Feildən sonra hansı qəlib? that, to, -ing azərbaycanca: I saw her leave, He is certain to win
Complementation: That, Infinitive, -ing and Their Meanings
Bu səhifədə
Məqsəd
Bu dərsdən sonra siz seçimin mənanı dəyişdiyi hallarda that-budaq cümləsi, to-məsdər, -ing forması və «tamamlıq + feilin əsas forması» arasında seçim edə biləcəksiniz (I saw that… / I saw her…, afraid to / afraid of), He is certain to win kimi «qaldırma» (raising) quruluşlarını işlədə biləcəksiniz və I believe him to be honest kimi rəsmi qəlibləri tanıyıb işlədə biləcəksiniz.
Əsas fikir
Feili və ya sifəti tamamlayan sözlər onun tamamlayıcısıdır (complement). Bir çox feil və sifət birdən çox tamamlayıcı növü qəbul edir və hər növ öz mənasını gətirir.
Feili və ya sifəti boşqabdakı sadə makaron kimi, tamamlayıcıları isə müxtəlif souslar kimi düşünün: that-budaq cümləsi, to-məsdər, -ing forması, tamamlıq + feilin əsas forması. Makaron eyni qalır, amma hər sous başqa yemək yaradır. I saw her leave göz üçün yeməkdir: siz bunun baş verdiyini izlədiniz. I saw that she had left isə ağıl üçün yeməkdir: siz bunu başa düşdünüz, bəlkə də boş masadan.
Bəzi qəliblər bütöv cümlənin formasını da dəyişir. It is certain that he will win cümləsi He is certain to win ola bilər: that-budaq cümləsinin mübtədası baş cümləyə «qalxır». Bu «qaldırma» rəsmi və jurnalist ingiliscəsində çox işlənir və yalnız müəyyən sözlərlə alınır: certain, likely, seem, appear, happen; başqaları ilə yox.
Azərbaycan dili və ingilis dili
Azərbaycan dilində qavrayışı və biliyi çox vaxt eyni qəliblə deyirik: feili sifət + təsirlik hal. «Onun taksiyə mindiyini gördüm» həm «gözümlə gördüm», həm də «başa düşdüm» mənasını verə bilər; «Gördüm ki, …» isə daha çox biliyə yaxındır. İngiliscədə fərq qəliblə bildirilir: I saw her get into a taxi (izlədim) və I saw that she had left (başa düşdüm). Burada «necə» sözü ilə sözbəsöz tərcümədən (I saw how she…) çəkinin.
«Qaldırma» quruluşunun bizdə qrammatik qarşılığı yoxdur; eyni mənanı «mütləq», «yəqin ki», «deyəsən» kimi sözlərlə veririk: «Yeni qanun mütləq etirazla qarşılaşacaq» → The new law is certain to face opposition. Bəzi yerlərdə isə dilimiz kömək edir. «Biz onu dürüst insan hesab edirik» quruluşu rəsmi We consider him to be honest qəlibinə çox yaxındır. «Soruşmağa qorxdum» və «işimi itirməkdən qorxdum» cümlələrində yönlük və çıxışlıq hallar çox vaxt afraid to və afraid of + -ing fərqinə uyğun gəlir. «Mane olmaq» feili yönlük hal tələb edir («bitirməyimizə mane oldu»), ingiliscədə isə prevent… from -ing lazımdır.
