Complementation oʻzbekcha: I saw her leave yoki I saw that…, sure to, afraid of, He is certain to win
Complementation: That, Infinitive, -ing and Their Meanings
Bu sahifada
Maqsad
Bu darsdan keyin siz tanlov maʼnoni oʻzgartirganda that bilan boshlanadigan ergash gap, to-infinitive, -ing shakli va toʻldiruvchi + asosiy shakl orasidan toʻgʻrisini tanlay olasiz (I saw that… / I saw her…, afraid to / afraid of), He is certain to win kabi «koʻtarish» (raising) tuzilmalarini va I believe him to be honest kabi rasmiy qoliplarni ishlata olasiz.
Asosiy gʻoya
Feʼl yoki sifatni toʻldiradigan soʻzlar uning toʻldiruvchisi (complement) deyiladi. Koʻp feʼl va sifatlar bir necha xil toʻldiruvchini qabul qiladi va har bir tur oʻz maʼnosini olib keladi.
Feʼl yoki sifatni bir likopcha oddiy makaron deb, toʻldiruvchilarni esa har xil souslar deb tasavvur qiling: that li ergash gap, to-infinitive, -ing shakli, toʻldiruvchi + asosiy shakl. Makaron oʻsha-oʻsha qoladi, lekin har bir sous boshqa taom yaratadi. I saw her leave koʻz uchun taom: siz buni koʻrib turdingiz. I saw that she had left esa aql uchun taom: siz buni angladingiz, masalan, boʻsh stolni koʻrib.
Baʼzi qoliplar butun gapning shaklini ham oʻzgartiradi. It is certain that he will win gapi He is certain to win ga aylanishi mumkin: that li ergash gapning egasi bosh gapga «koʻtariladi». Bu «koʻtarish» rasmiy va publitsistik ingliz tilida juda keng tarqalgan va faqat maʼlum soʻzlar bilan ishlaydi: certain, likely, seem, appear, happen; boshqalari bilan emas.
Oʻzbek va ingliz tillari
Oʻzbek tilida bunday toʻldiruvchilarning koʻpi bitta qolip bilan yasaladi: sifatdosh yoki harakat nomi + egalik + kelishik qoʻshimchasi: «taksiga oʻtirganini koʻrdim», «ishdan ayrilishdan qoʻrqardim». Shuning uchun oʻzbekchada I saw her get into a taxi (koʻzim bilan koʻrdim) va I saw that the money had gone (angladim) bir xil tuziladi; inglizchada esa qolip tanlash kerak. «Qoʻrqmoq» ham afraid to va afraid of farqini bermaydi, buni boshqa soʻzlar beradi: «soʻrashga botinolmadim» (afraid to) va «ayrilib qolishdan qoʻrqardim» (afraid of). Yaxshi xabar: «U unutganga oʻxshaydi» gapida ega ham bosh gapda turadi, xuddi She seems to have forgotten kabi; «Uni halol deb bilamiz» esa rasmiy We believe him to be honest qolipiga juda yaqin.
