Word Formation. բառակազմություն անգլերենում՝ ածանցներ, նախածանցներ, sensible, թե sensitive
Word Formation: Building Words
Այս էջում
Նպատակ
Այս դասից հետո կճանաչեք, թե ինչպես են կառուցվում անգլերեն բառերը՝ արմատից, նախածանցներից, վերջածանցներից, խոսքի մասի փոխարկումից (conversion) և բառաբարդումից, և դա կօգտագործեք անծանոթ բառերը հասկանալու, նախադասության մեջ ճիշտ խոսքի մասը ընտրելու և sensible / sensitive, economic / economical զույգերը չշփոթելու համար։
Հիմնական գաղափար
Անգլերենի բառապաշարը հսկայական է թվում, բայց դրա մեծ մասը կառուցված է ավելի փոքր թվով մասերից։ Արմատը կրում է հիմնական իմաստը (employ)։ Նախածանցը նրանից առաջ փոխում է իմաստը (unemployed)։ Վերջածանցը նրանից հետո սովորաբար փոխում է խոսքի մասը (employ → employment, employer, employable)։
Պատկերացրեք բառընտանիքը որպես ծառ։ Արմատը բունն է։ Յուրաքանչյուր վերջածանց աճեցնում է մի ճյուղ նոր խոսքի մասով. -ment-ը բայից գոյական է աճեցնում, -ful-ը գոյականից ածական, -ise/-ize-ը ածականից կամ գոյականից բայ։ Նախածանցները փոխում են ճյուղի իմաստը, բայց հազվադեպ՝ խոսքի մասը։ Սովորեք, թե ինչ է անում յուրաքանչյուր մասը, և կկարողանաք երբեք չտեսած բառերն էլ հետևել մինչև բունը. unsustainability = un + sustain + able + ity։
Անգլերենը բառեր աճեցնում է նաև առանց նոր մասերի. բառը կարող է պարզապես փոխել խոսքի մասը (conversion. to email, an email) կամ միանալ մեկ այլ բառի (բառաբարդում, compounding. laptop, babysitter)։ Կաղապարները բավական կանոնավոր են, որ ուղղորդեն ձեզ, բայց ոչ այնքան, որ ամեն բառ գուշակեք. ամեն ճյուղ ամեն ծառի վրա չի աճում, ուստի միշտ ստուգեք, որ նոր կազմած բառն իսկապես գոյություն ունի։
Հայերեն և անգլերեն
Հայերենը նույնպես բառեր է կառուցում ածանցներով, ուստի գաղափարը ձեզ ծանոթ է. «գործ → գործատու, գործազուրկ», «երջանիկ → երջանկություն», «հույս → հուսալի, անհույս»։ Երկու կարևոր տարբերություն կա։ Առաջինը՝ հայերենում ամենատարածված ժխտական նախածանցը «ան-»-ն է (անհնար, անօրինական, անկանոն), և այն կցվում է բառերի մեծ մասին, իսկ անգլերենում ընտրությունը կախված է բառից՝ impossible, illegal, irregular, disagree, unhappy։ Երկրորդը՝ հայերեն մեկ բառին երբեմն համապատասխանում են երկու անգլերեն բառեր. «պատմական» = historic և historical, «զգայուն»-ը՝ sensitive, բայց ոչ sensible։
| Հայերեն | Անգլերեն | Ինչն է տարբեր |
|---|---|---|
| երջանկություն | happiness | այստեղ նույնն է. ածական → գոյական |
| անհնար | impossible | ան- → im- / il- / ir- / un- / dis- |
| անօրինական | illegal | il- l-ից առաջ |
| անկանոն | irregular | ir- r-ից առաջ |
| պատմական հաղթանակ / պատմական փաստաթղթեր | a historic win / historical documents | մեկ հայերեն բառ, երկու անգլերեն |
| խելամիտ / զգայուն | sensible / sensitive | տարբեր իմաստներ |
| դասական երաժշտություն | classical music | ոչ թե classic music |
