Kolokacje angielskie (collocations): make czy do, heavy rain, meet a deadline
Collocation: Words That Go Together
Na tej stronie
Cel lekcji
Po tej lekcji dobierzesz słowu jego naturalnego partnera — właściwy czasownik do rzeczownika (meet a deadline, allay fears), właściwy przymiotnik (heavy rain, high winds) i właściwy przysłówek (highly unlikely, bitterly disappointed) — zauważysz ukryte pozytywne albo negatywne „zabarwienie” niektórych słów i samodzielnie sprawdzisz połączenie w słowniku albo w korpusie.
Główna idea
Kolokacja to połączenie słów, których użytkownicy języka zwyczajowo używają razem. Heavy rain i strong coffee to kolokacje; strong rain i heavy coffee są zrozumiałe, ale brzmią nienaturalnie. Gramatyka na nie pozwala; zwyczaj — nie.
Wyobraź sobie, że każde słowo ma swój krąg znajomych. Rain zwykle pokazuje się z heavy, torrential albo light; deadline spędza czas z meet, miss i extend. Żadna logika tego nie wyjaśnia — po prostu z nimi się przyjaźni. Niektóre słowa mają też swoją reputację: cause prawie zawsze widuje się w złym towarzystwie (cause problems, cause damage), więc cause success brzmi dziwnie.
Kolokacje to często ostatnia rzecz, która oddziela bardzo dobrego ucznia od kogoś, kto mówi prawie jak rodzimy użytkownik. Tekst może być gramatycznie bezbłędny, a mimo to brzmieć obco przez jedno źle dobrane słowo. Dobra wiadomość: kolokacje można sprawdzić, a najprzydatniejszych uczyć się jako gotowych całości — reach a consensus, a nie osobno reach i consensus.
Polski a angielski
Polski też ma kolokacje i działają tak samo: mówimy „ulewny deszcz”, „mocna kawa”, „popełnić błąd”, a nie „mocny deszcz” czy „ciężka kawa”. Kłopot w tym, że partnerzy w obu językach często się nie pokrywają, a kilka polskich słów-wytrychów ma po angielsku po kilka odpowiedników. „Robić” to raz make, raz do, raz take; „mieć” to czasem be; „silny” to strong, heavy, high albo severe. Ciekawe, że zjawisko „zabarwienia” zna też polski: „spowodować” najczęściej łączy się z czymś złym („spowodować wypadek”), podobnie jak angielskie cause.
| Polski | Angielski | Uwaga |
|---|---|---|
| zrobić błąd / popełnić błąd | make a mistake | nie do |
| robić badania, zakupy, kurs | do research, the shopping, a course | nie make |
| zrobić zdjęcie | take a photo | nie make |
| mieć rację | be right | nie have right |
| ulewny deszcz, duży ruch | heavy rain, heavy traffic | nie strong, nie big |
| silny wiatr | strong wind / high winds | — |
| silny ból | severe / sharp pain | nie strong |
| zdążyć z terminem / dotrzymać terminu | meet a deadline | czasownik zupełnie inny |
| wyciągnąć wnioski | draw conclusions | nie pull |
| zdawać egzamin (podchodzić) / zdać egzamin | take an exam / pass an exam | aspekt w polskim, dwa czasowniki w angielskim |
Budowa
Główne wzorce kolokacji
| Wzorzec | Przykłady |
|---|---|
| czasownik + rzeczownik | meet a deadline, pose a threat, draw a conclusion, reach a consensus, allay fears |
| przymiotnik + rzeczownik | heavy rain, high winds, a stark contrast, a vested interest, abject poverty |
| przysłówek + przymiotnik | deeply concerned, highly unlikely, utterly ridiculous, bitterly disappointed |
| czasownik + przysłówek | flatly refuse, categorically deny, sincerely apologise |
| rzeczownik + rzeczownik | a traffic jam, a pay rise, a job interview |
| rzeczownik + of + rzeczownik | a round of applause, a sense of humour, a spate of burglaries |
strong, heavy i high
| strong | heavy | high |
|---|---|---|
| coffee, accent, smell, opinion | rain, snow, traffic, smoker | temperature, price, level, standard, demand |
| evidence, support, argument, demand | losses, workload, fine | risk, speed, quality |
| wind(s) — l. pojedyncza albo mnoga | (accent: heavy też jest częste) | winds — zwykle l. mnoga |
make i do — powtórka
| make (tworzyć, wytwarzać, wywoływać skutek) | do (wykonywać czynność, pracę, zadania) |
|---|---|
| a decision, a mistake, a plan, progress | research, homework, the shopping, business |
| a mess, a noise, an effort, a suggestion | someone a favour, your best, damage, harm |
W tej lekcji ❌ oznacza połączenia, których standardowy angielski nie używa; ⚠️ — połączenia zrozumiałe, ale nienaturalne.
