Collocation. բառակապակցություններ անգլերենում՝ heavy rain, meet a deadline, make, թե do
Collocation: Words That Go Together
Այս էջում
Նպատակ
Այս դասից հետո կընտրեք բառի բնական «զուգընկերոջը»՝ գոյականի համար ճիշտ բայը (meet a deadline, allay fears), ճիշտ ածականը (heavy rain, high winds) և ճիշտ մակբայը (highly unlikely, bitterly disappointed), կնկատեք որոշ բառերի թաքնված դրական կամ բացասական «գույնը» և ինքներդ կստուգեք բառակապակցությունը բառարանում կամ կորպուսում։
Հիմնական գաղափար
Բառակապակցությունը (collocation) բառերի համակցություն է, որը խոսողները սովորաբար միասին են օգտագործում։ Heavy rain-ը և strong coffee-ն բառակապակցություններ են. strong rain-ը և heavy coffee-ն հասկանալի են, բայց անբնական են հնչում։ Քերականությունը դրանք թույլ է տալիս, գործածությունը՝ ոչ։
Պատկերացրեք, որ յուրաքանչյուր բառ ունի ընկերների շրջապատ։ Rain-ը սովորաբար երևում է heavy, torrential կամ light բառերի հետ, deadline-ը ժամանակ է անցկացնում meet, miss և extend բառերի հետ։ Ոչ մի տրամաբանական կանոն չի բացատրում՝ ինչու. պարզապես նրանք այդպիսի ընկերներ ունեն։ Որոշ բառեր նաև «համբավ» ունեն. cause-ը գրեթե միշտ վատ ընկերակցությամբ է (cause problems, cause damage), ուստի cause success-ը տարօրինակ է հնչում։
Բառակապակցությունը հաճախ վերջին բանն է, որ բաժանում է շատ լավ սովորողին մայրենիին մոտ տիրապետողից։ Տեքստը կարող է քերականորեն անթերի լինել և միևնույն է օտար հնչել մեկ սխալ զուգընկեր բառի պատճառով։ Լավ լուրը. բառակապակցությունները կարելի է ստուգել, իսկ ամենաօգտակարները կարելի է սովորել որպես կտորներ՝ reach a consensus, ոչ թե reach + consensus։
Հայերեն և անգլերեն
Հայերենն էլ ունի իր կայուն բառակապակցությունները, բայց դրանց զուգընկերները հաճախ տարբեր են։ Բառացի թարգմանելիս ստացվում են անգլերենում անբնական զույգեր. «ուժեղ անձրև» → strong rain (անգլերենում՝ heavy rain), «սխալ անել» → do a mistake (անգլերենում՝ make a mistake), «քննություն հանձնել» → pass an exam, թեև հայերենում դա կարող է նշանակել նաև պարզապես մասնակցել քննությանը (take / sit an exam)։ Իսկ երբեմն համընկնում են. «ուժեղ սուրճ» = strong coffee, «վնաս պատճառել» = cause damage։
| Հայերեն | Անգլերեն | Ինչն է տարբեր |
|---|---|---|
| ուժեղ սուրճ | strong coffee | այստեղ նույնն է |
| ուժեղ անձրև | heavy rain | անձրևը heavy է |
| սխալ անել | make a mistake | անել ≠ do միշտ |
| քննություն հանձնել | take / sit an exam (մասնակցել) կամ pass an exam (հաջողությամբ) | մեկ հայերեն բայ, երկու իմաստ |
| օրենք ընդունել | pass / adopt a law | ոչ թե accept |
| վերջնաժամկետին հասցնել | meet a deadline | meet |
| վնաս պատճառել | cause damage | այստեղ նույնն է. բացասական «գույն» |
Կարճ ասած՝ բառը մի՛ թարգմանեք առանձին. սովորեք նրա անգլերեն զուգընկերոջը, և երբ հայերեն բառակապակցությունը բառացի է «թարգմանվում», ստուգեք այն։
Կառուցվածք
Բառակապակցությունների հիմնական կաղապարներ
| Կաղապար | Օրինակներ |
|---|---|
| բայ + գոյական | meet a deadline, pose a threat, draw a conclusion, reach a consensus, allay fears |
| ածական + գոյական | heavy rain, high winds, a stark contrast, a vested interest, abject poverty |
| մակբայ + ածական | deeply concerned, highly unlikely, utterly ridiculous, bitterly disappointed |
| բայ + մակբայ | flatly refuse, categorically deny, sincerely apologise |
| գոյական + գոյական | a traffic jam, a pay rise, a job interview |
| գոյական + of + գոյական | a round of applause, a sense of humour, a spate of burglaries |
