SlowingoQrammatika
B1 24 / 39

Artikllər azərbaycanca: ümumi və konkret məna, go to school, yoxsa go to the school?

Articles: General, Specific and Institutions

Bu səhifədə
  1. Məqsəd
  2. Əsas fikir
  3. Azərbaycan dili və ingilis dili
  4. Quruluş
  5. İstifadə
  6. Tez-tez edilən səhvlər
  7. Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
  8. Qarışdırmayın
  9. Yazılış və tələffüz
  10. Qızıl qayda
  11. Tapşırıqlar

Məqsəd

Bu dərsdən sonra siz ümumi və konkret fikirlər üçün a / an, the və artiklsiz forma arasında seçim edə biləcəksiniz. Həmçinin insan qrupları (the elderly), müəssisələr (go to school və go to the school), yeməklər, idman, dillər və twice a week kimi tezlik ifadələri ilə artikli düzgün işlədəcəksiniz.

Əsas fikir

Artikllər dinləyən üçün siqnaldır. Üç yerə ayrılan bir yol təsəvvür edin: hər qolun başında bir artikl dayanır.

the «tanıya bildiyiniz o konkret şey» yoluna aparır: the food at the wedding, the life of a soldier. a / an «bir növün bir nümunəsi, hansı olduğu fərq etmir» yoluna aparır: She's a vet. Artikl olmayan yol (zero article) isə «bu şey ümumən, bir fikir və ya bütöv bir kateqoriya kimi» deməkdir: Life is short. Music relaxes me.

Eyni isim istənilən yolla gedə bilər. Ümumən life artiklsizdir, amma the life of a farmer konkret bir həyat növüdür. Artiklsiz school oxumaq prosesi, məktəb həyatıdır; the school isə konkret bir binadır.

Ona görə hər isimdən əvvəl özünüzdən soruşun: «Mən bunu ümumən deyirəm, bir növün nümunəsi kimi deyirəm, yoxsa ikimizin də tanıdığı konkret bir şeyi deyirəm?» Cavab yolu seçir.

Azərbaycan dili və ingilis dili

Azərbaycan dilində artikl yoxdur, ona görə ümumi fikirlərdə bizim dilimiz də heç nə işlətmir: «Həyat qısadır» → Life is short. Bu hissə asandır. Çətinlik başqa yerdədir. Birincisi, A1 səviyyəsində təsirlik halın -ı / -i şəkilçisini the ilə müqayisə etmişdik. Amma sevmək, bəyənmək kimi feillərlə bu şəkilçi ümumi mənada da gəlir: «Təbiəti sevirəm», «Tarixi çox sevirəm». Burada şəkilçi heç bir konkret təbiəti göstərmir, ingiliscədə isə ümumi məna artiklsizdir: I love nature. İkincisi, tezliyi və qiyməti azərbaycanca yerlik halın -da / -də şəkilçisi ilə deyirik («həftədə üç dəfə», «saatda 60 km»), ingiliscədə isə burada a / an gəlir. Üçüncüsü, «yaşlılar», «evsizlər» sözlərində cəm şəkilçisi var, the elderly, the homeless isə -s almır. Müəssisələrdə isə dillərimiz çox oxşardır: «məktəbə gedir», «işə gedir» → go to school, go to work.

AzərbaycancaİngiliscəFərq
Həyat qısadır.Life is short.ümumi məna: hər iki dildə heç nə yoxdur
Təbiəti sevirəm.I love nature.ümumi məna; -i şəkilçisi the demək deyil
Fermerin həyatıthe life of a farmerkonkret həyat növü → the
Həftədə üç dəfəthree times a week-də → a, in yox
Saatda 50 km50 km an hour-da → an
Yaşlılarthe elderly-lar var; ingiliscədə the + sifət, -s yoxdur
Ən yaxşı pitsathe best pizzaüstünlük dərəcəsi → the
Beşinci mərtəbəthe fifth floorsıra sayı → the
Skripka çalır.plays the violinçalğı aləti → adətən the
Məktəbə gedir (şagird kimi). / Müəllimlə danışmağa məktəbə getdi.goes to school / went to the schoolazərbaycancada eynidir; ingiliscədə məqsəd → artiklsiz, bina → the

Quruluş

Üç seçim

SiqnalMənasıNümunə
a / an + tək saya bilinən isimbir növün nümunəsi; təsnif etməkShe's a vet.
the + istənilən isimtanıya bildiyimiz konkret şeyThe vet was very kind.
artiklsiz + cəm / sayılmayan isimümumənVets work long hours. Music relaxes me.

