Still, yet, already, even, only azərbaycanca: «hələ», «artıq», «hətta», «yalnız» və zərflərin yeri
Still, Yet, Even, Only, Also: Adverb Position
Bu səhifədə
Məqsəd
Bu dərsdən sonra siz still, already, also, even, only və no longer kimi qısa zərfləri (adverbs) cümlənin ortasında düzgün yerə qoya, still, yet və already arasında seçim edə, nəyinsə dayandığını deyə (not… any more, no longer), həmçinin even və only sözləri ilə nəzərdə tutduğunuz sözü göstərə biləcəksiniz.
Əsas fikir
İngiliscədə bir çox qısa zərf cümlədə xüsusi bir yerdə oturmağı sevir: cümlənin orta oturacağında. Bu yeri always, usually, never sözlərindən artıq tanıyırsınız (A1-15). Bu yer:
- əsas feildən əvvəl: She still lives with her parents.
- be feilindən sonra: She's still at work.
- birinci köməkçi feildən və ya modal feildən sonra: I've already eaten. You can also pay by card.
Bir şey heç vaxt olmur: zərf feillə onun obyekti arasında oturmur. She also plays the piano deyin, She plays also the piano yox.
Bəzi sözlər başqa yerləri sevir. Yet, too, as well və any more adətən sonda durur. Even və only isə xüsusidir: onlar göstərici kimi işləyir. Onların yerini dəyişsəniz, başqa sözü göstərirsiniz və məna dəyişir: Only I saw her (onu başqa heç kim görmədi) və I saw only her (başqa heç kimi görmədim).
Azərbaycan dili və ingilis dili
Azərbaycan dilində zərflər də çox vaxt feildən əvvəl gəlir, amma obyekt də feildən əvvəl durur («O, hələ də məktubları əllə yazır»). İngiliscədə feil ilə obyekt bir-birinə yapışıqdır: zərf onların arasına girə bilməz. Əsas çətinlik isə sözlərin özündədir. Hələ həm still, həm də yet ola bilər: «Hələ evdədir» → still, «Hələ zəng etməyib» → not… yet. Artıq həm already, həm də not… any more / no longer ola bilər: «Artıq yemişəm» → already, «Artıq orada yaşamırıq» → not… any more. Bir də: azərbaycancada «artıq» ilə feil inkarda olur («yaşamırıq»), ingiliscədə isə no longer özü inkardır, ona görə feil təsdiqdə qalır. Da / də ədatı too, as well və also sözlərinə uyğun gəlir və həmişə vurğulanan sözdən sonra gəlir; ingiliscədə also orta oturacaqda, too və as well isə cümlənin sonunda durur. Hətta → even, yalnız / ancaq / təkcə / cəmi → only: bunlar azərbaycancada da göstərdikləri sözün yanında dururlar, bu, ingiliscəyə kömək edir.
| Azərbaycanca | İngiliscə | Qeyd |
|---|---|---|
| Hələ də yataqdadır. | He's still in bed. | davam edir → still |
| Esseni hələ bitirməmişəm. | I haven't finished my essay yet. | hələ + inkar → yet, sonda |
| Artıq oxuya bilir. | She can already read. | artıq + təsdiq → already |
| Artıq Madriddə yaşamırıq. | We don't live in Madrid any more. | artıq + inkar → not… any more |
| O, artıq bu şirkətdə işləmir. | He no longer works for the company. | no longer + təsdiq feil |
| Bacını da dəvət etmişəm. | I've also invited your sister. | da → also, köməkçi feildən sonra |
| Qardaşımı da gətirə bilərəm? | Can I bring my brother as well? | da → as well / too, sonda |
| Hətta nənəmin də smartfonu var. | Even my grandmother has a smartphone. | even → təəccüblü söz |
| Yalnız Mariya çay içir. | Only Maria drinks tea. | only → göstərdiyi sözün yanında |
Quruluş
Orta oturacaq
| Cümlədəki feil | Zərfin yeri | Nümunə |
|---|---|---|
| bir əsas feil | ondan əvvəl | She still works here. / I also play tennis. |
| be (əsas feil) | ondan sonra | He's already at the airport. / It's no longer open. |
| köməkçi feil / modal feil + əsas feil | birinci köməkçi feildən sonra | I have already paid. / We can even stay longer. |
| inkar köməkçi feil + still | still ondan əvvəl | I still haven't finished. |
Son yer
| Söz | Nümunə |
|---|---|
| yet (inkar, sual) | Have you finished yet? / I haven't finished yet. |
| any more / any longer (inkar) | She doesn't live here any more. |
| too / as well | I play tennis too. / I play tennis as well. |
| already (sonda da mümkündür) | Are you leaving already? |
Still, yet, already: mənası
| Söz | Mənası | Adi cümlə növü |
|---|---|---|
| still | vəziyyət davam edir, bəlkə gözləniləndən də uzun | təsdiq, sual; təəccüb və ya səbirsizlik üçün inkar köməkçi feildən əvvəl |
| yet | gözlədiyimiz bir şey indiyə qədər baş verməyib | inkar, sual |
| already | bir şey gözləniləndən tez baş verib | təsdiq (sualda: təəccüb) |
| not… any more / any longer | vəziyyət dayanıb | inkar |
| no longer | vəziyyət dayanıb (daha rəsmi) | təsdiq feil |
Any more xüsusən ABŞ ingiliscəsində çox vaxt bitişik yazılır: anymore.
