It Is Said That və He Is Said To azərbaycanca: «deyilir ki», «güman edilir ki» ingiliscə
It Is Said That… / He Is Said To…: The Reporting Passive
Bu səhifədə
Məqsəd
Bu dərsdən sonra siz insanların ümumiyyətlə nə dediyini, nəyə inandığını və ya nə gözlədiyini onların adını çəkmədən çatdıra biləcəksiniz: It is believed that…, She is said to be…, He is thought to have left…, There are reported to be…. Bu quruluşları xəbərlərdə və akademik yazıda işlədə biləcəksiniz.
Əsas fikir
Çox vaxt məlumatı paylaşmaq istəyirik, amma onu kimin dediyini demək istəmirik. Mənbə «ümumən insanlardır», ya bilinmir, ya da iddiaya görə şəxsən cavabdehlik daşımaq istəmirik. Müqayisə edin:
People say that the house is haunted. — qeyri-rəsmi; people qeyri-müəyyəndir. It is said that the house is haunted. / The house is said to be haunted. — neytral, şəxssiz, ehtiyatlı.
Bu quruluş (reporting passive) iddianı sanki qol uzunluğunda, özündən bir az uzaqda tutur. O deyir: «Belə deyilir və ya belə hesab edilir. Mən bunu çatdırıram, doğru olduğuna zəmanət vermirəm». Ona görə jurnalistlər, alimlər və tarixçilər onu daim işlədir.
İki qəlib var. Birinci qəlib boş it ilə başlayır və tam that budaq cümləsini saxlayır. İkinci qəlib iddianın aid olduğu insanı və ya əşyanı önə çəkir və to + məsdər işlədir. Onda məsdərin forması çatdırılan hərəkətin zamanını göstərir.
Azərbaycan dili və ingilis dili
Burada sizin üçün yaxşı xəbər var: birinci qəlib azərbaycancada da var və eyni cür qurulur. «Deyilir ki, qala xəyalətlidir», «Güman edilir ki, şübhəli ölkəni tərk edib», «Gözlənilir ki, qiymətlər qalxacaq», «Məlumdur ki, …», «Bildirilir ki, …» cümlələri məchul növdədir və ki sözündən sonra tam budaq cümlə gəlir, eynilə It is said / believed / expected / known / reported that … kimi. Yalnız bir fərq var: azərbaycancada bu cümlələrin formal mübtədası yoxdur, ingiliscədə isə əvvəldə boş it olmalıdır. Qeyri-rəsmi «Deyirlər ki, …» isə People say… deməkdir.
İkinci qəlibin (She is said to be rich) azərbaycancada birbaşa qarşılığı yoxdur. Biz bunu «Deyilənə görə, o, çox varlıdır» və ya «Onun çox varlı olduğu deyilir» kimi deyirik. Ona görə iki qəlibi qarışdırmaq asandır: He is said that he is rich ❌. Həm də ingiliscə məsdər zamanı özü göstərməlidir: keçmiş hərəkət üçün to have + üçüncü forma. Bir də sözə diqqət: «gözlənilir» is expected deməkdir; «gözləmək» feilini wait kimi əzbərləsəniz, is waited ❌ alınır.
| Azərbaycanca | Mənası | İngiliscə |
|---|---|---|
| Deyilir ki, palıd ağacının 800 yaşından çoxdur. | ümumi rəy | It is said that the old oak tree is over 800 years old. |
| Deyirlər ki, əla aşpazdır. | qeyri-rəsmi | People say he's a brilliant cook. |
| Deyilənə görə, o, əla aşpazdır. | rəsmi, diqqət şəxsdədir | He is said to be a brilliant cook. |
| Şübhəlinin ölkəni tərk etdiyi güman edilir. | daha əvvəlki hərəkət | The suspect is believed to have left the country. |
| Məlumdur ki, müntəzəm idman stresi azaldır. | bilinən fakt | It is known that regular exercise reduces stress. |
| Filmin rekordları qıracağı gözlənilir. | gələcək | The film is expected to break box-office records. |
| Deyilənə görə, otelin şərq qanadında xəyalət var. | nəyinsə olması | There is said to be a ghost in the east wing. |
Quruluş
1-ci qəlib: It + məchul növdə nitq feili + that budaq cümləsi
| It | be + üçüncü forma | that budaq cümləsi |
|---|---|---|
| It | is said | that the castle is haunted. |
| It | is believed | that the suspect has left the country. |
| It | was thought | that the disease was spread by insects. |
| It | is expected | that prices will rise. |
Çox işlənən feillər: say, believe, think, report, know, expect, claim, consider, understand, allege, estimate.
