The ilə adlar və yerlər azərbaycanca: the Nile, yoxsa Nile? Ölkə, şəhər və çay adları
The with Names and Places
Bu səhifədə
Məqsəd
Bu dərsdən sonra siz bir adın the aldığını, yoxsa artiklsiz işləndiyini müəyyən edə biləcəksiniz: çaylar, dənizlər, dağlar, ölkələr, şəhərlər, küçələr, otellər, muzeylər, hava limanları, universitetlər və s.
Əsas fikir
Ad onsuz da yeganə bir şeyi göstərir, ona görə adların çoxuna artikl lazım deyil: Paris, Japan, Everest, Oxford Street.
Üzərində adlar yazılmış bir qlobus təsəvvür edin. Bəzi adlar sadə addır: Brazil, Lima, Lake Victoria. Onlar tək dayanır. Başqa adlar isə əslində təsvir və ya qrupdur, onlar the alır: the United States (ştatlar qrupu), the Republic of Ireland (təsvir: hansı respublika?), the Alps (çoxlu dağ). Qlobus boyunca axan və ya uzanan böyük obyektlər, yəni çaylar, dənizlər, okeanlar, səhralar da the alır: the Nile, the Pacific, the Sahara.
Binalar və təşkilatlar da oxşar məntiqlə gedir. İçində of olan ad təsvirdir, ona görə the alır: the University of Leeds. Yer və ya insan adından düzələn ad isə sadə ad kimidir: Leeds University, Heathrow Airport.
Bu qrupları bir-bir ad kimi yox, qəlib kimi öyrənin.
Azərbaycan dili və ingilis dili
Azərbaycan dilində artikl olmadığı üçün bütün adlar eyni görünür: «Kür», «Xəzər dənizi», «Qafqaz dağları», «Sahara», «ABŞ», «Niderland». Heç birində the kimi bir element yoxdur, ona görə ingiliscədə çay, dəniz və ölkə adlarından əvvəl the tez-tez unudulur. Daha bir fərq: biz adətən ümumi sözü də əlavə edirik («Kür çayı», «Xəzər dənizi»), ingiliscədə isə çay adında River sözü çox vaxt düşür, amma the qalır: the Kura, the Thames. Sadə adlarda isə dillərimiz eyni işləyir: «Bakı», «Fransa», «Everest», «Nizami küçəsi» → Baku, France, Everest, Nizami Street, artiklsiz. Bir də yazılışa diqqət edin: azərbaycanca «Xəzər dənizi», «Ceyranbatan gölü» yazırıq, ikinci söz kiçik hərflə; ingiliscədə adın bütün hissələri böyük hərflə yazılır: the Caspian Sea, Lake Geneva, Oxford Street.
| Azərbaycanca | İngiliscə | Fərq |
|---|---|---|
| Kür çayı | the Kura (River) | çay → the; River sözü düşə bilər |
| Xəzər dənizi | the Caspian Sea | dəniz → the |
| Qafqaz dağları | the Caucasus | dağ silsiləsi → the |
| Şahdağ | Shahdag | tək dağ → artiklsiz (hər iki dildə heç nə yoxdur) |
| ABŞ, Birləşmiş Krallıq | the USA, the UK | «birləşmiş» qrup adı → the |
| Niderland, Filippin | the Netherlands, the Philippines | ingiliscədə cəm forma → the |
| Fransa, Asiya, Bakı | France, Asia, Baku | sadə ad → artiklsiz |
| Leeds Universiteti | Leeds University / the University of Leeds | of ilə forma → the |
| Britaniya Muzeyi | the British Museum | muzeylər adətən the alır |
Quruluş
the
| Qrup | Nümunələr |
|---|---|
| çaylar və kanallar | the Thames, the Amazon, the Danube, the Panama Canal |
| dənizlər və okeanlar | the Mediterranean, the Atlantic, the Red Sea |
| dağ silsilələri | the Alps, the Andes, the Himalayas |
| səhralar | the Sahara, the Gobi |
| cəm və ya «birlik» bildirən ölkə adları | the USA, the UK, the Netherlands, the Philippines, the Czech Republic, the United Arab Emirates |
| ada və göl qrupları | the Canary Islands, the Great Lakes |
| otellər, kinoteatrlar, teatrlar | the Ritz, the Odeon, the Globe |
| muzeylər və qalereyalar | the British Museum, the Louvre, the Prado |
| qəzetlər | the Guardian, the New York Times |
| içində of olan adlar | the University of Leeds, the Bank of England, the Tower of London |
Artiklsiz
| Qrup | Nümunələr |
|---|---|
| ölkələrin çoxu və bütün qitələr | France, Brazil, Kenya, Asia, South America |
| şəhərlər və qəsəbələr (nadir istisna: The Hague) | Tokyo, Cairo, Lima |
| küçələr, yollar, meydanlar, parklar | Oxford Street, Fifth Avenue, Times Square, Central Park |
| tək dağlar | Everest, Kilimanjaro, Mount Fuji |
| tək göllər və adalar | Lake Geneva, Lake Victoria, Sicily |
| hava limanları və vağzallar | Heathrow Airport, Victoria Station |
| yer və ya insan adını daşıyan universitetlər | Leeds University, Harvard University |
| yiyəlik 's olan adlar | St Paul's Cathedral, McDonald's |
İstifadə
1Su: çaylar, dənizlər, okeanlar və kanallar the alır
Çaylar, dənizlər, okeanlar və kanallar the alır, hətta river sözü işlənməsə də. Göllər fərqlidir: tək göl artiklsiz işlənir.
