SlowingoGramatyka
+ 3 / 3

Kolokacje angielskie (collocations): make czy do, heavy rain, meet a deadline

Collocation: Words That Go Together

Na tej stronie
  1. Cel lekcji
  2. Główna idea
  3. Polski a angielski
  4. Budowa
  5. Użycie
  6. Częste błędy
  7. Pułapki dla Polaków
  8. Nie myl
  9. Pisownia i wymowa
  10. Złota zasada
  11. Ćwiczenia

Cel lekcji

Po tej lekcji dobierzesz słowu jego naturalnego partnera — właściwy czasownik do rzeczownika (meet a deadline, allay fears), właściwy przymiotnik (heavy rain, high winds) i właściwy przysłówek (highly unlikely, bitterly disappointed) — zauważysz ukryte pozytywne albo negatywne „zabarwienie” niektórych słów i samodzielnie sprawdzisz połączenie w słowniku albo w korpusie.

Główna idea

Kolokacja to połączenie słów, których użytkownicy języka zwyczajowo używają razem. Heavy rain i strong coffee to kolokacje; strong rain i heavy coffee są zrozumiałe, ale brzmią nienaturalnie. Gramatyka na nie pozwala; zwyczaj — nie.

Wyobraź sobie, że każde słowo ma swój krąg znajomych. Rain zwykle pokazuje się z heavy, torrential albo light; deadline spędza czas z meet, miss i extend. Żadna logika tego nie wyjaśnia — po prostu z nimi się przyjaźni. Niektóre słowa mają też swoją reputację: cause prawie zawsze widuje się w złym towarzystwie (cause problems, cause damage), więc cause success brzmi dziwnie.

Kolokacje to często ostatnia rzecz, która oddziela bardzo dobrego ucznia od kogoś, kto mówi prawie jak rodzimy użytkownik. Tekst może być gramatycznie bezbłędny, a mimo to brzmieć obco przez jedno źle dobrane słowo. Dobra wiadomość: kolokacje można sprawdzić, a najprzydatniejszych uczyć się jako gotowych całości — reach a consensus, a nie osobno reach i consensus.

Polski a angielski

Polski też ma kolokacje i działają tak samo: mówimy „ulewny deszcz”, „mocna kawa”, „popełnić błąd”, a nie „mocny deszcz” czy „ciężka kawa”. Kłopot w tym, że partnerzy w obu językach często się nie pokrywają, a kilka polskich słów-wytrychów ma po angielsku po kilka odpowiedników. „Robić” to raz make, raz do, raz take; „mieć” to czasem be; „silny” to strong, heavy, high albo severe. Ciekawe, że zjawisko „zabarwienia” zna też polski: „spowodować” najczęściej łączy się z czymś złym („spowodować wypadek”), podobnie jak angielskie cause.

PolskiAngielskiUwaga
zrobić błąd / popełnić błądmake a mistakenie do
robić badania, zakupy, kursdo research, the shopping, a coursenie make
zrobić zdjęcietake a photonie make
mieć racjębe rightnie have right
ulewny deszcz, duży ruchheavy rain, heavy trafficnie strong, nie big
silny wiatrstrong wind / high winds—
silny bólsevere / sharp painnie strong
zdążyć z terminem / dotrzymać terminumeet a deadlineczasownik zupełnie inny
wyciągnąć wnioskidraw conclusionsnie pull
zdawać egzamin (podchodzić) / zdać egzamintake an exam / pass an examaspekt w polskim, dwa czasowniki w angielskim

Budowa

Główne wzorce kolokacji

WzorzecPrzykłady
czasownik + rzeczownikmeet a deadline, pose a threat, draw a conclusion, reach a consensus, allay fears
przymiotnik + rzeczownikheavy rain, high winds, a stark contrast, a vested interest, abject poverty
przysłówek + przymiotnikdeeply concerned, highly unlikely, utterly ridiculous, bitterly disappointed
czasownik + przysłówekflatly refuse, categorically deny, sincerely apologise
rzeczownik + rzeczownika traffic jam, a pay rise, a job interview
rzeczownik + of + rzeczownika round of applause, a sense of humour, a spate of burglaries

strong, heavy i high

strongheavyhigh
coffee, accent, smell, opinionrain, snow, traffic, smokertemperature, price, level, standard, demand
evidence, support, argument, demandlosses, workload, finerisk, speed, quality
wind(s) — l. pojedyncza albo mnoga(accent: heavy też jest częste)winds — zwykle l. mnoga

make i do — powtórka

make (tworzyć, wytwarzać, wywoływać skutek)do (wykonywać czynność, pracę, zadania)
a decision, a mistake, a plan, progressresearch, homework, the shopping, business
a mess, a noise, an effort, a suggestionsomeone a favour, your best, damage, harm

W tej lekcji ❌ oznacza połączenia, których standardowy angielski nie używa; ⚠️ — połączenia zrozumiałe, ale nienaturalne.