The sözünün başqa işlənmələri

İşlənməNümunə
the + sifət = insan qrupu (feil cəmdə)the rich, the elderly, the unemployed
üstünlük dərəcəsithe best, the most expensive
sıra saylarıthe first, the third floor
play sözündən sonra çalğı alətləriplay the piano, the guitar

Artiklsiz

QrupNümunələr
dillərspeak English, learn Greek, in Swahili
yeməklərhave breakfast, after lunch, What's for dinner?
idman və oyunlarplay football, chess, tennis
öz məqsədi üçün işlənən müəssisəgo to bed / school / work / university / hospital / prison / church

Tezlik və nisbət üçün a / an

QuruluşNümunə
say + a / an + vaxttwice a week, three times a day
qiymət / sürət + a / an + ölçü vahidi£12 an hour, 50 km an hour, $3 a kilo

İstifadə

1Ümumi və konkret məna

Ümumən danışanda (cəm və ya sayılmayan isimlərlə) artikl işlətməyin. İsim konkret bir nümunə ilə məhdudlaşanda the işlədin: çox vaxt of… ilə, təyin budaq cümləsi ilə və ya ikimizin də bildiyi vəziyyətdə.

Life is too short to worry about small things.
Həyat xırda şeylərə görə narahat olmaq üçün çox qısadır.
ümumən həyat: artikl yoxdur
The life of a farmer is harder than people think.
Fermerin həyatı insanların düşündüyündən daha çətindir.
konkret həyat növü → the
Dogs need a lot of exercise.
İtlərə çoxlu hərəkət lazımdır.
ümumən itlər
The dogs next door bark all night.
Qonşunun itləri bütün gecəni hürür.
konkret itlər → the
I love Italian food.
İtalyan yeməklərini çox sevirəm.
ümumi məna; azərbaycancada -ı var, ingiliscədə the yoxdur
The food at the wedding was amazing.
Toydakı yeməklər əla idi.
konkret toy → the

2Təsnif etmək üçün a / an

Kiminsə və ya nəyinsə hansı növə, hansı kateqoriyaya aid olduğunu demək üçün a / an işlədin: peşələr, rollar, inanclar, əşya növləri.

My sister is a vegetarian.
Bacım vegetariandır.
kateqoriya → a
A koala isn't a bear — it's a marsupial.
Koala ayı deyil, kisəli heyvandır.
iki dəfə a: növ bildirir
He works as a delivery driver at weekends.
O, həftə sonları kuryer işləyir.
as a + peşə; at weekends (UK), on weekends (US)

3Tezlik və nisbət üçün a / an

A / an sözünü «hər» və ya «-da / -də» mənasında işlədin.

I go swimming three times a week.
Həftədə üç dəfə üzməyə gedirəm.
«həftədə» → a week
The speed limit here is 30 miles an hour.
Burada sürət həddi saatda 30 mildir.
«saatda» → an hour
Strawberries are £4 a kilo at the market.
Bazarda çiyələyin kilosu 4 funtdur.
«kilosu» → a kilo

4İnsan qrupları üçün the + sifət

The + sifət bütöv bir insan qrupunu bildirir. Sifətə -s artırılmır, amma feil cəmdə olur. Bəzi millət bildirən sifətlər də belə işlənir: the British, the Swiss.

