კოლოკაციები ინგლისურად: heavy rain, meet a deadline, highly unlikely, make თუ do
Collocation: Words That Go Together
ამ გვერდზე
მიზანი
ამ გაკვეთილის შემდეგ შეძლებთ სიტყვისთვის ბუნებრივი პარტნიორის არჩევას – სწორი ზმნისა არსებითი სახელისთვის (meet a deadline, allay fears), სწორი ზედსართავისა (heavy rain, high winds) და სწორი ზმნიზედისა (highly unlikely, bitterly disappointed) – ზოგი სიტყვის ფარული დადებითი ან უარყოფითი „ფერის“ შემჩნევას და კომბინაციის დამოუკიდებლად შემოწმებას ლექსიკონში ან კორპუსში.
მთავარი იდეა
კოლოკაცია სიტყვების ისეთი შეთანხმებაა, რომელსაც მოლაპარაკეები ჩვევით ერთად იყენებენ. Heavy rain და strong coffee კოლოკაციებია; strong rain და heavy coffee გასაგებია, მაგრამ არაბუნებრივად ჟღერს. გრამატიკა მათ უშვებს; ხმარება – არა.
წარმოიდგინეთ, რომ ყოველ სიტყვას თავისი მეგობრების წრე ჰყავს. Rain ჩვეულებრივ heavy-სთან, torrential-თან ან light-თან ჩანს; deadline დროს meet-თან, miss-თან და extend-თან ატარებს. ამას ლოგიკის წესი ვერ ხსნის – უბრალოდ, ასეთია მათი საზოგადოება. ზოგ სიტყვას რეპუტაციაც აქვს: cause თითქმის ყოველთვის ცუდ კომპანიაშია (cause problems, cause damage), ამიტომ cause success უცნაურად ჟღერს.
კოლოკაცია ხშირად ბოლო ზღვარია, რომელიც ძალიან კარგ მოსწავლეს თითქმის მშობლიურ დონეზე მოლაპარაკისგან ჰყოფს. ტექსტი შეიძლება გრამატიკულად უნაკლო იყოს და მაინც უცხოურად ჟღერდეს ერთი არასწორი პარტნიორი სიტყვის გამო. კარგი ამბავი: კოლოკაციების შემოწმება შეიძლება, ყველაზე სასარგებლოები კი ბლოკებად ისწავლება – reach a consensus, და არა reach + consensus.
ქართული და ინგლისური
ქართულსაც თავისი კოლოკაციები აქვს, და ბევრი ზუსტად ემთხვევა ინგლისურს: „ძლიერი ყავა“ = strong coffee, „მაღალი ფასი“ = high price, „ღრმად შეშფოთებული“ = deeply concerned. პრობლემა იქ იწყება, სადაც ქართული სხვა პარტნიორს ირჩევს და მას სიტყვასიტყვით ვთარგმნით: „დიდი თოვლი“ → big snow (უნდა იყოს heavy snow), „მძიმე მდგომარეობა“ → heavy situation (უნდა იყოს difficult situation), „დასკვნის გამოტანა“ → draw a conclusion. ყველაზე დიდი მახე ზმნა „კეთება“-ა: ქართულად ერთი ზმნაა, ინგლისურად კი ორი – make და do.
| ქართული | ინგლისური | რაშია განსხვავება? |
|---|---|---|
| ძლიერი ყავა | strong coffee | აქ ერთნაირია |
| მაღალი ფასი, მაღალი ტემპერატურა | high price, high temperature | აქ ერთნაირია |
| ღრმად შეშფოთებული | deeply concerned | აქ ერთნაირია |
| დიდი თოვლი, ძლიერი წვიმა | heavy snow, heavy rain | ქართულად „დიდი“ ან „ძლიერი“; ინგლისურად heavy |
| დიდი საცობი | heavy traffic | ქართულად „დიდი“; ინგლისურად heavy |
| დასკვნის გამოტანა | draw a conclusion | სხვა ზმნა: draw |
| ვადაში ჩატევა | meet a deadline | სხვა ზმნა: meet |
| შეცდომა დავუშვი / დავალება გავაკეთე | I made a mistake / I did my homework | „კეთება“ = make და do; შეცდომას ქართულად „ვუშვებთ“, ინგლისურად make |
მოკლედ: სადაც ქართული და ინგლისური ემთხვევა, ეს თქვენი მოგებაა; სადაც არა – სიტყვასიტყვით თარგმანს ნუ ენდობით. ისწავლეთ მთელი ბლოკი: heavy snow, draw a conclusion, do exercises.