Կարճ ասած՝ ածանցման գաղափարը նույնն է, բայց անգլերենում ժխտական նախածանցը ընտրում է բառը, ոչ թե դուք, իսկ նույն արմատից ծագած զույգերը (-ic / -ical, sensible / sensitive) ստուգեք բառարանով։
Կառուցվածք
Գոյականակերտ վերջածանցներ
| Վերջածանց | Ինչին է կցվում | Օրինակներ |
|---|---|---|
| -tion / -sion / -ation | բայերի | inform → information, decide → decision |
| -ment | բայերի | improve → improvement, agree → agreement |
| -ness | ածականների | happy → happiness, aware → awareness |
| -ity | ածականների | possible → possibility, popular → popularity |
| -ance / -ence | բայերի, ածականների | perform → performance, confident → confidence |
| -ship | գոյականների (կարգավիճակ, հարաբերություն) | friend → friendship, leader → leadership |
| -hood | գոյականների (վիճակ, կյանքի շրջան, խումբ) | child → childhood, neighbour → neighbourhood |
| -er / -or / -ist | բայերի, գոյականների (անձ կամ առարկա) | teach → teacher, act → actor, science → scientist |
Ածականակերտ վերջածանցներ
| Վերջածանց | Իմաստ | Օրինակներ |
|---|---|---|
| -ful / -less | -ով / առանց | careful, careless; hopeful, hopeless |
| -able / -ible | կարելի է անել | washable, reliable, flexible, visible |
| -ous | որակ ունեցող | dangerous, famous, ambitious |
| -ive | այդ որակն ունեցող, հակված | creative, attractive, talkative |
| -al / -ic | վերաբերող | national, cultural; artistic, economic |
| -ish | մի քիչ, մոտավորապես. նման (հաճախ բացասական). ազգություն | reddish, childish, British |
Բայակերտ և մակբայակերտ վերջածանցներ
| Վերջածանց | Ինչին է կցվում | Օրինակներ |
|---|---|---|
| -ise (UK) / -ize (US, նաև UK) | ածականների, գոյականների | modernise / modernize, organise / organize |
| -en | ածականների | wide → widen, short → shorten, weak → weaken |
| -ify | ածականների, գոյականների | simple → simplify, class → classify, just → justify |
| -ly | ածականներ → մակբայներ | quick → quickly, careful → carefully |
Նախածանցներ
| Նախածանց | Իմաստ | Օրինակներ |
|---|---|---|
| un- | ոչ / հակառակ գործողություն | unhappy, unusual, unlock |
| in- / im- / il- / ir- | ոչ | incorrect, impossible, illegal, irregular |
| dis- | ոչ / հակառակ գործողություն | dishonest, disagree, disappear |
| non- | ոչ (չեզոք, հաճախ տեխնիկական) | non-smoker, non-fiction, non-essential |
| mis- | սխալ | misunderstand, mispronounce |
| re- | նորից | rewrite, rebuild |
| over- / under- | չափից շատ / չափից քիչ | overcook, underestimate |
| pre- / post- | -ից առաջ / -ից հետո | pre-war, postgraduate |
| co- | միասին | co-author, co-operate |
| anti- | դեմ | antivirus, antisocial |
| self- | ինքնուրույն, ինքն իրեն | self-employed, self-confidence |
Գործածություն
1Գոյականակերտ վերջածանցներ
