Myself, yourself og each other: afturbeygð fornöfn á ensku
Myself, Yourself and Each Other
Á þessari síðu
Markmið
Eftir þessa kennslustund geturðu notað afturbeygð fornöfn (myself, yourself, themselves…) þegar athöfnin snýr aftur að gerandanum, sagt by myself / on my own um það sem þú gerir einn eða án hjálpar og gert greinarmun á themselves og each other. Þú veist líka hvaða sagnir eru ekki afturbeygðar á ensku.
Aðalatriðið
Yfirleitt fer athöfn frá einni manneskju til annarrar: I cut the bread. She called him. Stundum snýr athöfnin þó aftur að sömu manneskju: I cut myself. Sá sem gerir eitthvað og sá sem það bitnar á eru sama manneskjan.
Hugsaðu þér spegil. Afturbeygða fornafnið (reflexive pronoun) – myself, herself, themselves – er spegilmynd frumlagsins. Athöfnin fer frá frumlaginu, skellur á speglinum og kemur beint til baka.
Hugsaðu þér nú tvær manneskjur, hvora fyrir framan sinn spegil. They looked at themselves – hvor horfði á sína spegilmynd. Taktu speglana burt og þær standa augliti til auglitis: They looked at each other – athöfnin fer frá annarri til hinnar og til baka. Sama fólkið, allt önnur mynd.
Íslenska og enska
Á íslensku höfum við afturbeygða fornafnið „sig, sér, sín“, en aðeins í þriðju persónu: „Hún horfði á sig“, „Hann meiddi sig“. Í fyrstu og annarri persónu notum við venjuleg persónufornöfn: „Ég skar mig“, „Þú brennir þig“, „Við kynntum okkur“. Á ensku hefur hver persóna sitt afturbeygða fornafn: myself, yourself, himself, herself, itself, ourselves, yourselves, themselves. „mig“ er því ekki alltaf me: þegar athöfnin snýr aftur að gerandanum er það myself.
Góðu fréttirnar: „hvort annað“ og „hver annan“ eru each other, og munurinn á „sjálfum sér“ og „hvort öðru“ er sá sami og á themselves og each other. „Einn“ og „sjálfur“ („Ég bý einn“, „Hann gerði þetta sjálfur“) eru by myself / on my own. En tvennt er ólíkt. Í fyrsta lagi hafa margar íslenskar sagnir „sig“ eða „sér“ með sér – „klæða sig“, „þvo sér“, „raka sig“, „einbeita sér“, „flýta sér“ – en á ensku standa get dressed, wash, shave, concentrate, hurry yfirleitt án -self. Í öðru lagi sýnum við oft gagnkvæma athöfn með -st í sögninni: „Við hittumst“, „Þau kynntust“, „Þekkist þið?“. Á ensku verður sögnin oft að fá each other: Do you know each other? (Með meet þarf þó ekkert: We met at university.)
| Íslenska | Enska | Hvað er ólíkt? |
|---|---|---|
| Hún horfði á sig í speglinum. | She looked at herself in the mirror. | „sig“ → herself – hér er þetta eins |
| Ég skar mig þegar ég var að elda. | I cut myself while I was cooking. | „mig“ → myself, ekki me |
| Þau kynntu sig fyrir hópnum. | They introduced themselves to the group. | -selves í fleirtölu |
| Ég bý einn. | I live by myself. / I live on my own. | „einn, án hjálpar“ → by myself / on my own |
| Hann klæddi sig á tíu mínútum. | He got dressed in ten minutes. | á ensku án himself |
| Ég get ekki einbeitt mér. | I can't concentrate. | concentrate án myself |
| Mig langar að slaka á um helgina. | I want to relax this weekend. | relax án myself – hér er þetta eins |
| Við kynntumst í háskólanum. | We met at university. | meet án ourselves |
| Þekkist þið? | Do you know each other? | -st → each other |
| Ben og Lucy elska hvort annað. | Ben and Lucy love each other. | „hvort annað“ → each other – hér er þetta eins |
Í stuttu máli: þegar athöfnin snýr aftur að gerandanum er „mig, þig, sig, okkur“ á ensku myself, yourself, himself, ourselves…; „hvort annað“ og oft -st í sögninni er each other; en „klæða sig“, „einbeita sér“ og „slaka á“ eru án -self.
