SlowingoQrammatika
B1 35 / 39

Still, yet, already, even, only azərbaycanca: «hələ», «artıq», «hətta», «yalnız» və zərflərin yeri

Still, Yet, Even, Only, Also: Adverb Position

Bu səhifədə
  1. Məqsəd
  2. Əsas fikir
  3. Azərbaycan dili və ingilis dili
  4. Quruluş
  5. İstifadə
  6. Tez-tez edilən səhvlər
  7. Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
  8. Qarışdırmayın
  9. Yazılış və tələffüz
  10. Qızıl qayda
  11. Tapşırıqlar

Məqsəd

Bu dərsdən sonra siz still, already, also, even, only və no longer kimi qısa zərfləri (adverbs) cümlənin ortasında düzgün yerə qoya, still, yet və already arasında seçim edə, nəyinsə dayandığını deyə (not… any more, no longer), həmçinin even və only sözləri ilə nəzərdə tutduğunuz sözü göstərə biləcəksiniz.

Əsas fikir

İngiliscədə bir çox qısa zərf cümlədə xüsusi bir yerdə oturmağı sevir: cümlənin orta oturacağında. Bu yeri always, usually, never sözlərindən artıq tanıyırsınız (A1-15). Bu yer:

  • əsas feildən əvvəl: She still lives with her parents.
  • be feilindən sonra: She's still at work.
  • birinci köməkçi feildən və ya modal feildən sonra: I've already eaten. You can also pay by card.

Bir şey heç vaxt olmur: zərf feillə onun obyekti arasında oturmur. She also plays the piano deyin, She plays also the piano yox.

Bəzi sözlər başqa yerləri sevir. Yet, too, as well və any more adətən sonda durur. Even və only isə xüsusidir: onlar göstərici kimi işləyir. Onların yerini dəyişsəniz, başqa sözü göstərirsiniz və məna dəyişir: Only I saw her (onu başqa heç kim görmədi) və I saw only her (başqa heç kimi görmədim).

Azərbaycan dili və ingilis dili

Azərbaycan dilində zərflər də çox vaxt feildən əvvəl gəlir, amma obyekt də feildən əvvəl durur («O, hələ də məktubları əllə yazır»). İngiliscədə feil ilə obyekt bir-birinə yapışıqdır: zərf onların arasına girə bilməz. Əsas çətinlik isə sözlərin özündədir. Hələ həm still, həm də yet ola bilər: «Hələ evdədir» → still, «Hələ zəng etməyib» → not… yet. Artıq həm already, həm də not… any more / no longer ola bilər: «Artıq yemişəm» → already, «Artıq orada yaşamırıq» → not… any more. Bir də: azərbaycancada «artıq» ilə feil inkarda olur («yaşamırıq»), ingiliscədə isə no longer özü inkardır, ona görə feil təsdiqdə qalır. Da / də ədatı too, as well və also sözlərinə uyğun gəlir və həmişə vurğulanan sözdən sonra gəlir; ingiliscədə also orta oturacaqda, too və as well isə cümlənin sonunda durur. Hətta → even, yalnız / ancaq / təkcə / cəmi → only: bunlar azərbaycancada da göstərdikləri sözün yanında dururlar, bu, ingiliscəyə kömək edir.

AzərbaycancaİngiliscəQeyd
Hələ də yataqdadır.He's still in bed.davam edir → still
Esseni hələ bitirməmişəm.I haven't finished my essay yet.hələ + inkar → yet, sonda
Artıq oxuya bilir.She can already read.artıq + təsdiq → already
Artıq Madriddə yaşamırıq.We don't live in Madrid any more.artıq + inkar → not… any more
O, artıq bu şirkətdə işləmir.He no longer works for the company.no longer + təsdiq feil
Bacını da dəvət etmişəm.I've also invited your sister.da → also, köməkçi feildən sonra
Qardaşımı da gətirə bilərəm?Can I bring my brother as well?da → as well / too, sonda
Hətta nənəmin də smartfonu var.Even my grandmother has a smartphone.even → təəccüblü söz
Yalnız Mariya çay içir.Only Maria drinks tea.only → göstərdiyi sözün yanında

Quruluş

Orta oturacaq

Cümlədəki feilZərfin yeriNümunə
bir əsas feilondan əvvəlShe still works here. / I also play tennis.
be (əsas feil)ondan sonraHe's already at the airport. / It's no longer open.
köməkçi feil / modal feil + əsas feilbirinci köməkçi feildən sonraI have already paid. / We can even stay longer.
inkar köməkçi feil + stillstill ondan əvvəlI still haven't finished.