ფორმა
კოლოკაციების ძირითადი სქემები
| სქემა | მაგალითები |
|---|---|
| ზმნა + არსებითი სახელი | meet a deadline, pose a threat, draw a conclusion, reach a consensus, allay fears |
| ზედსართავი + არსებითი სახელი | heavy rain, high winds, a stark contrast, a vested interest, abject poverty |
| ზმნიზედა + ზედსართავი | deeply concerned, highly unlikely, utterly ridiculous, bitterly disappointed |
| ზმნა + ზმნიზედა | flatly refuse, categorically deny, sincerely apologise |
| არსებითი + არსებითი | a traffic jam, a pay rise, a job interview |
| არსებითი + of + არსებითი | a round of applause, a sense of humour, a spate of burglaries |
strong თუ heavy თუ high
| strong | heavy | high |
|---|---|---|
| coffee, accent, smell, opinion | rain, snow, traffic, smoker | temperature, price, level, standard, demand |
| evidence, support, argument, demand | losses, workload, fine | risk, speed, quality |
| wind(s) – მხოლობითი ან მრავლობითი | (accent: heavy-ც ხშირია) | winds – ჩვეულებრივ მრავლობითი |
make თუ do – გამეორება
| make (შექმნა, წარმოება, შედეგის გამოწვევა) | do (საქმიანობის შესრულება, სამუშაო, დავალებები) |
|---|---|
| a decision, a mistake, a plan, progress | research, homework, the shopping, business |
| a mess, a noise, an effort, a suggestion | someone a favour, your best, damage, harm |
ამ გაკვეთილში ❌ აღნიშნავს კომბინაციებს, რომლებსაც სტანდარტული ინგლისური არ იყენებს; ⚠️ – კომბინაციებს, რომლებიც გასაგებია, მაგრამ არაბუნებრივი.
გამოყენება
1ზმნა + არსებითი სახელი, საფუძვლების მიღმა
ბევრი არსებითი სახელი თავის ზმნას თვითონ ირჩევს. ფორმალურ და აკადემიურ ინგლისურში ეს არჩევანი ზუსტია: ვადას meet ან miss, საფრთხეს pose, დასკვნას draw, კონსენსუსს reach, შიშებს allay. ზმნას ხშირად საკუთარი მნიშვნელობა ცოტა აქვს, ამიტომ მთელი ბლოკი ისწავლეთ.
2ზედსართავი + არსებითი სახელი
„ძალიან“ ან „ინტენსიური“ მნიშვნელობის ზედსართავი არსებითი სახელის მიხედვით იცვლება. Rain და traffic „მძიმეა“ (heavy); coffee – „ძლიერი“ (strong); prices და temperatures – „მაღალი“ (high). Strong wind-თან ან winds-თან ეწყობა; high ჩვეულებრივ მრავლობით winds-თან გამოიყენება. Demand ჩვეულებრივ high ან strong-ია (heavy demand-იც გამოიყენება, მაგალითად სერვისზე ან ქსელზე). ბევრ ფორმალურ არსებით სახელს საკუთარი მყარი ზედსართავი აქვს: a stark contrast, a vested interest, abject poverty.
3ზმნიზედა + ზედსართავი და ზმნა + ზმნიზედა
გამაძლიერებელ ზმნიზედებსაც საყვარელი პარტნიორები ჰყავს. Very თითქმის ყველა ხარისხიან ზედსართავს ეწყობა, მაგრამ ზუსტი ზმნიზედები უფრო ბუნებრივად და უფრო მაღალ დონეზე ჟღერს. აბსოლუტური და უკიდურესი ზედსართავები (impossible, perfect, freezing) ჩვეულებრივ absolutely-ს, completely-ს ან utterly-ს იღებს (საუკეთესო პარტნიორი სიტყვაზეა დამოკიდებული), და არა very-ს.
4სემანტიკური პროსოდია: სიტყვების ფარული ფერი
ზოგი სიტყვა ლექსიკონში ნეიტრალურია, მაგრამ თითქმის ყოველთვის უარყოფით (ან დადებით) პარტნიორებთან ჩანს. ამ „ფერს“ სემანტიკური პროსოდია ჰქვია. უარყოფითი ფერის სიტყვა დადებით იდეასთან უცნაურად ან ირონიულად ჟღერს. ქართული „გამოიწვია“ ნეიტრალურია („დიდი სიხარული გამოიწვია“), ინგლისური cause კი – არა.
