Complementation: that, nafnháttur eða -ing á ensku – see her leave, certain to, afraid of, prevent from
Complementation: That, Infinitive, -ing and Their Meanings
Á þessari síðu
Markmið
Eftir þessa kennslustund geturðu valið á milli that-setningar, nafnháttar með to, -ing-myndar og andlags + grunnmyndar þegar valið breytir merkingunni (I saw that… / I saw her…, afraid to / afraid of), notað svokallaða lyftingu eins og He is certain to win og formleg mynstur eins og I believe him to be honest.
Aðalatriðið
Orðin sem ljúka merkingu sagnar eða lýsingarorðs eru fylling hennar (complement). Margar sagnir og mörg lýsingarorð leyfa fleiri en eina gerð fyllingar, og hver gerð kemur með sína merkingu.
Hugsaðu þér sögnina eða lýsingarorðið sem disk af einföldu pasta og fyllingarnar sem ólíkar sósur: that-setning, nafnháttur með to, -ing-mynd, andlag + grunnmynd. Pastað er það sama, en hver sósa gerir annan rétt úr því. I saw her leave er réttur fyrir augun: þú sást það gerast. I saw that she had left er réttur fyrir hugann: þú áttaðir þig á því, kannski af tómu borðinu.
Sum mynstur breyta líka lögun allrar setningarinnar. It is certain that he will win getur orðið He is certain to win: frumlag that-setningarinnar lyftist upp í aðalsetninguna. Þessi „lyfting“ (raising) er mjög algeng í formlegri ensku og í fréttum, og hún virkar aðeins með ákveðnum orðum – certain, likely, seem, appear, happen – en ekki öðrum.
Íslenska og enska
Hér hefur íslenskan nokkra kosti. Munurinn á skynjun og vitneskju er líka til hjá okkur: „Ég sá hana fara inn í leigubíl“ er skynjun, „Ég sé að þú hefur málað eldhúsið“ er ályktun. „Hún virðist vera þreytt“ og „Hann er sagður vera ríkur“ eru nánast eins byggð og She seems to be tired og He is said to be rich. Og í formlegu máli segjum við „Við teljum hann vera heiðarlegan“ – alveg eins og We believe him to be honest.
Munurinn kemur annars staðar. Í fyrsta lagi tekur „koma í veg fyrir“ með sér að-setningu með eigin frumlagi: „Rigningin kom í veg fyrir að við gætum klárað leikinn.“ Á ensku tekur prevent (og stop, discourage) andlag + from + -ing: prevented us from finishing. Í öðru lagi kemur nafnháttur með „að“ á íslensku bæði á eftir „hræddur við að“ (það sem maður þorir ekki) og „hræddur um að“ (það sem maður óttast að gerist); á ensku er afraid to aðeins „þora ekki“, en ótti við atburð er afraid of + -ing. Í þriðja lagi leyfir íslenskan „segja hann vera“ í formlegu máli, en enska say tekur ekki andlag + nafnhátt í germynd: aðeins þolmyndin He is said to be… gengur.
| Íslenska | Enska | Hvað er ólíkt? |
|---|---|---|
| Ég sá hana fara inn í leigubíl. | I saw her get into a taxi. | skynjun – hér er þetta eins |
| Ég sé að þú hefur málað eldhúsið. | I see that you've painted the kitchen. | ályktun – hér er þetta eins |
| Hann virðist vera að vinna heima í dag. | He appears to be working from home today. | lyfting – hér er þetta eins |
| Það er öruggt að nýju lögin munu mæta andstöðu. | The new law is certain to face opposition. | á ensku getur frumlagið lyfst |
| Rigningin kom í veg fyrir að við gætum klárað leikinn. | The rain prevented us from finishing the match. | að-setning → andlag + from + -ing |
| Ég var hræddur um að missa vinnuna. | I was afraid of losing my job. | atburður, ekki val → afraid of + -ing |
| Það er mikilvægt að allir mæti á réttum tíma. | It's important for everyone to arrive on time. | að-setning → for + andlag + to (eða that everyone arrives) |
| Við teljum hann vera heiðarlegan. | We believe him to be honest. | formlegt – hér er þetta eins |
Í stuttu máli: munurinn á skynjun og vitneskju, „virðist vera“ og „er sagður vera“ eru kunnugleg úr íslensku. Varastu hins vegar „koma í veg fyrir að…“ (prevent … from + -ing), „hræddur um að…“ um atburð (afraid of + -ing) og „segja hann vera“ (í germynd: say that he is).
