So və such azərbaycanca: so tired, such a long day, What a view! How kind!
So, Such and Exclamations
Bu səhifədə
Məqsəd
Bu dərsdən sonra siz so və such ilə bir şeyi gücləndirə (so tired, such a long day), nəticəni göstərə (so tired that I fell asleep), miqdarı vurğulaya (so many emails), güclü sifətlərdən əvvəl düzgün sözü seçə (very cold, amma absolutely freezing) və nida cümlələri ilə reaksiya verə biləcəksiniz (What a view! How kind!).
Əsas fikir
Bəzən adi təsvir kifayət etmir. Nə qədər güclü hiss etdiyinizi göstərmək istəyirsiniz: It was cold cümləsi It was so cold! və ya It was such a cold night! olur.
Bir meqafon təsəvvür edin. So və such meqafonu götürüb sözü daha uca edir. Mənaları eynidir, fərq yalnız qrammatikadadır: so sifət və ya zərflə gəlir (so cold), such isə isimli birləşmə ilə (such a cold night). Ucalan söz sonra bir nəticəyə apara bilər: …so cold that the lake froze.
What və how isə qışqırığın özüdür, tam bir nida cümləsidir: What a night! How cold it was! Burada da yanındakı söz həll edir: what isimli birləşmə ilə, how sifət və ya zərflə gəlir.
Ona görə dörd sözün hamısı üçün bir sual verin: əsas sözüm isimdir, yoxsa sifət?
Azərbaycan dili və ingilis dili
Azərbaycan dilində güclənmə və nəticə üçün elə… ki və ya o qədər… ki quruluşu var: «Elə yorğun idim ki, avtobusda yuxuya getdim». Bu, ingiliscədəki so… that quruluşuna çox yaxındır, sadəcə «ki» adətən buraxılmır, that isə çox vaxt buraxılır. Əsas fərq ondadır ki, «elə» həm sifətlə, həm də isimlə gəlir: «elə yorğun», «elə gözəl gün». İngiliscədə isə seçmək lazımdır: sifətlə so, isimlə such. Nidada da vəziyyət oxşardır: «Nə gözəl mənzərədir!» də, «Nə gözəl!» də «nə» ilə deyilir. İngiliscədə isim varsa What (a), yalnız sifət varsa How işlənir. Daha bir məqam: «çox» sözü həm much, həm də many deməkdir, «xəbər», «məsləhət» kimi sözlər isə bizdə sayılır. İngiliscədə news, advice, weather sayılmayan isimlərdir və a qəbul etmir.
| Azərbaycanca | İngiliscə | Fərq |
|---|---|---|
| Elə yorğunam! | I'm so tired! | sifət → so |
| Elə uzun gün idi! | It was such a long day! | isim → such a |
| Elə səs-küylü idi ki, heç nə eşitmirdik. | It was so noisy (that) we couldn't hear anything. | ki → that (buraxıla bilər) |
| O qədər çox iş / adam | so much work / so many people | «çox» → sayılmayan: much, cəm: many |
| Nə gözəl mənzərədir! | What a beautiful view! | tək saya bilinən isim → What a |
| Nə yaxşı xəbərdir! | What good news! | sayılmayan isim → What, a yox |
| Nə gözəl! / Necə də gözəldir! | How beautiful! | yalnız sifət → How |
| Bayırda şaxtadır! | It's absolutely freezing outside! | güclü sifət → absolutely / really, very yox |
Quruluş
So və such
| Söz | Quruluş | Nümunə |
|---|---|---|
| so | so + sifət | The film was so boring. |
| so | so + zərf | She speaks so fast. |
| such | such + a / an + (sifət) + tək isim | It was such a boring film. |
| such | such + (sifət) + cəm / sayılmayan isim | They're such nice people. It was such good weather. |
So / such… (that): nəticə
| Quruluş | Nümunə |
|---|---|
| so + sifət / zərf + (that) + budaq cümlə | I was so tired (that) I fell asleep on the bus. |
| such + isimli birləşmə + (that) + budaq cümlə | It was such a long queue (that) we left. |
That çox vaxt, xüsusən danışıqda, buraxılır.
