Myself, Yourself və Each Other azərbaycanca: «özüm», «təkbaşına» və «bir-biri»
Myself, Yourself and Each Other
Bu səhifədə
Məqsəd
Bu dərsdən sonra siz mübtəda ilə tamamlıq eyni insan olanda myself, yourself, himself… sözlərini işlədə, «tək / kömək olmadan» mənasında by myself və ya on my own deyə, qayıdış əvəzliyi lazım olmayan feillərlə onu işlətməyə və themselves ilə each other arasında düzgün seçim edə biləcəksiniz.
Əsas fikir
Adətən hərəkət bir insandan başqa insana gedir: I cut the bread. She called him. Amma bəzən hərəkət geri, həmin insanın özünə qayıdır: I cut myself. Hərəkəti edən insanla hərəkətin yönəldiyi insan eynidir.
Güzgünü təsəvvür edin. Qayıdış əvəzliyi (reflexive pronoun), yəni myself, herself, themselves, mübtədanın güzgüdəki əksidir. Hərəkət mübtədadan çıxır, güzgüyə dəyir və düz geri qayıdır.
İndi iki insanı təsəvvür edin, hər biri öz güzgüsünün qarşısındadır. They looked at themselves: hər biri öz əksinə baxdı. Güzgüləri götürün: iki insan üz-üzə dayanır. They looked at each other: hərəkət birindən o birinə keçir və geri qayıdır. İnsanlar eynidir, şəkil isə tamam fərqli.
Azərbaycan dili və ingilis dili
Azərbaycan dilində də qayıdış əvəzliyi var: öz + şəxs şəkilçisi: özüm, özün, özü, özümüz, özünüz, özləri. Onlar hal şəkilçisi də qəbul edir: «özümü», «özünə», «özlərini». Çox yerdə iki dil eyni işləyir: «Özümü təqdim edim» = Let me introduce myself, «güzgüdə özünə baxdı» = looked at herself. Amma üç vacib fərq var. Birincisi: hiss etmək feili azərbaycancada «özümü» ilə gəlir («Özümü yaxşı hiss etmirəm»), ingiliscədə isə feel qayıdış əvəzliyi almır: I don't feel well. İkincisi: əylənmək feilində «öz» yoxdur, amma ingiliscə enjoy tamamlıqsız işlənmir: enjoy yourself və ya enjoy the party. Üçüncüsü: azərbaycancada «özü» kişiyə də, qadına da, əşyaya da deyilir, ingiliscədə isə himself, herself, itself seçmək lazımdır. Bundan başqa, azərbaycancada bir çox hərəkət qayıdış şəkilçisi ilə deyilir («yuyundu», «geyindi», «darandı»), ingiliscədə isə adətən sadəcə feil işlənir: washed, got dressed. «Bir-biri» isə ingiliscə each other sözünə tam uyğundur.
| Azərbaycanca | Mənası | İngiliscə |
|---|---|---|
| O, güzgüdə özünə baxdı. | hərəkət özünə qayıdır | She looked at herself in the mirror. |
| İcazə verin, özümü təqdim edim. | quruluş eynidir | Let me introduce myself. |
| Özümü yaxşı hiss etmirəm. | hiss etmək + özümü | I don't feel well. (myself yoxdur) |
| Qonaqlıqda yaxşı əyləndiniz? | əylənmək: «öz» yoxdur | Did you enjoy yourselves at the party? |
| On dəqiqəyə yuyundu və geyindi. | qayıdış şəkilçisi | He washed and got dressed. |
| Mən tək yaşayıram. | tək, kömək olmadan | I live by myself. / I live on my own. |
| O, saytı təkbaşına düzəltdi. | kömək olmadan | She built the website on her own. |
| Ben və Lyusi bir-birini sevir. | iki tərəfli hərəkət | Ben and Lucy love each other. |
| O, əsəbiləşəndə öz-özünə danışır. | özü ilə danışmaq | He talks to himself when he's nervous. |
Qısası: «özümü hiss edirəm» desəniz də, ingiliscədə feel tək işlənir; «əyləndik» desəniz də, ingiliscədə enjoyed ourselves. «Özü» deyəndə isə kişidir, qadındır, yoxsa əşyadır, buna baxın.
Quruluş
Qayıdış əvəzlikləri
| Mübtəda | Qayıdış əvəzliyi |
|---|---|
| I | myself |
| you (bir nəfər) | yourself |
| he | himself |
| she | herself |
| it | itself |
| we | ourselves |
| you (bir neçə nəfər) | yourselves |
| they | themselves |
Tək: -self. Cəm: -selves. Diqqət: himself və themselves (him, them sözlərindən), hisself və theirselves yox.