strong, heavy, թե high
| strong | heavy | high |
|---|---|---|
| coffee, accent, smell, opinion | rain, snow, traffic, smoker | temperature, price, level, standard, demand |
| evidence, support, argument, demand | losses, workload, fine | risk, speed, quality |
| wind(s)՝ եզակի կամ հոգնակի | (accent. heavy-ն նույնպես տարածված է) | winds՝ սովորաբար հոգնակի |
make, թե do. կրկնություն
| make (ստեղծել, արտադրել, արդյունք առաջացնել) | do (կատարել գործողություն, աշխատանք, առաջադրանքներ) |
|---|---|
| a decision, a mistake, a plan, progress | research, homework, the shopping, business |
| a mess, a noise, an effort, a suggestion | someone a favour, your best, damage, harm |
Այս դասում ❌-ով նշված են այն համակցությունները, որոնք ստանդարտ անգլերենում չեն օգտագործվում, իսկ ⚠️-ով՝ հասկանալի, բայց անբնական համակցությունները։
Գործածություն
1Բայ + գոյական՝ հիմունքներից այն կողմ
Շատ գոյականներ իրենք են ընտրում իրենց բայը։ Պաշտոնական և ակադեմիական անգլերենում այս ընտրությունները ճշգրիտ են. վերջնաժամկետը meet կամ miss են անում, սպառնալիքը pose, եզրակացությունը draw, համաձայնության reach, վախերը allay։ Բայն ինքնին հաճախ քիչ իմաստ ունի, ուստի սովորեք ամբողջ կտորը։ Հայերեն բայը («հասցնել», «անել», «կատարել») հազվադեպ է ուղղակիորեն ցույց տալիս անգլերեն բայը։
2Ածական + գոյական
«Շատ» կամ «ուժգին» իմաստով ածականը փոխվում է գոյականի հետ։ Rain-ը և traffic-ը heavy են, coffee-ն strong է, prices-ը և temperatures-ը high են։ Strong-ը գնում է wind կամ winds-ի հետ, high-ը սովորաբար օգտագործվում է հոգնակի winds-ի հետ։ Demand-ը սովորաբար high կամ strong է (heavy demand-ը նույնպես օգտագործվում է, օրինակ՝ ծառայության կամ ցանցի համար)։ Շատ պաշտոնական գոյականներ ունեն իրենց ֆիքսված ածականները՝ a stark contrast, a vested interest, abject poverty։ Հայերենում «ուժեղ»-ը շատ ավելի լայն է գործածվում (ուժեղ անձրև, ուժեղ քամի, ուժեղ խցանում), ուստի անգլերենում ստուգեք այն։
3Մակբայ + ածական և բայ + մակբայ
Ուժեղացնող մակբայներն էլ ունեն նախընտրելի զուգընկերներ։ Very-ն գնում է գրեթե ցանկացած աստիճանավորվող ածականի հետ, բայց ճշգրիտ մակբայները ավելի բնական և բարձր մակարդակի են հնչում։ Բացարձակ և ծայրահեղ ածականները (impossible, perfect, freezing) սովորաբար ստանում են absolutely, completely կամ utterly (լավագույն զուգընկերը կախված է բառից), ոչ թե very։ Հայերենում «խորապես մտահոգված», «լիովին տեղյակ» ձևերը հաճախ նույնն են։
4Semantic prosody. բառերի թաքնված գույնը
Որոշ բառեր բառարանում չեզոք են, բայց գրեթե միշտ հանդիպում են բացասական (կամ դրական) զուգընկերների հետ։ Այս «գույնը» կոչվում է semantic prosody (իմաստային երանգ)։ Բացասական գույն ունեցող բառը դրական մտքի հետ տարօրինակ կամ հեգնական է հնչում։ Հայերենում «պատճառել»-ն էլ է բացասական (վնաս, ցավ պատճառել), ուստի այստեղ ձեր զգացողությունը կօգնի։
5Բառակապակցության ուժը և ոճը
Բառակապակցությունները տատանվում են ուժեղից (գրեթե ֆիքսված՝ pitch dark, shrug your shoulders) մինչև թույլ (շատ հնարավոր զուգընկերներ՝ a nice day, a big house)։ Որոշ բառակապակցություններ ունեն նաև ոճ. get a degree-ն չեզոք է, obtain a degree-ն՝ պաշտոնական. make a complaint-ը չեզոք է, lodge a complaint-ը՝ պաշտոնական։
6Ինչպես ստուգել բառակապակցությունը