Form
Sama orðið, ólíkar fyllingar
| Orð | Mynstur | Merking | Dæmi |
|---|---|---|---|
| see / hear / feel | andlag + grunnmynd / -ing | bein skynjun | I heard the door open. |
| see / hear / feel | that-setning | vitneskja, það sem maður heyrði, skoðun | I heard that the company had closed. |
| sure / certain | frumlag + to-nafnháttur | sá sem talar er viss | She's sure to pass. |
| sure / certain | of + -ing / that-setning | frumlagið er visst | She's sure (that) she'll pass. |
| afraid | to-nafnháttur | of hræddur til að gera það (val) | I was afraid to say anything. |
| afraid | of + -ing | ótti við að eitthvað gerist | I was afraid of falling. |
| sorry | to-nafnháttur | eftirsjá vegna aðstæðna eða frétta | Sorry to hear that. |
| sorry | for / about + -ing | afsökun á því sem maður gerði | Sorry for keeping you waiting. |
Lyfting: tvær leiðir til að segja það sama
| It + that-setning | Frumlag + to-nafnháttur |
|---|---|
| It is certain that he will win. | He is certain to win. |
| It is likely that prices will rise. | Prices are likely to rise. |
| It seems that she is tired. | She seems to be tired. |
| It (so) happens that I know her. | I happen to know her. |
| It seems that there is a problem. | There seems to be a problem. |
That-setning eða andlag + to-nafnháttur (formlegt)
| Hlutlaust | Formlegt | Þolmynd (fréttir, skýrslur) |
|---|---|---|
| I believe (that) he is honest. | I believe him to be honest. | He is believed to be honest. |
| We consider that the risk is low. | We consider the risk to be low. | The risk is considered to be low. |
Notkun
1Skynjun eða vitneskja?
Á eftir see, hear, feel, notice og watch merkir andlag + grunnmynd eða -ing beina skynjun með skilningarvitunum (C1-18). That-setning merkir vitneskju: þú áttaðir þig á einhverju, einhver sagði þér það eða þú telur það. Með that-setningu þarftu alls ekki að hafa skynjað atburðinn sjálfan. Á íslensku er sami munur: „sá hana fara“ og „sá að…“.
2Lyfting: certain to, likely to, seem to, happen to
Með certain og likely (B2-26) og með seem, appear, happen getur frumlag that-setningarinnar „lyfst“ upp í aðalsetninguna, og á eftir kemur nafnháttur með to. Merkingin er sú sama. Sure og bound leyfa aðeins lyftu mynstrið: He's bound to win, ekki It is bound that…. Um liðinn tíma notarðu to have + lýsingarhátt þátíðar, um það sem er í gangi to be + -ing. There getur líka lyfst: There seems to be… Lýsingarorð eins og eager, keen og reluctant líta svipað út, en lýsa afstöðu frumlagsins sjálfs og hafa enga It… that-mynd. Íslenska „virðist vera“ er mjög nálægt lyftingunni.
3Lýsingarorð þar sem fyllingin breytir merkingunni
Með sure og certain sýnir nafnháttur með to vissu þess sem talar; of + -ing eða that-setning sýnir vissu frumlagsins. Afraid to merkir að þú sért of hræddur til að gera eitthvað sem þú gætir gert; afraid of + -ing merkir að þú óttist að eitthvað gerist. Sorry to á við núna eða frétt sem þú varst að heyra; sorry for / about + -ing er afsökun á því sem þú gerðir.