5კოლოკაციის სიმტკიცე და რეგისტრი
კოლოკაციები მყარიდან (თითქმის ფიქსირებული: pitch dark, shrug your shoulders) სუსტამდე მერყეობს (ბევრი შესაძლო პარტნიორი: a nice day, a big house). ზოგ კოლოკაციას რეგისტრიც აქვს: get a degree ნეიტრალურია, obtain a degree – ფორმალური; make a complaint ნეიტრალურია, lodge a complaint – ფორმალური.
6კოლოკაციის შემოწმება
როცა კომბინაცია „შესაძლებლად ჟღერს“, მაგრამ დარწმუნებული არ ხართ, შეამოწმეთ. მოსწავლის ლექსიკონი კოლოკაციებს ხშირად მუქად ან ცალკე ჩარჩოში აჩვენებს. კორპუსი (ნამდვილი ტექსტების დიდი, საძიებო კრებული) აჩვენებს, რამდენად ხშირია თითოეული ვარიანტი. შეადარეთ ვარიანტები, ტექსტების რეგისტრს დააკვირდით და გარშემო სიტყვებს მიაქციეთ ყურადღება.
ხშირი შეცდომები
მახეები ქართულად მოლაპარაკეებისთვის
1. „ვარჯიშს ვაკეთებ“ → make exercises. ქართული „კეთება“ ინგლისურ make-საც ფარავს და do-საც. ფიზიკური ვარჯიში, დავალება და საქმიანობა ინგლისურად do-ა.
2. „დიდი თოვლი“ → big snow. ქართულად თოვლი და წვიმა „დიდი“ ან „ძლიერი“ მოდის. ინგლისურად ნალექის სიძლიერე heavy-ა.
3. „მძიმე მდგომარეობა“ → heavy situation. ქართული „მძიმე“ რთულ მდგომარეობასაც აღწერს: „მძიმე სიტუაცია“, „მძიმე დღე“. ინგლისურ heavy-ს ეს მნიშვნელობა სიტუაციასთან არ აქვს: difficult, tough, serious.
4. „მაღალი ხმით ლაპარაკობს“ → talk in a high voice. ქართულად „მაღალი ხმა“ ხმამაღალ ლაპარაკს ნიშნავს. ინგლისურად a high voice მაღალ ტონს (წვრილ ხმას) აღწერს; სიმძლავრისთვის ამბობენ loud ან loudly.
არ აგერიოთ
კოლოკაცია თუ მართვის წინდებული – მართვის წინდებული სიტყვის შემდეგ მყარი გრამატიკაა (good at, depend on); იხ. A2-31. კოლოკაცია ტიპური პარტნიორი სიტყვაა.
კოლოკაცია თუ ფრაზული ზმნა – კოლოკაციაში მთლიანის მნიშვნელობა ნაწილებიდან გასაგებია, თუნდაც პარტნიორს ვერ გამოიცნობდით (give a speech). ფრაზულ ზმნას ხშირად ისეთი მნიშვნელობა აქვს, რომელიც ნაწილებიდან არ გამოდის (give up = შეწყვეტა); იხ. B1-28.
very თუ absolutely – ხარისხიან ზედსართავებს (cold, good) very / extremely ეწყობა; უკიდურეს ან აბსოლუტურ ზედსართავებს (freezing, perfect, impossible) – absolutely / completely / utterly.
მართლწერა და გამოთქმა
- კოლოკაციები ერთ ერთეულად ითქმის, მთავარი მახვილი ჩვეულებრივ ბოლო შინაარსიან სიტყვაზეა: meet the deadline (მახვილი dead-ზე), heavy traffic (მახვილი traf-ზე), highly unlikely (მახვილი like-ზე).
- რიტმი სიტყვებთან ერთად ისწავლეთ: pay attention /peɪ əˈtenʃn/ – attention-ის პირველი a სუსტი /ə/-ა, ქართული სრული „ა“ არა.
- Allay /əˈleɪ/: მახვილი მეორე მარცვალზეა, პირველი სუსტი /ə/-ა. Rife /raɪf/ ერითმება life-ს.
- Heavy /ˈhevi/: თავკიდური /h/ მსუბუქი სუნთქვაა, ქართული „ჰ“-ის მსგავსი და არა „ხ“, რომელიც ენის უკანა ნაწილით, ხახუნით წარმოითქმის. Highly /ˈhaɪli/-ში gh არ ისმის.
- Do the washing-up ბრიტანულია; do the dishes ორივე ქვეყანაში გამოიყენება, განსაკუთრებით აშშ-ში. ორივე ამბობს do the laundry-ს; ბრიტანეთში do the washing-იც ითქმის.