İstifadə
1Orta oturacaq qaydası
Still, already, also, even, just, only və no longer kimi qısa zərflər əsas feildən əvvəl, be feilindən sonra və ya birinci köməkçi feildən sonra gəlir. Onlar feillə obyekt arasına girmir. Tezlik zərfləri (A1-15) də eyni yerdə oturur, rarely və onun daha rəsmi tayı seldom də daxil olmaqla.
2still, yet və already
Still = nəsə davam edir. Yet = nəyisə gözləyirik, amma indiyə qədər baş verməyib; adətən inkar və sual cümlələrinin sonunda gəlir (rəsmi ingiliscədə I haven't yet decided də demək olar). Already = gözləniləndən tez. İnkar köməkçi feildən əvvəl gələn still təəccüb və ya səbirsizlik göstərir. Already və yet ilə Present Perfect (indiki bitmiş zaman) üçün A2-17 dərsinə baxın.
3not… any more, not… any longer, no longer
Bunlar vəziyyətin dayandığını deyir. Not… any more və not… any longer inkar cümləsinin sonunda gəlir. No longer daha rəsmidir; o, orta oturacaqda durur və feil təsdiqdə olur. Azərbaycancada hamısına «artıq … -mır» və ya «daha … -mır» deyirik.
4even: təəccüblü bir şey
Even nəyinsə təəccüblü və ya gözləniləndən artıq olduğunu göstərir. Orta oturacaqda adətən feilə və ya ondan sonra gələnə işarə edir; mübtədadan və ya başqa sözdən əvvəl gələndə həmin sözü göstərir. Not even / didn't even = gözlədiyimiz bu kiçik şey də olmadı.
5only: göstəricini hərəkət etdirmək
Only işarə etdiyi sözü göstərir və yeri dəyişəndə məna da dəyişir. Yazıda only sözünü nəzərdə tutduğunuz sözdən dərhal əvvəl qoyun. Danışıqda only adətən orta oturacaqda durur, mənanı isə vurğu göstərir.
6also, too, as well
Also orta oturacaqda durur. Too və as well budaq cümlənin sonunda gəlir və danışıqda daha çox işlənir. A1-29 dərsinə baxın.
Tez-tez edilən səhvlər
Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
1. «Hələ» → yet. Lüğətdə «hələ = yet» kimi öyrənirik, ona görə «Aysel hələ hər səhər üzməyə gedir» cümləsi yet ilə tərcümə olunur. Təsdiq cümləsində davam edən vəziyyət üçün still lazımdır. Yet yalnız inkar və sual cümlələrində, adətən sonda gəlir.
2. «Artıq» + inkar → already. «Kamran artıq maşınla işə getmir» cümləsindəki «artıq» already deyil, vəziyyətin dayandığını göstərir. İnkar cümləsində bu məna üçün not… any more / any longer və ya no longer işlədin.
3. «Artıq» = no longer + inkar feil. Azərbaycancada «artıq» ilə feil inkarda olur: «Elvin artıq futbol oynamır». No longer sözünü «artıq» kimi götürüb feili də inkar etsəniz, ikiqat inkar alınır. No longer onsuz da inkardır: feil təsdiqdə qalır.
4. «Hətta» cümlənin əvvəlində → Even + mübtəda. Azərbaycancada «hətta» çox vaxt cümlənin əvvəlinə keçir: «Hətta paltarını da dəyişmədi». İngiliscədə isə even göstərdiyi sözün yanında durur. Cümlənin əvvəlində, mübtədadan əvvəl even «hətta o belə», yəni «başqaları da, o da» deməkdir.
Qarışdırmayın
still və yet — İkisi də «indiyə qədər» haqqındadır. Still vəziyyətin davam etdiyini deyir; yet gözlənilən bir şeyin baş vermədiyini. Still + inkar daha səbirsiz səslənir. Azərbaycancada da fərq var: «hələ» və «hələ də».
Only I… və I only… — Only sözünün yeri dəyişəndə məna da dəyişir.
already və all ready — Already = gözləniləndən tez; all ready = tamamilə hazır (all + sifət).
Rəsmi yazıda only, even və also üçün C2-06 dərsinə baxın.
Yazılış və tələffüz
- already bir sözdür və bir l ilə yazılır; all ready iki sözdür.