Son yer

SözNümunə
yet (inkar, sual)Have you finished yet? / I haven't finished yet.
any more / any longer (inkar)She doesn't live here any more.
too / as wellI play tennis too. / I play tennis as well.
already (sonda da mümkündür)Are you leaving already?

Still, yet, already: mənası

SözMənasıAdi cümlə növü
stillvəziyyət davam edir, bəlkə gözləniləndən də uzuntəsdiq, sual; təəccüb və ya səbirsizlik üçün inkar köməkçi feildən əvvəl
yetgözlədiyimiz bir şey indiyə qədər baş verməyibinkar, sual
alreadybir şey gözləniləndən tez baş veribtəsdiq (sualda: təəccüb)
not… any more / any longervəziyyət dayanıbinkar
no longervəziyyət dayanıb (daha rəsmi)təsdiq feil

Any more xüsusən ABŞ ingiliscəsində çox vaxt bitişik yazılır: anymore.

İstifadə

1Orta oturacaq qaydası

Still, already, also, even, just, only və no longer kimi qısa zərflər əsas feildən əvvəl, be feilindən sonra və ya birinci köməkçi feildən sonra gəlir. Onlar feillə obyekt arasına girmir. Tezlik zərfləri (A1-15) də eyni yerdə oturur, rarely və onun daha rəsmi tayı seldom də daxil olmaqla.

My grandmother still writes letters by hand.
Nənəm hələ də məktubları əllə yazır.
«hələ də» → still, əsas feildən əvvəl
We're already late.
Onsuz da gecikmişik.
be feilindən sonra: we're already
I've also invited your sister.
Bacını da dəvət etmişəm.
«da» → also, birinci köməkçi feildən sonra
You can always call me if you need help.
Köməyə ehtiyacın olsa, mənə həmişə zəng edə bilərsən.
modal feildən sonra: can always
They have never been to the mountains.
Onlar heç vaxt dağlarda olmayıblar.
«heç vaxt … olmayıblar» → have never been, inkar bir dəfə

2still, yet və already

Still = nəsə davam edir. Yet = nəyisə gözləyirik, amma indiyə qədər baş verməyib; adətən inkar və sual cümlələrinin sonunda gəlir (rəsmi ingiliscədə I haven't yet decided də demək olar). Already = gözləniləndən tez. İnkar köməkçi feildən əvvəl gələn still təəccüb və ya səbirsizlik göstərir. Already və yet ilə Present Perfect (indiki bitmiş zaman) üçün A2-17 dərsinə baxın.

Are you still working at the bank?
Hələ də bankda işləyirsən?
davam edir → still
It's ten o'clock and he's still in bed.
Saat ondur, o isə hələ də yataqdadır.
be feilindən sonra: he's still
I still haven't paid the electricity bill.
İşıq pulunu hələ də ödəməmişəm.
səbirsizlik: çox uzun çəkir; still inkar köməkçi feildən əvvəl
Has the parcel arrived yet?
Bağlama gəlib?
gözlənilən iş → yet, sualın sonunda
She's only five, but she can already read.
Cəmi beş yaşı var, amma artıq oxuya bilir.
«artıq» + təsdiq → already
Are you leaving already? It's only nine!
Artıq gedirsən? Saat hələ doqquzdur!
sualda already: təəccüb; «hələ doqquzdur» → only nine

3not… any more, not… any longer, no longer

Bunlar vəziyyətin dayandığını deyir. Not… any more və not… any longer inkar cümləsinin sonunda gəlir. No longer daha rəsmidir; o, orta oturacaqda durur və feil təsdiqdə olur. Azərbaycancada hamısına «artıq … -mır» və ya «daha … -mır» deyirik.

