SlowingoQrammatika
B1 25 / 39

The ilə adlar və yerlər azərbaycanca: the Nile, yoxsa Nile? Ölkə, şəhər və çay adları

The with Names and Places

Bu səhifədə
  1. Məqsəd
  2. Əsas fikir
  3. Azərbaycan dili və ingilis dili
  4. Quruluş
  5. İstifadə
  6. Tez-tez edilən səhvlər
  7. Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
  8. Qarışdırmayın
  9. Yazılış və tələffüz
  10. Qızıl qayda
  11. Tapşırıqlar

Məqsəd

Bu dərsdən sonra siz bir adın the aldığını, yoxsa artiklsiz işləndiyini müəyyən edə biləcəksiniz: çaylar, dənizlər, dağlar, ölkələr, şəhərlər, küçələr, otellər, muzeylər, hava limanları, universitetlər və s.

Əsas fikir

Ad onsuz da yeganə bir şeyi göstərir, ona görə adların çoxuna artikl lazım deyil: Paris, Japan, Everest, Oxford Street.

Üzərində adlar yazılmış bir qlobus təsəvvür edin. Bəzi adlar sadə addır: Brazil, Lima, Lake Victoria. Onlar tək dayanır. Başqa adlar isə əslində təsvir və ya qrupdur, onlar the alır: the United States (ştatlar qrupu), the Republic of Ireland (təsvir: hansı respublika?), the Alps (çoxlu dağ). Qlobus boyunca axan və ya uzanan böyük obyektlər, yəni çaylar, dənizlər, okeanlar, səhralar da the alır: the Nile, the Pacific, the Sahara.

Binalar və təşkilatlar da oxşar məntiqlə gedir. İçində of olan ad təsvirdir, ona görə the alır: the University of Leeds. Yer və ya insan adından düzələn ad isə sadə ad kimidir: Leeds University, Heathrow Airport.

Bu qrupları bir-bir ad kimi yox, qəlib kimi öyrənin.

Azərbaycan dili və ingilis dili

Azərbaycan dilində artikl olmadığı üçün bütün adlar eyni görünür: «Kür», «Xəzər dənizi», «Qafqaz dağları», «Sahara», «ABŞ», «Niderland». Heç birində the kimi bir element yoxdur, ona görə ingiliscədə çay, dəniz və ölkə adlarından əvvəl the tez-tez unudulur. Daha bir fərq: biz adətən ümumi sözü də əlavə edirik («Kür çayı», «Xəzər dənizi»), ingiliscədə isə çay adında River sözü çox vaxt düşür, amma the qalır: the Kura, the Thames. Sadə adlarda isə dillərimiz eyni işləyir: «Bakı», «Fransa», «Everest», «Nizami küçəsi» → Baku, France, Everest, Nizami Street, artiklsiz. Bir də yazılışa diqqət edin: azərbaycanca «Xəzər dənizi», «Ceyranbatan gölü» yazırıq, ikinci söz kiçik hərflə; ingiliscədə adın bütün hissələri böyük hərflə yazılır: the Caspian Sea, Lake Geneva, Oxford Street.

AzərbaycancaİngiliscəFərq
Kür çayıthe Kura (River)çay → the; River sözü düşə bilər
Xəzər dənizithe Caspian Seadəniz → the
Qafqaz dağlarıthe Caucasusdağ silsiləsi → the
ŞahdağShahdagtək dağ → artiklsiz (hər iki dildə heç nə yoxdur)
ABŞ, Birləşmiş Krallıqthe USA, the UK«birləşmiş» qrup adı → the
Niderland, Filippinthe Netherlands, the Philippinesingiliscədə cəm forma → the
Fransa, Asiya, BakıFrance, Asia, Bakusadə ad → artiklsiz
Leeds UniversitetiLeeds University / the University of Leedsof ilə forma → the
Britaniya Muzeyithe British Museummuzeylər adətən the alır

Quruluş

the

QrupNümunələr
çaylar və kanallarthe Thames, the Amazon, the Danube, the Panama Canal
dənizlər və okeanlarthe Mediterranean, the Atlantic, the Red Sea
dağ silsilələrithe Alps, the Andes, the Himalayas
səhralarthe Sahara, the Gobi
cəm və ya «birlik» bildirən ölkə adlarıthe USA, the UK, the Netherlands, the Philippines, the Czech Republic, the United Arab Emirates
ada və göl qruplarıthe Canary Islands, the Great Lakes
otellər, kinoteatrlar, teatrlarthe Ritz, the Odeon, the Globe
muzeylər və qalereyalarthe British Museum, the Louvre, the Prado
qəzetlərthe Guardian, the New York Times
içində of olan adlarthe University of Leeds, the Bank of England, the Tower of London

