SlowingoGramatika
+ 3 / 3

Collocation në anglisht: fjalët që shkojnë bashkë – make apo do, heavy rain, meet a deadline, highly unlikely

Collocation: Words That Go Together

Në këtë faqe
  1. Qëllimi
  2. Ideja kryesore
  3. Shqipja dhe anglishtja
  4. Forma
  5. Përdorimi
  6. Gabime të shpeshta
  7. Kurthe për shqipfolësit
  8. Mos i ngatërroni
  9. Drejtshkrimi dhe shqiptimi
  10. Rregulli i artë
  11. Ushtrime

Qëllimi

Pas këtij mësimi do ta zgjidhni partnerin e natyrshëm të një fjale – foljen e duhur për një emër (meet a deadline, allay fears), mbiemrin e duhur (heavy rain, high winds) dhe ndajfoljen e duhur (highly unlikely, bitterly disappointed) – do ta vini re «ngjyrën» e fshehtë pozitive ose negative të disa fjalëve dhe do ta kontrolloni vetë një kombinim në fjalor ose në korpus.

Ideja kryesore

Një kolokacion (collocation) është një kombinim fjalësh që folësit i përdorin bashkë nga zakoni. Heavy rain dhe strong coffee janë kolokacione; strong rain dhe heavy coffee kuptohen, por tingëllojnë të panatyrshme. Gramatika i lejon; përdorimi jo.

Mendojeni çdo fjalë sikur ka një rreth miqsh. Rain zakonisht shihet me heavy, torrential ose light; deadline e kalon kohën me meet, miss dhe extend. Asnjë rregull logjik nuk e shpjegon pse – thjesht kështu e kanë shoqërinë. Disa fjalë kanë edhe një «emër»: cause shihet pothuajse gjithmonë me shoqëri të keqe (cause problems, cause damage), ndaj cause success tingëllon e çuditshme.

Kolokacioni shpesh është gjëja e fundit që e ndan një nxënës shumë të mirë nga një folës pothuajse vendas. Një tekst mund të jetë gramatikisht i përsosur dhe prapë të tingëllojë i huaj për shkak të një fjale partnere të gabuar. Lajmi i mirë: kolokacionet mund të kontrollohen, dhe më të dobishmet mund të mësohen si blloqe – reach a consensus, jo reach + consensus.

Shqipja dhe anglishtja

Edhe shqipja ka kolokacionet e veta («shi i rrëmbyeshëm», «kafe e fortë», «marr një vendim», «bëj një pyetje»), por partnerët nuk janë të njëjtët. Problemi kryesor është folja «bëj»: ajo mbulon edhe make, edhe do, dhe shpesh edhe ask, take ose have («bëj një pyetje», «bëj fotografi», «bëj dush»). Edhe «jap provim» e «marr» krijojnë kurthe. Disa kolokacione, përkundrazi, përputhen: «kafe e fortë» – strong coffee, «trafik i rëndë» – heavy traffic, «arrij një marrëveshje» – reach an agreement.

ShqipAnglishtÇfarë ndryshon
kafe e fortëstrong coffeekëtu është njësoj
trafik i rëndëheavy traffickëtu është njësoj
shi i fortëheavy rainrain merr heavy, jo strong
bëj një gabim / bëj detyratmake a mistake / do homeworknjë folje shqip, dy anglisht
bëj një pyetjeask a questionas make, as do
jap provimtake an examgive an exam = e organizon provimin

Shkurt: mos e përktheni folje për folje; mësojeni emrin bashkë me partnerin e tij anglez.

Forma

Modelet kryesore të kolokacioneve

ModeliShembuj
folje + emërmeet a deadline, pose a threat, draw a conclusion, reach a consensus, allay fears
mbiemër + emërheavy rain, high winds, a stark contrast, a vested interest, abject poverty
ndajfolje + mbiemërdeeply concerned, highly unlikely, utterly ridiculous, bitterly disappointed
folje + ndajfoljeflatly refuse, categorically deny, sincerely apologise
emër + emëra traffic jam, a pay rise, a job interview
emër + of + emëra round of applause, a sense of humour, a spate of burglaries

strong, heavy apo high

strongheavyhigh
coffee, accent, smell, opinionrain, snow, traffic, smokertemperature, price, level, standard, demand
evidence, support, argument, demandlosses, workload, finerisk, speed, quality
wind(s) – në njëjës ose shumës(accent: përdoret shpesh edhe heavy)winds – zakonisht në shumës

make apo do – përsëritje

make (krijoj, prodhoj, shkaktoj një rezultat)do (kryej një veprimtari, punë, detyra)
a decision, a mistake, a plan, progressresearch, homework, the shopping, business
a mess, a noise, an effort, a suggestionsomeone a favour, your best, damage, harm

Në këtë mësim ❌ shënon kombinime që anglishtja standarde nuk i përdor; ⚠️ shënon kombinime që kuptohen, por janë të panatyrshme.

