Ngữ pháp cụm động từ: vị trí tân ngữ (Phrasal Verbs: The Grammar)
Phrasal Verbs: The Grammar
Trong trang này
Mục tiêu
Sau bài này, bạn có thể nhận ra bốn loại cụm động từ (phrasal verbs), đặt danh từ và đại từ vào đúng chỗ (turn it off, look after her, run out of milk), đọc một mục từ trong từ điển để biết động từ thuộc loại nào, và chọn giữa cụm động từ và một động từ đơn trang trọng hơn.
Ý chính
Cụm động từ là một động từ + một từ nhỏ gọi là tiểu từ (particle: up, off, out, on, down, back, away, over…). Chúng cùng nhau tạo thành một đơn vị nghĩa: give up = bỏ cuộc, find out = phát hiện ra. Đôi khi nghĩa rất rõ (sit down, go out); nhưng thường thì không (put up with = chịu đựng). Bạn đã gặp những cụm phổ biến nhất ở A2-34.
Bài này nói về phần khó còn lại: trật tự từ. Hãy coi cụm động từ như một chiếc bánh mì kẹp. Động từ là lát bánh trên, tiểu từ là lát bánh dưới. Câu hỏi lớn là: tân ngữ đặt ở đâu? Có những cụm động từ không có tân ngữ. Có những cụm có thể mở ra như bánh mì kẹp, với tân ngữ là phần nhân ở giữa — hoặc tân ngữ có thể nằm sau chiếc bánh. Có những cụm đóng kín, không mở được, nên tân ngữ luôn đứng sau. Và một quy tắc không bao giờ thay đổi: đại từ làm tân ngữ (it, them, her) của một cụm tách được luôn là phần nhân — turn it off, không bao giờ turn off it.
Tiếng Việt và tiếng Anh
Tiếng Việt cũng có những từ chỉ hướng hay kết quả đi sau động từ — lên, xuống, ra, vào, đi, dậy — và tân ngữ thường nằm giữa: tắt đèn đi, tắt nó đi, cởi giày ra. Đây chính là trật tự của cụm động từ tách được trong tiếng Anh: turn it off, take them off. Khó khăn thật sự nằm ở chỗ khác: nhiều cụm động từ tiếng Anh ứng với một động từ tiếng Việt (đón = pick up, chăm sóc = look after, hết = run out of), nên người Việt hay quên tiểu từ, quên giới từ thứ ba, hoặc học cả cụm như một khối rồi đặt đại từ ở cuối.
| Tiếng Việt | Tiếng Anh | Loại |
|---|---|---|
| Mấy giờ bạn dậy? | What time do you get up? | không tân ngữ |
| Giày ướt rồi. Cởi ra đi. | Your shoes are wet. Take them off. | tách được: đại từ ở giữa |
| Ai trông con chó khi bạn đi vắng? | Who's looking after the dog while you're away? | không tách được |
| Lại hết cà phê rồi. | We've run out of coffee again. | ba phần: không bỏ of |
| Mình sẽ tra từ này. | I'll look it up. | một động từ tiếng Việt = verb + particle |
Cấu trúc
Bốn loại
| Loại | Có tân ngữ? | Mẫu | Ví dụ |
|---|---|---|---|
| 1. nội động (intransitive) | không | động từ + tiểu từ | get up, break down, grow up, set off |
| 2. tách được (separable) | có | động từ + tân ngữ + tiểu từ hoặc động từ + tiểu từ + danh từ | turn the TV off / turn off the TV |
| 3. không tách được (inseparable) | có | động từ + tiểu từ + tân ngữ | look after her, get over it, run into him |
| 4. ba phần (three-part) | có | động từ + tiểu từ + giới từ + tân ngữ | look forward to it, run out of milk |
Động từ có tân ngữ là ngoại động từ (transitive); động từ không có tân ngữ là nội động từ (intransitive).