Użycie

1Czasownik + rzeczownik — poza podstawami

Wiele rzeczowników samo wybiera sobie czasownik. W angielskim formalnym i akademickim te wybory są precyzyjne: termin się meet albo miss, zagrożenie się pose, wnioski się draw, konsensus się reach, obawy się allay. Sam czasownik często niewiele znaczy, więc ucz się całej grupy słów naraz.

We worked all weekend to meet the deadline.
Pracowaliśmy cały weekend, żeby zdążyć z terminem.
„zdążyć z terminem” → meet the deadline
Rising sea levels pose a serious threat to coastal towns.
Podnoszący się poziom morza stanowi poważne zagrożenie dla miast na wybrzeżu.
„stanowić zagrożenie” → pose a threat
It's too early to draw any conclusions from the data.
Za wcześnie, żeby wyciągać z tych danych jakiekolwiek wnioski.
After hours of discussion, the committee finally reached a consensus.
Po wielu godzinach dyskusji komisja w końcu doszła do porozumienia.
The minister tried to allay fears about job losses.
Minister próbował rozwiać obawy przed utratą miejsc pracy.
allay = osłabić, rozwiać (formalnie)
I wouldn't like to hazard a guess about the final cost.
Nie chciałabym zgadywać, jaki będzie ostateczny koszt.
formalnie; zwykle: make a guess
Several board members raised concerns about the budget.
Kilkoro członków zarządu zgłosiło zastrzeżenia do budżetu.

2Przymiotnik + rzeczownik

Przymiotnik, który znaczy „bardzo” albo „intensywny”, zmienia się razem z rzeczownikiem. Rain i traffic są heavy; coffee jest strong; prices i temperatures są high. Strong łączy się z wind albo winds; high zwykle z liczbą mnogą winds. Demand jest zwykle high albo strong (heavy demand też się spotyka, np. przy usłudze czy sieci). Wiele formalnych rzeczowników ma własne, stałe przymiotniki: a stark contrast, a vested interest, abject poverty. Polskie „silny” i „duży” nie podpowiedzą ci, który wybrać.

Heavy rain is expected across the north tonight.
Dziś w nocy na północy kraju spodziewane są ulewne deszcze.
„ulewny” → heavy
High winds have closed the bridge.
Z powodu silnego wiatru zamknięto most.
high: zwykle winds w l. mnogiej
We were stuck in heavy traffic for an hour.
Przez godzinę staliśmy w dużym korku.
„duży ruch” → heavy traffic
He has a strong Scottish accent.
Ma silny szkocki akcent.
także: a broad / thick / heavy accent
There is high demand for nurses in the region.
W regionie jest duże zapotrzebowanie na pielęgniarki.
także: strong demand
There is a stark contrast between the two neighbourhoods.
Te dwie dzielnice wyraźnie się od siebie różnią.
stark = bardzo wyraźny, często nieprzyjemny
Developers have a vested interest in changing the law.
Deweloperom zależy na zmianie prawa, bo na niej zyskają.
vested interest = osobisty interes

3Przysłówek + przymiotnik i czasownik + przysłówek

Przysłówki wzmacniające też mają ulubionych partnerów. Very pasuje do prawie każdego stopniowalnego przymiotnika, ale precyzyjne przysłówki brzmią naturalniej i bardziej zaawansowanie. Przymiotniki absolutne i skrajne (impossible, perfect, freezing) zwykle łączą się z absolutely, completely albo utterly (najlepszy partner zależy od słowa), a nie z very. Po polsku „bardzo niemożliwe” też brzmi źle — tu intuicja pomaga.