Qəliblər
| Qəlib | Nümunə |
|---|---|
| feil + qayıdış əvəzliyi | I hurt myself. |
| feil + qayıdış əvəzliyi + isim | We're teaching ourselves photography. |
| ön söz + qayıdış əvəzliyi (eyni insan) | He talks to himself. |
| by + qayıdış əvəzliyi = tək / kömək olmadan | I live by myself. |
| on + my / your / his… + own = eyni məna | I live on my own. |
| each other / one another (iki tərəfli hərəkət) | They help each other. |
İstifadə
1Mübtəda ilə tamamlıq eyni insandır
Hərəkəti edən insan hərəkətin yönəldiyi insanla eyni olanda qayıdış əvəzliyi işlədin. Bu, feillərdən sonra və to, at, with, for kimi ön sözlərdən sonra işləyir. (Yer bildirən ön sözlərdən sonra isə adətən adi tamamlıq əvəzliyi işlədirik: She put the bag next to her.)
2Qayıdış əvəzliyi ilə işlənən gündəlik feillər
Bəzi gündəlik ifadələrdə qayıdış əvəzliyi işlənir: enjoy yourself (yaxşı vaxt keçirmək, əylənmək), help yourself (istədiyini götürmək), hurt yourself, introduce yourself, behave yourself.
3By myself / on my own = tək və ya kömək olmadan
By + qayıdış əvəzliyi «tək» və ya «heç kimin köməyi olmadan» deməkdir. On + my, your, his, her, our, their + own tam eyni mənadadır. Diqqət: by myself, amma on my own (on myself və ya by my own yox).
4İngiliscədə qayıdış əvəzliyi almayan feillər
Bədən və hisslərlə bağlı bir çox feil ingiliscədə qayıdış əvəzliyi almır: relax, feel, meet, concentrate, wake up, get up, sit down. Wash, shave və dress də adətən onsuz işlənir; bu üç feillə qayıdış əvəzliyini əsasən hərəkətin çətin və ya qeyri-adi olduğunu göstərmək üçün əlavə edin.
5Each other / one another və themselves
Each other (və bir az daha rəsmi olan one another) iki tərəfli hərəkəti bildirir: A bunu B-yə edir, B də A-ya. Themselves / ourselves isə hər kəsin bunu özünə etməsi deməkdir. Azərbaycancada da bu fərq var: «bir-biri» və «özləri».
Tez-tez edilən səhvlər
Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
1. «Özünü … hiss etmək» → feel yourself. Azərbaycancada «hiss etmək» feili «özünü» ilə gəlir: «Özünü necə hiss edirsən?», «Özünü evdəki kimi hiss et». İngiliscədə feel qayıdış əvəzliyi almır: ondan sonra birbaşa sifət və ya like gəlir. «Evdəki kimi» üçün isə sabit ifadə var: Make yourself at home.
2. «Əyləndik» → enjoyed. Azərbaycancada «əylənmək» feili tamamlıqsız işlənir: «Uşaqlar zooparkda çox əyləndilər». İngiliscədə enjoy tək işlənmir: ondan sonra ya qayıdış əvəzliyi (enjoy yourself), ya da əşya (enjoy the concert) gəlməlidir.
3. «Özü» → himself, yoxsa herself? Azərbaycancada «özü», «özünə» sözləri kişiyə də, qadına da, əşyaya da deyilir. İngiliscədə qayıdış əvəzliyi mübtədaya uyğun olmalıdır: kişi → himself, qadın → herself, əşya → itself. Belə sürüşmə cümlənin quruluşunu pozmur, amma başqa cinsdən insan haqqında danışırmış kimi səslənir.
4. «Öz gücünə», «öz başına» → by her own. Azərbaycancada «öz» sözü «öz gücünə», «öz başına» ifadələrində yiyəlik kimi işlənir. Ona görə by ilə own birləşdirilir. İngiliscədə iki ayrı qəlib var: by herself və ya on her own.
Qarışdırmayın
themselves və each other — Şəkil fərqlidir: güzgü (hər kəs özünə) və üz-üzə dayanan iki insan (hər biri o birinə). Azərbaycancada: «özlərini» və «bir-birini».
him və himself — Əvəzliyin seçimi hərəkətin kimə getdiyini dəyişir.
qayıdış əvəzliyi (tamamlıq) və vurğu üçün myself — Bu dərsdə qayıdış əvəzliyi feilin tamamlığıdır. Myself vurğu üçün də işlənə bilər (I made this cake myself, «Bu tortu özüm bişirmişəm»). Bu istifadə C1-06 dərsində öyrədilir.