2-ci qəlib: Mübtəda + məchul növdə nitq feili + to + məsdər
| Çatdırılan hərəkətin zamanı | Məsdərin forması | Nümunə |
|---|---|---|
| eyni vaxt (vəziyyət / vərdiş) | to + feilin əsas forması | She is said to be very rich. |
| eyni vaxt (davam edir) | to be + -ing | He is believed to be hiding in the mountains. |
| daha əvvəl | to have + üçüncü forma | The thieves are thought to have escaped by car. |
| daha əvvəl, bir müddət ərzində | to have been + -ing | She is reported to have been living abroad for years. |
| sonra (expect ilə) | to + feilin əsas forması | The minister is expected to resign. |
There + məchul növdə nitq feili + to be
| Nümunə | |
|---|---|
| tək | There is said to be a hidden tunnel under the city. |
| cəm | There are believed to be over 2,000 species in the park. |
| keçmiş | There were thought to be no survivors. |
Keçmiş zamanda nitq feili
| Qəlib | Nümunə |
|---|---|
| It was + üçüncü forma + that… | It was believed that the earth was flat. |
| Mübtəda + was / were + üçüncü forma + to + məsdər | The ship was thought to have sunk near the coast. |
İstifadə
1It is said / believed / thought that…
Ümumi rəyi, inamı və ya iddianı mənbəni demədən çatdırmaq üçün it + məchul növdə nitq feili + that işlədin. That budaq cümləsi öz adi zamanını saxlayır. Bu qəlib azərbaycancadakı «deyilir ki», «güman edilir ki» ilə eynidir.
2Subject + is said to + feilin əsas forması: indiki vəziyyət və vərdişlər
Çatdırılan vəziyyət indi və ya ümumiyyətlə doğrudursa, insanı və ya əşyanı önə çəkin və to + feilin əsas forması işlədin. İndi davam edən iş üçün to be + -ing işlədin. Expect ilə məsdər gələcəyə aiddir.
3Subject + is said to have + üçüncü forma: daha əvvəlki hərəkətlər
Çatdırılan hərəkət çatdırılma anından əvvəl baş veribsə, to have + üçüncü forma işlədin. Məchul hərəkət üçün to have been + üçüncü forma, uzun sürən fəaliyyət üçün to have been + -ing işlədin. Azərbaycancada keçmişi «-ıb», «-dığı» göstərir, ingiliscədə isə have.
4There is said to be…
İnsanların, hesabatların və ya hesablamaların dediyinə görə nəyin olduğunu çatdırmaq üçün there + məchul növdə nitq feili + to be işlədin. Be özündən sonra gələn isimlə uzlaşır. Azərbaycancadakı «var» isə tək və cəmdə dəyişmir, ona görə burada is / are seçiminə diqqət edin.
5Keçmiş zamanda nitq feilləri
İnam və ya iddia keçmişə aiddirsə, nitq feilini keçmiş zamana qoyun. Məsdərin formasını çatdırılan hərəkəti həmin keçmiş anla müqayisə edərək seçin.
6Xəbərlərdə və akademik yazıda
Bu quruluşlar rəsmi, neytral yazı üçün səciyyəvidir. Onlar müəllifə iddiaları ehtiyatla, əsassız şəxsi fikir bildirmədən çatdırmağa imkan verir.
Hər nitq feili iki qəlibdə işlənmir. Məsələn, suggest və propose yalnız birinci qəlibdə işlənir: It was suggested that the meeting should be postponed (The meeting was suggested to be postponed yox). Əmin deyilsinizsə, birinci qəlib daha etibarlı seçimdir.
Tez-tez edilən səhvlər
Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
1. «Deyilir ki» → it olmadan. Azərbaycancada «Deyilir ki, …», «Məlumdur ki, …» cümlələrinin formal mübtədası yoxdur. İngiliscədə isə cümləyə mübtəda lazımdır, ona görə əvvələ boş it qoyulur: It is said that…, It is known that….
2. Keçmiş hərəkət üçün sadə məsdər. «Deyilənə görə, Muradın babası bu evi özü tikib» cümləsində keçmişi «tikib» göstərir. İngiliscə məsdərdə isə zaman görünmür, ona görə keçmiş üçün to have + üçüncü forma lazımdır.
3. «Gözlənilir» → is waited. «Gözləmək» feili həm wait, həm də expect deməkdir. «Gözlənilir ki» proqnozdur, ingiliscədə is expected. Wait isə məchul növdə belə işlənmir.
Qarışdırmayın
People say…, It is said… və He is said to… — mesaj eynidir, üslub fərqlidir.
to be (indi) və to have been (əvvəl)
be supposed to — This café is supposed to be very good da «deyirlər ki» mənasını verə bilər, amma B2-07 dərsində onun daha çox işlənən mənasını öyrəndiniz: gözlənti və ya qayda.
seem və appear ilə oxşar quruluşlar (He seems to have left) məchul növ deyil; onlar ehtiyatlı ifadə (hedging) mövzusu ilə C1-08 dərsində öyrədilir.