We are deeply concerned about the delays.
Jesteśmy głęboko zaniepokojeni opóźnieniami.
It's highly unlikely that the flight will leave on time.
Jest wysoce nieprawdopodobne, żeby samolot odleciał o czasie.
„wysoce” → highly
That's utterly ridiculous — nobody would pay that much!
To kompletny absurd
nikt by tyle nie zapłacił!
The fans were bitterly disappointed by the result.
Kibice byli bardzo rozczarowani wynikiem.
bitterly = gorzko, boleśnie
I'm fully aware of the risks.
W pełni zdaję sobie sprawę z ryzyka.
He flatly refused to apologise.
Stanowczo odmówił przeprosin.
flatly = całkowicie, stanowczo
The company categorically denies the allegations.
Firma kategorycznie zaprzecza tym zarzutom.
formalnie

4Semantic prosody: ukryte zabarwienie słów

Niektóre słowa są w słowniku neutralne, ale prawie zawsze pojawiają się z negatywnymi (albo pozytywnymi) partnerami. To „zabarwienie” nazywa się semantic prosody. Słowo o negatywnym zabarwieniu połączone z czymś pozytywnym brzmi dziwnie albo ironicznie.

The storm caused serious damage.
Burza wyrządziła poważne szkody.
cause: zwykle problems, damage, delays, concern
The new rules led to a big improvement in safety.
Nowe przepisy znacznie poprawiły bezpieczeństwo.
pozytywny skutek: lead to / bring about, nie „cause”
I was utterly exhausted after the journey.
Po podróży byłam kompletnie wykończona.
utterly: zwykle z negatywnymi przymiotnikami
Panic set in when the lights went out.
Kiedy zgasło światło, wybuchła panika.
set in: zaczyna się coś nieprzyjemnego i trwa
Corruption was rife in the old system.
W dawnym systemie korupcja była powszechna.
rife: coś złego jest bardzo rozpowszechnione
The city has seen a spate of burglaries this month.
W tym miesiącu w mieście doszło do serii włamań.
a spate of: zwykle nieprzyjemne zdarzenia

5Siła kolokacji i rejestr

Kolokacje bywają silne (prawie stałe: pitch dark, shrug your shoulders) i słabe (wielu możliwych partnerów: a nice day, a big house). Niektóre mają też swój rejestr: get a degree jest neutralne, obtain a degree — formalne; make a complaint jest neutralne, lodge a complaint — formalne.

It was pitch dark in the tunnel.
W tunelu było ciemno choć oko wykol.
silna: pitch łączy się prawie tylko z dark i black
She shrugged her shoulders and walked away.
Wzruszyła ramionami i odeszła.
shrug łączy się prawie tylko z shoulders (albo bez dopełnienia)
We had a nice time.
Miło spędziliśmy czas.
słaba: możliwych jest wiele przymiotników
Can you do me a favour and lock the door?
Możesz zrobić mi przysługę i zamknąć drzwi?
powtórka: do a favour, nie make
We've made good progress this week.
W tym tygodniu zrobiliśmy duże postępy.
powtórka: make progress
Several residents have lodged a formal complaint.
Kilku mieszkańców złożyło oficjalną skargę.
formalnie; neutralnie: made a complaint

6Jak sprawdzić kolokację

Kiedy połączenie „brzmi możliwie”, ale nie masz pewności — sprawdź je. Słownik dla uczących się często pokazuje kolokacje pogrubioną czcionką albo w osobnej ramce. Korpus (duży, przeszukiwalny zbiór prawdziwych tekstów) pokazuje, jak często pojawia się każda możliwość. Porównaj wersje, zwróć uwagę na rejestr tekstów i na słowa dookoła. Nie sprawdzaj kolokacji, tłumacząc ją z polskiego.

She made a serious mistake.
Popełniła poważny błąd.
słownik: mistake → make, nie do
The government faces strong criticism over the plan.
Rząd spotyka się z ostrą krytyką z powodu tego planu.
korpus: strong / heavy / fierce criticism są częste
The company suffered heavy losses last year.
W zeszłym roku firma poniosła duże straty.
korpus: heavy losses to typowy wybór w tekstach prasowych
The results were highly significant.
Wyniki były wysoce istotne statystycznie.
korpus: highly significant jest typowe w tekstach naukowych

Częste błędy

❌I did a mistake in the report.
✅I made a mistake in the report.
mistake łączy się z make.
❌We need to make more research.
✅We need to do more research.
research łączy się z do.
❌It's very impossible to finish today.
✅It's completely impossible to finish today.
Przymiotnik absolutny łączy się z completely, absolutely albo utterly, a nie z very.
⚠️There was strong rain last night.
✅There was heavy rain last night.
Deszcz jest heavy.
⚠️It was highly cold on the mountain.
✅It was bitterly cold on the mountain.
highly łączy się z unlikely, recommended, qualified — nie z cold.
⚠️We need to arrive at a deadline.
✅We need to meet the deadline.
Termin się meet albo miss.
⚠️The new teacher caused great success.
✅The new teacher brought great success. lub The new teacher was a great success.
cause ma zwykle negatywnych partnerów.