| Oʻzbekcha | Vazifasi | Inglizcha |
|---|---|---|
| Uning taksiga oʻtirganini koʻrdim. | bevosita idrok | I saw her get into a taxi. |
| Eshitishimcha, qoʻshnilar koʻchib ketishyapti. | xabar, bilim | I heard that the neighbours are moving. |
| U uchrashuvimizni unutganga oʻxshaydi. | koʻtarish: seem | She seems to have forgotten our meeting. |
| Yangi qonun albatta qarshilikka uchraydi. | koʻtarish: certain | The new law is certain to face opposition. |
| Maoshimni oshirishni soʻrashga botinolmadim. | jurʼat qilmaslik | I was afraid to ask for a pay rise. |
| Ishdan ayrilib qolishdan qoʻrqardim. | voqeadan qoʻrqish | I was afraid of losing my job. |
| Biz uni halol deb bilamiz. | rasmiy qolip | We believe him to be honest. |
| Yomgʻir oʻyinni tugatishimizga toʻsqinlik qildi. | prevent | The rain prevented us from finishing the match. |
Tuzilish
Bitta soʻz, har xil toʻldiruvchilar
| Soʻz | Qolip | Maʼnosi | Misol |
|---|---|---|---|
| see / hear / feel | toʻldiruvchi + asosiy shakl / -ing | bevosita idrok | I heard the door open. |
| see / hear / feel | that li ergash gap | bilim, eshitilgan xabar, ishonch | I heard that the company had closed. |
| sure / certain | ega + to-infinitive | soʻzlovchi amin | She's sure to pass. |
| sure / certain | of + -ing / that li ergash gap | ega amin | She's sure (that) she'll pass. |
| afraid | to-infinitive | qilishga qoʻrqadi (tanlov) | I was afraid to say anything. |
| afraid | of + -ing | biror narsa boʻlishidan qoʻrqadi | I was afraid of falling. |
| sorry | to-infinitive | hozirgi holat yoki xabar uchun afsus | Sorry to hear that. |
| sorry | for / about + -ing | oʻtgan ish uchun uzr | Sorry for keeping you waiting. |
Koʻtarish: bir narsani aytishning ikki yoʻli
| It + that li ergash gap | Ega + to-infinitive |
|---|---|
| It is certain that he will win. | He is certain to win. |
| It is likely that prices will rise. | Prices are likely to rise. |
| It seems that she is tired. | She seems to be tired. |
| It (so) happens that I know her. | I happen to know her. |
| It seems that there is a problem. | There seems to be a problem. |
That li ergash gap va toʻldiruvchi + to-infinitive (rasmiy)
| Neytral | Rasmiy | Majhul nisbat (yangiliklar, hisobotlar) |
|---|---|---|
| I believe (that) he is honest. | I believe him to be honest. | He is believed to be honest. |
| We consider that the risk is low. | We consider the risk to be low. | The risk is considered to be low. |
Qoʻllanish
1Idrokmi yoki bilimmi?
See, hear, feel, notice va watch dan keyin toʻldiruvchi + asosiy shakl yoki -ing sezgi aʼzolari orqali bevosita idrokni bildiradi (C1-18). That li ergash gap esa bilimni bildiradi: siz angladingiz, sizga aytishdi yoki shunday deb oʻylaysiz. That li ergash gap bilan voqeani umuman koʻrmagan boʻlishingiz ham mumkin.
2Koʻtarish: certain to, likely to, seem to, happen to
Certain va likely (B2-26) hamda seem, appear, happen bilan that li ergash gapning egasi bosh gapga «koʻtarilib», undan keyin to-infinitive kelishi mumkin. Maʼno oʻzgarmaydi. Sure va bound da faqat koʻtarilgan qolip bor: He's bound to win, It is bound that… emas. Oʻtmish uchun to have + past participle, davom etayotgan ish uchun to be + -ing ishlating. There ham koʻtarilishi mumkin: There seems to be… Eager, keen va reluctant kabi sifatlar bunga oʻxshaydi, lekin eganing oʻz munosabatini bildiradi va ularning It… that varianti yoʻq.
3Toʻldiruvchisi maʼnoni oʻzgartiradigan sifatlar
Sure va certain bilan to-infinitive soʻzlovchining ishonchini bildiradi; of + -ing yoki that li ergash gap esa eganing ishonchini. Afraid to tanlashingiz mumkin boʻlgan ishni qilishga qoʻrqishni bildiradi; afraid of + -ing esa biror narsa boʻlib qolishidan qoʻrqishni. Sorry to hozirgi lahzaga yoki hozirgina eshitgan xabaringizga tegishli; sorry for / about + -ing qilingan ish uchun uzr soʻraydi.
4Prevent from, for + toʻldiruvchi + to, the reason (that / why)
Prevent, stop, discourage, ban va prohibit toʻldiruvchi + from + -ing oladi. Stop va prevent bilan norasmiy UK nutqida from koʻpincha tushib qoladi. To-infinitive ning oʻz egasi kerak boʻlsa, for + toʻldiruvchi + to-infinitive ishlating: sifatlar, otlar va baʼzi feʼllardan keyin. Ehtiyotkor yozuvda the reason dan keyin because emas, that, why yoki hech qanday soʻz kelmaydi. Oʻzbekchadagi «-ishiga toʻsqinlik qildi» da -ga bor, lekin inglizchada bu to emas, from + -ing.