Cụm tách được: tân ngữ đặt ở đâu
| Tân ngữ | Ở giữa | Ở cuối |
|---|---|---|
| danh từ ngắn | Turn the lights off. ✅ | Turn off the lights. ✅ |
| đại từ | Turn them off. ✅ | ❌ Turn off them. |
| cụm danh từ dài | được, nhưng khó theo dõi | Turn off all the lights in the house. ✅ |
Cụm không tách được và cụm ba phần: tân ngữ luôn ở cuối
| Động từ | Tân ngữ là danh từ | Tân ngữ là đại từ |
|---|---|---|
| look after | She looks after her grandmother. | She looks after her. |
| get over | He got over the flu quickly. | He got over it quickly. |
| get on with | I get on with my colleagues. | I get on with them. |
| put up with | I can't put up with this noise. | I can't put up with it. |
Từ điển cho biết loại như thế nào (sb = somebody, ai đó; sth = something, cái gì đó)
| Mục từ trong từ điển | Ý nghĩa |
|---|---|
| turn sth off / turn off sth | tách được: tân ngữ có thể ở giữa hoặc ở cuối |
| look after sb/sth | không tách được: tân ngữ chỉ đứng sau tiểu từ |
| get up | nội động: không có tân ngữ |
| run out of sth | ba phần: tân ngữ ở cuối |
Cách dùng
1Cụm động từ nội động — không có tân ngữ
Những cụm này đã trọn nghĩa mà không cần tân ngữ. Sau tiểu từ không có gì, ngoài thời gian hay nơi chốn.
2Cụm tách được với danh từ
Khi tân ngữ là danh từ, bạn thường có thể đặt nó ở giữa hoặc ở cuối. Với tân ngữ dài, hãy đặt ở cuối để người nghe dễ theo dõi.
3Cụm tách được với đại từ
Khi tân ngữ là đại từ (it, them, him, her, me, us, you), đại từ phải đứng giữa động từ và tiểu từ — giống tắt nó đi, cởi ra trong tiếng Việt.
4Cụm không tách được
Với những cụm này, tiểu từ hoạt động như một giới từ: tân ngữ, dù là danh từ hay đại từ, luôn đứng sau nó. Trong câu hỏi và mệnh đề quan hệ, tiểu từ vẫn đi cùng động từ.
5Cụm động từ ba phần
Động từ + tiểu từ + giới từ. Cả ba phần luôn đi cùng nhau, và tân ngữ luôn ở cuối. Sau look forward to, dùng danh từ hoặc dạng -ing (xem B1-19).
6Một cụm động từ, hai loại
Một số cụm động từ là nội động với nghĩa này và tách được với nghĩa khác. Hãy kiểm tra nghĩa trước khi quyết định đặt tân ngữ ở đâu.
7Cụm động từ hay động từ đơn trang trọng?
Cụm động từ là đặc trưng của hội thoại, email gửi bạn bè và văn viết thân mật. Văn viết trang trọng thường thích một động từ đơn có nghĩa tương tự. Cả hai đều đúng; khác nhau ở văn phong.
Lỗi thường gặp
Bẫy dành cho người Việt
1. Học cả cụm như một động từ, rồi đặt đại từ ở cuối. Vì turn off = tắt, put on = mặc, nhiều bạn coi cụm động từ như một từ duy nhất và đặt tân ngữ phía sau như với động từ thường. Với danh từ thì được, nhưng với đại từ thì sai. Hãy nghĩ đến tiếng Việt mặc nó vào, treo nó lên: đại từ nằm giữa.
2. Quên tiểu từ vì tiếng Việt chỉ có một động từ. Đón là pick up, điền (mẫu đơn) là fill in hoặc fill out. Bỏ tiểu từ đi, câu sẽ sai hoặc mang nghĩa khác (pick một mình là "hái, chọn").
3. "Hết pin", "hết tiền" — quên of. Tiếng Việt chỉ cần hết + danh từ. Tiếng Anh cần đủ ba phần: run out of + danh từ.
4. "Nuôi lớn" thành grow up + tân ngữ. Grow up (lớn lên) là nội động: không có tân ngữ. Khi nói về việc nuôi dạy ai đó, dùng bring up (tách được).
Đừng nhầm lẫn
Tiểu từ và giới từ thông thường — Cùng một từ nhỏ có thể là tiểu từ (một phần của động từ) hoặc giới từ (một phần của cụm chỉ nơi chốn). Cách thử: đại từ có đứng giữa được không?
get up và wake up — Tiếng Việt dùng "dậy" cho cả hai. Get up (ra khỏi giường) không có tân ngữ. Wake up (tỉnh giấc) có thể là nội động (I woke up) hoặc tách được (Wake me up).
Nghĩa của các tiểu từ — Bài này nói về trật tự từ. Về nghĩa của up, down, out, off và các tiểu từ khác, xem B2-25; về những từ hay đi cùng nhau, xem T-03.
Chính tả và phát âm
- Trong phần lớn cụm động từ, tiểu từ mang trọng âm chính: give up, turn it off, set off. Người Việt hay nhấn động từ và đọc lướt tiểu từ — hãy làm ngược lại.