The elderly are especially at risk in a heatwave.
İsti havalarda yaşlılar xüsusilə risk altındadır.
«yaşlılar» → the elderly; are cəmdir
The government has promised more help for the unemployed.
Hökumət işsizlərə daha çox kömək vəd edib.
«işsizlər» → the unemployed
This charity raises money for the homeless.
Bu xeyriyyə təşkilatı evsizlər üçün pul toplayır.
«evsizlər» → the homeless
The British drive on the left.
Britaniyalılar yolun sol tərəfi ilə hərəkət edir.
ümumən britaniyalılar

5Üstünlük dərəcəsi, sıra sayları və çalğı alətləri

Bunlar the tələb edir: «ən yaxşı» da, «üçüncü» də yalnız bir dənədir. Play sözündən sonra çalğı alətləri the ilə gəlir; Amerika ingiliscəsində play piano (artiklsiz) də çox işlənir.

This is the best pizza I've ever had.
Bu, indiyədək yediyim ən dadlı pitsadır.
«ən» → the + üstünlük dərəcəsi
Our office is on the fifth floor.
Ofisimiz beşinci mərtəbədədir.
sıra sayı → the
My son is learning to play the violin.
Oğlum skripka çalmağı öyrənir.
play the violin; ABŞ-da play violin da olur

6Yeməklər, idman və dillər

Yeməklər, idman növləri və dillər adətən artiklsiz işlənir. Bir yeməyi təsvir edəndə və ya hansı olduğunu göstərəndə a və ya the əlavə edin: a lovely lunch, the dinner we had on Friday.

Let's have lunch together tomorrow.
Sabah birlikdə nahar edək.
yemək: artikl yoxdur
She plays basketball twice a week.
O, həftədə iki dəfə basketbol oynayır.
idman: artikl yoxdur
He speaks Portuguese and a little Arabic.
O, portuqalca və bir az da ərəbcə danışır.
dillər: artikl yoxdur
We had a very late dinner after the concert.
Konsertdən sonra çox gec şam yeməyi yedik.
təsvir olunan yemək → a
The dinner we had in that restaurant was unforgettable.
O restoranda yediyimiz şam yeməyi unudulmaz idi.
hansı olduğu bəllidir → the

7Müəssisələr: məqsəd və bina

School, university, hospital, prison, church, bed və work sözləri artiklsiz olanda yer öz adi məqsədi üçün işlənir: oxumaq, müalicə, yuxu, ibadət. The isə binanı və ya konkret yeri bildirir.

My daughter starts school in September.
Qızım sentyabrda məktəbə gedir.
şagird kimi → artiklsiz
I went to the school to talk to her teacher.
Müəllimi ilə danışmaq üçün məktəbə getdim.
bina, qonaq kimi → the; azərbaycancada fərq görünmür
He was in hospital for a week after the accident.
Qəzadan sonra bir həftə xəstəxanada yatdı.
xəstə kimi; US: in the hospital
It's late — I'm going to bed.
Gecdir, yatmağa gedirəm.
go to bed: artikl yoxdur
She's at university in Leeds.
O, Lidsdə universitetdə oxuyur.
tələbə kimi; US adətən: in college

Tez-tez edilən səhvlər

❌The life is beautiful.
✅Life is beautiful.
Ümumi fikirdir: artikl yoxdur.
❌I love the nature.
✅I love nature.
Ümumən təbiət: artikl yoxdur.
❌He plays the football every Saturday.
✅He plays football every Saturday.
İdman növləri artiklsizdir.
❌I go to the work by bus.
✅I go to work by bus.
Öz məqsədi üçün işlənən müəssisə: artikl yoxdur.
❌The poors need help.
✅The poor need help.
the + sifət cəm -s qəbul etmir.
❌I go to the gym two times in week.
✅I go to the gym twice a week. və ya I go to the gym two times a week.
Tezlik a / an ilə deyilir.
❌My brother is engineer.
✅My brother is an engineer.
Peşə təsnifdir: a / an lazımdır.
⚠️The music helps me relax. (when you mean any music)
✅Music helps me relax.
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma the ilə konkret bir musiqi başa düşülür.

Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər

1. Ümumi mənada -ı / -i → the. Azərbaycanca «Tarixi çox sevirəm», «Nigar itləri sevmir» deyirik, burada heç bir konkret tarix və ya it yoxdur. Təsirlik halı the kimi əzbərləyən öyrənən isə ümumi fikrə də the əlavə edir. Ümumən danışanda artikl işlətməyin.