Yazılış və tələffüz
- said sözü /sed/ kimi deyilir, yazıldığı kimi «seyd» yox.
- thought /θɔːt/ (UK), /θɑːt/ (US): ilk səs /θ/ azərbaycan dilində yoxdur. Dilin ucu yüngülcə dişlərin arasına çıxır və hava səssiz keçir; onu t və ya s ilə əvəz etməyin. gh oxunmur.
- It is neytral mətnlərdə və danışıqda çox vaxt qısaldılır (It's said that…), amma rəsmi yazıda tam forma normaldır.
- to have zəif deyilir: is thought to have left → /ɪz ˈθɔːt tə həv ˈleft/ (UK), /ɪz ˈθɑːt tə həv ˈleft/ (US).
- Çox işlənən üçüncü formaların yazılışı: believed, thought, known, expected, reported, alleged (iki l), understood. known sözündə k oxunmur: /nəʊn/ (UK), /noʊn/ (US).
- Vurğu üçüncü formaya və əsas məlumata düşür: She is SAID to be very RICH.
Qızıl qayda
İki qəlib var: It is said that + budaq cümlə və ya Mübtəda + is said + to + məsdər. İkinci qəlibdə məsdərin formasını zamana görə seçin: to do / to be doing (eyni vaxt), to have done / to have been doing (daha əvvəl). «Deyilir ki» = It is said that; «deyilənə görə, o…» = He is said to….
Tapşırıqlar
A. Quruluş
Mötərizədəki feilin düzgün formasını yazın.
-
It (believe) that the treasure is still buried on the island.
-
The singer is said (be) very shy in real life.
-
The robbers are thought (escape) through the back door last night.
-
There (think) to be about a million words in English.
-
The team is expected (win) easily on Saturday.
-
The suspect is believed (stay) with friends at the moment.
B. Məna
Düzgün variantı seçin.
-
Düzgün cavabı seçin: The pilot is believed … the crash last night.
-
Düzgün cavabı seçin: The castle is said … haunted — people still see a ghost there today.
-
Daha rəsmi və şəxssiz cümləni seçin:
-
Düzgün cavabı seçin: There … reported to be several injuries.
-
Düzgün cavabı seçin: It … that the lake has no bottom.
C. Səhvi tapın
Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.
-
She is said that she speaks five languages.
-
The pilot is believed to survive the crash.
-
There is reported to be several injuries.
-
The bridge is thought to have been built by the Romans.
D. Mətndə
Mötərizədəki feilin düzgün formasını yazın.
A rare painting has disappeared from the City Museum. The painting 16 (believe) to be worth over two million euros. The thieves 17 (think) to 18 (enter) the building through a window on Sunday night. It 19 (report) that the alarm system was not working. There 20 (say) to be no witnesses. Police are 21 (expect) to release more information tomorrow.
E. Sizin növbəniz
İngiliscə yazın.
-
is said to və ya is believed to ilə şəhərinizdəki bir yer haqqında yazın.
-
is thought to have + üçüncü forma ilə daha əvvəl baş vermiş bir hadisə haqqında xəbər üslubunda qısa cümlə yazın.
F. Qarışıq təkrar
Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.
-
B1-11 Passive Voice bütün zamanlarda: is being done, has been done, must be done azərbaycanca The results (announce) tomorrow.
-
B1-12 Reported Speech azərbaycanca: «dedi ki, …» ingiliscə necə çatdırılır? Backshift ilə dolayı nitqə çevirin: "I'm tired," she said.
-
B2-11 Have Something Done azərbaycanca: «saçımı kəsdirdim» ingiliscə necə deyilir? I (have / my eyes / test) last week.
-
B2-09 Reduced Relative Clauses azərbaycanca: the man standing there, the car stolen, the first to arrive Qısaldın: The house which was built in 1900 is for sale.
Cavablar
A. Quruluş
- is believed
- to be
- to have escaped
- are thought
- to win
- to be staying
B. Məna
- to have survived
- to be
- The CEO is expected to resign.
- are
- is said
C. Səhvi tapın
- She is said to speak five languages. / It is said that she speaks five languages.
- The pilot is believed to have survived the crash. / It is believed that the pilot survived the crash.
- There are reported to be several injuries.
- ✓ The bridge is thought to have been built by the Romans.
D. Mətndə
- is believed
- are thought
- have entered
- is reported / has been reported / was reported
- are said
- expected
E. Sizin növbəniz
- The old bridge in my town is said to be over 500 years old.
- The fire is thought to have started in a restaurant kitchen.
F. Qarışıq təkrar
- will be announced / are going to be announced / are being announced
- She said that she was tired. / She said she was tired.
- had my eyes tested
- The house built in 1900 is for sale.