4Prevent from, for + andlag + to, the reason (that / why)
Prevent, stop, discourage, ban og prohibit taka mynstrið andlag + from + -ing. Á eftir stop og prevent er from oft sleppt í óformlegri breskri ensku. Þegar nafnháttur með to þarf eigið frumlag notarðu for + andlag + nafnhátt með to: á eftir lýsingarorðum, nafnorðum og sumum sögnum. Á eftir the reason kemur that, why eða ekkert – í vönduðu ritmáli ekki because. Íslenska að-setningin með eigin frumlagi („að við gætum“, „að allir mæti“) samsvarar hér oft from + -ing eða for + andlagi + to.
5Believe that he is… eða believe him to be…?
Sagnir um hugsun og frásögn eins og believe, consider, know, find, assume, suppose, report og understand taka venjulega that-setningu. Í formlegu rituðu máli taka margar þeirra líka andlag + nafnhátt með to, oftast to be eða to have + lýsingarhátt þátíðar. Í þolmynd er mynstrið algengara (B2-12). Say og think taka venjulega ekki andlag + nafnhátt með to í germynd.
Algengar villur
Gildrur fyrir íslenskumælandi
1. „kom í veg fyrir að hún gæti…“ → prevented that she could. Á íslensku fylgir „koma í veg fyrir“ og „hindra“ að-setning með eigin frumlagi: „Meiðslin komu í veg fyrir að hún gæti hlaupið.“ Bein þýðing gefur prevented that she could…, sem er ekki ensk setning. Prevent, stop og keep taka andlag + from + -ing.
2. „hrædd um að festast“ → afraid to get stuck. Á íslensku kemur nafnháttur með „að“ á eftir „hræddur um“ og „hræddur við“, bæði um það sem maður þorir ekki og um atburð sem maður óttast: „Hún er hrædd um að festast í lyftunni.“ Á ensku merkir afraid to aðeins „þora ekki“. Ótti við atburð sem þú velur ekki er afraid of + -ing.
3. „sagði heiðina vera lokaða“ → said the pass to be closed. Í formlegu íslensku máli getur „segja“ tekið andlag + nafnhátt: „Lögreglan sagði heiðina vera lokaða til hádegis.“ Á ensku gengur þetta mynstur með believe og consider, en ekki með say í germynd. Notaðu say that… – eða þolmyndina is said to be.
Ekki rugla saman
see + andlag + grunnmynd og see that – Hið fyrra er það sem augun sáu; hið síðara það sem þú skildir.
afraid to og afraid of + -ing – Afraid to: þú ákveður að gera ekkert. Afraid of + -ing: þú óttast atburð sem er ekki þitt val. Á íslensku: „þorði ekki að…“ og „var hrædd um að…“.
sure to og sure (that) – Hver er viss? Með to sá sem talar, með that frumlagið.
Stafsetning og framburður
- Í lyftu mynstri er to veikt /tə/: He's certain to win. Veika sérhljóðið /ə/ er stutt og slakt; segðu ekki langt u.
- Certain er /ˈsɜːtn/ (UK), /ˈsɜːrtn/ (US) – seinna atkvæðið er mjög stutt. /ɜː/ er ekki íslenskt ö: varirnar eru ekki kringdar.
- Engin komma fer á undan that-setningu eða nafnhætti með to: She felt that it was unfair.
- Í tali er that oft sleppt á eftir algengum sögnum (I heard (that) she left), en í formlegu ritmáli er það yfirleitt látið standa á eftir the reason og nafnorðum eins og the fact.