5Believe that he is… yoki believe him to be…?
Believe, consider, know, find, assume, suppose, report va understand kabi fikrlash va xabar berish feʼllari odatda that li ergash gap oladi. Rasmiy yozuvda ularning koʻpi toʻldiruvchi + to-infinitive ham oladi, odatda to be yoki to have + past participle. Bu qolip majhul nisbatda koʻproq uchraydi (B2-12). Say va think aniq nisbatda odatda toʻldiruvchi + to-infinitive olmaydi.
Keng tarqalgan xatolar
Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
1. «Hammaning … -ishi muhim» → for siz. Oʻzbekchada harakat nomining egasi qaratqich kelishigida keladi: «Barcha talabalarning roʻyxatdan oʻtishi shart». Inglizchada bu egani to-infinitive dan oldin kiritish uchun for kerak.
2. «Taqillatganini eshitdim» → heard someone to knock. Oʻzbekchada idrok feʼllaridan oldin «-ganini / -ayotganini» qoʻshimchali soʻz keladi va uni inglizchaga to bilan bogʻlash oson. See, hear, feel, watch dan keyin aniq nisbatda to qoʻyilmaydi: asosiy shakl yoki -ing keladi.
3. «Uni aqlli deb oʻylayman» → think him to be. «Deb bilaman», «deb hisoblayman» rasmiy believe / consider him to be ga yaqin. Lekin «deb oʻylayman» ni xuddi shunday tuzsangiz, gap gʻalati chiqadi: think aniq nisbatda odatda toʻldiruvchi + to-infinitive olmaydi.
4. «-ishdan qoʻrqmoq» → afraid to har doim. Oʻzbekchada «adashib qolishdan qoʻrqadi» ham, «gapirishdan qoʻrqadi» ham bir xil qolip. Inglizchada siz nazorat qila olmaydigan voqea uchun afraid of + -ing ishlatiladi.
Adashtirmang
see + toʻldiruvchi + asosiy shakl va see that — Birinchisi koʻzingiz koʻrgan narsa; ikkinchisi siz anglagan narsa. Oʻzbekchada ikkalasi ham «-ganini koʻrdim».
afraid to va afraid of + -ing — Afraid to: harakat qilmaslikni tanlaysiz. Afraid of + -ing: oʻzingiz tanlamagan voqeadan qoʻrqasiz.
sure to va sure (that) — Kim amin? To bilan soʻzlovchi; that bilan ega.
Imlo va talaffuz
- Koʻtarilgan qoliplarda to kuchsiz /tə/: He's certain to win — /ˈsɜːtn tə ˈwɪn/. Uni toʻliq «tu» deb aytmang.
- Certain /ˈsɜːtn/ (UK), /ˈsɜːrtn/ (US): ikkinchi boʻgʻin juda qisqa, deyarli unlisiz. Birinchi unli /ɜː/ oʻzbek tilida yoʻq: lablar yoyiq va boʻsh, til oʻrtada. Soʻzni yozilishiga qarab toʻliq unlilar bilan oʻqimang; urgʻu birinchi boʻgʻinda, oxirgisida emas.
- That li ergash gap yoki to-infinitive toʻldiruvchidan oldin vergul qoʻyilmaydi: She felt that it was unfair. Oʻzbekchadagi «…ki,» dan keyingi vergul odatini inglizchaga koʻchirmang.
- Ogʻzaki nutqda that koʻp ishlatiladigan feʼllardan keyin tushib qoladi (I heard (that) she left), lekin rasmiy yozuvda the reason dan keyin va the fact kabi otlardan keyin odatda saqlanadi.
Oltin qoida
Soʻz bir necha xil toʻldiruvchi qabul qilsa, har bir qolip oʻz maʼnosini olib keladi: idrok qilgan narsangiz uchun toʻldiruvchi + asosiy shakl, bilgan yoki ishongan narsangiz uchun that li ergash gap. Sure to va certain to soʻzlovchining ishonchini bildiradi, It is certain that… esa He is certain to… ga aylanishi mumkin. Believe yoki consider dan keyin toʻldiruvchi + to-infinitive ni faqat rasmiy uslubda ishlating, say dan keyin esa umuman ishlatmang.
