SlowingoQrammatika
A2 15 / 38

Myself, Yourself və Each Other azərbaycanca: «özüm», «təkbaşına» və «bir-biri»

Myself, Yourself and Each Other

Bu səhifədə
  1. Məqsəd
  2. Əsas fikir
  3. Azərbaycan dili və ingilis dili
  4. Quruluş
  5. İstifadə
  6. Tez-tez edilən səhvlər
  7. Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
  8. Qarışdırmayın
  9. Yazılış və tələffüz
  10. Qızıl qayda
  11. Tapşırıqlar

Məqsəd

Bu dərsdən sonra siz mübtəda ilə tamamlıq eyni insan olanda myself, yourself, himself… sözlərini işlədə, «tək / kömək olmadan» mənasında by myself və ya on my own deyə, qayıdış əvəzliyi lazım olmayan feillərlə onu işlətməyə və themselves ilə each other arasında düzgün seçim edə biləcəksiniz.

Əsas fikir

Adətən hərəkət bir insandan başqa insana gedir: I cut the bread. She called him. Amma bəzən hərəkət geri, həmin insanın özünə qayıdır: I cut myself. Hərəkəti edən insanla hərəkətin yönəldiyi insan eynidir.

Güzgünü təsəvvür edin. Qayıdış əvəzliyi (reflexive pronoun), yəni myself, herself, themselves, mübtədanın güzgüdəki əksidir. Hərəkət mübtədadan çıxır, güzgüyə dəyir və düz geri qayıdır.

İndi iki insanı təsəvvür edin, hər biri öz güzgüsünün qarşısındadır. They looked at themselves: hər biri öz əksinə baxdı. Güzgüləri götürün: iki insan üz-üzə dayanır. They looked at each other: hərəkət birindən o birinə keçir və geri qayıdır. İnsanlar eynidir, şəkil isə tamam fərqli.

Azərbaycan dili və ingilis dili

Azərbaycan dilində də qayıdış əvəzliyi var: öz + şəxs şəkilçisi: özüm, özün, özü, özümüz, özünüz, özləri. Onlar hal şəkilçisi də qəbul edir: «özümü», «özünə», «özlərini». Çox yerdə iki dil eyni işləyir: «Özümü təqdim edim» = Let me introduce myself, «güzgüdə özünə baxdı» = looked at herself. Amma üç vacib fərq var. Birincisi: hiss etmək feili azərbaycancada «özümü» ilə gəlir («Özümü yaxşı hiss etmirəm»), ingiliscədə isə feel qayıdış əvəzliyi almır: I don't feel well. İkincisi: əylənmək feilində «öz» yoxdur, amma ingiliscə enjoy tamamlıqsız işlənmir: enjoy yourself və ya enjoy the party. Üçüncüsü: azərbaycancada «özü» kişiyə də, qadına da, əşyaya da deyilir, ingiliscədə isə himself, herself, itself seçmək lazımdır. Bundan başqa, azərbaycancada bir çox hərəkət qayıdış şəkilçisi ilə deyilir («yuyundu», «geyindi», «darandı»), ingiliscədə isə adətən sadəcə feil işlənir: washed, got dressed. «Bir-biri» isə ingiliscə each other sözünə tam uyğundur.

AzərbaycancaMənasıİngiliscə
O, güzgüdə özünə baxdı.hərəkət özünə qayıdırShe looked at herself in the mirror.
İcazə verin, özümü təqdim edim.quruluş eynidirLet me introduce myself.
Özümü yaxşı hiss etmirəm.hiss etmək + özümüI don't feel well. (myself yoxdur)
Qonaqlıqda yaxşı əyləndiniz?əylənmək: «öz» yoxdurDid you enjoy yourselves at the party?
On dəqiqəyə yuyundu və geyindi.qayıdış şəkilçisiHe washed and got dressed.
Mən tək yaşayıram.tək, kömək olmadanI live by myself. / I live on my own.
O, saytı təkbaşına düzəltdi.kömək olmadanShe built the website on her own.
Ben və Lyusi bir-birini sevir.iki tərəfli hərəkətBen and Lucy love each other.
O, əsəbiləşəndə öz-özünə danışır.özü ilə danışmaqHe talks to himself when he's nervous.