Użycie
1Czasownik + rzeczownik — poza podstawami
Wiele rzeczowników samo wybiera sobie czasownik. W angielskim formalnym i akademickim te wybory są precyzyjne: termin się meet albo miss, zagrożenie się pose, wnioski się draw, konsensus się reach, obawy się allay. Sam czasownik często niewiele znaczy, więc ucz się całej grupy słów naraz.
2Przymiotnik + rzeczownik
Przymiotnik, który znaczy „bardzo” albo „intensywny”, zmienia się razem z rzeczownikiem. Rain i traffic są heavy; coffee jest strong; prices i temperatures są high. Strong łączy się z wind albo winds; high zwykle z liczbą mnogą winds. Demand jest zwykle high albo strong (heavy demand też się spotyka, np. przy usłudze czy sieci). Wiele formalnych rzeczowników ma własne, stałe przymiotniki: a stark contrast, a vested interest, abject poverty. Polskie „silny” i „duży” nie podpowiedzą ci, który wybrać.
3Przysłówek + przymiotnik i czasownik + przysłówek
Przysłówki wzmacniające też mają ulubionych partnerów. Very pasuje do prawie każdego stopniowalnego przymiotnika, ale precyzyjne przysłówki brzmią naturalniej i bardziej zaawansowanie. Przymiotniki absolutne i skrajne (impossible, perfect, freezing) zwykle łączą się z absolutely, completely albo utterly (najlepszy partner zależy od słowa), a nie z very. Po polsku „bardzo niemożliwe” też brzmi źle — tu intuicja pomaga.
4Semantic prosody: ukryte zabarwienie słów
Niektóre słowa są w słowniku neutralne, ale prawie zawsze pojawiają się z negatywnymi (albo pozytywnymi) partnerami. To „zabarwienie” nazywa się semantic prosody. Słowo o negatywnym zabarwieniu połączone z czymś pozytywnym brzmi dziwnie albo ironicznie.
5Siła kolokacji i rejestr
Kolokacje bywają silne (prawie stałe: pitch dark, shrug your shoulders) i słabe (wielu możliwych partnerów: a nice day, a big house). Niektóre mają też swój rejestr: get a degree jest neutralne, obtain a degree — formalne; make a complaint jest neutralne, lodge a complaint — formalne.
6Jak sprawdzić kolokację
Kiedy połączenie „brzmi możliwie”, ale nie masz pewności — sprawdź je. Słownik dla uczących się często pokazuje kolokacje pogrubioną czcionką albo w osobnej ramce. Korpus (duży, przeszukiwalny zbiór prawdziwych tekstów) pokazuje, jak często pojawia się każda możliwość. Porównaj wersje, zwróć uwagę na rejestr tekstów i na słowa dookoła. Nie sprawdzaj kolokacji, tłumacząc ją z polskiego.
Częste błędy
Pułapki dla Polaków
1. „Robić” → make do wszystkiego. Polskie „robić / zrobić” obejmuje make, do i take. Najwięcej błędów powstaje przy czynnościach i zadaniach (do) oraz zdjęciach (take).
2. „Mieć rację” → have right. Polskie „mieć” w wielu stałych połączeniach to po angielsku be.
3. „Silny” zawsze jako strong. Polskie „silny” pasuje do bólu, przeziębienia, mrozu, a angielskie strong — nie zawsze. Zdanie zostanie zrozumiane, ale zabrzmi obco.
4. „Zdawać egzamin” → pass. Polski odróżnia „zdawać” (podchodzić) i „zdać” (z wynikiem pozytywnym) aspektem. Angielski ma na to dwa różne czasowniki: take i pass.
Nie myl
kolokacja i przyimek zależny — przyimek zależny to stała gramatyka po słowie (good at, depend on); zob. A2-31. Kolokacja to typowe słowo-partner.
kolokacja i phrasal verb — znaczenie kolokacji da się zrozumieć z jej części, nawet jeśli partnera nie dałoby się zgadnąć (give a speech). Phrasal verb często ma znaczenie, którego nie da się wywnioskować z części (give up = przestać); zob. B1-28.
very i absolutely — przymiotniki stopniowalne (cold, good) łączą się z very / extremely; skrajne albo absolutne (freezing, perfect, impossible) — z absolutely / completely / utterly.
Pisownia i wymowa
- Kolokacje wymawia się jako jedną całość, z głównym akcentem zwykle na ostatnim słowie treściowym: meet the deadline (akcent na dead), heavy traffic (akcent na traf), highly unlikely (akcent na like).
- Ucz się rytmu razem ze słowami: pay attention /peɪ əˈtenʃn/ — pierwsze a w attention to słabe /ə/, a nie pełne polskie „a”; akcent pada na drugą sylabę (TEN), a pozostałe sylaby są słabe.