Përdorimi

1Folje + emër përtej bazave

Shumë emra e zgjedhin foljen e tyre. Në anglishten zyrtare dhe akademike këto zgjedhje janë të sakta: një afat (deadline) e respektoni (meet) ose e humbni (miss), një kërcënim e pose, një përfundim e draw, një konsensus e reach, frikërat i allay. Folja shpesh ka pak kuptim më vete, ndaj mësojeni gjithë bllokun.

We worked all weekend to meet the deadline.
Punuam gjithë fundjavën që ta mbanim afatin.
Rising sea levels pose a serious threat to coastal towns.
Ngritja e nivelit të detit përbën një kërcënim serioz për qytetet bregdetare.
It's too early to draw any conclusions from the data.
Është shumë herët për të nxjerrë përfundime nga të dhënat.
After hours of discussion, the committee finally reached a consensus.
Pas orësh diskutimi, komisioni më në fund arriti në një konsensus.
The minister tried to allay fears about job losses.
Ministri u përpoq t'i qetësonte frikërat për humbjen e vendeve të punës.
allay = i zbus (zyrtare)
I wouldn't like to hazard a guess about the final cost.
Nuk do të doja të hamendësoja koston përfundimtare.
zyrtare: make a guess
Several board members raised concerns about the budget.
Disa anëtarë të bordit ngritën shqetësime për buxhetin.

2Mbiemër + emër

Mbiemri që do të thotë «shumë» ose «i fortë» ndryshon sipas emrit. Rain dhe traffic janë heavy; coffee është strong; prices dhe temperatures janë high. Strong shkon me wind ose winds; high zakonisht përdoret me shumësin winds. Demand zakonisht është high ose strong (përdoret edhe heavy demand, për shembull për një shërbim ose një rrjet). Shumë emra zyrtarë kanë mbiemrat e tyre të ngurtë: a stark contrast, a vested interest, abject poverty.

Heavy rain is expected across the north tonight.
Sonte pritet shi i rrëmbyeshëm në gjithë veriun.
shqip "shi i fortë", anglisht heavy
High winds have closed the bridge.
Erërat e forta e kanë mbyllur urën.
high: zakonisht me shumësin winds
We were stuck in heavy traffic for an hour.
Mbetëm një orë në trafik të rëndë.
He has a strong Scottish accent.
Ka një theks të fortë skocez.
edhe: a broad / thick / heavy accent
There is high demand for nurses in the region.
Në rajon ka kërkesë të madhe për infermierë.
edhe: strong demand
There is a stark contrast between the two neighbourhoods.
Ka një kontrast të theksuar midis dy lagjeve.
stark = shumë i qartë, shpesh i pakëndshëm
Developers have a vested interest in changing the law.
Ndërtuesit kanë interes të drejtpërdrejtë që ligji të ndryshojë.
do të përfitojnë prej tij

3Ndajfolje + mbiemër dhe folje + ndajfolje

Edhe ndajfoljet përforcuese kanë partnerët e tyre të preferuar. Very shkon me pothuajse çdo mbiemër që ka shkallë, por ndajfoljet e sakta tingëllojnë më të natyrshme dhe më të avancuara. Mbiemrat absolutë dhe ekstremë (impossible, perfect, freezing) zakonisht marrin absolutely, completely ose utterly (partneri më i mirë varet nga fjala), jo very. Shqipja thotë lirisht «shumë i pamundur» – anglishtja jo.