Artiklsiz

QrupNümunələr
ölkələrin çoxu və bütün qitələrFrance, Brazil, Kenya, Asia, South America
şəhərlər və qəsəbələr (nadir istisna: The Hague)Tokyo, Cairo, Lima
küçələr, yollar, meydanlar, parklarOxford Street, Fifth Avenue, Times Square, Central Park
tək dağlarEverest, Kilimanjaro, Mount Fuji
tək göllər və adalarLake Geneva, Lake Victoria, Sicily
hava limanları və vağzallarHeathrow Airport, Victoria Station
yer və ya insan adını daşıyan universitetlərLeeds University, Harvard University
yiyəlik 's olan adlarSt Paul's Cathedral, McDonald's

İstifadə

1Su: çaylar, dənizlər, okeanlar və kanallar the alır

Çaylar, dənizlər, okeanlar və kanallar the alır, hətta river sözü işlənməsə də. Göllər fərqlidir: tək göl artiklsiz işlənir.

We sailed down the Nile on a small boat.
Kiçik bir qayıqla Nil çayı boyunca üzdük.
çay → the
The Thames runs through the centre of London.
Temza çayı Londonun mərkəzindən keçir.
River sözü yoxdur, amma the var
The Pacific is the largest ocean on Earth.
Sakit okean Yer kürəsinin ən böyük okeanıdır.
okean → the
We spent a week by Lake Como.
Komo gölünün sahilində bir həftə qaldıq.
tək göl: artiklsiz

2Dağlar və səhralar

Dağ silsilələri və səhralar the alır. Tək dağlar artiklsizdir (the Matterhorn kimi bir neçə istisnanı yadda saxlamaq lazımdır).

They spent two weeks skiing in the Alps.
Onlar iki həftə Alp dağlarında xizək sürdülər.
dağ silsiləsi → the
My uncle climbed Kilimanjaro last year.
Əmim keçən il Kilimancaroya qalxdı.
tək dağ: artiklsiz
Have you ever seen Mount Fuji?
Heç Fuji dağını görmüsünüz?
Mount + ad: artiklsiz
The Sahara is bigger than Australia.
Sahara səhrası Avstraliyadan böyükdür.
səhra → the

3Ölkələr, qitələr və şəhərlər

Ölkələrin çoxu, bütün qitələr və demək olar ki, bütün şəhərlər artiklsiz işlənir. Ad cəmdədirsə və ya içində States, Kingdom, Republic, Emirates kimi «qrup» sözü varsa, the işlədin.

She grew up in Mexico and now lives in Toronto.
O, Meksikada böyüyüb, indi isə Torontoda yaşayır.
ölkə və şəhər: artiklsiz
She moved from the Philippines to the UK.
O, Filippindən Birləşmiş Krallığa köçdü.
cəm ad və «birlik» adı → the
Is Amsterdam the capital of the Netherlands?
Amsterdam Niderlandın paytaxtıdırmı?
azərbaycancada «Niderland» tək sözdür, ingiliscədə the Netherlands
Brazil is the biggest country in South America.
Braziliya Cənubi Amerikanın ən böyük ölkəsidir.
ölkə və qitə: artiklsiz

4Küçələr, meydanlar və parklar

Küçələr, yollar, meydanlar və parklar adətən artiklsizdir. Bir neçə ad istisnadır (Britaniyada the High Street).

The shop is on Baker Street, near Regent's Park.
Mağaza Beyker küçəsində, Regent parkının yaxınlığındadır.
küçə və park: artiklsiz
Let's meet in Market Square at six.
Saat altıda Market meydanında görüşək.
meydan: artiklsiz
We went running in Central Park.
Mərkəzi Parkda qaçmağa getdik.
park: artiklsiz

5Otellər, kinoteatrlar, muzeylər və qəzetlər the alır

Otellər, kinoteatrlar, teatrlar, muzeylər, qalereyalar və qəzetlər adətən the alır. Əsas istisna yiyəlik 's olan adlardır (6-cı bəndə baxın).

We're staying at the Grand Hotel.
«Qrand» otelində qalırıq.
otel → the
Have you been to the Louvre?
Luvrda olmusunuz?
muzey → the
There's a great film on at the Odeon tonight.
Bu axşam «Odeon» kinoteatrında əla film göstərilir.
kinoteatr → the
I read an interesting article in the Guardian.
«Qardian» qəzetində maraqlı bir məqalə oxudum.
qəzet adları adətən the alır

6Yer və ya insan adını daşıyan hava limanları, vağzallar və universitetlər

Ad sadəcə yer və ya insan adı + Airport / Station / University olanda artikl işlənmir. Yiyəlik 's olan adlar da artiklsizdir.