2Dağlar və səhralar
Dağ silsilələri və səhralar the alır. Tək dağlar artiklsizdir (the Matterhorn kimi bir neçə istisnanı yadda saxlamaq lazımdır).
3Ölkələr, qitələr və şəhərlər
Ölkələrin çoxu, bütün qitələr və demək olar ki, bütün şəhərlər artiklsiz işlənir. Ad cəmdədirsə və ya içində States, Kingdom, Republic, Emirates kimi «qrup» sözü varsa, the işlədin.
4Küçələr, meydanlar və parklar
Küçələr, yollar, meydanlar və parklar adətən artiklsizdir. Bir neçə ad istisnadır (Britaniyada the High Street).
5Otellər, kinoteatrlar, muzeylər və qəzetlər the alır
Otellər, kinoteatrlar, teatrlar, muzeylər, qalereyalar və qəzetlər adətən the alır. Əsas istisna yiyəlik 's olan adlardır (6-cı bəndə baxın).
6Yer və ya insan adını daşıyan hava limanları, vağzallar və universitetlər
Ad sadəcə yer və ya insan adı + Airport / Station / University olanda artikl işlənmir. Yiyəlik 's olan adlar da artiklsizdir.
7the + of ilə adlar
Adın içində of varsa, bu, təsvirdir, ona görə the alır. Eyni universitetin iki adını müqayisə edin.
Tez-tez edilən səhvlər
Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
1. Çay, dəniz və dağ silsiləsi adlarında the yoxdur. Azərbaycanca «Kür Xəzər dənizinə tökülür», «Qafqaz dağlarında gəzdik» deyirik və adlardan əvvəl heç nə gəlmir. İngiliscədə çay, dəniz və dağ silsiləsi adları the tələb edir.
2. «ABŞ», «Niderland», «BƏƏ» → the yoxdur. Azərbaycancada bu adlar adi ölkə adları kimi işlənir, «Niderland» isə hətta tək sözdür. İngiliscədə cəm və ya «birlik» bildirən ölkə adları the alır.
3. Of ilə adda the unudulur. Azərbaycanca «Qlazqo Universiteti», «Ədliyyə Nazirliyi» deyirik, burada of və ya the kimi heç bir söz yoxdur. Adı ingiliscəyə of ilə çevirəndə the də lazımdır.
4. Muzey və otel adlarında the yoxdur. «Britaniya Muzeyinə getdik», «Hilton otelində qaldıq» deyirik. İngiliscədə muzeylər və otellər adətən the alır.
Qarışdırmayın
Leeds University və the University of Leeds — Yer eynidir, adın forması fərqlidir. Yer adı + University → artiklsiz; University of + yer adı → the.
Tək və qrup — Tək göl, ada və ya dağ artiklsizdir; onların qrupu isə the alır.
Ümumi coğrafi sözlər və adlar — Ümumi sözlər adi artikl qaydalarına tabedir B1-22: I love the sea (hamımızın bildiyi dəniz, ümumən), amma the Mediterranean addır. Adlarla daha incə seçimlər (the Smiths, a Picasso) C2-05 dərsindədir.
Yazılış və tələffüz
- Sait səslə başlayan addan əvvəl the adətən /ði/ deyilir: the Atlantic, the Andes, the Amazon, the Odeon. Samit səsdən əvvəl isə /ðə/: the Nile.