| Azərbaycanca | İngiliscə | Fərq |
|---|---|---|
| Onun taksiyə mindiyini gördüm. | I saw her get into a taxi. | qavrayış: tamamlıq + əsas forma |
| Gördüm ki, mətbəxi boyamısınız. | I see that you've painted the kitchen. | bilik: that-budaq cümləsi |
| Qiymətlər yəqin ki, gələn il yenə qalxacaq. | Prices are likely to rise again next year. | bizdə zərf, ingiliscədə qaldırma |
| Yağış oyunu bitirməyimizə mane oldu. | The rain prevented us from finishing the match. | mane olmaq → prevent from -ing |
| Hamının vaxtında gəlməsi vacibdir. | It's important for everyone to arrive on time. | -ması → for + tamamlıq + to |
| Onu dürüst insan hesab edirik. | We believe him to be honest. | rəsmi qəlib: oxşar quruluş |
Quruluş
Eyni söz, fərqli tamamlayıcılar
| Söz | Qəlib | Mənası | Nümunə |
|---|---|---|---|
| see / hear / feel | tamamlıq + əsas forma / -ing | birbaşa qavrayış | I heard the door open. |
| see / hear / feel | that-budaq cümləsi | bilik, deyilən məlumat, inam | I heard that the company had closed. |
| sure / certain | mübtəda + to-məsdər | danışan əmindir | She's sure to pass. |
| sure / certain | of + -ing / that-budaq cümləsi | mübtəda əmindir | She's sure (that) she'll pass. |
| afraid | to-məsdər | bunu etməyə qorxur (seçim) | I was afraid to say anything. |
| afraid | of + -ing | nəyinsə baş verəcəyindən qorxu | I was afraid of falling. |
| sorry | to-məsdər | indiki vəziyyətə və ya xəbərə təəssüf | Sorry to hear that. |
| sorry | for / about + -ing | keçmiş hərəkətə görə üzr | Sorry for keeping you waiting. |
Qaldırma: eyni şeyi deməyin iki yolu
| It + that-budaq cümləsi | Mübtəda + to-məsdər |
|---|---|
| It is certain that he will win. | He is certain to win. |
| It is likely that prices will rise. | Prices are likely to rise. |
| It seems that she is tired. | She seems to be tired. |
| It (so) happens that I know her. | I happen to know her. |
| It seems that there is a problem. | There seems to be a problem. |
That-budaq cümləsi və tamamlıq + to-məsdər (rəsmi)
| Neytral | Rəsmi | Məchul növ (xəbərlər, hesabatlar) |
|---|---|---|
| I believe (that) he is honest. | I believe him to be honest. | He is believed to be honest. |
| We consider that the risk is low. | We consider the risk to be low. | The risk is considered to be low. |
İstifadə
1Qavrayış, yoxsa bilik?
See, hear, feel, notice və watch feillərindən sonra tamamlıq + əsas forma və ya -ing hiss orqanları ilə birbaşa qavrayış deməkdir (C1-18 dərsinə baxın). That-budaq cümləsi isə bilik bildirir: siz nəyisə başa düşmüsünüz, sizə deyilib və ya buna inanırsınız. That-budaq cümləsi ilə hadisəni ümumiyyətlə görməmiş də ola bilərsiniz.
2Qaldırma: certain to, likely to, seem to, happen to
Certain və likely (B2-26 dərsinə baxın), həmçinin seem, appear, happen ilə that-budaq cümləsinin mübtədası baş cümləyə «qalxa» bilər və ardınca to-məsdər gəlir. Məna eyni qalır. Sure və bound yalnız qaldırılmış qəlibdə işlənir: He's bound to win, It is bound that… yox. Keçmiş üçün to have + üçüncü forma, davam edən hərəkət üçün to be + -ing işlədin. There də qalxa bilər: There seems to be… Eager, keen və reluctant kimi sifətlər oxşar görünür, amma mübtədanın öz münasibətini bildirir və onların It… that variantı yoxdur. Azərbaycancada bu mənaları «mütləq», «yəqin ki», «deyəsən», «görünür», «təsadüfən» sözləri ilə veririk.
3Tamamlayıcısı mənanı dəyişən sifətlər
Sure və certain ilə to-məsdər danışanın əminliyini bildirir; of + -ing və ya that-budaq cümləsi isə mübtədanın əminliyini. Afraid to seçə biləcəyiniz bir işi görməyə qorxmaq deməkdir; afraid of + -ing isə nəyinsə baş verə biləcəyindən qorxmaq. Sorry to indiki ana və ya indicə eşitdiyiniz xəbərə aiddir; sorry for / about + -ing isə edilmiş bir şeyə görə üzr istəyir.