Gullna reglan
Þegar orð leyfir fleiri en eina fyllingu hefur hvert mynstur sína merkingu: andlag + grunnmynd um það sem þú skynjar, that-setning um það sem þú veist eða telur. Sure to og certain to sýna vissu þess sem talar, og It is certain that… getur orðið He is certain to…. Notaðu andlag + nafnhátt með to á eftir believe eða consider aðeins í formlegum stíl og aldrei á eftir say í germynd. Og mundu: „koma í veg fyrir að…“ er prevent … from + -ing, og „hræddur um að…“ um atburð er afraid of + -ing.
Æfingar
A. Form
Endurskrifaðu hverja setningu með mynstrinu sem gefið er. Merkingin á að haldast óbreytt.
-
Endurskrifaðu með lyftingu og byrjaðu á "Interest rates": It is likely that interest rates will rise again before the end of the year.
-
Endurskrifaðu með lyftingu og byrjaðu á "The company" (eitthvað sem er í gangi): It appears that the company is preparing a takeover bid.
-
Endurskrifaðu með lyftingu og byrjaðu á "Someone" (eitthvað sem gerðist áður): It seems that someone has opened the parcel before it reached us.
-
Endurskrifaðu í formlegum stíl með andlagi + to-nafnhætti: The committee considered that the proposal was far too expensive.
-
Endurskrifaðu sem frétt í þolmynd og byrjaðu á "The castle": People say that the castle is haunted.
-
Endurskrifaðu með "for" + andlagi + to-nafnhætti: It is essential that every visitor wears a helmet on site.
-
Endurskrifaðu með "prevent": Because of the strike, many commuters could not get to work.
B. Merking
Veldu setninguna sem passar betur við aðstæðurnar. Athugasemdin segir hvers vegna.
-
Samstarfskona segir þér að hún sé örugg með sig fyrir atvinnuviðtalið. Hvor setningin lýsir hennar eigin vissu?sure to = the speaker is sure; sure that = the subject is sure
-
Vitnisburður: vitnið má aðeins lýsa því sem það sá með eigin augum. Hvor setningin passar?object + base form = direct perception
-
Skilaboð til nágranna: þú komst heim eftir óveðrið og sást að girðingin hans lá á jörðinni. Hvor setningin er nákvæm?that-clause = you realised it; you did not watch it fall
-
Starfsmaður lýsir ótta sínum við uppsögn – hún er ekki á hans valdi. Hvor setningin passar?afraid of + -ing = fear that something may happen; afraid to = too scared to act
-
Formleg meðmæli. Hvor setningin passar betur?find + object + to be is formal
-
Formleg skrifleg skýrsla. Hvor setningin er betri í vönduðu ritmáli?the reason is because is common in speech; careful writing uses that
C. Finndu villuna
Í hverri setningu er ein villa í fyllingu eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.
-
Heavy snow on the mountain roads prevented the rescue team to reach the village until late on Sunday evening.
-
The new manager seems that she is far more willing to listen to complaints than her predecessor was.
-
Considering how well the first book sold, it is likely the sequel to become a bestseller within weeks of its release.
-
Several of her former colleagues say her to be the most talented engineer the company has ever employed.
-
There seems to have been a misunderstanding about the date, so we have moved the meeting to the following Thursday.
D. Í samhengi
Lestu fréttina yfir. Endurskrifaðu hverja númeraða setningu með mynstrinu sem gefið er.
(19) It is certain that the new footbridge will open next spring, officials confirmed yesterday. Last winter, engineers feared that storms (20) would mean that the workers could not finish on time. (21) It now seems that the project is several weeks ahead of schedule. At a press conference, the mayor said: (22) "It is important that residents know the real costs." (23) People believe that the chief engineer, Dana Okafor, is the youngest person ever to lead such a project. (24) "By chance, I know her personally," the mayor added, "and I can tell you that she has earned it."
-
Endurskrifaðu setningu (19) með lyftingu og byrjaðu á "The new footbridge".
-
Endurskrifaðu hluta (20) með "prevent" og byrjaðu á "would".
-
Endurskrifaðu setningu (21) með lyftingu og byrjaðu á "The project".
-
Endurskrifaðu setningu (22) með "for" + andlagi + to-nafnhætti.