So much / many / little / few + isim
| Söz | İsim növü | Nümunə |
|---|---|---|
| so much | sayılmayan | so much traffic |
| so many | cəm, sayılan | so many emails |
| so little | sayılmayan | so little time |
| so few | cəm, sayılan | so few people |
Nida cümlələri
| Quruluş | Nümunə |
|---|---|
| What a / an + (sifət) + tək isim! | What a view! What an amazing idea! |
| What + (sifət) + cəm / sayılmayan isim! | What lovely flowers! What awful weather! |
| How + sifət / zərf! | How kind! How strange! |
| How + sifət / zərf + mübtəda + feil! | How beautiful this place is! How fast she runs! |
Nida cümləsində mübtəda feildən əvvəl gəlir (How tall you are!); sualdakı kimi feildən sonra yox.
İstifadə
1Vurğu üçün so + sifət / zərf
Sifəti və ya zərfi gücləndirmək üçün, xüsusən danışıqda, so işlədin. O, çox vaxt hiss bildirir.
2Vurğu üçün such + isimli birləşmə
İsim olanda such işlədin. Tək saya bilinən isimlərlə a / an saxlayın (such a, heç vaxt a such); cəm və sayılmayan isimlərlə a / an işlənmir.
3So / such… (that): nəticəni göstərmək
Güclü dərəcənin nəticəsində nə baş verdiyini demək üçün budaq cümlə əlavə edin. That istəyə bağlıdır.
4So much / many / little / few + isim
Böyük və ya kiçik miqdarı vurğulamaq üçün bunları işlədin. Much / little sayılmayan isimlərlə, many / few cəm sayılan isimlərlə gəlir.
5What a / an…!: tək isimlə nida
Bir şeyə reaksiya vermək üçün What a / an + (sifət) + tək saya bilinən isim işlədin. Azərbaycanca burada «Nə…!» deyirik.
6What…!: cəm və ya sayılmayan isimlə nida
Cəm və sayılmayan isimlərlə a / an olmadan What işlədin.
7How…!: sifət və ya zərflə nida
How + sifət və ya zərf işlədin. Ondan sonra adi nəqli cümlə sırası ilə mübtəda və feil əlavə edə bilərsiniz. Azərbaycanca burada həm «Nə…!», həm də «Necə də…!» deyirik.
8Very cold, absolutely freezing: adi və güclü sifətlər
Sifətlərin çoxu az və ya çox ola bilən keyfiyyəti bildirir: a bit cold, very cold. Güclü sifətlər isə artıq «çox» + sifət deməkdir: freezing (çox soyuq), boiling (çox isti), exhausted (çox yorğun), starving (çox ac), huge, tiny, amazing, terrible, delicious. Bunlarla very yox, absolutely və ya really işlədin. Really və so hər iki növlə işlənir. Absolutely güclü sifətlərlə (və sure, right kimi sözlərlə) gəlir, adətən cold və ya tired kimi adi sifətlərlə yox.
Tez-tez edilən səhvlər
Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
1. «Elə» → həmişə so. Azərbaycanca «elə yaxşı aşpazdır», «elə çətin idi» deyirik: eyni söz həm isimlə, həm də sifətlə gəlir. İngiliscədə isim varsa such (a), yalnız sifət varsa so lazımdır.
2. «Nə gözəl!» → What beautiful! Azərbaycanca nidada həm isimlə, həm də tək sifətlə «nə» deyirik: «Nə gözəl evdir!», «Nə gözəl!». İngiliscədə isim yoxdursa, How işlənir.
3. «Bir xəbər», «bir məsləhət» → a news, an advice. Azərbaycanca «bir xəbər», «bir məsləhət» deyə bilirik. İngiliscədə news və advice sayılmayan isimlərdir, onlarla a / an işlənmir.
4. «O qədər çox» → so much hər yerdə. Azərbaycanca «çox dost», «çox iş» deyirik, söz dəyişmir. İngiliscədə cəm isimlə so many, sayılmayan isimlə so much lazımdır.
5. «Çox dadlı» → very delicious. «Çox» sözünü avtomatik very kimi tərcümə edirik. Delicious, exhausted kimi güclü sifətlər onsuz da «çox» mənasını daşıyır.
Qarışdırmayın
so və such — Məna eynidir, yanındakı söz fərqlidir: so + sifət; such + isim.
so / such və too — So sözü sadəcə sözü gücləndirir və istənilən nəticəyə apara bilər; too isə «qəbul olunandan çox» deməkdir, yəni problem var A2-08. Azərbaycancada ikisi də çox vaxt «çox» və ya «elə» ilə deyilir.
so… that (nəticə) və so that (məqsəd) — So… that nəticə bildirir. Yan-yana gələn so that isə məqsəd bildirir: B1-27 dərsinə baxın.
Nida və sual — Sözlər eynidir, söz sırası və intonasiya fərqlidir.