- Trong cụm ba phần, trọng âm thường rơi vào tiểu từ: look forward to, run out of, put up with. Giới từ cuối đọc yếu: of /əv/, to /tə/, with /wɪð/.
- Đại từ ở giữa không nhấn và rất ngắn: pick me up /ˈpɪk mi ˈʌp/.
- Nối âm cuối của động từ sang tiểu từ bắt đầu bằng nguyên âm: pick‿up, turn‿off, give‿up, get‿up. Đừng ngắt thành từng tiếng rời như tiếng Việt, và đừng nuốt phụ âm cuối /k/, /n/, /v/, /t/ — chính nó nối sang tiểu từ.
- Danh từ tạo từ cụm động từ được viết liền hoặc có gạch nối, và nhấn ở phần đầu: a breakdown, a takeoff, a check-in. Động từ thì viết hai từ: to break down, to check in.
Quy tắc vàng
Hãy hỏi: cụm động từ có tân ngữ không, và tân ngữ có di chuyển được không? Đại từ đứng giữa cụm tách được (turn it off). Cụm không tách được và cụm ba phần giữ tân ngữ ở cuối (look after her, run out of it). Và đừng quên tiểu từ chỉ vì tiếng Việt chỉ cần một động từ.
Luyện tập
A. Hình thức
Sắp xếp từ thành câu, hoặc thay danh từ bằng đại từ.
-
Sắp xếp thành câu: off / please / it / turn
-
Sắp xếp thành câu: after / she / them / looks
-
Sắp xếp thành câu: out / we / sugar / of / ran
-
Thay danh từ bằng đại từ: Turn down the music.
-
Thay danh từ bằng đại từ: I came across this photo yesterday.
-
Thay danh từ bằng đại từ: Can you put away the toys?
B. Ý nghĩa
Chọn đáp án đúng.
-
Chọn động từ trang trọng hơn cho một bản báo cáo: We need to find out the cause. …
-
Chọn đáp án đúng: "The plane took off." …
-
Chọn đáp án đúng: She … after a year.
-
Chọn đáp án đúng: Trong câu "The cat ran up the tree", up là ….
C. Tìm lỗi sai
Sửa lỗi sai. Nếu câu đã đúng, hãy viết correct.
-
I'll pick up you at the station.
-
Can you look my cat after this weekend?
-
I can't put up this noise.
-
Turn off the lights in the kitchen, please.
D. Trong ngữ cảnh
Dùng cụm động từ trong ngoặc để hoàn thành đoạn hội thoại.
Lena: The van's here! Can you help me 15? (pick up + the boxes)
Max: Sure. Wait, I've 16 tape. (run out of)
Lena: There's some in the kitchen. And the old lamp — just 17. Nobody wants it. (throw away + it)
Max: OK. And who's 18 your cat today? (look after)
Lena: My sister. I really 19 her. (get on with)
E. Đến lượt bạn
Viết bằng tiếng Anh.
-
Viết hai câu về thói quen buổi sáng của bạn với get up, put on hoặc turn off. Dùng một đại từ trong một câu.
-
Viết một câu về một người mà bạn hợp tính và một câu về một điều bạn không thể chịu đựng.
F. Ôn tập tổng hợp
Ôn lại kiến thức của các bài trước.
-
B1-19 Danh động từ V-ing làm chủ ngữ và sau giới từ (Gerund Subjects and Prepositions) I'm looking forward to (see) you next week.
-
A2-15 Động từ có hai tân ngữ: give me the book hay give it to me? (Verbs with Two Objects) Chọn đáp án đúng: Here's your book. I'll tomorrow.
-
B1-27 Mục đích, lý do, kết quả: so that, in order to, because of, due to (Purpose, Reason, Result) I looked the word up ___ check the spelling. …
Đáp án
A. Hình thức
- Please turn it off. / Turn it off, please.
- She looks after them.
- We ran out of sugar.
- Turn it down.
- I came across it yesterday.
- Can you put them away?
B. Ý nghĩa
- discover
- intransitive
- gave it up
- preposition
C. Tìm lỗi sai
- I'll pick you up at the station.
- Can you look after my cat this weekend?
- I can't put up with this noise.
- ✓ Turn off the lights in the kitchen, please.
D. Trong ngữ cảnh
- pick them up / pick the boxes up / pick up the boxes
- run out of
- throw it away
- looking after
- get on with
E. Đến lượt bạn
- I get up at seven. I make coffee, and then I turn the radio on, but I usually turn it off after the news.
- I get on really well with my cousin. I can't put up with loud music on the bus.
F. Ôn tập tổng hợp
- seeing
- give it to you
- to