Yazılış və tələffüz
- Vurğu -self / -selves hissəsinə düşür: my-SELF, your-SELVES, them-SELVES. Burada azərbaycan dilindəki son hecanı vurğulamaq vərdişi sizə kömək edir.
- Cəmdə -self → -selves, eynilə shelf → shelves və wolf → wolves kimi A1-05.
- yourself (bir nəfər) və yourselves (bir neçə nəfər): sondakı /selvz/ səsinə qulaq asın. /v/ və /z/ cingiltilidir: azərbaycan dilindəki kimi söz sonunda karlaşdırıb «selfs» deməyin.
- themselves /ðəmˈselvz/ cingiltili /ð/ ilə başlayır: dilin ucunu dişlərin arasına qoyun və səsi titrədin. /d/ və ya /z/ deməyin.
- each other demək olar ki, bir söz kimi deyilir: /iːtʃ ˈʌðə/ (UK), /iːtʃ ˈʌðər/ (US). Vurğu other sözünün birinci hecasına düşür.
Qızıl qayda
Hərəkət həmin insanın özünə qayıdır → -self / -selves. Tək və ya kömək olmadan → by myself və ya on my own. İnsanlar arasında iki tərəfli hərəkət → each other. relax, feel, meet və concentrate kimi feillər adətən qayıdış əvəzliyi almır. Azərbaycanca «özümü hiss edirəm» desəniz də, ingiliscədə I feel…
Tapşırıqlar
A. Quruluş
Düzgün sözü yazın. Mötərizədəki ipucuna baxın.
-
Be careful with that knife — don't cut . (you, one person)
-
She looked at in the mirror.
-
We really enjoyed on holiday.holiday (UK), vacation (US)
-
My grandfather lives by .
-
The heating switches on at 6 am.
-
Cəm formasını yazın: yourself
B. Məna
Cümləyə uyğun variantı seçin.
-
Düzgün cavabı seçin: Anna and Leo text … every night.
-
Düzgün cavabı seçin: I need to … after work.
-
Düzgün cavabı seçin: Children, please help … to cake.
-
each other ilə yenidən yazın: Mia helps Jack, and Jack helps Mia.
-
Düzgün cavabı seçin: I don't like walking home … at night.
C. Səhvi tapın
Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.
-
They built the house by theirselves.
-
I looked at me in the mirror.
-
I feel myself very happy today.
-
He taught himself the guitar.
D. Mətndə
Hər yerə -self / -selves ilə bitən bir söz və ya each other yazın.
Teacher: Good morning, everyone! First, let's introduce 16. I'm Mr Park.
Students: Good morning!
Teacher: Please work in pairs and ask 17 three questions.
Lena: Hi, I'm Lena. Do you live with your family?
Omar: No, I live by 18. My family is in Cairo.
Lena: Wow! Do you cook for 19?
Omar: Yes, but I often burn 20!
E. Sizin növbəniz
Özünüz və tanıdığınız insanlar haqqında ingiliscə yazın.
-
Təkbaşına, kömək olmadan etdiyiniz bir iş haqqında yazın.
-
Bir-biri üçün nəsə edən tanıdığınız iki insan haqqında yazın.
F. Qarışıq təkrar
Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.
-
A1-09 Me, Him, Her, Us, Them azərbaycanca: ingiliscə «məni, onu, bizə» necə deyilir Can you help ? (I)
-
A2-13 Mine, Yours, Whose azərbaycanca: «mənimki», «səninki» və «kimin?» ingiliscə This isn't my bag. is red.
-
A2-12 Another, Other, The Other, Others azərbaycanca: «başqa», «daha bir» və «o biri» fərqi Some students walked home. took the bus.
Cavablar
A. Quruluş
- yourself
- herself
- ourselves
- himself
- itself
- yourselves
B. Məna
- each other
- relax
- yourselves
- Mia and Jack help each other. / Jack and Mia help each other.
- on my own
C. Səhvi tapın
- They built the house by themselves.
- I looked at myself in the mirror.
- I feel very happy today.
- ✓ He taught himself the guitar.
D. Mətndə
- ourselves
- each other / one another
- myself
- yourself
- myself
E. Sizin növbəniz
- Last year I painted my bedroom by myself.
- My sister and I help each other with homework.
F. Qarışıq təkrar
- me
- Mine
- Others / The others / Other students / The other students