We don't live in Madrid any more.
Artıq Madriddə yaşamırıq.
«artıq» + inkar → not… any more, already yox
I can't wait any longer.
Daha gözləyə bilmirəm.
«daha» + inkar → not… any longer
This product is no longer available.
Bu məhsul artıq satışda yoxdur.
no longer + təsdiq feil: is; azərbaycancada inkar: «yoxdur»
He no longer works for the company.
O, artıq bu şirkətdə işləmir.
rəsmi; no longer + təsdiq feil: works

4even: təəccüblü bir şey

Even nəyinsə təəccüblü və ya gözləniləndən artıq olduğunu göstərir. Orta oturacaqda adətən feilə və ya ondan sonra gələnə işarə edir; mübtədadan və ya başqa sözdən əvvəl gələndə həmin sözü göstərir. Not even / didn't even = gözlədiyimiz bu kiçik şey də olmadı.

Even my grandmother has a smartphone.
Hətta nənəmin də smartfonu var.
təəccüblü mübtəda → even + mübtəda
He works every day, even on Sundays.
O, hər gün işləyir, hətta bazar günləri də.
She didn't even say goodbye.
O, heç sağollaşmadı da.
«heç … da» → didn't even
The test was so easy that I even finished early.
Test elə asan idi ki, hətta vaxtından əvvəl bitirdim.
orta oturacaqda even

5only: göstəricini hərəkət etdirmək

Only işarə etdiyi sözü göstərir və yeri dəyişəndə məna da dəyişir. Yazıda only sözünü nəzərdə tutduğunuz sözdən dərhal əvvəl qoyun. Danışıqda only adətən orta oturacaqda durur, mənanı isə vurğu göstərir.

Only Maria drinks tea at breakfast.
Səhər yeməyində yalnız Mariya çay içir.
başqa heç kim içmir
Maria drinks only tea at breakfast.
Mariya səhər yeməyində yalnız çay içir.
başqa içki yox
Maria drinks tea only at breakfast.
Mariya çayı yalnız səhər yeməyində içir.
başqa vaxt yox
I've only got ten euros.
Cəmi on avrom var.
UK; ABŞ-da: I only have ten euros
The shop only opens on Saturdays.
Mağaza yalnız şənbə günləri açılır.
danışıqda vurğu Saturdays sözünə düşür

6also, too, as well

Also orta oturacaqda durur. Too və as well budaq cümlənin sonunda gəlir və danışıqda daha çox işlənir. A1-29 dərsinə baxın.

She speaks Arabic and she also understands a little Greek.
O, ərəbcə danışır, bir az da yunanca başa düşür.
also → əsas feildən əvvəl
I'd like a coffee, and a glass of water too.
Bir qəhvə istəyirəm, bir stəkan su da.
«da» → too, sonda
Can I bring my brother as well?
Qardaşımı da gətirə bilərəm?
«da» → as well, sonda

Tez-tez edilən səhvlər

❌She plays also the piano.
✅She also plays the piano.
Zərf feillə obyekt arasında yox, əsas feildən əvvəl gəlir.
❌I haven't still finished.
✅I still haven't finished.
İnkarda still inkar köməkçi feildən əvvəl gəlir. I haven't finished yet da düzgündür.
❌I don't smoke no longer.
✅I don't smoke any longer.
no longer onsuz da inkardır. I no longer smoke da düzgündür.
❌Is she yet at work?
✅Is she still at work?
Davam edən vəziyyət: still. yet sonda gəlir.
❌I have finished yet.
✅I have already finished.
Təsdiq cümləsində yet yox, already işlədin.
❌We any more live there.
✅We don't live there any more.
any more inkar cümləsinin sonunda gəlir.
⚠️She only eats fish on Fridays.
✅She eats fish only on Fridays.
Qrammatik cəhətdən düzgündür və danışıqda vurğu mənanı göstərir; amma diqqətli yazıda only sözünü nəzərdə tutduğunuz sözün yanına qoyun.

Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər

1. «Hələ» → yet. Lüğətdə «hələ = yet» kimi öyrənirik, ona görə «Aysel hələ hər səhər üzməyə gedir» cümləsi yet ilə tərcümə olunur. Təsdiq cümləsində davam edən vəziyyət üçün still lazımdır. Yet yalnız inkar və sual cümlələrində, adətən sonda gəlir.