⚠️(Ümumən tarixdən danışırsınız.) Tural really loves the history.
✅Tural really loves history.
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma the history konkret bir tarix deməkdir, məsələn, bu binanın tarixi.
⚠️(Nigar ümumən itləri sevmir.) Nigar doesn't like the dogs.
✅Nigar doesn't like dogs.
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma the dogs konkret itlər deməkdir, məsələn, qonşunun itləri.

2. Təsnifdə a / an yoxdur. Azərbaycanca «Kamran taksi sürücüsü işləyir», «Delfin məməlidir» deyirik və isimdən əvvəl heç nə gəlmir. İngiliscədə kimisə və ya nəyisə bir növə aid edəndə tək saya bilinən isimdən əvvəl a / an mütləqdir.

❌Kamran works as taxi driver.
✅Kamran works as a taxi driver.
❌A dolphin is mammal.
✅A dolphin is a mammal.

3. «Gündə», «saatda» → in. Azərbaycanca tezliyi və sürəti yerlik halla deyirik: «gündə dörd dəfə», «saatda 90 kilometr». Ona görə ingiliscədə in işlətmək istəyirik. Burada a / an lazımdır.

❌Tural drinks coffee four times in day.
✅Tural drinks coffee four times a day.
❌On this road you can drive 90 kilometres in hour.
✅On this road you can drive 90 kilometres an hour.

4. «Yaşlılar», «evsizlər» → -s. Azərbaycanca sifət isim kimi işlənəndə cəm şəkilçisi alır. İngiliscədə the + sifət artıq qrup deməkdir və -s qəbul etmir.

❌Public transport is free for the elderlies.
✅Public transport is free for the elderly.
❌The volunteers bring hot food to the homelesses.
✅The volunteers bring hot food to the homeless.

5. Bina üçün the yoxdur. Azərbaycanca «xəstəxanaya getdi» həm müalicə, həm də ziyarət ola bilər. Britaniya ingiliscəsində fərq artiklla görünür.

⚠️(Kamran xəstə dostuna baş çəkməyə gedib.) Kamran went to hospital to see his friend.
✅Kamran went to the hospital to see his friend.
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma Britaniya ingiliscəsində went to hospital Kamranın özünün müalicəyə getdiyini düşündürür. Amerika ingiliscəsində hər iki halda the hospital deyilir.

Qarışdırmayın

go to school və go to the school — Bina eynidir, rol fərqlidir.

The kids go to school by bus.
Uşaqlar məktəbə avtobusla gedir.
şagird kimi
Their mum went to the school for a meeting.
Anaları görüş üçün məktəbə getdi.
qonaq kimi → the

the + sifət və sifət + people — The rich bütöv qrup kimi varlılar deməkdir. Müəyyən sayda adamdan danışanda isim işlədin: two rich people, two rich yox.

The rich don't always pay more tax.
Varlılar həmişə daha çox vergi ödəmir.
bütöv qrup
Three rich people bought the island.
Adanı üç varlı adam aldı.
three rich yox

English (dil) və the English (xalq)

She speaks English at work.
O, işdə ingiliscə danışır.
dil: artikl yoxdur
The English love talking about the weather.
İngilislər hava haqqında danışmağı çox sevir.
xalq → the

Adlar və yerlər — the Nile, the USA, the Ritz və Paris, Lake Como, Heathrow: B1-23 dərsinə baxın. Daha incə seçimlər (The tiger is…, mücərrəd isimlərlə artikllər) C2-05 dərsindədir.

