Collocation: Heavy Rain, Meet a Deadline, Make र Do — सँगै आउने अङ्ग्रेजी शब्द, सजिलो नेपालीमा
Collocation: Words That Go Together
यस पृष्ठमा
लक्ष्य
यो पाठपछि तपाईं कुनै शब्दको स्वाभाविक साथी छान्न सक्नुहुनेछ: नामका लागि सही क्रिया (meet a deadline, allay fears), सही विशेषण (heavy rain, high winds) र सही क्रियाविशेषण (highly unlikely, bitterly disappointed)। केही शब्दको लुकेको सकारात्मक वा नकारात्मक “रङ” याद गर्न सक्नुहुनेछ, र कुनै संयोजन शब्दकोश वा corpus मा आफैँ जाँच्न सक्नुहुनेछ।
मुख्य विचार
Collocation भनेको वक्ताहरूले बानीले सँगै प्रयोग गर्ने शब्दको संयोजन हो। Heavy rain र strong coffee collocations हुन्; strong rain र heavy coffee बुझिन्छन्, तर अस्वाभाविक सुनिन्छन्। व्याकरणले तिनलाई अनुमति दिन्छ; प्रयोगले दिँदैन।
हरेक शब्दको आफ्नो साथीको घेरा हुन्छ भनेर सोच्नुहोस्। Rain प्रायः heavy, torrential वा light सँग देखिन्छ; deadline आफ्नो समय meet, miss र extend सँग बिताउँछ। तर्कको कुनै नियमले यसको कारण बताउँदैन; यो त बस को कोसँग समय बिताउँछ भन्ने कुरा हो। केही शब्दको बदनाम पनि हुन्छ: cause लगभग सधैँ नराम्रा साथीसँग देखिन्छ (cause problems, cause damage), त्यसैले cause success अनौठो सुनिन्छ।
धेरै राम्रो सिकारु र लगभग मातृभाषी प्रयोगकर्ताबीचको अन्तिम फरक प्रायः collocation नै हुन्छ। व्याकरण पूरै सही भएको पाठ पनि एउटै गलत साथी शब्दका कारण विदेशीजस्तो सुनिन सक्छ। राम्रो खबर: collocations जाँच्न सकिन्छ, र सबैभन्दा उपयोगीलाई टुक्राकै रूपमा सिक्न सकिन्छ: reach + consensus होइन, reach a consensus।
नेपाली र अङ्ग्रेजी
नेपालीमा पनि collocations छन्, र केही अङ्ग्रेजीसँगै मिल्छन्: “कडा चिया” = strong tea, “भारी वर्षा” = heavy rain, “निष्कर्षमा पुग्नु” ≈ reach a conclusion, “भाषण दिनु” = give a speech। तर धेरै ठाउँमा नेपालीको एउटै सामान्य क्रियाले अङ्ग्रेजीका धेरै क्रियाको काम गर्छ। सबैभन्दा ठूलो उदाहरण “गर्नु” हो: “निर्णय गर्नु” = make a decision, “अनुसन्धान गर्नु” = do research, “प्रगति गर्नु” = make progress। त्यस्तै “औषधि खानु” = take medicine, “परीक्षा दिनु” = take / sit an exam, र “ठूलो पानी” = heavy rain। त्यसैले नेपाली क्रिया सिधै अनुवाद गर्नुभन्दा अङ्ग्रेजी नामसँग आउने क्रिया पूरै टुक्राका रूपमा सिक्नुहोस्।
| नेपाली | अङ्ग्रेजी | टिप्पणी |
|---|---|---|
| कडा चिया, भारी वर्षा | strong tea, heavy rain | यहाँ दुवै भाषा मिल्छन् |
| निर्णय गर्नु | make a decision | “गर्नु” → make |
| अनुसन्धान गर्नु | do research | “गर्नु” → do |
| औषधि खानु | take medicine | eat होइन |
| परीक्षा दिनु | take / sit an exam | give an exam = परीक्षा लिनु |
| ठूलो पानी पर्यो | There was heavy rain. | big rain होइन |
संरचना
मुख्य collocation ढाँचा
| ढाँचा | उदाहरण |
|---|---|
| क्रिया + नाम | meet a deadline, pose a threat, draw a conclusion, reach a consensus, allay fears |
| विशेषण + नाम | heavy rain, high winds, a stark contrast, a vested interest, abject poverty |