❌Aysel yet goes swimming every morning.
✅Aysel still goes swimming every morning.
❌Rashad is yet angry with me.
✅Rashad is still angry with me.

2. «Artıq» + inkar → already. «Kamran artıq maşınla işə getmir» cümləsindəki «artıq» already deyil, vəziyyətin dayandığını göstərir. İnkar cümləsində bu məna üçün not… any more / any longer və ya no longer işlədin.

❌Kamran already doesn't drive to work.
✅Kamran doesn't drive to work any more.
və ya: Kamran no longer drives to work.

3. «Artıq» = no longer + inkar feil. Azərbaycancada «artıq» ilə feil inkarda olur: «Elvin artıq futbol oynamır». No longer sözünü «artıq» kimi götürüb feili də inkar etsəniz, ikiqat inkar alınır. No longer onsuz da inkardır: feil təsdiqdə qalır.

❌Elvin no longer doesn't play football.
✅Elvin no longer plays football.
və ya: Elvin doesn't play football any more.

4. «Hətta» cümlənin əvvəlində → Even + mübtəda. Azərbaycancada «hətta» çox vaxt cümlənin əvvəlinə keçir: «Hətta paltarını da dəyişmədi». İngiliscədə isə even göstərdiyi sözün yanında durur. Cümlənin əvvəlində, mübtədadan əvvəl even «hətta o belə», yəni «başqaları da, o da» deməkdir.

⚠️(Nigar evə çox yorğun gəldi və paltarını belə dəyişmədən yatdı.) Even Nigar didn't change her clothes.
✅Nigar didn't even change her clothes.
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma birinci cümlə «Nigar belə dəyişmədi», yəni başqaları da dəyişmədi deməkdir.

Qarışdırmayın

still və yet — İkisi də «indiyə qədər» haqqındadır. Still vəziyyətin davam etdiyini deyir; yet gözlənilən bir şeyin baş vermədiyini. Still + inkar daha səbirsiz səslənir. Azərbaycancada da fərq var: «hələ» və «hələ də».

I haven't finished my essay yet.
Esseni hələ bitirməmişəm.
neytral; «hələ» + inkar → yet
I still haven't finished my essay.
Esseni hələ də bitirməmişəm.
səbirsizlik: «hələ də» → still haven't

Only I… və I only… — Only sözünün yeri dəyişəndə məna da dəyişir.

Only I had a ticket.
Yalnız mənim biletim var idi.
başqa heç kimin yox idi
I only had a ticket.
Məndə yalnız bilet var idi.
bilet var idi, başqa heç nə yox

already və all ready — Already = gözləniləndən tez; all ready = tamamilə hazır (all + sifət).

We're all ready. Let's go!
Hamımız hazırıq. Gedək!
all ready = hamı hazırdır

Rəsmi yazıda only, even və also üçün C2-06 dərsinə baxın.

Yazılış və tələffüz

  • already bir sözdür və bir l ilə yazılır; all ready iki sözdür.
  • any more (iki söz) Britaniya ingiliscəsində standartdır; anymore (bir söz) ABŞ-da adidir. İkisi də düzgündür.
  • yet /jet/: ilk səs azərbaycan dilindəki y səsi kimidir, bu, asandır. Sondakı /t/ səsini aydın deyin, onu buraxmayın.
  • even /ˈiːvn/: birinci sait uzundur, vurğu birinci hecaya düşür. İkinci hecada sait demək olar ki, eşidilmir: /v/ ilə /n/ birləşir.
  • only /ˈəʊnli/ (UK), /ˈoʊnli/ (US): vurğu birinci hecadadır, son hecada yox. Birinci sait diftonqdur: səs bir saitdən o birinə keçir.
  • still /stɪl/ sözü st ilə başlayır: əvvəlinə sait artırıb «istil» deməyin.
  • Danışıqda only və ya even sözünün göstərdiyi söz vurğulanır: I only had a ticket / Even my grandmother has one.