Qısası: «özümü hiss edirəm» desəniz də, ingiliscədə feel tək işlənir; «əyləndik» desəniz də, ingiliscədə enjoyed ourselves. «Özü» deyəndə isə kişidir, qadındır, yoxsa əşyadır, buna baxın.

Quruluş

Qayıdış əvəzlikləri

MübtədaQayıdış əvəzliyi
Imyself
you (bir nəfər)yourself
hehimself
sheherself
ititself
weourselves
you (bir neçə nəfər)yourselves
theythemselves

Tək: -self. Cəm: -selves. Diqqət: himself və themselves (him, them sözlərindən), hisself və theirselves yox.

Qəliblər

QəlibNümunə
feil + qayıdış əvəzliyiI hurt myself.
feil + qayıdış əvəzliyi + isimWe're teaching ourselves photography.
ön söz + qayıdış əvəzliyi (eyni insan)He talks to himself.
by + qayıdış əvəzliyi = tək / kömək olmadanI live by myself.
on + my / your / his… + own = eyni mənaI live on my own.
each other / one another (iki tərəfli hərəkət)They help each other.

İstifadə

1Mübtəda ilə tamamlıq eyni insandır

Hərəkəti edən insan hərəkətin yönəldiyi insanla eyni olanda qayıdış əvəzliyi işlədin. Bu, feillərdən sonra və to, at, with, for kimi ön sözlərdən sonra işləyir. (Yer bildirən ön sözlərdən sonra isə adətən adi tamamlıq əvəzliyi işlədirik: She put the bag next to her.)

I cut myself while I was cooking.
Yemək bişirəndə əlimi kəsdim.
azərbaycancada çox vaxt bədən hissəsini deyirik; ingiliscədə myself
She looked at herself in the mirror.
O, güzgüdə özünə baxdı.
özünə → herself; «o» qadındır
Be careful! You'll burn yourself.
Diqqətli ol! Əlini yandırarsan.
xəbərdarlıq: «yandırarsan» → you'll burn yourself
The machine turns itself off after ten minutes.
Aparat on dəqiqədən sonra özü sönür.
özü (əşya) → itself
We're teaching ourselves photography.
Fotoqrafiyanı özümüz öyrənirik.
özümüz → ourselves
He talks to himself when he's nervous.
O, əsəbiləşəndə öz-özünə danışır.
öz-özünə → to himself; «o» kişidir

2Qayıdış əvəzliyi ilə işlənən gündəlik feillər

Bəzi gündəlik ifadələrdə qayıdış əvəzliyi işlənir: enjoy yourself (yaxşı vaxt keçirmək, əylənmək), help yourself (istədiyini götürmək), hurt yourself, introduce yourself, behave yourself.

Did you enjoy yourselves at the party?
Qonaqlıqda yaxşı əyləndiniz?
azərbaycancada «öz» yoxdur; ingiliscədə enjoy + yourselves (bir neçə nəfər)
Please help yourself to coffee.
Buyurun, qəhvə götürün.
sabit ifadə: help yourself
He fell off his bike, but he didn't hurt himself.
O, velosipeddən yıxıldı, amma xəsarət almadı.
hurt himself = xəsarət almaq
Let me introduce myself. I'm Ana, the new manager.
İcazə verin, özümü təqdim edim. Mən Anayam, yeni menecer.
burada iki dil eynidir: özümü → myself
Behave yourselves, kids!
Uşaqlar, özünüzü yaxşı aparın!
özünüzü → yourselves

3By myself / on my own = tək və ya kömək olmadan

By + qayıdış əvəzliyi «tək» və ya «heç kimin köməyi olmadan» deməkdir. On + my, your, his, her, our, their + own tam eyni mənadadır. Diqqət: by myself, amma on my own (on myself və ya by my own yox).