-
Endurskrifaðu setningu (23) sem formlega frétt í þolmynd og byrjaðu á "The chief engineer".
-
Endurskrifaðu fyrri hluta setningar (24) með "happen".
E. Spreyttu þig
Skrifaðu á ensku.
-
Skrifaðu stutta efnisgrein í fréttastíl (3 setningar) sem spáir fyrir um breytingar í heimabæ þínum eða á þínu starfssviði. Viðmið: að minnsta kosti tvær lyftingar (likely to, certain to, seem to, appear to), og ein þeirra með to have + lýsingarhætti þátíðar eða there seems to be.
-
Skrifaðu tvær setningar um sama atburð. Viðmið: önnur með see eða hear + andlagi + grunnmynd eða -ing (þú skynjaðir það) og hin með see eða hear + that-setningu (þú fréttir af því).
-
Skrifaðu formleg meðmæli fyrir samstarfsmann (2–3 setningar). Viðmið: find + andlag + to be; believe eða consider + andlag + to-nafnháttur; eitt lýsingarorð + for + andlag + to-nafnháttur.
F. Blönduð upprifjun
Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.
-
B2-12 It is said that og he is said to: „sagt er að“ og „hann er sagður“ á ensku Endurskrifaðu sem frétt í þolmynd með "thought" og byrjaðu á "The painting": People think that the painting was stolen in 1990.
-
C1-18 Sagnmynstur á ensku fyrir lengra komna: see him do, find it hard, regard as Endurskrifaðu í þolmynd og byrjaðu á "The suspect": Someone saw the suspect leave the building at midnight.
Svör
A. Form
- Interest rates are likely to rise again before the end of the year.
- The company appears to be preparing a takeover bid.
- Someone seems to have opened the parcel before it reached us.
- The committee considered the proposal to be far too expensive.
- The castle is said to be haunted.
- It is essential for every visitor to wear a helmet on site.
- The strike prevented many commuters from getting to work.
B. Merking
- Nadia is sure that she'll get the job.
- I saw the man take the bag from the car.
- I saw that your fence had fallen down in the storm.
- I was afraid of losing my job.
- I have always found him to be entirely honest and reliable.
- The reason for the delay is that the supplier went bankrupt.
C. Finndu villuna
- Heavy snow on the mountain roads prevented the rescue team from reaching the village until late on Sunday evening.
- The new manager seems to be far more willing to listen to complaints than her predecessor was. / It seems that the new manager is far more willing to listen to complaints than her predecessor was.
- Considering how well the first book sold, the sequel is likely to become a bestseller within weeks of its release. / Considering how well the first book sold, it is likely that the sequel will become a bestseller within weeks of its release.
- Several of her former colleagues say that she is the most talented engineer the company has ever employed. / Several of her former colleagues say she is the most talented engineer the company has ever employed.
- ✓ There seems to have been a misunderstanding about the date, so we have moved the meeting to the following Thursday.
D. Í samhengi
- The new footbridge is certain to open next spring.
- would prevent the workers from finishing on time
- The project now seems to be several weeks ahead of schedule.
- It is important for residents to know the real costs.
- The chief engineer, Dana Okafor, is believed to be the youngest person ever to lead such a project.
- I happen to know her personally.
E. Spreyttu þig
- House prices in Brenmouth are likely to rise again this year. The council appears to have approved plans for 400 new homes, but there seems to be little agreement about where they will go. The new railway station is certain to make the area even more popular.
- Last night I heard the neighbours moving furniture until midnight. This morning I heard that they are leaving the building next week.
- I have always found Ms Varga to be hard-working and reliable. I consider her to be an excellent candidate for the post. It would be a loss for our team to see her go, but I believe her to be ready for this new challenge.
F. Blönduð upprifjun
- The painting is thought to have been stolen in 1990.
- The suspect was seen to leave the building at midnight. / The suspect was seen leaving the building at midnight.