| क्रियाविशेषण + विशेषण | deeply concerned, highly unlikely, utterly ridiculous, bitterly disappointed |
| क्रिया + क्रियाविशेषण | flatly refuse, categorically deny, sincerely apologise |
| नाम + नाम | a traffic jam, a pay rise, a job interview |
| नाम + of + नाम | a round of applause, a sense of humour, a spate of burglaries |
strong, heavy र high
| strong | heavy | high |
|---|---|---|
| coffee, accent, smell, opinion | rain, snow, traffic, smoker | temperature, price, level, standard, demand |
| evidence, support, argument, demand | losses, workload, fine | risk, speed, quality |
| wind(s) — एकवचन वा बहुवचन | (accent: heavy पनि धेरै प्रयोग हुन्छ) | winds — प्रायः बहुवचन |
make र do — दोहोर्याइ
| make (बनाउनु, उत्पादन गर्नु, नतिजा ल्याउनु) | do (कुनै गतिविधि, काम, जिम्मेवारी गर्नु) |
|---|---|
| a decision, a mistake, a plan, progress | research, homework, the shopping, business |
| a mess, a noise, an effort, a suggestion | someone a favour, your best, damage, harm |
यस पाठमा ❌ ले मानक अङ्ग्रेजीमा प्रयोग नहुने संयोजन जनाउँछ; ⚠️ ले बुझिने तर अस्वाभाविक संयोजन जनाउँछ।
प्रयोग
1आधारभूतभन्दा माथिका क्रिया + नाम
धेरै नामले आफ्नो क्रिया आफैँ छान्छन्। औपचारिक र शैक्षिक अङ्ग्रेजीमा यी छनोट सटीक हुन्छन्: deadline लाई meet वा miss गरिन्छ, threat pose गरिन्छ, conclusion draw गरिन्छ, consensus मा reach गरिन्छ, fears allay गरिन्छ। क्रियाको आफ्नै अर्थ प्रायः थोरै हुन्छ, त्यसैले पूरै टुक्रा सिक्नुहोस्।
2विशेषण + नाम
“धेरै” वा “तीव्र” भन्ने अर्थको विशेषण नामअनुसार बदलिन्छ। Rain र traffic heavy हुन्छन्; coffee strong हुन्छ; prices र temperatures high हुन्छन्। Strong ले wind वा winds दुवै लिन्छ; high प्रायः बहुवचन winds सँग आउँछ। Demand प्रायः high वा strong हुन्छ (कुनै सेवा वा नेटवर्कका लागि heavy demand पनि प्रयोग हुन्छ)। धेरै औपचारिक नामका आफ्नै निश्चित विशेषण हुन्छन्: a stark contrast, a vested interest, abject poverty।
3क्रियाविशेषण + विशेषण र क्रिया + क्रियाविशेषण
जोड दिने क्रियाविशेषणका पनि रोजेका साथी हुन्छन्। Very लगभग जुनसुकै gradable विशेषणसँग चल्छ, तर सटीक क्रियाविशेषण बढी स्वाभाविक र उच्च स्तरको सुनिन्छन्। निरपेक्ष र चरम विशेषण (impossible, perfect, freezing) प्रायः absolutely, completely वा utterly लिन्छन् (कुन सबैभन्दा मिल्छ भन्ने शब्दमा भर पर्छ), very होइन। नेपालीको “धेरै” सबैसँग चल्छ, तर अङ्ग्रेजीको very चल्दैन।
4Semantic prosody: शब्दको लुकेको रङ
केही शब्द शब्दकोशमा तटस्थ हुन्छन्, तर लगभग सधैँ नकारात्मक (वा सकारात्मक) साथीसँग आउँछन्। यो “रङ” लाई semantic prosody भनिन्छ। नकारात्मक रङको शब्द सकारात्मक विचारसँग प्रयोग गर्दा अनौठो वा व्यङ्ग्यात्मक सुनिन्छ।
5Collocation को बल र शैली
Collocations बलिया (लगभग निश्चित: pitch dark, shrug your shoulders) देखि कमजोर (धेरै सम्भावित साथी: a nice day, a big house) सम्म हुन्छन्। केही collocation को शैली पनि हुन्छ: get a degree तटस्थ, obtain a degree औपचारिक; make a complaint तटस्थ, lodge a complaint औपचारिक।