I live by myself.
Mən tək yaşayıram.
tək → by myself
Did you paint the room by yourself?
Otağı təkbaşına rənglədin?
təkbaşına = kömək olmadan
My son can get dressed by himself now.
Oğlum artıq özü geyinə bilir.
«geyinmək» qayıdış feilidir; ingiliscədə get dressed
She travelled around Asia by herself.
O, Asiyanı təkbaşına gəzdi.
travelled (UK), traveled (US); «o» qadındır → herself
I live on my own.
Mən tək yaşayıram.
= I live by myself
She built the website on her own.
O, saytı təkbaşına düzəltdi.
on her own = kömək olmadan
Can the kids walk to school on their own?
Uşaqlar məktəbə tək gedə bilirlər?
on their own = böyük olmadan

4İngiliscədə qayıdış əvəzliyi almayan feillər

Bədən və hisslərlə bağlı bir çox feil ingiliscədə qayıdış əvəzliyi almır: relax, feel, meet, concentrate, wake up, get up, sit down. Wash, shave və dress də adətən onsuz işlənir; bu üç feillə qayıdış əvəzliyini əsasən hərəkətin çətin və ya qeyri-adi olduğunu göstərmək üçün əlavə edin.

I want to relax this weekend.
Bu həftə sonu dincəlmək istəyirəm.
azərbaycancada da «özümü» yoxdur; relax myself yox
I don't feel well.
Özümü yaxşı hiss etmirəm.
azərbaycancada «özümü» var, ingiliscədə feel myself yox
We met at university.
Biz universitetdə tanış olduq.
met ourselves yox
He washed, shaved and got dressed in ten minutes.
O, on dəqiqəyə yuyundu, üzünü qırxdı və geyindi.
azərbaycancada qayıdış şəkilçisi (-un, -in); ingiliscədə sadəcə feil
I can't concentrate with this noise.
Bu səs-küydə fikrimi cəmləyə bilmirəm.
concentrate myself yox
After his accident, he can't dress himself.
Qəzadan sonra o, özü geyinə bilmir.
hərəkət çətindir → qayıdış əvəzliyi

5Each other / one another və themselves

Each other (və bir az daha rəsmi olan one another) iki tərəfli hərəkəti bildirir: A bunu B-yə edir, B də A-ya. Themselves / ourselves isə hər kəsin bunu özünə etməsi deməkdir. Azərbaycancada da bu fərq var: «bir-biri» və «özləri».

Ben and Lucy love each other.
Ben və Lyusi bir-birini sevir.
bir-birini → each other
We send each other messages every day.
Hər gün bir-birimizə mesaj yazırıq.
bir-birimizə → each other
The two teams thanked one another after the match.
Matçdan sonra iki komanda bir-birinə təşəkkür etdi.
one another bir az rəsmidir
They introduced themselves to the group.
Onlar qrupa özlərini təqdim etdilər.
hər biri öz adını dedi → themselves
Do you and your sister see each other often?
Bacınla tez-tez görüşürsünüz?
azərbaycancada «görüşmək» kifayətdir; ingiliscədə see each other

Tez-tez edilən səhvlər

❌They enjoyed theirselves.
✅They enjoyed themselves.
themselves, theirselves yox.
❌He hurt him. (= his own body)
✅He hurt himself.
Eyni insan → qayıdış əvəzliyi.
❌He did it by his own.
✅He did it by himself. və ya He did it on his own.
by + qayıdış əvəzliyi, ya da on + my/his… + own.
❌I live on myself.
✅I live on my own. və ya I live by myself.
on + my/your… + own; by + qayıdış əvəzliyi.
❌I feel myself tired.
✅I feel tired.
feel + sifət, qayıdış əvəzliyi olmadan.
❌Enjoy yourself, everybody!
✅Enjoy yourselves, everybody!
you (bir neçə nəfər) → yourselves.
⚠️I relaxed myself on the beach.
✅I relaxed on the beach.
Çox qeyri-adidir; ingiliscədə relax adətən tamamlıqsız işlənir.
⚠️We met ourselves in 2018.
✅We met in 2018.
Bu, «hər birimiz özümüzlə tanış olduq» kimi səslənir. Meet qayıdış əvəzliyi tələb etmir.
⚠️Sam and I help ourselves with homework.
✅Sam and I help each other with homework.
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma «hər birimiz yalnız özümüzə kömək edirik» deməkdir. İki tərəfli hərəkət üçün each other işlədin.

Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər

1. «Özünü … hiss etmək» → feel yourself. Azərbaycancada «hiss etmək» feili «özünü» ilə gəlir: «Özünü necə hiss edirsən?», «Özünü evdəki kimi hiss et». İngiliscədə feel qayıdış əvəzliyi almır: ondan sonra birbaşa sifət və ya like gəlir. «Evdəki kimi» üçün isə sabit ifadə var: Make yourself at home.

❌How do you feel yourself today?
✅How do you feel today?
❌Come in and feel yourself at home!
✅Come in and make yourself at home! və ya Come in and feel at home!

2. «Əyləndik» → enjoyed. Azərbaycancada «əylənmək» feili tamamlıqsız işlənir: «Uşaqlar zooparkda çox əyləndilər». İngiliscədə enjoy tək işlənmir: ondan sonra ya qayıdış əvəzliyi (enjoy yourself), ya da əşya (enjoy the concert) gəlməlidir.

❌The children enjoyed a lot at the zoo.
✅The children enjoyed themselves a lot at the zoo.
❌Did you enjoy at the concert?
✅Did you enjoy the concert? və ya Did you enjoy yourself at the concert?

3. «Özü» → himself, yoxsa herself? Azərbaycancada «özü», «özünə» sözləri kişiyə də, qadına da, əşyaya da deyilir. İngiliscədə qayıdış əvəzliyi mübtədaya uyğun olmalıdır: kişi → himself, qadın → herself, əşya → itself. Belə sürüşmə cümlənin quruluşunu pozmur, amma başqa cinsdən insan haqqında danışırmış kimi səslənir.

⚠️Leyla slipped in the bathroom and hurt himself.
✅Leyla slipped in the bathroom and hurt herself.
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma himself kişiyə aiddir; Leyla qadındır, ona görə herself.
⚠️Rashad bought herself a new watch.
✅Rashad bought himself a new watch.
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma herself qadına aiddir; Rashad kişidir, ona görə himself.

4. «Öz gücünə», «öz başına» → by her own. Azərbaycancada «öz» sözü «öz gücünə», «öz başına» ifadələrində yiyəlik kimi işlənir. Ona görə by ilə own birləşdirilir. İngiliscədə iki ayrı qəlib var: by herself və ya on her own.

❌Gunay learned to swim by her own.
✅Gunay learned to swim by herself. və ya Gunay learned to swim on her own.
❌Murad fixed the computer by his own.
✅Murad fixed the computer by himself. və ya Murad fixed the computer on his own.

Qarışdırmayın

themselves və each other — Şəkil fərqlidir: güzgü (hər kəs özünə) və üz-üzə dayanan iki insan (hər biri o birinə). Azərbaycancada: «özlərini» və «bir-birini».

They blamed themselves.
Onlar özlərini günahlandırdılar.
hər biri özünü
They blamed each other.
Onlar bir-birini günahlandırdılar.
A B-ni, B də A-nı

him və himself — Əvəzliyin seçimi hərəkətin kimə getdiyini dəyişir.

Tom saw him in the photo.
Tom onu fotoda gördü.
başqa bir kişini
Tom saw himself in the photo.
Tom özünü fotoda gördü.
Tom özünü

qayıdış əvəzliyi (tamamlıq) və vurğu üçün myself — Bu dərsdə qayıdış əvəzliyi feilin tamamlığıdır. Myself vurğu üçün də işlənə bilər (I made this cake myself, «Bu tortu özüm bişirmişəm»). Bu istifadə C1-06 dərsində öyrədilir.