Pułapki dla Polaków

1. „Robić” → make do wszystkiego. Polskie „robić / zrobić” obejmuje make, do i take. Najwięcej błędów powstaje przy czynnościach i zadaniach (do) oraz zdjęciach (take).

❌Can you make the shopping on your way home?
✅Can you do the shopping on your way home?
❌I'm making a course in web design.
✅I'm doing a course in web design.
albo: I'm taking a course in web design.
❌Let's make a photo in front of the cathedral.
✅Let's take a photo in front of the cathedral.

2. „Mieć rację” → have right. Polskie „mieć” w wielu stałych połączeniach to po angielsku be.

❌You have right — the shop is closed on Mondays.
✅You're right — the shop is closed on Mondays.

3. „Silny” zawsze jako strong. Polskie „silny” pasuje do bólu, przeziębienia, mrozu, a angielskie strong — nie zawsze. Zdanie zostanie zrozumiane, ale zabrzmi obco.

⚠️I've had a strong pain in my back since Monday.
✅I've had a severe pain in my back since Monday.
albo: a sharp pain. Strong pain brzmi nienaturalnie.
⚠️She's at home with a strong cold.
✅She's at home with a bad cold.
albo: a heavy cold.

4. „Zdawać egzamin” → pass. Polski odróżnia „zdawać” (podchodzić) i „zdać” (z wynikiem pozytywnym) aspektem. Angielski ma na to dwa różne czasowniki: take i pass.

⚠️I'm passing my driving test tomorrow.
✅I'm taking my driving test tomorrow.
Pass = zdać z wynikiem pozytywnym; jutro dopiero do niego podchodzisz.

Nie myl

kolokacja i przyimek zależny — przyimek zależny to stała gramatyka po słowie (good at, depend on); zob. A2-31. Kolokacja to typowe słowo-partner.

She's good at maths.
Jest dobra z matematyki.
przyimek zależny; po polsku „z”, po angielsku at
She's a gifted mathematician.
Jest utalentowaną matematyczką.
kolokacja: gifted + osoba z talentem

kolokacja i phrasal verb — znaczenie kolokacji da się zrozumieć z jej części, nawet jeśli partnera nie dałoby się zgadnąć (give a speech). Phrasal verb często ma znaczenie, którego nie da się wywnioskować z części (give up = przestać); zob. B1-28.

I gave up sugar last year.
W zeszłym roku rzuciłam cukier.
phrasal verb: przestać
She gave a speech at the wedding.
Wygłosiła przemówienie na weselu.
kolokacja; po polsku „wygłosić”, po angielsku give

very i absolutely — przymiotniki stopniowalne (cold, good) łączą się z very / extremely; skrajne albo absolutne (freezing, perfect, impossible) — z absolutely / completely / utterly.

It's very cold today.
Dziś jest bardzo zimno.
It's absolutely freezing today.
Dziś jest straszny mróz.

Pisownia i wymowa

  • Kolokacje wymawia się jako jedną całość, z głównym akcentem zwykle na ostatnim słowie treściowym: meet the deadline (akcent na dead), heavy traffic (akcent na traf), highly unlikely (akcent na like).
  • Ucz się rytmu razem ze słowami: pay attention /peɪ əˈtenʃn/ — pierwsze a w attention to słabe /ə/, a nie pełne polskie „a”; akcent pada na drugą sylabę (TEN), a pozostałe sylaby są słabe.
  • Allay /əˈleɪ/: akcent na drugiej sylabie, pierwsza to słabe /ə/. Rife /raɪf/ rymuje się z life.
  • W heavy /ˈhevi/ h to lekki wydech, a nie polskie „ch” z tarciem w gardle; ea czyta się jak krótkie /e/, nie „ea” ani „i”.
  • Do the washing-up to forma brytyjska; do the dishes mówi się w Wielkiej Brytanii i w USA, zwłaszcza w USA. W obu krajach mówi się do the laundry; w Wielkiej Brytanii także do the washing.