Mashqlar
A. Tuzilish
Har bir gapni berilgan qolip bilan qayta yozing. Maʼnoni saqlang.
-
Koʻtarish bilan, «Interest rates» dan boshlab qayta yozing: It is likely that interest rates will rise again before the end of the year.
-
Koʻtarish bilan, «The company» dan boshlab qayta yozing (davom etayotgan ish): It appears that the company is preparing a takeover bid.
-
Koʻtarish bilan, «Someone» dan boshlab qayta yozing (oldinroq boʻlgan ish): It seems that someone has opened the parcel before it reached us.
-
Rasmiy uslubda toʻldiruvchi + to-infinitive bilan qayta yozing: The committee considered that the proposal was far too expensive.
-
«The castle» dan boshlab, majhul nisbatdagi xabar qilib qayta yozing: People say that the castle is haunted.
-
«for» + toʻldiruvchi + to-infinitive bilan qayta yozing: It is essential that every visitor wears a helmet on site.
-
«prevent» bilan qayta yozing: Because of the strike, many commuters could not get to work.
B. Maʼno
Kontekst uchun yaxshiroq gapni tanlang. Izoh sababini tushuntiradi.
-
Hamkasbingiz ish suhbatidan oʻtishiga oʻzi ishonishini aytyapti. Qaysi gap uning oʻz ishonchini yetkazadi?sure to = soʻzlovchi amin; sure that = ega amin
-
Guvohning koʻrsatmasi: guvoh faqat oʻzi koʻrib turgan narsani tasvirlashi kerak. Qaysi gap mos?toʻldiruvchi + asosiy shakl = bevosita idrok
-
Qoʻshningizga xat: boʻrondan keyin uyga qaytib, ularning devori yiqilib yotganini koʻrdingiz. Qaysi gap aniq?that li ergash gap = siz buni angladingiz; yiqilayotganini koʻrmagansiz
-
Ishchi ayol ishdan qisqarishdan, yaʼni oʻz nazoratidan tashqaridagi narsadan qoʻrqqanini aytyapti. Qaysi gap mos?afraid of + -ing = biror narsa boʻlishidan qoʻrqish; afraid to = harakat qilishga qoʻrqish
-
Rasmiy tavsiyanoma. Qaysi gap mosroq?find + toʻldiruvchi + to be rasmiy
-
Rasmiy yozma hisobot. Ehtiyotkor yozuvda qaysi gap afzal?the reason is because ogʻzaki nutqda keng tarqalgan; ehtiyotkor yozuvda that
C. Xatoni toping
Har bir gapda toʻldiruvchi qolipiga oid bitta xato bor yoki gap toʻgʻri. Toʻgʻrilangan gapni yozing yoki correct deb yozing.
-
Heavy snow on the mountain roads prevented the rescue team to reach the village until late on Sunday evening.
-
The new manager seems that she is far more willing to listen to complaints than her predecessor was.
-
Considering how well the first book sold, it is likely the sequel to become a bestseller within weeks of its release.
-
Several of her former colleagues say her to be the most talented engineer the company has ever employed.
-
There seems to have been a misunderstanding about the date, so we have moved the meeting to the following Thursday.
D. Kontekstda
Yangilik xabarini tahrir qiling. Har bir raqamlangan gapni berilgan qolip bilan qayta yozing.
(19) It is certain that the new footbridge will open next spring, officials confirmed yesterday. Last winter, engineers feared that storms (20) would mean that the workers could not finish on time. (21) It now seems that the project is several weeks ahead of schedule. At a press conference, the mayor said: (22) "It is important that residents know the real costs." (23) People believe that the chief engineer, Dana Okafor, is the youngest person ever to lead such a project. (24) "By chance, I know her personally," the mayor added, "and I can tell you that she has earned it."
-
(19) ni koʻtarish bilan, «The new footbridge» dan boshlab qayta yozing.
-
(20) ni «prevent» bilan, «would» dan boshlab qayta yozing.
-
(21) ni koʻtarish bilan, «The project» dan boshlab qayta yozing.