- any more (iki söz) Britaniya ingiliscəsində standartdır; anymore (bir söz) ABŞ-da adidir. İkisi də düzgündür.
- yet /jet/: ilk səs azərbaycan dilindəki y səsi kimidir, bu, asandır. Sondakı /t/ səsini aydın deyin, onu buraxmayın.
- even /ˈiːvn/: birinci sait uzundur, vurğu birinci hecaya düşür. İkinci hecada sait demək olar ki, eşidilmir: /v/ ilə /n/ birləşir.
- only /ˈəʊnli/ (UK), /ˈoʊnli/ (US): vurğu birinci hecadadır, son hecada yox. Birinci sait diftonqdur: səs bir saitdən o birinə keçir.
- still /stɪl/ sözü st ilə başlayır: əvvəlinə sait artırıb «istil» deməyin.
- Danışıqda only və ya even sözünün göstərdiyi söz vurğulanır: I only had a ticket / Even my grandmother has one.
Qızıl qayda
Qısa zərfləri orta oturacağa qoyun: əsas feildən əvvəl, be feilindən sonra, birinci köməkçi feildən sonra; heç vaxt feillə obyekt arasına yox. Yet, any more, too və as well adətən sonda gəlir. Only və even sözlərini, xüsusən yazıda, göstərmək istədiyiniz sözün yanına qoyun. «Hələ» → təsdiqdə still, inkarda yet; «artıq» → təsdiqdə already, inkarda not… any more və ya no longer + təsdiq feil.
Tapşırıqlar
A. Quruluş
Sözü cümlədə düzgün yerə qoyun və ya cümləni yenidən yazın.
-
Still sözünü cümləyə qoyun: She lives in the same flat.flat (UK) = apartment (US)
-
Already sözünü cümləyə qoyun: I've booked the tickets.
-
Also sözünü cümləyə qoyun: He can play the guitar.
-
Still sözünü cümləyə qoyun: They haven't replied.
-
No longer ilə yenidən yazın: She doesn't work here any more.
-
Any more ilə yenidən yazın: The café is no longer open.
B. Məna
Mənaya uyğun cavabı seçin.
-
Düzgün cavabı seçin: Have you sent the email …?
-
Düzgün cavabı seçin: It's midnight and the neighbours are … having a party.
-
Düzgün cavabı seçin: "Lunch?" "No, thanks. I've … eaten."
-
Hansı cümlə «başqa heç kim gəlmədi» deməkdir?
-
Düzgün cavabı seçin: He didn't … say thank you.
C. Səhvi tapın
Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.
-
I like also jazz.
-
I don't work there no longer.
-
My parents still haven't sold their old car.
-
Is the bus yet here?
D. Mətndə
Söz qutusu: still, any more, yet, already, too, even (bir sözü bir neçə dəfə işlədə bilərsiniz)
Ben: Do you 16 live in that flat near the station?
Ella: No, I don't live there 17. I moved in March.
Ben: Oh! Have you unpacked everything 18?
Ella: Not really. I've 19 got boxes everywhere. But I've 20 painted the kitchen — and I only moved in two weeks ago! And I've bought a new sofa 21.
Ben: Wow, you've been busy. I haven't 22 painted my bedroom yet, and I moved two years ago!
E. Sizin növbəniz
İngiliscə yazın.
-
Həyatınız haqqında iki cümlə yazın: hələ də etdiyiniz bir iş və artıq etmədiyiniz bir iş.
-
Təəccüblü bir şey haqqında even ilə bir cümlə yazın.
F. Qarışıq təkrar
Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.
-
A1-15 Always, usually, never azərbaycanca: tezlik zərfləri və How often…? Never sözünü cümləyə qoyun: She is late for work.
-
A2-17 Present Perfect azərbaycanca: just, already, yet. «İndicə», «artıq» və «hələ» ingiliscə I haven't finished my homework ___. …
-
A2-19 Present Perfect, yoxsa Past Simple? Fərqi sadə dillə I (see) that film last week.
Cavablar
A. Quruluş
- She still lives in the same flat.
- I've already booked the tickets. / I've booked the tickets already.
- He can also play the guitar.
- They still haven't replied.
- She no longer works here.
- The café isn't open any more. / The café is not open any more. / The café isn't open anymore.
B. Məna
- yet
- still
- already
- Only Tom came to the party.
- even
C. Səhvi tapın
- I also like jazz. / I like jazz too. / I like jazz as well.
- I don't work there any longer. / I don't work there any more. / I no longer work there.
- ✓ My parents still haven't sold their old car.
- Is the bus here yet? / Is the bus still here? / Is the bus here already?
D. Mətndə
- still
- any more / anymore / any longer
- yet / already
- still
- already / even
- too / as well
- even
E. Sizin növbəniz
- I still play football on Sundays. I don't eat meat any more.
- My dog is very clever — he can even open the fridge.
F. Qarışıq təkrar
- She is never late for work.
- yet
- saw