Երբ համակցությունը «հնարավոր է թվում», բայց վստահ չեք, ստուգեք այն։ Սովորողների բառարանը հաճախ բառակապակցությունները ցույց է տալիս թավ տառերով կամ հատուկ վանդակում։ Կորպուսը (իրական տեքստերի մեծ, որոնելի հավաքածու) ցույց է տալիս, թե յուրաքանչյուր տարբերակ որքան հաճախ է հանդիպում։ Համեմատեք տարբերակները, նայեք տեքստերի ոճին և նկատեք շրջապատող բառերը։
Հաճախակի սխալներ
Թակարդներ հայախոսների համար
1. «Սխալ անել» → do a mistake. Հայերենում ասում ենք «սխալ եմ արել», «երկու սխալ արեց», և «անել» բայը բնականորեն դառնում է do։ Անգլերենում mistake-ը միշտ գնում է make-ի հետ. «Մարիամը ներկայացման մեջ երկու փոքր սխալ արեց, բայց ոչ ոք չնկատեց»։
2. «Ուժեղ անձրև էր եկել» → had rained strongly. Հայերենում «ուժեղ» ենք ասում անձրևի, ձյան, քամու, խցանման մասին. «Ճանապարհները թաց էին, որովհետև ամբողջ գիշեր ուժեղ անձրև էր եկել»։ Անգլերենում անձրևը և ձյունը heavy են, իսկ բայի հետ՝ heavily։
3. «Քննություն հանձնել» → pass an exam. Հայերենում «Ե՞րբ ես IELTS-ը հանձնում» նշանակում է «Ե՞րբ է քո քննությունը», և արդյունքը դեռ հայտնի չէ։ Անգլերեն pass an exam նշանակում է «հաջողությամբ հանձնել», ուստի հարցը տարօրինակ է հնչում, կարծես արդյունքն արդեն հայտնի է։ Մասնակցելու համար՝ take կամ sit։
4. «Օրենք ընդունել» → accept a law. Հայերենում «ընդունել» բայը օգտագործում ենք և՛ ուրիշի առաջարկը համաձայնությամբ ընդունելու, և՛ օրենք կամ որոշում կայացնելու համար. «Խորհրդարանն անցյալ ամիս ծխելու վերաբերյալ նոր օրենք ընդունեց»։ Անգլերենում օրենքը pass կամ adopt են անում, իսկ accept-ը նշանակում է համաձայնել ուրիշի առաջարկին։
Մի՛ շփոթեք
բառակապակցություն, թե կախյալ նախդիր – Կախյալ նախդիրը բառից հետո ֆիքսված քերականություն է (good at, depend on). տե՛ս A2-31։ Բառակապակցությունը տիպական զուգընկեր բառ է։
բառակապակցություն, թե դարձվածային բայ – Բառակապակցության մեջ ամբողջի իմաստը կարելի է հասկանալ մասերից, նույնիսկ եթե զուգընկերոջը չէիք կարող գուշակել (give a speech)։ Դարձվածային բայը (phrasal verb) հաճախ ունի իմաստ, որը մասերից չի բխում (give up = դադարեցնել). տե՛ս B1-28։
very, թե absolutely – Աստիճանավորվող ածականները (cold, good) ստանում են very / extremely, ծայրահեղ կամ բացարձակ ածականները (freezing, perfect, impossible)՝ absolutely / completely / utterly։
Ուղղագրություն և արտասանություն
- Բառակապակցություններն արտասանվում են որպես մեկ միավոր, և գլխավոր շեշտը սովորաբար վերջին բովանդակային բառի վրա է՝ meet the deadline (շեշտը dead-ի վրա), heavy traffic (շեշտը traf-ի վրա), highly unlikely (շեշտը like-ի վրա)։ Ուշադրություն դարձրեք. շեշտը բառի իր շեշտված վանկի վրա է (DEAD-line, TRAF-fic), ոչ թե վերջին վանկի, ինչպես հայերենում։
- Ռիթմը սովորեք բառերի հետ միասին՝ pay attention /peɪ əˈtenʃn/. attention-ի առաջին a-ն թույլ schwa է, ինչպես հայերեն «ը»-ն։
- Allay-ը /əˈleɪ/ է. շեշտը երկրորդ վանկի վրա. rife-ը հանգավորվում է life-ի հետ։
- Do the washing-up-ը բրիտանական է. do the dishes-ը օգտագործվում է և՛ Բրիտանիայում, և՛ ԱՄՆ-ում, հատկապես ԱՄՆ-ում։ Երկուսն էլ ասում են do the laundry. Բրիտանիայում ասում են նաև do the washing։
Ոսկե կանոն
Մի՛ սովորեք առանձին բառեր. սովորեք նրանց զուգընկերներին և նկատեք, թե բառը սովորաբար լավ, թե վատ ընկերակցությամբ է։ Երբ համակցությունը միայն «հնարավոր է թվում», ստուգեք այն. քերականությունը շատ զույգեր է թույլ տալիս, բայց բնական անգլերենը օգտագործում է դրանցից միայն մի քանիսը։ Իսկ հայերեն բառակապակցությունը բառացի թարգմանելուց առաջ համոզվեք, որ անգլերենում այդպես են ասում։
Վարժություններ
A. Կառուցվածք
Լրացրեք կամ ընտրեք ճիշտ բառը։
-
make, թե do: Have you your homework yet?