- Allay /əˈleɪ/: akcent na drugiej sylabie, pierwsza to słabe /ə/. Rife /raɪf/ rymuje się z life.
- W heavy /ˈhevi/ h to lekki wydech, a nie polskie „ch” z tarciem w gardle; ea czyta się jak krótkie /e/, nie „ea” ani „i”.
- Do the washing-up to forma brytyjska; do the dishes mówi się w Wielkiej Brytanii i w USA, zwłaszcza w USA. W obu krajach mówi się do the laundry; w Wielkiej Brytanii także do the washing.
Złota zasada
Nie ucz się pojedynczych słów — ucz się ich partnerów i zauważaj, czy słowo zwykle przebywa w dobrym, czy w złym towarzystwie. Nie tłumacz polskich połączeń słowo w słowo („robić”, „mieć”, „silny” mają po angielsku wielu odpowiedników). Kiedy połączenie tylko „brzmi możliwie”, sprawdź je: gramatyka dopuszcza wiele par, ale naturalny angielski używa tylko niektórych.
Ćwiczenia
A. Forma
Uzupełnij zdania albo wybierz właściwe słowo.
-
make czy do: Have you your homework yet?
-
make czy do: We've a lot of progress this month.
-
Uzupełnij: If we work late, we can still the deadline.
-
Wybierz poprawną odpowiedź: The scientists were careful not to … conclusions too early.
-
Wybierz poprawną odpowiedź: There's always … traffic on this road at rush hour.
-
Wybierz poprawną odpowiedź: It's … unlikely that he'll agree.
-
Wybierz poprawną odpowiedź: I was … disappointed with the result.
B. Znaczenie
Wybierz poprawną odpowiedź.
-
Które zdanie brzmi naturalnie?
-
Które słowo ma negatywne zabarwienie? …
-
Które połączenie jest bardziej formalne? …
-
Co znaczy "allay fears"? …
C. Znajdź błąd
Popraw błąd. Jeśli zdanie jest poprawne, napisz correct.
-
I think I took a cold on the plane.
-
She's doing a PhD in biology.
-
There is a hard contrast between rich and poor areas.
-
The government is strongly aware of the problem.
D. W kontekście
Wybierz słowo, które tworzy naturalną kolokację.
16 (Heavy / Strong) rain and 17 (high / tall) winds 18 (made / caused) serious damage across the region last night. Many roads were blocked, and drivers were stuck in 19 (heavy / thick) traffic for hours. The mayor tried to 20 (allay / calm down) fears that schools would close, but parents were 21 (bitterly / highly) disappointed when classes were cancelled.
E. Twoja kolej
Pisz po angielsku.
-
Napisz dwa zdania o swojej pracy albo nauce z "meet a deadline" i "make progress".
-
Napisz zdanie o jakimś problemie w twoim mieście z "pose a threat", "a spate of" albo "rife".
-
Opisz rozczarowujące doświadczenie, używając kolokacji przysłówek + przymiotnik.
F. Powtórka mieszana
Powtórz materiał z poprzednich lekcji.
-
A2-31 Good at, afraid of, listen to: przyimki po przymiotnikach i czasownikach Uzupełnij przyimkiem: It depends the weather.
-
B1-28 Phrasal verbs: gramatyka i szyk (turn it off czy turn off it?) Postaw zaimek we właściwym miejscu: Can you turn off it?
-
B2-24 Reason for, increase in, solution to: rzeczownik + przyimek (noun + preposition) Uzupełnij przyimkiem: There has been a sharp increase crime in the area.
Odpowiedzi
A. Forma
- done
- made
- meet / make
- draw
- heavy
- highly
- bitterly
B. Znaczenie
- The flood caused a lot of damage.
- rife
- lodge a complaint
- make fears weaker
C. Znajdź błąd
- I think I caught a cold on the plane. / I think I got a cold on the plane. / I think I picked up a cold on the plane.
- ✓ She's doing a PhD in biology.
- There is a stark contrast between rich and poor areas. / There is a sharp contrast between rich and poor areas. / There is a striking contrast between rich and poor areas. / There is a marked contrast between rich and poor areas.
- The government is fully aware of the problem. / The government is well aware of the problem. / The government is acutely aware of the problem. / The government is very aware of the problem. / The government is keenly aware of the problem. / The government is aware of the problem.
D. W kontekście
- Heavy
- high
- caused
- heavy
- allay
- bitterly
E. Twoja kolej
- I always meet my deadlines at work. This year I've made a lot of progress with my English.
- There has been a spate of bike thefts near the station.
- I was bitterly disappointed when the concert was cancelled.
F. Powtórka mieszana
- on
- Can you turn it off?
- in