4Prevent from, for + tamamlıq + to, the reason (that / why)
Prevent, stop, discourage, ban və prohibit feilləri tamamlıq + from + -ing tələb edir. Stop və prevent ilə qeyri-rəsmi Britaniya ingiliscəsində from çox vaxt buraxılır. To-məsdərin öz mübtədası lazım olanda for + tamamlıq + to-məsdər işlədin: sifətlərdən, isimlərdən və bəzi feillərdən sonra. Azərbaycancadakı «hamının gəlməsi vacibdir» quruluşu ingiliscədə məhz belədir. Diqqətli yazıda the reason sözündən sonra because yox, that, why gəlir və ya heç bir söz gəlmir.
5Believe that he is…, yoxsa believe him to be…?
Believe, consider, know, find, assume, suppose, report və understand kimi düşüncə və nəql feilləri adətən that-budaq cümləsi tələb edir. Rəsmi yazıda onların çoxu tamamlıq + to-məsdər də qəbul edir, adətən to be və ya to have + üçüncü forma. Bu qəlib məchul növdə daha çox işlənir (B2-12 dərsinə baxın). Say və think məlum növdə adətən tamamlıq + to-məsdər qəbul etmir.
Tez-tez edilən səhvlər
Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
1. «Mane olmaq», «qoymamaq» → stop / prevent + to. Azərbaycancada «Küçədən gələn səs-küy Ayselin yatmasına mane oldu» deyirik. Yönlük hal ingiliscədə to kimi görünür, amma stop və prevent feilləri from + -ing tələb edir.
2. «Muradın … tapması çətindir» → for düşür. Azərbaycancada hərəkəti edən şəxs yiyəlik hal ilə bildirilir. İngiliscədə to-məsdərin öz mübtədası for ilə gəlir.
3. «Necə … gördüm» → I saw how. «Leylanın binadan necə çıxdığını gördüm» kimi cümlələri sözbəsöz çevirəndə how yaranır. Qavrayış üçün ingiliscədə how lazım deyil.
Qarışdırmayın
see + tamamlıq + əsas forma və see that — Birincisi gözünüzün gördüyüdür; ikincisi başa düşdüyünüz.
afraid to və afraid of + -ing — Afraid to: hərəkət etməməyi seçirsiniz. Afraid of + -ing: seçiminizdən asılı olmayan hadisədən qorxursunuz.
sure to və sure (that) — Kim əmindir? To ilə danışan; that ilə mübtəda.
Yazılış və tələffüz
- Qaldırma qəliblərində to zəif formada /tə/ deyilir: He's certain to win /hiːz ˈsɜːtn tə wɪn/.
- Certain /ˈsɜːtn/ (UK), /ˈsɜːrtn/ (US): ikinci heca çox qısadır, sait demək olar ki, eşidilmir. Birinci hecadakı /ɜː/ səsi Azərbaycan dilində yoxdur: dodaqları yuvarlaqlaşdırmadan, dili ortada saxlayaraq uzun deyin; «sertin» deməyin.
- That-budaq cümləsindən və ya to-məsdər tamamlayıcısından əvvəl vergül qoyulmur: She felt that it was unfair. Azərbaycancada «ki» sözündən sonra vergül qoyulur, ingiliscədə that sözündən əvvəl də, sonra da vergül yoxdur.
- Danışıqda geniş işlənən feillərdən sonra that çox vaxt buraxılır (I heard (that) she left), amma rəsmi yazıda the reason sözündən və the fact kimi isimlərdən sonra adətən saxlanılır.
Qızıl qayda
Söz birdən çox tamamlayıcı qəbul edəndə hər qəlib öz mənasını daşıyır: qavradığınız şey üçün tamamlıq + əsas forma, bildiyiniz və ya inandığınız şey üçün that-budaq cümləsi. Sure to və certain to danışanın əminliyini göstərir və It is certain that… cümləsi He is certain to… ola bilər. Believe və consider sözlərindən sonra tamamlıq + to-məsdər yalnız rəsmi üslubda işlənir, say sözündən sonra isə işlənmir. «Mane olmaq» → prevent / stop … from -ing.