ოქროს წესი
ცალკეულ სიტყვებს ნუ ისწავლით – ისწავლეთ მათი პარტნიორები და შეამჩნიეთ, კარგ კომპანიაშია სიტყვა თუ ცუდში. ქართულ წყვილს („დიდი თოვლი“, „მძიმე მდგომარეობა“, „ვარჯიშს ვაკეთებ“) ინგლისურში სიტყვასიტყვით ნუ გადაიტანთ. როცა კომბინაცია მხოლოდ „შესაძლებლად ჟღერს“, შეამოწმეთ: გრამატიკა ბევრ წყვილს უშვებს, ბუნებრივი ინგლისური კი მხოლოდ ზოგს იყენებს.
სავარჯიშოები
A. ფორმა
ჩასვით ან აირჩიეთ სიტყვა, რომელიც ბუნებრივ კოლოკაციას ქმნის.
-
make თუ do: Have you your homework yet?
-
make თუ do: We've a lot of progress this month.
-
შეავსეთ: If we work late, we can still the deadline.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: The scientists were careful not to … conclusions too early.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: There's always … traffic on this road at rush hour.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: It's … unlikely that he'll agree.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: I was … disappointed with the result.
B. მნიშვნელობა
-
რომელი ჟღერს ბუნებრივად?
-
რომელ სიტყვას აქვს უარყოფითი ფერი? …
-
რომელია უფრო ფორმალური? …
-
რას ნიშნავს "allay fears"? …
C. იპოვეთ შეცდომა
ყოველ წინადადებაში ერთი შეცდომაა, ან წინადადება სწორია. დაწერეთ გასწორებული წინადადება ან დაწერეთ correct.
-
I think I took a cold on the plane.
-
She's doing a PhD in biology.
-
There is a hard contrast between rich and poor areas.
-
The government is strongly aware of the problem.
D. კონტექსტში
აირჩიეთ ბუნებრივი სიტყვა ფრჩხილებიდან.
16 (Heavy / Strong) rain and 17 (high / tall) winds 18 (made / caused) serious damage across the region last night. Many roads were blocked, and drivers were stuck in 19 (heavy / thick) traffic for hours. The mayor tried to 20 (allay / calm down) fears that schools would close, but parents were 21 (bitterly / highly) disappointed when classes were cancelled.
E. თქვენი ჯერი
დაწერეთ ინგლისურად.
-
დაწერეთ ორი წინადადება თქვენს სამსახურზე ან სწავლაზე "meet a deadline"-ითა და "make progress"-ით.
-
დაწერეთ წინადადება თქვენი ქალაქის რომელიმე პრობლემაზე "pose a threat"-ით, "a spate of"-ით ან "rife"-ით.
-
აღწერეთ იმედგაცრუების გამოცდილება ზმნიზედა + ზედსართავი კოლოკაციით.
F. შერეული გამეორება
გაიმეორეთ წინა გაკვეთილები.
-
A2-31 Good At, Afraid Of, Listen To: ზმნები და ზედსართავები წინდებულებით ინგლისურად ჩასვით წინდებული: It depends the weather.
-
B1-28 ფრაზული ზმნები (Phrasal Verbs): სიტყვათა რიგი – turn it off, look after her ნაცვალსახელი სწორ ადგილას დასვით: Can you turn off it?
-
B2-24 Reason For, Increase In, Solution To: არსებითი სახელი + წინდებული ინგლისურად ჩასვით წინდებული: There has been a sharp increase crime in the area.
პასუხები
A. ფორმა
- done
- made
- meet / make
- draw
- heavy
- highly
- bitterly
B. მნიშვნელობა
- The flood caused a lot of damage.
- rife
- lodge a complaint
- make fears weaker
C. იპოვეთ შეცდომა
- I think I caught a cold on the plane. / I think I got a cold on the plane. / I think I picked up a cold on the plane.
- ✓ She's doing a PhD in biology.
- There is a stark contrast between rich and poor areas. / There is a sharp contrast between rich and poor areas. / There is a striking contrast between rich and poor areas. / There is a marked contrast between rich and poor areas.
- The government is fully aware of the problem. / The government is well aware of the problem. / The government is acutely aware of the problem. / The government is very aware of the problem. / The government is keenly aware of the problem. / The government is aware of the problem.
D. კონტექსტში
- Heavy
- high
- caused
- heavy
- allay
- bitterly
E. თქვენი ჯერი
- I always meet my deadlines at work. This year I've made a lot of progress with my English.
- There has been a spate of bike thefts near the station.
- I was bitterly disappointed when the concert was cancelled.
F. შერეული გამეორება
- on
- Can you turn it off?
- in