Our flight leaves from Gatwick Airport.
Təyyarəmiz Qatvik hava limanından uçur.
hava limanı: artiklsiz
I'll meet you outside Victoria Station.
Səni Viktoriya vağzalının qarşısında gözləyəcəyəm.
vağzal: artiklsiz
My brother studies at Harvard University.
Qardaşım Harvard Universitetində oxuyur.
insan adı + University: artiklsiz
We had lunch near St Paul's Cathedral.
Müqəddəs Pavel kilsəsinin yaxınlığında nahar etdik.
's olan ad: artiklsiz

7the + of ilə adlar

Adın içində of varsa, bu, təsvirdir, ona görə the alır. Eyni universitetin iki adını müqayisə edin.

She works at the University of Leeds.
O, Leeds Universitetində işləyir.
= Leeds University; of → the
The Bank of England sets interest rates in the UK.
Birləşmiş Krallıqda faiz dərəcələrini İngiltərə Bankı müəyyən edir.
of → the
We visited the Tower of London on our first day.
İlk gün London qülləsinə baxmağa getdik.
of → the
The Isle of Wight is just off the south coast of England.
Uayt adası İngiltərənin cənub sahilinin lap yaxınlığındadır.
tək ada, amma of olduğu üçün the

Tez-tez edilən səhvlər

❌She lives in the Spain.
✅She lives in Spain.
Ölkə adlarının çoxu artiklsizdir.
❌We visited Netherlands last year.
✅We visited the Netherlands last year.
Cəm ölkə adı the alır.
❌The Mount Everest is in the Himalayas.
✅Mount Everest is in the Himalayas.
Tək dağ artiklsizdir.
❌We swam in the Lake Geneva.
✅We swam in Lake Geneva.
Tək göl artiklsizdir.
❌Amazon is a very long river.
✅The Amazon is a very long river.
Çaylar the alır.
❌We walked along the Oxford Street.
✅We walked along Oxford Street.
Küçələr artiklsizdir.
❌I flew from the Heathrow.
✅I flew from Heathrow. və ya I flew from Heathrow Airport.
Hava limanları artiklsizdir.
❌She studies at University of Leeds.
✅She studies at the University of Leeds. və ya She studies at Leeds University.
of ilə ad the alır.

Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər

1. Çay, dəniz və dağ silsiləsi adlarında the yoxdur. Azərbaycanca «Kür Xəzər dənizinə tökülür», «Qafqaz dağlarında gəzdik» deyirik və adlardan əvvəl heç nə gəlmir. İngiliscədə çay, dəniz və dağ silsiləsi adları the tələb edir.

❌Kura flows into the Caspian Sea.
✅The Kura flows into the Caspian Sea.
❌Caspian Sea is very warm in August.
✅The Caspian Sea is very warm in August.
❌Leyla and Elvin went hiking in Caucasus Mountains.
✅Leyla and Elvin went hiking in the Caucasus Mountains.

2. «ABŞ», «Niderland», «BƏƏ» → the yoxdur. Azərbaycancada bu adlar adi ölkə adları kimi işlənir, «Niderland» isə hətta tək sözdür. İngiliscədə cəm və ya «birlik» bildirən ölkə adları the alır.

❌Rashad wants to do a master's degree in USA.
✅Rashad wants to do a master's degree in the USA.
❌Aysel's brother works in United Arab Emirates.
✅Aysel's brother works in the United Arab Emirates.

3. Of ilə adda the unudulur. Azərbaycanca «Qlazqo Universiteti», «Ədliyyə Nazirliyi» deyirik, burada of və ya the kimi heç bir söz yoxdur. Adı ingiliscəyə of ilə çevirəndə the də lazımdır.

❌Murad got a place at University of Glasgow.
✅Murad got a place at the University of Glasgow. və ya Murad got a place at Glasgow University.
❌Nigar works for Ministry of Justice.
✅Nigar works for the Ministry of Justice.

4. Muzey və otel adlarında the yoxdur. «Britaniya Muzeyinə getdik», «Hilton otelində qaldıq» deyirik. İngiliscədə muzeylər və otellər adətən the alır.

❌Kamran spent the whole day in British Museum.
✅Kamran spent the whole day in the British Museum.

Qarışdırmayın

Leeds University və the University of Leeds — Yer eynidir, adın forması fərqlidir. Yer adı + University → artiklsiz; University of + yer adı → the.

My sister went to Leeds University.
Bacım Leeds Universitetində oxuyub.
yer adı əvvəldə: artiklsiz
My sister went to the University of Leeds.
Bacım Leeds Universitetində oxuyub.
of ilə forma → the

Tək və qrup — Tək göl, ada və ya dağ artiklsizdir; onların qrupu isə the alır.