- /ð/ səsi azərbaycan dilində yoxdur: dilin ucu üst və alt dişlərin arasında, səs cingiltili. «ze» və ya «de» deməyin.
- the Thames /temz/: burada th /t/ kimi oxunur, h və a hərfləri də yazıldığı kimi oxunmur. Adı hərf-hərf oxumayın.
- Cümlənin ortasında the kiçik hərflə yazılır (in the Netherlands). Böyük hərfli The yalnız rəsmi olaraq adın bir hissəsi olanda işlənir, məsələn, The Hague; bir çox qəzet də adında The yazır.
- the USA və the UK hərf-hərf deyilir. U hərfinin adı «you» kimi samit səslə başlayır, ona görə burada the /ðə/ olur: /ðə ˌjuː es ˈeɪ/, /ðə ˌjuː ˈkeɪ/. Vurğu son hərfə düşür.
Qızıl qayda
Sadə ad (ölkə, şəhər, küçə, tək dağ və ya göl, hava limanı) → artiklsiz. Cəm və ya qrup adı, içində of olan ad, çay, dəniz, okean, səhra və ya dağ silsiləsi, otellərin, muzeylərin və qəzetlərin çoxu → the. Azərbaycancada bu adlarda heç bir işarə olmadığı üçün çay, dəniz və «birləşmiş» ölkə adlarında the sözünü xüsusilə yoxlayın.
Tapşırıqlar
A. Quruluş
the yazın, artikl lazım deyilsə, no article yazın.
-
___ Danube flows through four capital cities. …
-
My cousin lives in Canada. (the / no article)
-
We swam in ___ Atlantic. …
-
They crossed ___ Sahara on camels. …
-
Have you ever climbed Mount Fuji? (the / no article)
-
We stayed at ___ Plaza Hotel. …
-
Our flight leaves from Gatwick Airport. (the / no article)
-
She works for ___ Bank of England. …
B. Məna
Düzgün variantı seçin.
-
Düzgün cavabı seçin: She studied at ….
-
Düzgün cavabı seçin: She studied at .
-
Düzgün cavabı seçin: We went sailing on ….
-
Düzgün cavabı seçin: They live in ….
C. Səhvi tapın
Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.
-
The Mount Everest is in the Himalayas.
-
We walked along the Oxford Street.
-
I read about it in Guardian.
-
They spent a week in the USA.
-
Thames runs through London.
D. Mətndə
the yazın, artikl lazım deyilsə, no article yazın.
After two days in 18 Rome, we flew to 19 Netherlands. We landed at 20 Schiphol Airport and stayed at 21 Grand Hotel near the centre. The next day we visited 22 Rijksmuseum and took a boat along the canals. Next week we're going to 23 Alps for some hiking!
E. Sizin növbəniz
İngiliscə yazın.
-
Ölkəniz haqqında iki cümlə yazın: biri çay, dəniz və ya dağ silsiləsi ilə (the ilə), o biri şəhər və ya tək dağ ilə (artiklsiz).
-
Etmək istədiyiniz bir səyahət haqqında yazın: bir ölkə, bir muzey və ya otel, bir də hava limanı adı çəkin.
F. Qarışıq təkrar
Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.
-
B1-22 Artikllər azərbaycanca: ümumi və konkret məna, go to school, yoxsa go to the school? I go swimming twice week.
-
B1-19 Gerund azərbaycanca: -ing mübtəda kimi və ön sözlərdən sonra (before leaving, look forward to seeing) It's worth (visit) the old town.
-
B1-20 Whose, Where, When azərbaycanca: təyin budaq cümləsi və əvəzliyin buraxılması Lima is the city I was born.
Cavablar
A. Quruluş
- The
- the
- the
- the
- the
B. Məna
- Leeds University
- the University of Leeds
- Lake Garda
- the Philippines
C. Səhvi tapın
- Mount Everest is in the Himalayas.
- We walked along Oxford Street.
- I read about it in the Guardian.
- ✓ They spent a week in the USA.
- The Thames runs through London.
D. Mətndə
- the
- the
- the
- the
E. Sizin növbəniz
- The Danube flows through my country. Budapest is the capital.
- I'd like to visit Peru, stay at the Hotel Sol in Lima and fly from Madrid Airport.
F. Qarışıq təkrar
- a / per
- visiting
- where