Գոյականակերտ վերջածանցներով անվանեք գործողություններ, որակներ, վիճակներ և մարդկանց։ Վերջածանցի ընտրությունը սովորաբար ֆիքսված է բառով, ուստի բառերը սովորեք ընտանիքներով։ Պաշտոնական գրավոր խոսքում այս գոյականների գործածության համար տե՛ս C1-11։ Հայերեն «-ություն»-ը կարող է համապատասխանել -ness, -ity, -tion, -ship, -hood-ին. անգլերեն ձևը սովորեք յուրաքանչյուր բառի հետ։
2Ածականակերտ վերջածանցներ
Ածականակերտ վերջածանցները ոչ միայն փոխում են խոսքի մասը, այլև իմաստ են ավելացնում։ -ful / -less զույգերը միշտ չէ, որ երկուսն էլ հնարավոր են. careful / careless կան, բայց beautiless չկա։ Հայերենում էլ «հուսալի / անհույս», «զգույշ / անզգույշ» զույգերը միշտ սիմետրիկ չեն։
3Բայակերտ և մակբայակերտ վերջածանցներ
-ise/-ize, -en և -ify վերջածանցները ածականներից և գոյականներից բայեր են կազմում, սովորաբար «(ավելի) X դարձնել» իմաստով։ -ly-ը ածականների մեծ մասը մակբայ է դարձնում (A2-09)։ Հայերենում նույն գործն են անում «-ացնել», «-եցնել» վերջավորությունները (լայնացնել, պարզեցնել)։
4Նախածանցներ
Նախածանցները փոխում են իմաստը, բայց հազվադեպ են փոխում խոսքի մասը։ «Ոչ» իմաստով in--ը սովորաբար դառնում է im-՝ m-ից և p-ից առաջ, il-՝ l-ից առաջ, ir-՝ r-ից առաջ։ Բայց un--ը ամենատարածված ժխտական նախածանցն է, և շատ բառեր այն են ստանում (unpopular, unreal)։ Dis--ը և un--ը կարող են նշանակել նաև «հակառակ գործողություն» (disconnect, unlock)։ Հայերենում դրանց մեծ մասին համապատասխանում է «ան-»-ը, ուստի ճիշտ ձևը սովորեք յուրաքանչյուր բառի հետ։
5Conversion և բառաբարդում
Conversion-ի ժամանակ բառը փոխում է խոսքի մասը՝ առանց ձևը փոխելու. email, text, google, bottle բառերը կարող են լինել և՛ գոյական, և՛ բայ։ Որոշ երկվանկ բառերի դեպքում շեշտը տեղափոխվում է. գոյականը շեշտվում է առաջին վանկի վրա, բայը՝ երկրորդի։ Բառաբարդման ժամանակ երկու բառ միանում են և նոր բառ կազմում, որը գրվում է միասին, առանձին կամ գծիկով։ Հայերենում բայ կազմելու համար վերջավորություն է պետք («գուգլել», «էսէմէսել»), անգլերենում՝ ոչ։
6Շփոթելի բառաձևեր
Նույն արմատից ծագած որոշ բառեր տարբեր իմաստներ ունեն։ Անգլերենի ներսում այս «կեղծ ընկերները» շատ սխալների պատճառ են, նույնիսկ բարձր մակարդակում։ Հայերենում «պատմական»-ը մեկ բառ է երկու իմաստի համար, իսկ sensible-ը ձևով նման է sensitive-ին և խոսակցական «սենսիտիվ»-ին, ուստի հեշտ է այն «զգայուն» կարծել։
Հաճախակի սխալներ
Թակարդներ հայախոսների համար
1. «Ան-» → un- ամենուր։ Հայերենում «ան-»-ը կցվում է շատ բառերի՝ «անկանոն», «անօրինական», «անհամբեր»։ Անգլերենում ժխտական նախածանցը որոշվում է բառով, և un--ը միշտ չէ, որ ճիշտ է։ Օրինակ՝ «"Go" բայի անցյալ ձևն անկանոն է, ուստի պետք է անգիր անել»։
2. «Պատմական» → historical ամեն դեպքում։ Հայերենում «պատմական» մեկ բառ է. «Հայկի պապիկը դեռ հիշում է այն պատմական օրը, երբ Երևանում մետրոն բացվեց»։ Անգլերենում պատմության մեջ կարևոր իրադարձությունը historic է, իսկ historical-ը նշանակում է «անցյալին վերաբերող»։