Form
Afturbeygð fornöfn
| Frumlag | Afturbeygt fornafn |
|---|---|
| I | myself |
| you (einn) | yourself |
| he | himself |
| she | herself |
| it | itself |
| we | ourselves |
| you (fleiri) | yourselves |
| they | themselves |
Eintala: -self. Fleirtala: -selves. Taktu eftir himself og themselves (af him, them) – ekki hisself eða theirselves.
Mynstur
| Mynstur | Dæmi |
|---|---|
| sögn + afturbeygt fornafn | I hurt myself. |
| sögn + afturbeygt fornafn + nafnorð | We're teaching ourselves photography. |
| forsetning + afturbeygt fornafn (sama manneskja) | He talks to himself. |
| by + afturbeygt fornafn = einn / án hjálpar | I live by myself. |
| on + my / your / his… + own = sama merking | I live on my own. |
| each other / one another (gagnkvæm athöfn) | They help each other. |
Notkun
1Frumlag og andlag eru sama manneskjan
Notaðu afturbeygt fornafn þegar gerandinn er líka sá sem athöfnin bitnar á. Það virkar á eftir sögnum og forsetningum (to, at, with, for). (Á eftir forsetningum um staðsetningu notum við yfirleitt venjulegt fornafn: She put the bag next to her.)
2Algengar sagnir með afturbeygðu fornafni
Í nokkrum hversdagslegum orðasamböndum er afturbeygt fornafn: enjoy yourself (skemmta sér), help yourself (fá sér), hurt yourself (meiða sig), introduce yourself (kynna sig), behave yourself (haga sér vel).
3By myself / on my own = einn eða án hjálpar
By + afturbeygt fornafn þýðir „einn“ eða „án hjálpar“. On + my, your, his, her, our, their + own þýðir nákvæmlega það sama. Taktu eftir: by myself, en on my own (ekki on myself eða by my own). Á íslensku segjum við „einn“, „sjálfur“ eða „upp á eigin spýtur“.
4Sagnir sem eru ekki afturbeygðar á ensku
Margar sagnir um líkamann og líðan þurfa ekki afturbeygt fornafn á ensku: relax, feel, meet, concentrate, wake up, get up, sit down. Wash, shave og dress eru líka yfirleitt án þess; með þeim þremur er það aðallega notað þegar athöfnin er erfið eða óvenjuleg. Á íslensku hafa margar þessara sagna „sig“ eða „sér“ („klæða sig“, „einbeita sér“) eða -st („hittast“), svo hér þarftu að vara þig.
5Each other / one another og themselves
Each other (og aðeins formlegra one another) lýsir gagnkvæmri athöfn: A gerir eitthvað við B og B við A – á íslensku „hvort annað“, „hver annan“ eða sögn með -st. Themselves / ourselves þýðir að hver og einn gerir það við sjálfan sig.
Algengar villur
Gildrur fyrir íslenskumælandi
1. „Ég kynnti mig“, „Þurrkaðu þér“ → me, you í stað myself, yourself. Á íslensku notum við í fyrstu og annarri persónu sömu fornöfn og venjulega: „Ég kynnti mig“, „Þú meiðir þig“. Þess vegna verður „mig“ auðveldlega me og „þig“ you. Á ensku er me og you einhver annar; þegar athöfnin snýr aftur að gerandanum þarf myself, yourself, ourselves.
2. „Flýttu þér!“ → Hurry yourself!. Á íslensku hafa margar sagnir „sig“ eða „sér“ með sér: „flýta sér“, „einbeita sér“, „klæða sig“. Á ensku eru hurry, concentrate og get dressed yfirleitt án afturbeygðs fornafns. „Flýttu þér!“ er einfaldlega Hurry up! eða Hurry!
3. „Leikmennirnir heilsuðust“, „Þeir þekktust“ → sögn án each other. Á íslensku sýnir -st í sögninni að athöfnin er gagnkvæm: „Leikmennirnir heilsuðust“, „Þeir þekktust frá fótboltabúðunum“. Á ensku þurfa greet og know andlag; gagnkvæm athöfn er greet each other, know each other. (Með meet þarf ekkert: We met at university.)
Ekki rugla saman
themselves og each other – Ólík mynd: spegill (hver við sjálfan sig) eða tvær manneskjur augliti til auglitis (hvor við aðra).
him og himself – Val fornafnsins breytir því á hvern athöfnin beinist.
afturbeygt fornafn (andlag) og myself til áherslu – Í þessari kennslustund er afturbeygða fornafnið andlag sagnar. Myself getur líka verið áhersluorð (I made this cake myself – „Ég bakaði þessa köku sjálf“). Þá notkun lærum við í C1-06.