We spent the summer in Sicily.
Yayı Siciliyada keçirdik.
tək ada: artiklsiz
We spent the summer in the Canary Islands.
Yayı Kanar adalarında keçirdik.
adalar qrupu → the

Ümumi coğrafi sözlər və adlar — Ümumi sözlər adi artikl qaydalarına tabedir B1-22: I love the sea (hamımızın bildiyi dəniz, ümumən), amma the Mediterranean addır. Adlarla daha incə seçimlər (the Smiths, a Picasso) C2-05 dərsindədir.

I love swimming in the sea.
Dənizdə üzməyi çox sevirəm.
ümumi söz: the sea
I love swimming in the Mediterranean.
Aralıq dənizində üzməyi çox sevirəm.
ad: the Mediterranean

Yazılış və tələffüz

  • Sait səslə başlayan addan əvvəl the adətən /ði/ deyilir: the Atlantic, the Andes, the Amazon, the Odeon. Samit səsdən əvvəl isə /ðə/: the Nile.
  • /ð/ səsi azərbaycan dilində yoxdur: dilin ucu üst və alt dişlərin arasında, səs cingiltili. «ze» və ya «de» deməyin.
  • the Thames /temz/: burada th /t/ kimi oxunur, h və a hərfləri də yazıldığı kimi oxunmur. Adı hərf-hərf oxumayın.
  • Cümlənin ortasında the kiçik hərflə yazılır (in the Netherlands). Böyük hərfli The yalnız rəsmi olaraq adın bir hissəsi olanda işlənir, məsələn, The Hague; bir çox qəzet də adında The yazır.
  • the USA və the UK hərf-hərf deyilir. U hərfinin adı «you» kimi samit səslə başlayır, ona görə burada the /ðə/ olur: /ðə ˌjuː es ˈeɪ/, /ðə ˌjuː ˈkeɪ/. Vurğu son hərfə düşür.

Qızıl qayda

Sadə ad (ölkə, şəhər, küçə, tək dağ və ya göl, hava limanı) → artiklsiz. Cəm və ya qrup adı, içində of olan ad, çay, dəniz, okean, səhra və ya dağ silsiləsi, otellərin, muzeylərin və qəzetlərin çoxu → the. Azərbaycancada bu adlarda heç bir işarə olmadığı üçün çay, dəniz və «birləşmiş» ölkə adlarında the sözünü xüsusilə yoxlayın.

Tapşırıqlar

A. Quruluş

the yazın, artikl lazım deyilsə, no article yazın.

  1. ___ Danube flows through four capital cities. …
  2. My cousin lives in Canada. (the / no article)
  3. We swam in ___ Atlantic. …
  4. They crossed ___ Sahara on camels. …
  5. Have you ever climbed Mount Fuji? (the / no article)
  6. We stayed at ___ Plaza Hotel. …
  7. Our flight leaves from Gatwick Airport. (the / no article)
  8. She works for ___ Bank of England. …

B. Məna

Düzgün variantı seçin.

  1. Düzgün cavabı seçin: She studied at ….
  2. Düzgün cavabı seçin: She studied at .
  3. Düzgün cavabı seçin: We went sailing on ….
  4. Düzgün cavabı seçin: They live in ….

C. Səhvi tapın

Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.

  1. The Mount Everest is in the Himalayas.
  2. We walked along the Oxford Street.
  3. I read about it in Guardian.
  4. They spent a week in the USA.
  5. Thames runs through London.

D. Mətndə

the yazın, artikl lazım deyilsə, no article yazın.

A travel blog
After two days in 18 Rome, we flew to 19 Netherlands. We landed at 20 Schiphol Airport and stayed at 21 Grand Hotel near the centre. The next day we visited 22 Rijksmuseum and took a boat along the canals. Next week we're going to 23 Alps for some hiking!

E. Sizin növbəniz

İngiliscə yazın.

  1. Ölkəniz haqqında iki cümlə yazın: biri çay, dəniz və ya dağ silsiləsi ilə (the ilə), o biri şəhər və ya tək dağ ilə (artiklsiz).
  2. Etmək istədiyiniz bir səyahət haqqında yazın: bir ölkə, bir muzey və ya otel, bir də hava limanı adı çəkin.
Cavablar

A. Quruluş

  1. The
  2. the
  3. the
  4. the
  5. the

B. Məna

  1. Leeds University
  2. the University of Leeds
  3. Lake Garda
  4. the Philippines

C. Səhvi tapın

  1. Mount Everest is in the Himalayas.
  2. We walked along Oxford Street.
  3. I read about it in the Guardian.
  4. ✓ They spent a week in the USA.
  5. The Thames runs through London.

D. Mətndə

  1. the
  2. the
  3. the
  4. the

E. Sizin növbəniz

  1. The Danube flows through my country. Budapest is the capital.
  2. I'd like to visit Peru, stay at the Hotel Sol in Lima and fly from Madrid Airport.

F. Qarışıq təkrar

  1. a / per
  2. visiting
  3. where
Android TətbiqiHər Yerdə Öyrənin Google Play