-
make, թե do: We've a lot of progress this month.
-
Լրացրեք: If we work late, we can still the deadline.
-
Ընտրեք ճիշտ պատասխանը: The scientists were careful not to … conclusions too early.
-
Ընտրեք ճիշտ պատասխանը: There's always … traffic on this road at rush hour.
-
Ընտրեք ճիշտ պատասխանը: It's … unlikely that he'll agree.
-
Ընտրեք ճիշտ պատասխանը: I was … disappointed with the result.
B. Իմաստ
Ընտրեք ճիշտ պատասխանը։
-
Ո՞րն է բնական հնչում:
-
Ո՞ր բառն ունի բացասական գույն: …
-
Ո՞րն է ավելի պաշտոնական: …
-
Ի՞նչ է նշանակում "allay fears"-ը: …
C. Գտեք սխալը
Յուրաքանչյուր նախադասության մեջ կա մեկ սխալ, կամ նախադասությունը ճիշտ է։ Գրեք ուղղված նախադասությունը կամ գրեք correct։
-
I think I took a cold on the plane.
-
She's doing a PhD in biology.
-
There is a hard contrast between rich and poor areas.
-
The government is strongly aware of the problem.
D. Համատեքստում
Կարդացեք լրատվական հաղորդումը և ընտրեք ճիշտ բառը։
16 (Heavy / Strong) rain and 17 (high / tall) winds 18 (made / caused) serious damage across the region last night. Many roads were blocked, and drivers were stuck in 19 (heavy / thick) traffic for hours. The mayor tried to 20 (allay / calm down) fears that schools would close, but parents were 21 (bitterly / highly) disappointed when classes were cancelled.
E. Ձեր հերթն է
Գրեք անգլերենով։
-
Գրեք երկու նախադասություն ձեր աշխատանքի կամ ուսման մասին՝ օգտագործելով "meet a deadline" և "make progress"։
-
Գրեք մի նախադասություն ձեր քաղաքի որևէ խնդրի մասին՝ օգտագործելով "pose a threat", "a spate of" կամ "rife"։
-
Նկարագրեք հիասթափեցնող մի փորձառություն մակբայ + ածական բառակապակցությամբ։
F. Խառը կրկնություն
Կրկնեք նախորդ դասերը։
-
A2-31 Good At, Afraid Of, Listen To. բառեր և նախդիրներ անգլերենում հայերենով Լրացրեք նախդիրով: It depends the weather.
-
B1-28 Phrasal Verbs. բառակարգը՝ turn it off, look after her հայերենով Դերանունը դրեք ճիշտ տեղում: Can you turn off it?
-
B2-24 Reason For, Increase In, Solution To. գոյական + նախդիր անգլերենում Լրացրեք նախդիրով: There has been a sharp increase crime in the area.
Պատասխաններ
A. Կառուցվածք
- done
- made
- meet / make
- draw
- heavy
- highly
- bitterly
B. Իմաստ
- The flood caused a lot of damage.
- rife
- lodge a complaint
- make fears weaker
C. Գտեք սխալը
- I think I caught a cold on the plane. / I think I got a cold on the plane. / I think I picked up a cold on the plane.
- ✓ She's doing a PhD in biology.
- There is a stark contrast between rich and poor areas. / There is a sharp contrast between rich and poor areas. / There is a striking contrast between rich and poor areas. / There is a marked contrast between rich and poor areas.
- The government is fully aware of the problem. / The government is well aware of the problem. / The government is acutely aware of the problem. / The government is very aware of the problem. / The government is keenly aware of the problem. / The government is aware of the problem.
D. Համատեքստում
- Heavy
- high
- caused
- heavy
- allay
- bitterly
E. Ձեր հերթն է
- I always meet my deadlines at work. This year I've made a lot of progress with my English.
- There has been a spate of bike thefts near the station.
- I was bitterly disappointed when the concert was cancelled.
F. Խառը կրկնություն
- on
- Can you turn it off?
- in