-
(22) ni «for» + toʻldiruvchi + to-infinitive bilan qayta yozing.
-
(23) ni «The chief engineer» dan boshlab, rasmiy majhul nisbatdagi xabar qilib qayta yozing.
-
(24) ning birinchi qismini «happen» bilan qayta yozing.
E. Sizning navbatingiz
Ingliz tilida yozing.
-
Shahringiz yoki ish sohangizdagi oʻzgarishlarni bashorat qiladigan yangilik uslubidagi qisqa paragraf (3 gap) yozing. Talablar: kamida ikkita koʻtarish tuzilmasi (likely to, certain to, seem to, appear to), ulardan biri to have + past participle yoki there seems to be bilan.
-
Bitta voqea haqida ikkita gap yozing. Talablar: biri see yoki hear + toʻldiruvchi + asosiy shakl yoki -ing bilan (siz idrok qildingiz), ikkinchisi see yoki hear + that li ergash gap bilan (siz bu haqda bilib oldingiz).
-
Hamkasbingiz uchun rasmiy tavsiyanoma (2–3 gap) yozing. Talablar: find + toʻldiruvchi + to be; believe yoki consider + toʻldiruvchi + to-infinitive; sifat + for + toʻldiruvchi + to-infinitive.
F. Aralash takrorlash
Oldingi darslarni takrorlang.
-
B2-12 It Is Said That va He Is Said To oʻzbekcha: «… deb aytiladi», «… ekan» ingliz tilida «thought» bilan, «The painting» dan boshlab, majhul nisbatdagi xabar qilib qayta yozing: People think that the painting was stolen in 1990.
-
C1-18 Murakkab feʼl qoliplari oʻzbekcha: see him do / doing, find it hard, regard as, I'd appreciate it if «The suspect» dan boshlab, majhul nisbatda qayta yozing: Someone saw the suspect leave the building at midnight.
Javoblar
A. Tuzilish
- Interest rates are likely to rise again before the end of the year.
- The company appears to be preparing a takeover bid.
- Someone seems to have opened the parcel before it reached us.
- The committee considered the proposal to be far too expensive.
- The castle is said to be haunted.
- It is essential for every visitor to wear a helmet on site.
- The strike prevented many commuters from getting to work.
B. Maʼno
- Nadia is sure that she'll get the job.
- I saw the man take the bag from the car.
- I saw that your fence had fallen down in the storm.
- I was afraid of losing my job.
- I have always found him to be entirely honest and reliable.
- The reason for the delay is that the supplier went bankrupt.
C. Xatoni toping
- Heavy snow on the mountain roads prevented the rescue team from reaching the village until late on Sunday evening.
- The new manager seems to be far more willing to listen to complaints than her predecessor was. / It seems that the new manager is far more willing to listen to complaints than her predecessor was.
- Considering how well the first book sold, the sequel is likely to become a bestseller within weeks of its release. / Considering how well the first book sold, it is likely that the sequel will become a bestseller within weeks of its release.
- Several of her former colleagues say that she is the most talented engineer the company has ever employed. / Several of her former colleagues say she is the most talented engineer the company has ever employed.
- ✓ There seems to have been a misunderstanding about the date, so we have moved the meeting to the following Thursday.
D. Kontekstda
- The new footbridge is certain to open next spring.
- would prevent the workers from finishing on time
- The project now seems to be several weeks ahead of schedule.
- It is important for residents to know the real costs.
- The chief engineer, Dana Okafor, is believed to be the youngest person ever to lead such a project.
- I happen to know her personally.
E. Sizning navbatingiz
- House prices in Brenmouth are likely to rise again this year. The council appears to have approved plans for 400 new homes, but there seems to be little agreement about where they will go. The new railway station is certain to make the area even more popular.
- Last night I heard the neighbours moving furniture until midnight. This morning I heard that they are leaving the building next week.
- I have always found Ms Varga to be hard-working and reliable. I consider her to be an excellent candidate for the post. It would be a loss for our team to see her go, but I believe her to be ready for this new challenge.
F. Aralash takrorlash
- The painting is thought to have been stolen in 1990.
- The suspect was seen to leave the building at midnight. / The suspect was seen leaving the building at midnight.