We are deeply concerned about the delays.
Jemi thellësisht të shqetësuar për vonesat.
It's highly unlikely that the flight will leave on time.
Ka shumë pak gjasa që avioni të niset në kohë.
That's utterly ridiculous — nobody would pay that much!
Kjo është krejtësisht qesharake, askush s'do të paguante kaq shumë!
The fans were bitterly disappointed by the result.
Tifozët u zhgënjyen thellë nga rezultati.
I'm fully aware of the risks.
Jam plotësisht i vetëdijshëm për rreziqet.
He flatly refused to apologise.
Refuzoi prerë të kërkonte ndjesë.
flatly = plotësisht, prerë
The company categorically denies the allegations.
Kompania i mohon kategorikisht akuzat.
zyrtare

4Prozodia semantike: ngjyra e fshehtë e fjalëve

Disa fjalë janë neutrale në fjalor, por shfaqen pothuajse gjithmonë me partnerë negativë (ose pozitivë). Kjo «ngjyrë» quhet prozodi semantike. Kur përdorni një fjalë me ngjyrë negative për një ide pozitive, tingëllon e çuditshme ose ironike. Shqipja «shkaktoj» ka të njëjtën ngjyrë si cause.

The storm caused serious damage.
Stuhia shkaktoi dëme serioze.
cause: zakonisht probleme, dëme, vonesa, shqetësim
The new rules led to a big improvement in safety.
Rregullat e reja sollën një përmirësim të madh të sigurisë.
rezultat pozitiv: lead to / bring about, jo "cause"
I was utterly exhausted after the journey.
Isha krejtësisht i rraskapitur pas udhëtimit.
utterly: zakonisht me mbiemra negativë
Panic set in when the lights went out.
Kur u ikën dritat, na kapi paniku.
set in: fillon diçka e pakëndshme dhe vazhdon
Corruption was rife in the old system.
Korrupsioni ishte i përhapur gjerësisht në sistemin e vjetër.
rife: diçka e keqe është shumë e zakonshme
The city has seen a spate of burglaries this month.
Këtë muaj qyteti ka pasur një valë vjedhjesh nëpër shtëpi.
a spate of: zakonisht ngjarje të pakëndshme

5Forca e kolokacionit dhe regjistri

Kolokacionet shkojnë nga të fortat (pothuajse të ngurta: pitch dark, shrug your shoulders) te të dobëtat (shumë partnerë të mundshëm: a nice day, a big house). Disa kolokacione kanë edhe regjistër: get a degree është neutrale, obtain a degree zyrtare; make a complaint është neutrale, lodge a complaint zyrtare.

It was pitch dark in the tunnel.
Në tunel ishte errësirë e plotë.
e fortë: pitch shkon pothuajse vetëm me dark dhe black
She shrugged her shoulders and walked away.
Ngriti supet dhe iku.
shrug shkon pothuajse vetëm me shoulders (ose pa kundrinor)
We had a nice time.
Kaluam mirë.
e dobët: shumë mbiemra të mundshëm
Can you do me a favour and lock the door?
Më bën një nder dhe mbyll derën?
përsëritje: do a favour; shqip "bëj"
We've made good progress this week.
Këtë javë kemi bërë përparim të mirë.
përsëritje: make progress; shqip përsëri "bëj"
Several residents have lodged a formal complaint.
Disa banorë kanë paraqitur një ankesë zyrtare.
zyrtare; neutrale: made a complaint

6Si ta kontrolloni një kolokacion

Kur një kombinim «duket i mundshëm» por nuk jeni të sigurt, kontrollojeni. Një fjalor për nxënës shpesh i tregon kolokacionet me shkronja të trasha ose në një kuti të veçantë. Një korpus (një koleksion i madh tekstesh të vërteta ku mund të kërkoni) tregon sa shpesh shfaqet çdo mundësi. Krahasoni mundësitë, shikoni regjistrin e teksteve dhe vini re fjalët përreth.

She made a serious mistake.
Bëri një gabim të rëndë.
fjalori: mistake → make, jo do
The government faces strong criticism over the plan.
Qeveria përballet me kritika të forta për planin.
korpusi: strong / heavy / fierce criticism janë të zakonshme
The company suffered heavy losses last year.
Kompania pësoi humbje të mëdha vitin e kaluar.
korpusi: heavy losses është zgjedhja tipike në lajme
The results were highly significant.
Rezultatet ishin shumë domethënëse.
korpusi: highly significant është tipike në shkrimin akademik

Gabime të shpeshta

❌I did a mistake in the report.
✅I made a mistake in the report.
mistake shkon me make.
❌We need to make more research.
✅We need to do more research.
research shkon me do.
❌It's very impossible to finish today.
✅It's completely impossible to finish today.
Një mbiemër absolut merr completely, absolutely ose utterly, jo very.
⚠️There was strong rain last night.
✅There was heavy rain last night.
rain është heavy.
⚠️It was highly cold on the mountain.
✅It was bitterly cold on the mountain.
highly shkon me unlikely, recommended, qualified – jo me cold.
⚠️We need to arrive at a deadline.
✅We need to meet the deadline.
Një afat e meet ose e miss.
⚠️The new teacher caused great success.
✅The new teacher brought great success. ose The new teacher was a great success.
cause zakonisht ka partnerë negativë.