Yazılış və tələffüz

  • Vurğu -self / -selves hissəsinə düşür: my-SELF, your-SELVES, them-SELVES. Burada azərbaycan dilindəki son hecanı vurğulamaq vərdişi sizə kömək edir.
  • Cəmdə -self → -selves, eynilə shelf → shelves və wolf → wolves kimi A1-05.
  • yourself (bir nəfər) və yourselves (bir neçə nəfər): sondakı /selvz/ səsinə qulaq asın. /v/ və /z/ cingiltilidir: azərbaycan dilindəki kimi söz sonunda karlaşdırıb «selfs» deməyin.
  • themselves /ðəmˈselvz/ cingiltili /ð/ ilə başlayır: dilin ucunu dişlərin arasına qoyun və səsi titrədin. /d/ və ya /z/ deməyin.
  • each other demək olar ki, bir söz kimi deyilir: /iːtʃ ˈʌðə/ (UK), /iːtʃ ˈʌðər/ (US). Vurğu other sözünün birinci hecasına düşür.

Qızıl qayda

Hərəkət həmin insanın özünə qayıdır → -self / -selves. Tək və ya kömək olmadan → by myself və ya on my own. İnsanlar arasında iki tərəfli hərəkət → each other. relax, feel, meet və concentrate kimi feillər adətən qayıdış əvəzliyi almır. Azərbaycanca «özümü hiss edirəm» desəniz də, ingiliscədə I feel…

Tapşırıqlar

A. Quruluş

Düzgün sözü yazın. Mötərizədəki ipucuna baxın.

  1. Be careful with that knife — don't cut . (you, one person)
  2. She looked at in the mirror.
  3. We really enjoyed on holiday.
  4. My grandfather lives by .
  5. The heating switches on at 6 am.
  6. Cəm formasını yazın: yourself

B. Məna

Cümləyə uyğun variantı seçin.

  1. Düzgün cavabı seçin: Anna and Leo text … every night.
  2. Düzgün cavabı seçin: I need to … after work.
  3. Düzgün cavabı seçin: Children, please help … to cake.
  4. each other ilə yenidən yazın: Mia helps Jack, and Jack helps Mia.
  5. Düzgün cavabı seçin: I don't like walking home … at night.

C. Səhvi tapın

Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.

  1. They built the house by theirselves.
  2. I looked at me in the mirror.
  3. I feel myself very happy today.
  4. He taught himself the guitar.

D. Mətndə

Hər yerə -self / -selves ilə bitən bir söz və ya each other yazın.

First day at a new school
Teacher: Good morning, everyone! First, let's introduce 16. I'm Mr Park.
Students: Good morning!
Teacher: Please work in pairs and ask 17 three questions.
Lena: Hi, I'm Lena. Do you live with your family?
Omar: No, I live by 18. My family is in Cairo.
Lena: Wow! Do you cook for 19?
Omar: Yes, but I often burn 20!

E. Sizin növbəniz

Özünüz və tanıdığınız insanlar haqqında ingiliscə yazın.

  1. Təkbaşına, kömək olmadan etdiyiniz bir iş haqqında yazın.
  2. Bir-biri üçün nəsə edən tanıdığınız iki insan haqqında yazın.
Cavablar

A. Quruluş

  1. yourself
  2. herself
  3. ourselves
  4. himself
  5. itself
  6. yourselves

B. Məna

  1. each other
  2. relax
  3. yourselves
  4. Mia and Jack help each other. / Jack and Mia help each other.
  5. on my own

C. Səhvi tapın

  1. They built the house by themselves.
  2. I looked at myself in the mirror.
  3. I feel very happy today.
  4. ✓ He taught himself the guitar.

D. Mətndə

  1. ourselves
  2. each other / one another
  3. myself
  4. yourself
  5. myself

E. Sizin növbəniz

  1. Last year I painted my bedroom by myself.
  2. My sister and I help each other with homework.

F. Qarışıq təkrar

  1. me
  2. Mine
  3. Others / The others / Other students / The other students
Android TətbiqiHər Yerdə Öyrənin Google Play