Vurğunun başqa yolları (vurğulu do, söz sırasını dəyişmək, the very) üçün C1-06 dərsinə baxın.
Yazılış və tələffüz
- so və such vurğu üçün işlənəndə vurğulu deyilir; danışıqda so çox vaxt uzadılır: It was sooo good! Amma yazıda yalnız so yazın.
- so /səʊ/ (UK), /soʊ/ (US) diftonqdur: sait sona doğru u səsinə sürüşür. Onu qısa azərbaycan «o» səsi kimi deməyin.
- such /sʌtʃ/: buradakı /ʌ/ qısa, ağız yarıaçıq saitdir, «a» ilə «ə» arasında. such a bitişik deyilir: /ˈsʌtʃ ə/.
- Nida cümləsində əsas sözü vurğulayın və səsi sonda aşağı salın: What a beautiful view! (beautiful və view vurğulu, enən ton). Sual kimi səsi yuxarı qaldırmayın.
- What…! və How…! nidalarının sonunda nida işarəsi (!) qoyun.
Qızıl qayda
Soruşun: isim, yoxsa sifət? So / How + sifət və ya zərf; such / What + isimli birləşmə (a / an yalnız bir sayılan şey üçün). Nəticəni göstərmək üçün that ilə budaq cümlə əlavə edin. Güclü sifətdən (freezing, amazing) əvvəl very yox, absolutely, really və ya so işlədin. Azərbaycancadakı «elə» və «nə» hər iki yerdə işlənir, ingiliscədə isə seçmək lazımdır.
Tapşırıqlar
A. Quruluş
Mötərizədəki sözlərdən birini seçin.
-
It was ___ a long day. …
-
The children were ___ excited that they couldn't sleep. …
-
There were ___ many people at the party. …
-
Hurry up — we've got so ___ time! …
-
___ a lovely surprise! …
-
___ kind of you! …
-
___ beautiful flowers! …
B. Məna
Tapşırığa uyğun cavab verin.
-
Düzgün cavabı seçin: She's … a talented singer.
-
Düzgün cavabı seçin: The weather was … bad that the flight was cancelled.
-
So… that ilə birləşdirin: The film was very good. I watched it twice.
-
Such… that ilə birləşdirin: It was a very expensive car. We couldn't buy it.
-
How ilə nida cümləsi qurun: The view is very beautiful.
-
Düzgün cavabı seçin: It was … freezing last night.
C. Səhvi tapın
Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.
-
She has such a good taste in music.
-
What a terrible weather!
-
How a nice house you have!
-
There's so much noise outside.
-
It was so a funny film.
D. Mətndə
Söz qutusu: so, such, what, how
Ana: 19 a beautiful flat!
Tom: Thanks! But there are 20 many stairs — I'm always tired.
Ana: And 21 a view! You can see the whole city.
Tom: I know. It's 22 lovely in the evening that I sit on the balcony every night.
Ana: 23 lucky you are!
E. Sizin növbəniz
İngiliscə yazın.
-
Başınıza gələn bir hadisə haqqında bir cümləni so… that, bir cümləni isə such… that ilə yazın.
-
Üç şeyə nida cümləsi ilə reaksiya verin: dostunuzun xəbərinə, havaya və yeməyə.
F. Qarışıq təkrar
Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.
-
A2-08 As … as, too və enough azərbaycanca: «qədər», «həddindən artıq», «kifayət qədər» This coffee is ___ hot to drink. …
-
A2-08 As … as, too və enough azərbaycanca: «qədər», «həddindən artıq», «kifayət qədər» He isn't old to drive.
-
B1-24 Müqayisə dərəcəsi azərbaycanca: much better, more and more, the more… the better The more you practise, better you get.
Cavablar
A. Quruluş
- such
- so
- so
- little
- What
- How
- What
B. Məna
- such
- so
- The film was so good that I watched it twice. / The film was so good I watched it twice.
- It was such an expensive car that we couldn't buy it. / It was such an expensive car we couldn't buy it.
- How beautiful the view is! / How beautiful!
- absolutely
C. Səhvi tapın
- She has such good taste in music.
- What terrible weather!
- What a nice house you have! / How nice your house is!
- ✓ There's so much noise outside.
- It was such a funny film. / The film was so funny.
D. Mətndə
- What
- so
- what / such
- so
- How
E. Sizin növbəniz
- I was so hungry that I ate two pizzas. It was such a hot day that we stayed inside.
- What great news! What awful weather! How delicious this soup is!
F. Qarışıq təkrar
- too
- enough
- the