Kurthe për shqipfolësit

1. «Bëj një pyetje» → make a question. «Gjatë leksionit, tre studentë bënë pyetje për datat e provimeve.» Folja «bëj» kthehet automatikisht në make. Në anglisht një pyetje e ask; make dhe do nuk shkojnë me question.

❌During the lecture, three students made questions about the exam dates.
✅During the lecture, three students asked questions about the exam dates.
ask a question

2. «Bëj fotografi» → make photos. «Klea bëri dhjetëra fotografi të pazarit të vjetër në Gjirokastër.» Në anglisht fotografitë i take.

⚠️Klea made dozens of photos of the old bazaar in Gjirokaster.
✅Klea took dozens of photos of the old bazaar in Gjirokaster.
Gramatikisht është e saktë, por kolokacioni është take photos; make photos tingëllon si përkthim

3. «Jap provimin» → give an exam. Në shqip studenti «jep provim»: «Arditi dha tri provime në qershor dhe i kaloi të gjitha». Në anglisht give an exam e bën mësuesi ose komisioni; kandidati takes (UK edhe sits) një provim.

⚠️Ardit gave three exams in June and passed all of them.
✅Ardit took three exams in June and passed all of them. ose Ardit sat three exams in June and passed all of them.
Gramatikisht është e saktë, por gave do të thotë që ai i organizoi provimet; studenti takes / sits an exam

4. «Pirës i madh duhani» → a big smoker. «Babai i Erionit ishte pirës i madh duhani derisa i lindi nipi i parë.» Big kuptohet, por kolokacioni anglez është heavy smoker (si heavy drinker).

⚠️Erion's father was a big smoker until his first grandchild was born.
✅Erion's father was a heavy smoker until his first grandchild was born.
Gramatikisht është e saktë, por kolokacioni i natyrshëm është heavy smoker

Mos i ngatërroni

kolokacioni apo parafjala e varur – Një parafjalë e varur është gramatikë e ngurtë pas një fjale (good at, depend on); shih A2-31. Kolokacioni është një fjalë partnere tipike.

She's good at maths.
Është e mirë në matematikë.
parafjalë e varur
She's a gifted mathematician.
Është matematikane e talentuar.
kolokacion: gifted + një person me talent

kolokacioni apo folja frazore – Te kolokacioni, kuptimi i tërësisë kuptohet nga pjesët, edhe nëse nuk do ta kishit marrë me mend partnerin (give a speech). Një folje frazore shpesh ka kuptim që nuk del nga pjesët (give up = lë, heq dorë); shih B1-28.

I gave up sugar last year.
Sheqerin e lashë vitin e kaluar.
folje frazore: lë
She gave a speech at the wedding.
Mbajti një fjalim në dasmë.
kolokacion; shqip "mbaj fjalim", anglisht give a speech

very apo absolutely – Mbiemrat me shkallë (cold, good) marrin very / extremely; mbiemrat ekstremë ose absolutë (freezing, perfect, impossible) marrin absolutely / completely / utterly.

It's very cold today.
Sot bën shumë ftohtë.
shqip pa kryefjalë; anglisht It's
It's absolutely freezing today.
Sot bën një ftohtë që të ngrin.

Drejtshkrimi dhe shqiptimi

  • Kolokacionet thuhen si një njësi, me theksin kryesor zakonisht te fjala e fundit me kuptim: meet the deadline, heavy traffic, highly unlikely.
  • Mësojeni ritmin bashkë me fjalët: pay attention /peɪ əˈtenʃn/ – a-ja e parë te attention është një schwa e dobët, si «ë» e shkurtër e shqipes.
  • Allay është /əˈleɪ/, me theksin në rrokjen e dytë; rife rimon me life (/aɪ/, jo «i»).
  • Heavy /ˈhevi/ fillon me /h/ dhe ka /e/ të shkurtër; high /haɪ/ – gh nuk shqiptohet.
  • Do the washing-up është britanike; do the dishes përdoret si në UK ashtu edhe në SHBA, sidomos në SHBA. Të dyja thonë do the laundry; në UK thuhet edhe do the washing.