Stafsetning og framburður
- Áherslan er á -self / -selves: my-SELF, your-SELVES, them-SELVES. Á íslensku viljum við leggja áherslu á fyrsta atkvæði – hér kemur hún í lokin.
- Í fleirtölu verður -self → -selves, eins og shelf → shelves og wolf → wolves A1-05.
- yourself (einn) og yourselves (fleiri): hlustaðu eftir endinum /selvz/. /v/ og /z/ eru rödduð – raddböndin titra, og z suðar eins og býfluga. Íslenskan hefur ekkert z-hljóð, svo gættu þess að endirinn verði ekki s.
- themselves: fremst er /ð/ – eins og íslenskt ð, en hér fremst í orði, þar sem ð kemur aldrei fyrir á íslensku. Segðu ekki d.
- each other er borið fram nánast sem eitt orð: /iːtʃ ˈʌðə/ (UK), /iːtʃ ˈʌðər/ (US). /tʃ/ er ekki íslenskt hljóð: tungan snertir góminn eins og í t og sleppir svo loftinu út eins og í she. /ʌ/ er stutt og opið, í miðjum munni – ekki íslenskt o eða ö.
Gullna reglan
Þegar frumlag og andlag eru sama manneskjan → myself, yourself, himself, herself, itself, ourselves, yourselves, themselves – líka þegar íslenskan segir bara „mig“ eða „þig“. Einn / án hjálpar → by myself eða on my own. Gagnkvæmt („hvort annað“, -st) → each other. Og mundu: relax, feel, meet, concentrate og yfirleitt wash, shave, get dressed eru án -self, þótt íslenskan segi „sig“ eða „sér“.
Æfingar
A. Form
Fylltu í setningarnar með réttu orði.
-
Be careful with that knife — don't cut . (you, one person)
-
She looked at in the mirror.
-
We really enjoyed on holiday.holiday (UK), vacation (US)
-
My grandfather lives by .
-
The heating switches on at 6 am.
-
Skrifaðu fleirtöluna: yourself
B. Merking
Veldu rétta svarið eða umorðaðu setninguna.
-
Veldu rétta svarið: Anna and Leo text … every night.
-
Veldu rétta svarið: I need to … after work.
-
Veldu rétta svarið: Children, please help … to cake.
-
Umorðaðu með each other: Mia helps Jack, and Jack helps Mia.
-
Veldu rétta svarið: I don't like walking home … at night.
C. Finndu villuna
Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.
-
They built the house by theirselves.
-
I looked at me in the mirror.
-
I feel myself very happy today.
-
He taught himself the guitar.
D. Í samhengi
Fylltu í eyðurnar í samtalinu. Skrifaðu í hverja eyðu orð sem endar á -self / -selves eða each other.
Teacher: Good morning, everyone! First, let's introduce 16. I'm Mr Park.
Students: Good morning!
Teacher: Please work in pairs and ask 17 three questions.
Lena: Hi, I'm Lena. Do you live with your family?
Omar: No, I live by 18. My family is in Cairo.
Lena: Wow! Do you cook for 19?
Omar: Yes, but I often burn 20!
E. Spreyttu þig
Skrifaðu á ensku um þitt eigið líf.
-
Skrifaðu um eitthvað sem þú gerðir einn eða ein, án hjálpar (by yourself eða on your own).
-
Skrifaðu um tvær manneskjur sem þú þekkir og gera eitthvað hvor fyrir aðra.
F. Blönduð upprifjun
Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.
-
A1-09 Fornöfn í andlagi á ensku: me, him, her, us, them (object pronouns) Can you help ? (I)
-
A2-13 Mine, yours og whose á ensku: eignarfornöfn útskýrð á íslensku This isn't my bag. is red.
-
A2-12 Another, other, the other og others á ensku: annar, hinn og aðrir Some students walked home. took the bus.
Svör
A. Form
- yourself
- herself
- ourselves
- himself
- itself
- yourselves
B. Merking
- each other
- relax
- yourselves
- Mia and Jack help each other. / Jack and Mia help each other.
- on my own
C. Finndu villuna
- They built the house by themselves.
- I looked at myself in the mirror.
- I feel very happy today.
- ✓ He taught himself the guitar.
D. Í samhengi
- ourselves
- each other / one another
- myself
- yourself
- myself
E. Spreyttu þig
- Last year I painted my bedroom by myself.
- My sister and I help each other with homework.
F. Blönduð upprifjun
- me
- Mine
- Others / The others / Other students / The other students