Złota zasada

Nie ucz się pojedynczych słów — ucz się ich partnerów i zauważaj, czy słowo zwykle przebywa w dobrym, czy w złym towarzystwie. Nie tłumacz polskich połączeń słowo w słowo („robić”, „mieć”, „silny” mają po angielsku wielu odpowiedników). Kiedy połączenie tylko „brzmi możliwie”, sprawdź je: gramatyka dopuszcza wiele par, ale naturalny angielski używa tylko niektórych.

Ćwiczenia

A. Forma

Uzupełnij zdania albo wybierz właściwe słowo.

  1. make czy do: Have you your homework yet?
  2. make czy do: We've a lot of progress this month.
  3. Uzupełnij: If we work late, we can still the deadline.
  4. Wybierz poprawną odpowiedź: The scientists were careful not to … conclusions too early.
  5. Wybierz poprawną odpowiedź: There's always … traffic on this road at rush hour.
  6. Wybierz poprawną odpowiedź: It's … unlikely that he'll agree.
  7. Wybierz poprawną odpowiedź: I was … disappointed with the result.

B. Znaczenie

Wybierz poprawną odpowiedź.

  1. Które zdanie brzmi naturalnie?
  2. Które słowo ma negatywne zabarwienie? …
  3. Które połączenie jest bardziej formalne? …
  4. Co znaczy "allay fears"? …

C. Znajdź błąd

Popraw błąd. Jeśli zdanie jest poprawne, napisz correct.

  1. I think I took a cold on the plane.
  2. She's doing a PhD in biology.
  3. There is a hard contrast between rich and poor areas.
  4. The government is strongly aware of the problem.

D. W kontekście

Wybierz słowo, które tworzy naturalną kolokację.

A news report
16 (Heavy / Strong) rain and 17 (high / tall) winds 18 (made / caused) serious damage across the region last night. Many roads were blocked, and drivers were stuck in 19 (heavy / thick) traffic for hours. The mayor tried to 20 (allay / calm down) fears that schools would close, but parents were 21 (bitterly / highly) disappointed when classes were cancelled.

E. Twoja kolej

Pisz po angielsku.

  1. Napisz dwa zdania o swojej pracy albo nauce z "meet a deadline" i "make progress".
  2. Napisz zdanie o jakimś problemie w twoim mieście z "pose a threat", "a spate of" albo "rife".
  3. Opisz rozczarowujące doświadczenie, używając kolokacji przysłówek + przymiotnik.

F. Powtórka mieszana

Powtórz materiał z poprzednich lekcji.

  1. A2-31 Good at, afraid of, listen to: przyimki po przymiotnikach i czasownikach
    Uzupełnij przyimkiem: It depends the weather.
  2. B1-28 Phrasal verbs: gramatyka i szyk (turn it off czy turn off it?)
    Postaw zaimek we właściwym miejscu: Can you turn off it?
  3. B2-24 Reason for, increase in, solution to: rzeczownik + przyimek (noun + preposition)
    Uzupełnij przyimkiem: There has been a sharp increase crime in the area.
Odpowiedzi

A. Forma

  1. done
  2. made
  3. meet / make
  4. draw
  5. heavy
  6. highly
  7. bitterly

B. Znaczenie

  1. The flood caused a lot of damage.
  2. rife
  3. lodge a complaint
  4. make fears weaker

C. Znajdź błąd

  1. I think I caught a cold on the plane. / I think I got a cold on the plane. / I think I picked up a cold on the plane.
  2. ✓ She's doing a PhD in biology.
  3. There is a stark contrast between rich and poor areas. / There is a sharp contrast between rich and poor areas. / There is a striking contrast between rich and poor areas. / There is a marked contrast between rich and poor areas.
  4. The government is fully aware of the problem. / The government is well aware of the problem. / The government is acutely aware of the problem. / The government is very aware of the problem. / The government is keenly aware of the problem. / The government is aware of the problem.

D. W kontekście

  1. Heavy
  2. high
  3. caused
  4. heavy
  5. allay
  6. bitterly

E. Twoja kolej

  1. I always meet my deadlines at work. This year I've made a lot of progress with my English.
  2. There has been a spate of bike thefts near the station.
  3. I was bitterly disappointed when the concert was cancelled.

F. Powtórka mieszana

  1. on
  2. Can you turn it off?
  3. in
Aplikacja AndroidUcz się w drodze Google Play