3. «Կլասիկ» → classic music. Խոսակցական հայերենում հաճախ ենք ասում «կլասիկ երաժշտություն» կամ «կլասիկա»։ Անգլերենում ավանդական արևմտյան երաժշտությունը classical music է, իսկ classic-ը նշանակում է «տիպական, անժամանակ, օրինակելի»։
4. Շեշտը միշտ վերջին վանկի վրա։ Հայերենում շեշտը բառի վերջին վանկի վրա է, ուստի հայախոսները object, present, increase բառերը հաճախ նույն կերպ են շեշտում և՛ որպես գոյական, և՛ որպես բայ։ Անգլերենում գոյականը շեշտվում է առաջին վանկի վրա։
Մի՛ շփոթեք
-ic, թե -ical – Որոշ զույգեր իմաստով տարբեր են (economic / economical, historic / historical, classic / classical), մյուսները գրեթե հոմանիշներ են (symmetric / symmetrical)։ Ստուգեք յուրաքանչյուր զույգ։
un-, թե non- – Un--ը հաճախ գնահատական է ավելացնում, non--ը չեզոք է և նկարագրական։
-ed, թե -ing ածականներ – Սրանք դերբայական ձևեր են, ոչ թե նոր բառեր. տե՛ս A2-30։
Ուղղագրություն և արտասանություն
- Վերջի -e-ն սովորաբար ընկնում է ձայնավորով սկսվող վերջածանցից առաջ (create → creative), բայց մնում է բաղաձայնով սկսվողից առաջ (hope → hopeful, move → movement)։ Բացառություններ. argue → argument-ում e-ն ընկնում է բաղաձայնից առաջ. noticeable, manageable բառերում e-ն մնում է ձայնավորից առաջ, որպեսզի c-ն և g-ն փափուկ հնչեն։
- Բաղաձայնից հետո վերջի -y-ը սովորաբար դառնում է -i՝ happy → happiness, beauty → beautiful, rely → reliable (բայց shy → shyness, dry → dryness)։
- Վերջին բաղաձայնը կարող է կրկնապատկվել՝ forget → forgettable, begin → beginner։
- Վերջածանցները կարող են տեղափոխել շեշտը՝ photograph /ˈfəʊtəɡrɑːf/ (UK), /ˈfoʊtəɡræf/ (US) → photography /fəˈtɒɡrəfi/ (UK), /fəˈtɑːɡrəfi/ (US) → photographic /ˌfəʊtəˈɡræfɪk/ (UK), /ˌfoʊtəˈɡræfɪk/ (US). շեշտը նախ «pho», հետո «tog», հետո «graph» վանկի վրա է։ -ic, -ical, -ity և -tion վերջավորությամբ բառերը սովորաբար շեշտում են վերջածանցից անմիջապես առաջ եկող վանկը՝ economic, possibility, information։ Հայերենում շեշտը միշտ վերջին վանկի վրա է, ուստի այս տեղաշարժերը գիտակցաբար վարժեցրեք. «ֆոտոգրաֆի՛» մի՛ ասեք։
- Շեշտի տեղաշարժ conversion-ի ժամանակ՝ an increase /ˈɪnkriːs/ / to increase /ɪnˈkriːs/. նույնը՝ record, present, object, permit. գոյականները շեշտվում են առաջին վանկի վրա, բայերը՝ երկրորդի։
- -ise-ը սովորական բրիտանական ուղղագրությունն է, -ize-ը ամերիկյան է և ընդունված է նաև Բրիտանիայում։ Մեկ տեքստում եղեք հետևողական։ Որոշ բառեր միշտ -ise են, նույնիսկ ԱՄՆ-ում՝ advertise, exercise, surprise, advise։
Ոսկե կանոն
Բառերը հետևեք մինչև բունը. նախածանցը փոխում է իմաստը, վերջածանցը սովորաբար փոխում է խոսքի մասը, իսկ արմատը կրում է հիմնական իմաստը։ Հետո ստուգեք, որ բառն իսկապես գոյություն ունի. բառակազմությունը բավական կանոնավոր է, որ ուղղորդի, բայց ոչ այնքան, որ երաշխավորի։ Եվ հիշեք. հայերեն «ան-»-ը անգլերենում կարող է լինել un-, in-, im-, il-, ir- կամ dis-։
Վարժություններ
A. Կառուցվածք
Կազմեք պահանջվող բառը։
-
Գոյական happy-ից: Money can't buy .