Yazılış və tələffüz

  • the samit səsdən əvvəl /ðə/ deyilir (the dogs), sait səsdən əvvəl isə adətən /ði/ (the elderly, the unemployed).
  • /ð/ səsi azərbaycan dilində yoxdur: dilin ucunu üst və alt dişlərin arasına azca çıxarın və səsi cingiltili deyin. the sözünü «ze» və ya «de» kimi deməyin.
  • a zəif /ə/ səsidir, an isə /ən/. Bu /ə/ azərbaycan dilindəki ə səsi deyil: ağız az açılır, dil rahat ortada durur. Artikli hərfə görə yox, səsə görə seçin: an hour, a university A1-06.
  • Tezlik ifadələrində a zəif və vurğusuzdur: twice a week ifadəsində vurğu twice və week sözlərinə düşür, a isə demək olar ki, eşidilmir.
  • the elderly /ði ˈeldəli/: vurğu birinci hecadadır. Azərbaycan dilindəki kimi son hecanı vurğulamayın.

Qızıl qayda

Ümumi məna (cəm və ya sayılmayan isim) → artikl yoxdur. Konkret şey → the. Bir növün nümunəsi → a / an. Öz məqsədi üçün işlənən müəssisələr (school, work, bed, hospital) adətən artiklsizdir; bina isə the alır. Azərbaycancadakı «-da» tezlikdə a / an olur: twice a week.

Tapşırıqlar

A. Quruluş

a, an, the yazın, artikl lazım deyilsə, no article yazın.

  1. honesty is very important to me. (the / no article)
  2. I see my grandmother twice month.
  3. She plays cello in an orchestra.
  4. elderly often feel lonely in big cities.
  5. This is best coffee in town.
  6. Petrol costs €1.80 litre here.
  7. My brother is engineer.

B. Məna

Mənaya uyğun cavabı seçin.

  1. Düzgün cavabı seçin: … of a nurse is not easy.
  2. Düzgün cavabı seçin: I usually have … at seven.
  3. O, məhbusdur. Düzgün cavabı seçin: He's been in … for two years.
  4. Ana nə tələbədir, nə də müəllim. Düzgün cavabı seçin: Mum went to … to speak to my teacher.
  5. Ümumən istənilən musiqini nəzərdə tutursunuz. Düzgün cavabı seçin: … helps me relax.

C. Səhvi tapın

Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.

  1. The life is beautiful.
  2. He plays the football every Saturday.
  3. The poors need more help.
  4. She's going to the bed.
  5. The food at the party was delicious.

D. Mətndə

a, an, the yazın, artikl lazım deyilsə, no article yazın.

A message from Sara
Hi Maria! My new life is great. I go to 18 work by bike now, and I have 19 lunch in the park. My flatmate is 20 nurse, so she works nights three times 21 week. In the evenings I'm learning to play 22 guitar. And 23 food here is amazing — I eat 24 fish almost every day!

E. Sizin növbəniz

İngiliscə yazın.

  1. Həftəniz haqqında tezlik ifadələri ilə (a week, a day, an hour) iki cümlə yazın.
  2. Sevdiyiniz bir şey haqqında bir ümumi cümlə, sonra eyni şey haqqında bir konkret cümlə yazın.

F. Qarışıq təkrar

Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.

  1. A1-06 A, An və The artiklləri azərbaycanca: nə vaxt a, nə vaxt the, nə vaxt artiklsiz
    We've got a dog and a cat. dog is called Rex.
  2. B1-21 Used To, Be Used To, Get Used To: fərqi sadə dillə («-ardım» və «öyrəşmək»)
    I'm not used to (drive) at night.
  3. B1-20 Whose, Where, When azərbaycanca: təyin budaq cümləsi və əvəzliyin buraxılması
    That's the woman son plays for the national team.
Cavablar

A. Quruluş

  1. a
  2. the
  3. The
  4. the
  5. a
  6. an

B. Məna

  1. The life
  2. breakfast
  3. prison
  4. the school
  5. Music

C. Səhvi tapın

  1. Life is beautiful.
  2. He plays football every Saturday.
  3. The poor need more help.
  4. She's going to bed.
  5. ✓ The food at the party was delicious.

D. Mətndə

  1. a
  2. a
  3. the
  4. the

E. Sizin növbəniz

  1. I go to the gym three times a week. I drink about two litres of water a day.
  2. I love music. The music at my cousin's wedding was fantastic.

F. Qarışıq təkrar

  1. The
  2. driving
  3. whose
Android TətbiqiHər Yerdə Öyrənin Google Play