6Collocation जाँच्ने तरिका
कुनै संयोजन “सम्भव जस्तो सुनिन्छ”, तर तपाईं ढुक्क हुनुहुन्न भने जाँच्नुहोस्। learner's dictionary ले प्रायः collocations बाक्लो अक्षरमा वा छुट्टै बाकसमा देखाउँछ। Corpus (वास्तविक पाठहरूको खोज्न मिल्ने ठूलो सङ्ग्रह) ले हरेक विकल्प कति पटक आउँछ भन्ने देखाउँछ। विकल्पहरू तुलना गर्नुहोस्, पाठहरूको शैली हेर्नुहोस्, र वरपरका शब्द याद गर्नुहोस्।
सामान्य गल्तीहरू
नेपाली भाषीहरूका लागि पासोहरू
1. “निर्णय गर्नु” → do a decision। नेपालीको “गर्नु” लाई धेरैले सधैँ do मा अनुवाद गर्छन्। तर decision, mistake, plan, progress, effort ले make लिन्छन्।
2. “औषधि खानु” → eat medicine। नेपालीमा औषधि “खाइन्छ”, तर अङ्ग्रेजीमा औषधि वा चक्की take गरिन्छ। Eat खानेकुराका लागि मात्र हो।
3. “परीक्षा दिनु” → give an exam। नेपालीमा विद्यार्थीले परीक्षा “दिन्छन्”। अङ्ग्रेजीमा give an exam को अर्थ शिक्षकले परीक्षा लिनु हो। विद्यार्थीका लागि take वा UK मा sit प्रयोग गर्नुहोस्।
4. “ठूलो पानी” → big rain। नेपालीमा “ठूलो पानी परेको छ” भनिन्छ, त्यसैले अङ्ग्रेजीमा big rain बन्छ। Rain, snow, traffic का लागि heavy स्वाभाविक साथी हो।
नझुक्किनुहोस्
collocation र dependent preposition — Dependent preposition कुनै शब्दपछि आउने निश्चित व्याकरण हो (good at, depend on); A2-31 हेर्नुहोस्। Collocation चाहिँ शब्दको सामान्य साथी शब्द हो।
collocation र phrasal verb — Collocation मा पूरै वाक्यांशको अर्थ यसका भागबाट बुझ्न सकिन्छ, साथी शब्द तपाईंले आफैँ अनुमान गर्न नसके पनि (give a speech)। Phrasal verb को अर्थ प्रायः भागबाट निकाल्न सकिँदैन (give up = छोड्नु); B1-28 हेर्नुहोस्।
very र absolutely — Gradable विशेषण (cold, good) ले very / extremely लिन्छन्; चरम वा निरपेक्ष विशेषण (freezing, perfect, impossible) ले absolutely / completely / utterly लिन्छन्।
हिज्जे र उच्चारण
- Collocation लाई एउटै एकाइजस्तो भनिन्छ, र मुख्य जोड प्रायः अन्तिम content word मा पर्छ: meet the deadline (जोड dead मा), heavy traffic (जोड traf मा), highly unlikely (जोड like मा)।
- शब्दसँगै तिनको लय सिक्नुहोस्: pay attention /peɪ əˈtenʃn/: attention को पहिलो a कमजोर schwa हो, नेपालीको “अ” जस्तो।
- Allay /əˈleɪ/ ("uh-LAY"), जोड दोस्रो अक्षरमा; rife को उच्चारण life सँग मिल्छ।
- Do the washing-up UK हो; do the dishes UK र US दुवैमा, विशेषगरी US मा, प्रयोग हुन्छ। दुवैमा do the laundry भनिन्छ; UK मा do the washing पनि भनिन्छ।
सुनौलो नियम
एक्ला शब्द होइन, तिनका साथी सिक्नुहोस्, र कुनै शब्द प्रायः राम्रो कि नराम्रो सङ्गतमा बस्छ भन्ने याद गर्नुहोस्। नेपालीको “गर्नु”, “खानु”, “दिनु” लाई सिधै अनुवाद नगर्नुहोस्। कुनै संयोजन “सम्भव जस्तो मात्र सुनिन्छ” भने जाँच्नुहोस्: व्याकरणले धेरै जोडीलाई अनुमति दिन्छ, तर स्वाभाविक अङ्ग्रेजीले केहीलाई मात्र प्रयोग गर्छ।
अभ्यास
A. संरचना
सही शब्द राखेर पूरा गर्नुहोस्, वा सही विकल्प छान्नुहोस्।
-
make कि do: Have you your homework yet?