-
Գոյական agree-ից: We finally reached an .
-
Legal-ի ժխտական ձևը: Parking here is .
-
Բայ short-ից: Can you this text to 200 words?
-
Բայ simple-ից: We need to the application process.
-
Ածական rely-ից: She's a very colleague.
-
Բաժանեք բառը մասերի: unemployment
B. Իմաստ
Ընտրեք ճիշտ պատասխանը։
-
Ընտրեք ճիշտ պատասխանը: Turn off the heating when you go out — it's more ….
-
Ընտրեք ճիշտ պատասխանը: The fall of the Berlin Wall was a … moment.
-
Ընտրեք ճիշտ պատասխանը: Don't be so … — it was only a joke!
-
Ի՞նչ է նշանակում "overcooked"-ը: …
-
"record" բայում ո՞ր վանկն է շեշտված: …
C. Գտեք սխալը
Յուրաքանչյուր նախադասության մեջ կա մեկ սխալ, կամ նախադասությունը ճիշտ է։ Գրեք ուղղված նախադասությունը կամ գրեք correct։
-
Her explain was very clear.
-
I think you have underestimated the difficult of the task.
-
The instructions were completely unclear.
-
He was very disappoint with the result.
D. Համատեքստում
Կարդացեք աշխատանքի հայտարարությունը և փակագծերում տրված բառից կազմեք ճիշտ ձևը։
We are looking for a 17 (create) and 18 (rely) designer to join our team. You will work closely with our 19 (manage) and help to 20 (modern) our brand. Ours is a 21 (smoking) office, so smoking is only allowed outside. Experience is not essential, but a good 22 (know) of design software is required. We offer excellent 23 (opportune) for career development.
E. Ձեր հերթն է
Գրեք անգլերենով։
-
Գրեք "decide" բառի ընտանիքից երեք բառ և դրանցից մեկը գործածեք նախադասության մեջ։
-
Հորինեք նախադասություն ձեր աշխատանքի կամ ուսման մասին "over-" կամ "under-" նախածանցով բառով։
F. Խառը կրկնություն
Կրկնեք նախորդ դասերը։
-
B1-29 Adjective Order. ածականների հերթականությունը և բարդ ածականները անգլերենում Կազմեք բարդ ածական: a holiday that lasts two weeksholiday (UK). vacation (US)
-
A2-30 Bored, թե Boring. -ed և -ing ածականները հայերենով Ընտրեք ճիշտ պատասխանը: The film was so … that I fell asleep.
-
A2-09 Adverbs. quickly, well, hard. ածական, թե մակբայ անգլերենում Կազմեք մակբայ: She speaks (fluent) .
Պատասխաններ
A. Կառուցվածք
- happiness
- agreement
- illegal
- shorten
- simplify
- reliable
- un + employ + ment
B. Իմաստ
- economical
- historic
- sensitive
- cooked too much
- cord
C. Գտեք սխալը
- Her explanation was very clear.
- I think you have underestimated the difficulty of the task.
- ✓ The instructions were completely unclear.
- He was very disappointed with the result.
D. Համատեքստում
- creative
- reliable
- management / managers / manager
- modernise / modernize
- non-smoking / no-smoking
- knowledge
- opportunities
E. Ձեր հերթն է
- decision, decisive, decisively. She made a quick decision.
- I always underestimate how long my homework will take.
F. Խառը կրկնություն
- a two-week holiday
- boring
- fluently