Tapşırıqlar
A. Quruluş
Hər cümləni verilən qəliblə yenidən yazın. Mənanı saxlayın.
-
"Interest rates" ilə başlayaraq qaldırma ilə yenidən yazın: It is likely that interest rates will rise again before the end of the year.
-
"The company" ilə başlayaraq qaldırma ilə yenidən yazın (davam edən hərəkət): It appears that the company is preparing a takeover bid.
-
"Someone" ilə başlayaraq qaldırma ilə yenidən yazın (daha əvvəlki hərəkət): It seems that someone has opened the parcel before it reached us.
-
Rəsmi üslubda tamamlıq + to-məsdər ilə yenidən yazın: The committee considered that the proposal was far too expensive.
-
"The castle" ilə başlayaraq məchul növdə xəbər kimi yenidən yazın: People say that the castle is haunted.
-
"for" + tamamlıq + to-məsdər ilə yenidən yazın: It is essential that every visitor wears a helmet on site.
-
"prevent" ilə yenidən yazın: Because of the strike, many commuters could not get to work.
B. Məna
Kontekstə uyğun daha yaxşı cümləni seçin. Qeyd səbəbini izah edir.
-
Həmkarınız müsahibəyə əmin olduğunu deyir. Hansı cümlə onun öz əminliyini çatdırır?sure to = danışan əmindir; sure that = mübtəda əmindir
-
Şahid ifadəsi: şahid yalnız öz gözü ilə gördüyünü təsvir etməlidir. Hansı cümlə uyğundur?tamamlıq + əsas forma = birbaşa qavrayış
-
Qonşuya qeyd: fırtınadan sonra evə gəldiniz və onların hasarını yerdə gördünüz. Hansı cümlə dəqiqdir?that-budaq cümləsi = başa düşdünüz; onun yıxıldığını izləmədiniz
-
İşçi nəzarətindən kənar olan ixtisardan qorxusunu təsvir edir. Hansı cümlə uyğundur?afraid of + -ing = nəyinsə baş verə biləcəyindən qorxu; afraid to = hərəkət etməyə qorxmaq
-
Rəsmi tövsiyə məktubu. Hansı cümlə daha uyğundur?find + tamamlıq + to be rəsmidir
-
Rəsmi yazılı hesabat. Diqqətli yazıda hansı cümlə üstün tutulur?the reason is because danışıqda çox işlənir; diqqətli yazıda that işlənir
C. Səhvi tapın
Hər cümlədə tamamlayıcı ilə bağlı bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.
-
Heavy snow on the mountain roads prevented the rescue team to reach the village until late on Sunday evening.
-
The new manager seems that she is far more willing to listen to complaints than her predecessor was.
-
Considering how well the first book sold, it is likely the sequel to become a bestseller within weeks of its release.
-
Several of her former colleagues say her to be the most talented engineer the company has ever employed.
-
There seems to have been a misunderstanding about the date, so we have moved the meeting to the following Thursday.
D. Mətndə
Xəbər məqaləsini redaktə edin. Hər nömrələnmiş cümləni verilən qəliblə yenidən yazın.
(19) It is certain that the new footbridge will open next spring, officials confirmed yesterday. Last winter, engineers feared that storms (20) would mean that the workers could not finish on time. (21) It now seems that the project is several weeks ahead of schedule. At a press conference, the mayor said: (22) "It is important that residents know the real costs." (23) People believe that the chief engineer, Dana Okafor, is the youngest person ever to lead such a project. (24) "By chance, I know her personally," the mayor added, "and I can tell you that she has earned it."
-
(19) cümləsini "The new footbridge" ilə başlayaraq qaldırma ilə yenidən yazın.
-
(20) hissəsini "would" ilə başlayaraq "prevent" ilə yenidən yazın.
-
(21) cümləsini "The project" ilə başlayaraq qaldırma ilə yenidən yazın.
-
(22) cümləsini "for" + tamamlıq + to-məsdər ilə yenidən yazın.