Rregulli i artë

Mos mësoni fjalë të vetme – mësoni partnerët e tyre, dhe vini re nëse një fjalë rri zakonisht në shoqëri të mirë apo të keqe. Mos e përktheni «bëj»-në automatikisht: make, do, ask, take. Kur një kombinim vetëm «duket i mundshëm», kontrollojeni: gramatika lejon shumë çifte, por anglishtja e natyrshme përdor vetëm disa.

Ushtrime

A. Forma

Plotësoni ose zgjidhni fjalën që shkon me partnerin.

  1. make apo do: Have you your homework yet?
  2. make apo do: We've a lot of progress this month.
  3. Plotësoni: If we work late, we can still the deadline.
  4. Zgjidhni përgjigjen e saktë: The scientists were careful not to … conclusions too early.
  5. Zgjidhni përgjigjen e saktë: There's always … traffic on this road at rush hour.
  6. Zgjidhni përgjigjen e saktë: It's … unlikely that he'll agree.
  7. Zgjidhni përgjigjen e saktë: I was … disappointed with the result.

B. Kuptimi

Zgjidhni përgjigjen e saktë.

  1. Cila tingëllon e natyrshme?
  2. Cila fjalë ka ngjyrë negative? …
  3. Cila është më zyrtare? …
  4. Çfarë do të thotë "allay fears"? …

C. Gjeni gabimin

Çdo fjali ka një gabim ose është e saktë. Shkruani fjalinë e korrigjuar ose shkruani correct.

  1. I think I took a cold on the plane.
  2. She's doing a PhD in biology.
  3. There is a hard contrast between rich and poor areas.
  4. The government is strongly aware of the problem.

D. Në kontekst

Lexoni lajmin dhe zgjidhni fjalën që shkon me partnerin.

A news report
16 (Heavy / Strong) rain and 17 (high / tall) winds 18 (made / caused) serious damage across the region last night. Many roads were blocked, and drivers were stuck in 19 (heavy / thick) traffic for hours. The mayor tried to 20 (allay / calm down) fears that schools would close, but parents were 21 (bitterly / highly) disappointed when classes were cancelled.

E. Radha juaj

Shkruani në anglisht.

  1. Shkruani dy fjali për punën ose studimet tuaja me "meet a deadline" dhe "make progress".
  2. Shkruani një fjali për një problem në qytetin tuaj me "pose a threat", "a spate of" ose "rife".
  3. Përshkruani një përvojë zhgënjyese me një kolokacion ndajfolje + mbiemër.

F. Përsëritje e përzier

Përsëritni mësimet e mëparshme.

  1. A2-31 Good At, Afraid Of, Listen To: fjalët me parafjalë (dependent prepositions) në anglisht
    Plotësoni me një parafjalë: It depends the weather.
  2. B1-28 Phrasal verbs: gramatika – turn it off, look after her, run out of
    Vendoseni përemrin në vendin e duhur: Can you turn off it?
  3. B2-24 Reason for, increase in, solution to: emër + parafjalë në anglisht
    Plotësoni me një parafjalë: There has been a sharp increase crime in the area.
Përgjigjet

A. Forma

  1. done
  2. made
  3. meet / make
  4. draw
  5. heavy
  6. highly
  7. bitterly

B. Kuptimi

  1. The flood caused a lot of damage.
  2. rife
  3. lodge a complaint
  4. make fears weaker

C. Gjeni gabimin

  1. I think I caught a cold on the plane. / I think I got a cold on the plane. / I think I picked up a cold on the plane.
  2. ✓ She's doing a PhD in biology.
  3. There is a stark contrast between rich and poor areas. / There is a sharp contrast between rich and poor areas. / There is a striking contrast between rich and poor areas. / There is a marked contrast between rich and poor areas.
  4. The government is fully aware of the problem. / The government is well aware of the problem. / The government is acutely aware of the problem. / The government is very aware of the problem. / The government is keenly aware of the problem. / The government is aware of the problem.

D. Në kontekst

  1. Heavy
  2. high
  3. caused
  4. heavy
  5. allay
  6. bitterly

E. Radha juaj

  1. I always meet my deadlines at work. This year I've made a lot of progress with my English.
  2. There has been a spate of bike thefts near the station.
  3. I was bitterly disappointed when the concert was cancelled.

F. Përsëritje e përzier

  1. on
  2. Can you turn it off?
  3. in
Aplikacioni AndroidMësoni në Lëvizje Google Play