  3. lodge a complaint
  4. make fears weaker

C. Hatayı Bul

  1. I think I caught a cold on the plane. / I think I got a cold on the plane. / I think I picked up a cold on the plane.
  2. ✓ She's doing a PhD in biology.
  3. There is a stark contrast between rich and poor areas. / There is a sharp contrast between rich and poor areas. / There is a striking contrast between rich and poor areas. / There is a marked contrast between rich and poor areas.
  4. The government is fully aware of the problem. / The government is well aware of the problem. / The government is acutely aware of the problem. / The government is very aware of the problem. / The government is keenly aware of the problem. / The government is aware of the problem.

D. Bağlam İçinde

  1. Heavy
  2. high
  3. caused
  4. heavy
  5. allay
  6. bitterly

E. Sıra Sende

  1. I always meet my deadlines at work. This year I've made a lot of progress with my English.
  2. There has been a spate of bike thefts near the station.
  3. I was bitterly disappointed when the concert was cancelled.

F. Karışık Tekrar

  1. on
  2. Can you turn it off?
  3. in
Android UygulamaHareket Halinde Öğren Google Play