-
(23) cümləsini "The chief engineer" ilə başlayaraq rəsmi məchul növlü xəbər kimi yenidən yazın.
-
(24) cümləsinin birinci hissəsini "happen" ilə yenidən yazın.
E. Sizin növbəniz
İngiliscə yazın.
-
Şəhərinizdə və ya iş sahənizdə gözlənilən dəyişikliklər haqqında xəbər üslubunda qısa abzas (3 cümlə) yazın. Uğur meyarları: ən azı iki qaldırma quruluşu (likely to, certain to, seem to, appear to), onlardan biri to have + üçüncü forma və ya there seems to be ilə.
-
Eyni hadisə haqqında iki cümlə yazın. Uğur meyarları: biri see və ya hear + tamamlıq + əsas forma və ya -ing ilə (siz bunu qavradınız), biri see və ya hear + that-budaq cümləsi ilə (siz bunu öyrəndiniz).
-
Həmkarınız üçün rəsmi tövsiyə (2–3 cümlə) yazın. Uğur meyarları: find + tamamlıq + to be; believe və ya consider + tamamlıq + to-məsdər; bir sifət + for + tamamlıq + to-məsdər.
F. Qarışıq təkrar
Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.
-
B2-12 It Is Said That və He Is Said To azərbaycanca: «deyilir ki», «güman edilir ki» ingiliscə "The painting" ilə başlayaraq "thought" ilə məchul növdə xəbər kimi yenidən yazın: People think that the painting was stolen in 1990.
-
C1-18 Mürəkkəb feil qəlibləri azərbaycanca: see him do, find it hard, regard as "The suspect" ilə başlayaraq məchul növdə yenidən yazın: Someone saw the suspect leave the building at midnight.
Cavablar
A. Quruluş
- Interest rates are likely to rise again before the end of the year.
- The company appears to be preparing a takeover bid.
- Someone seems to have opened the parcel before it reached us.
- The committee considered the proposal to be far too expensive.
- The castle is said to be haunted.
- It is essential for every visitor to wear a helmet on site.
- The strike prevented many commuters from getting to work.
B. Məna
- Nadia is sure that she'll get the job.
- I saw the man take the bag from the car.
- I saw that your fence had fallen down in the storm.
- I was afraid of losing my job.
- I have always found him to be entirely honest and reliable.
- The reason for the delay is that the supplier went bankrupt.
C. Səhvi tapın
- Heavy snow on the mountain roads prevented the rescue team from reaching the village until late on Sunday evening.
- The new manager seems to be far more willing to listen to complaints than her predecessor was. / It seems that the new manager is far more willing to listen to complaints than her predecessor was.
- Considering how well the first book sold, the sequel is likely to become a bestseller within weeks of its release. / Considering how well the first book sold, it is likely that the sequel will become a bestseller within weeks of its release.
- Several of her former colleagues say that she is the most talented engineer the company has ever employed. / Several of her former colleagues say she is the most talented engineer the company has ever employed.
- ✓ There seems to have been a misunderstanding about the date, so we have moved the meeting to the following Thursday.
D. Mətndə
- The new footbridge is certain to open next spring.
- would prevent the workers from finishing on time
- The project now seems to be several weeks ahead of schedule.
- It is important for residents to know the real costs.
- The chief engineer, Dana Okafor, is believed to be the youngest person ever to lead such a project.
- I happen to know her personally.
E. Sizin növbəniz
- House prices in Brenmouth are likely to rise again this year. The council appears to have approved plans for 400 new homes, but there seems to be little agreement about where they will go. The new railway station is certain to make the area even more popular.
- Last night I heard the neighbours moving furniture until midnight. This morning I heard that they are leaving the building next week.
- I have always found Ms Varga to be hard-working and reliable. I consider her to be an excellent candidate for the post. It would be a loss for our team to see her go, but I believe her to be ready for this new challenge.
F. Qarışıq təkrar
- The painting is thought to have been stolen in 1990.
- The suspect was seen to leave the building at midnight. / The suspect was seen leaving the building at midnight.