-
make कि do: We've a lot of progress this month.
-
पूरा गर्नुहोस्: If we work late, we can still the deadline.
-
सही उत्तर छान्नुहोस्: The scientists were careful not to … conclusions too early.
-
सही उत्तर छान्नुहोस्: There's always … traffic on this road at rush hour.
-
सही उत्तर छान्नुहोस्: It's … unlikely that he'll agree.
-
सही उत्तर छान्नुहोस्: I was … disappointed with the result.
B. अर्थ
हरेक प्रश्नको सही उत्तर छान्नुहोस्।
-
कुन स्वाभाविक सुनिन्छ?
-
कुन शब्दको रङ नकारात्मक छ? …
-
कुन बढी औपचारिक छ? …
-
"allay fears" को अर्थ के हो? …
C. गल्ती पत्ता लगाउनुहोस्
हरेक वाक्यमा एउटा गल्ती छ, वा वाक्य सही छ। सच्याइएको वाक्य लेख्नुहोस्, वा "correct" लेख्नुहोस्।
-
I think I took a cold on the plane.
-
She's doing a PhD in biology.
-
There is a hard contrast between rich and poor areas.
-
The government is strongly aware of the problem.
D. पाठभित्र
कोष्ठकका विकल्पमध्ये स्वाभाविक शब्द छान्नुहोस्।
16 (Heavy / Strong) rain and 17 (high / tall) winds 18 (made / caused) serious damage across the region last night. Many roads were blocked, and drivers were stuck in 19 (heavy / thick) traffic for hours. The mayor tried to 20 (allay / calm down) fears that schools would close, but parents were 21 (bitterly / highly) disappointed when classes were cancelled.
E. तपाईंको पालो
अङ्ग्रेजीमा लेख्नुहोस्।
-
"meet a deadline" र "make progress" प्रयोग गरेर आफ्नो काम वा पढाइबारे दुई वाक्य लेख्नुहोस्।
-
"pose a threat", "a spate of" वा "rife" प्रयोग गरेर आफ्नो सहरको कुनै समस्याबारे एउटा वाक्य लेख्नुहोस्।
-
adverb + adjective collocation प्रयोग गरेर कुनै निराशाजनक अनुभवको वर्णन गर्नुहोस्।
F. मिश्रित दोहोर्याइ
अघिल्ला पाठहरू दोहोर्याउनुहोस्।
-
A2-31 Good At, Afraid Of, Listen To: शब्द र Preposition का जोडी — सजिलो नेपालीमा preposition राखेर पूरा गर्नुहोस्: It depends the weather.
-
B1-28 Phrasal Verbs को व्याकरण: turn it off, look after her — सजिलो नेपालीमा सर्वनामलाई सही ठाउँमा राख्नुहोस्: Can you turn off it?
-
B2-24 Reason For, Increase In, Solution To: नामपछि आउने Preposition — सजिलो नेपालीमा preposition राखेर पूरा गर्नुहोस्: There has been a sharp increase crime in the area.
उत्तरहरू
A. संरचना
- done
- made
- meet / make
- draw
- heavy
- highly
- bitterly
B. अर्थ
- The flood caused a lot of damage.
- rife
- lodge a complaint
- make fears weaker
C. गल्ती पत्ता लगाउनुहोस्
- I think I caught a cold on the plane. / I think I got a cold on the plane. / I think I picked up a cold on the plane.
- ✓ She's doing a PhD in biology.
- There is a stark contrast between rich and poor areas. / There is a sharp contrast between rich and poor areas. / There is a striking contrast between rich and poor areas. / There is a marked contrast between rich and poor areas.
- The government is fully aware of the problem. / The government is well aware of the problem. / The government is acutely aware of the problem. / The government is very aware of the problem. / The government is keenly aware of the problem. / The government is aware of the problem.
D. पाठभित्र
- Heavy
- high
- caused
- heavy
- allay
- bitterly
E. तपाईंको पालो
- I always meet my deadlines at work. This year I've made a lot of progress with my English.
- There has been a spate of bike thefts near the station.
- I was bitterly disappointed when the concert was cancelled.
F. मिश्रित दोहोर्याइ
- on
- Can you turn it off?
- in