Qızıl qayda

Qısa zərfləri orta oturacağa qoyun: əsas feildən əvvəl, be feilindən sonra, birinci köməkçi feildən sonra; heç vaxt feillə obyekt arasına yox. Yet, any more, too və as well adətən sonda gəlir. Only və even sözlərini, xüsusən yazıda, göstərmək istədiyiniz sözün yanına qoyun. «Hələ» → təsdiqdə still, inkarda yet; «artıq» → təsdiqdə already, inkarda not… any more və ya no longer + təsdiq feil.

Tapşırıqlar

A. Quruluş

Sözü cümlədə düzgün yerə qoyun və ya cümləni yenidən yazın.

  1. Still sözünü cümləyə qoyun: She lives in the same flat.
  2. Already sözünü cümləyə qoyun: I've booked the tickets.
  3. Also sözünü cümləyə qoyun: He can play the guitar.
  4. Still sözünü cümləyə qoyun: They haven't replied.
  5. No longer ilə yenidən yazın: She doesn't work here any more.
  6. Any more ilə yenidən yazın: The café is no longer open.

B. Məna

Mənaya uyğun cavabı seçin.

  1. Düzgün cavabı seçin: Have you sent the email …?
  2. Düzgün cavabı seçin: It's midnight and the neighbours are … having a party.
  3. Düzgün cavabı seçin: "Lunch?" "No, thanks. I've … eaten."
  4. Hansı cümlə «başqa heç kim gəlmədi» deməkdir?
  5. Düzgün cavabı seçin: He didn't … say thank you.

C. Səhvi tapın

Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.

  1. I like also jazz.
  2. I don't work there no longer.
  3. My parents still haven't sold their old car.
  4. Is the bus yet here?

D. Mətndə

Söz qutusu: still, any more, yet, already, too, even (bir sözü bir neçə dəfə işlədə bilərsiniz)

Catching up
Ben: Do you 16 live in that flat near the station?
Ella: No, I don't live there 17. I moved in March.
Ben: Oh! Have you unpacked everything 18?
Ella: Not really. I've 19 got boxes everywhere. But I've 20 painted the kitchen — and I only moved in two weeks ago! And I've bought a new sofa 21.
Ben: Wow, you've been busy. I haven't 22 painted my bedroom yet, and I moved two years ago!

E. Sizin növbəniz

İngiliscə yazın.

  1. Həyatınız haqqında iki cümlə yazın: hələ də etdiyiniz bir iş və artıq etmədiyiniz bir iş.
  2. Təəccüblü bir şey haqqında even ilə bir cümlə yazın.

F. Qarışıq təkrar

Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.

  1. A1-15 Always, usually, never azərbaycanca: tezlik zərfləri və How often…?
    Never sözünü cümləyə qoyun: She is late for work.
  2. A2-17 Present Perfect azərbaycanca: just, already, yet. «İndicə», «artıq» və «hələ» ingiliscə
    I haven't finished my homework ___. …
  3. A2-19 Present Perfect, yoxsa Past Simple? Fərqi sadə dillə
    I (see) that film last week.
Cavablar

A. Quruluş

  1. She still lives in the same flat.
  2. I've already booked the tickets. / I've booked the tickets already.
  3. He can also play the guitar.
  4. They still haven't replied.
  5. She no longer works here.
  6. The café isn't open any more. / The café is not open any more. / The café isn't open anymore.

B. Məna

  1. yet
  2. still
  3. already
  4. Only Tom came to the party.
  5. even

C. Səhvi tapın

  1. I also like jazz. / I like jazz too. / I like jazz as well.
  2. I don't work there any longer. / I don't work there any more. / I no longer work there.
  3. ✓ My parents still haven't sold their old car.
  4. Is the bus here yet? / Is the bus still here? / Is the bus here already?

D. Mətndə

  1. still
  2. any more / anymore / any longer
  3. yet / already
  4. still
  5. already / even
  6. too / as well
  7. even

E. Sizin növbəniz

  1. I still play football on Sundays. I don't eat meat any more.
  2. My dog is very clever — he can even open the fridge.

F. Qarışıq təkrar

  1. She is never late for work.
  2. yet
  3. saw
Android TətbiqiHər Yerdə Öyrənin Google Play