Participle clauses á ensku: Built in 1850, Having been told, Not knowing, With prices rising
Participle Clauses: Advanced Uses
Á þessari síðu
Markmið
Eftir þessa kennslustund geturðu notað lýsingarhátt þátíðar með þolmyndarmerkingu (Built in 1850, …), having been + lýsingarhátt þátíðar, neitandi lýsingarháttarliði (Not knowing…), afleiðingarliði á eftir aðalsetningu (…, leaving thousands without power), with + andlag + lýsingarhátt og if / once / unless + lýsingarhátt þátíðar – og þú getur fundið og lagað hangandi lýsingarhátt (dangling participle).
Aðalatriðið
Í B2-10 lærðirðu að lýsingarháttarliður sleppir frumlaginu: Feeling tired, she went to bed. Lesandinn finnur frumlagið sem vantar í aðalsetningunni.
Hugsaðu þér lýsingarháttarliðinn sem hund í ól og frumlag aðalsetningarinnar sem manneskjuna sem heldur í ólina. Hundurinn verður að tilheyra einmitt þessari manneskju. Built in 1850, the bridge… – brúin var byggð: réttur eigandi heldur í ólina. Walking down the street, the trees looked beautiful – trén gengu ekki: ólin hangir laus, enginn raunverulegur eigandi. Þetta kallast hangandi lýsingarháttur (dangling participle), og vandvirkir höfundar forðast hann.
Á C1-stigi bætirðu við nýjum gerðum: lýsingarhætti þátíðar með þolmyndarmerkingu, having been done um fyrri verknað í þolmynd, not fyrir neitun, -ing-lið í lok setningar fyrir afleiðingu, og with + eigið frumlag þegar liðurinn þarf annan eiganda.
Íslenska og enska
Íslenskan á mörg svipuð verkfæri: lýsingarhátt þátíðar („brúin, byggð árið 1850“), „eftir að hafa + lýsingarhátt þátíðar“ („eftir að hafa lokið við matinn“) og lýsingarhátt nútíðar („með hækkandi verði“). Góðu fréttirnar: „byggð árið 1850“ er sama hugsun og Built in 1850, og „eftir að hafa lokið…“ samsvarar Having finished…. Í daglegu máli notum við þó oftar heila setningu („Þar sem ég þekkti engan…“, „Þegar ég gekk niður götuna…“), en enskan styttir hana oft í lið.
Munurinn liggur á þremur stöðum. Í fyrsta lagi: í íslensku stofnanamáli er algengt að skrifa „Eftir að hafa farið yfir gögnin var ákveðið að…“ – án frumlags sem framkvæmir verknaðinn. Á ensku tekur lýsingarháttarliðurinn frumlagið úr aðalsetningunni; it was decided hefur ekkert slíkt frumlag, og liðurinn hangir. Í öðru lagi: á íslensku segjum við „okkur hafði verið sagt“, „þeim var boðið“ – án frumlags í nefnifalli. Á ensku er frumlagið þiggjandinn, og þá þarf þolmynd: having been told. Í þriðja lagi: „ekki“ kemur á eftir sögninni á íslensku („vissi ekki“), en á ensku kemur not á undan lýsingarhættinum: Not knowing…
| Íslenska | Enska | Hvað er ólíkt? |
|---|---|---|
| Brúin, byggð árið 1850, er nú friðlýst. | Built in 1850, the bridge is now a protected monument. | lýsingarháttur þátíðar – hér er þetta eins |
| Eftir að hafa lokið við kvöldmatinn vöskuðum við upp. | Having finished dinner, we washed the dishes. | „eftir að hafa“ → having; frumlagið verður að vera það sama |
| Eftir að hafa skoðað gögnin var ákveðið að… | Having examined the data, we decided to… | á ensku þarf frumlag sem framkvæmir verknaðinn |
| Þar sem okkur hafði verið sagt frá seinkuninni… | Having been told about the delay, … | „okkur var sagt“ → having been told |
| Þar sem ég þekkti ekki neinn í veislunni… | Not knowing anyone at the party, … | not á undan lýsingarhættinum |
| Óveðrið eyðilagði raflínurnar, sem gerði þúsundir heimila rafmagnslaus. | The storm destroyed the power lines, leaving thousands of homes without electricity. | „, sem gerði…“ → -ing (eða which) |
| Með hækkandi verði draga margir saman seglin. | With prices rising every month, many people are cutting back. | with + nafnorð + -ing |
| Verði umsóknin samþykkt… | If accepted, … | if + lýsingarháttur þátíðar |
Í stuttu máli: gakktu úr skugga um að frumlag aðalsetningarinnar framkvæmi – eða þiggi – verknað liðarins; „okkur var sagt“ er having been told; og not kemur á undan lýsingarhættinum.
Form
Myndir lýsingarháttar
| Mynd | Merking | Dæmi |
|---|---|---|
| lýsingarháttur þátíðar | þolmynd (samtímis eða almennt) | Built in 1850, the bridge is still in use. |
| having been + lýsingarháttur þátíðar | þolmynd, fyrri verknaður | Having been told about the delay, we waited. |
| not / never + lýsingarháttur | neitun | Not knowing what to do, I called my sister. |
| …, + -ing (á eftir aðalsetningu) | afleiðing allrar aðalsetningarinnar | The storm hit, leaving thousands without power. |
With + andlag + lýsingarháttur (eigið frumlag)
| Mynstur | Merking | Dæmi |
|---|---|---|
| with + nafnorð + -ing | germynd | With prices rising, many families are struggling. |
| with + nafnorð + lýsingarháttur þátíðar | þolmynd | With the work finished, we went out to celebrate. |
Samtenging + lýsingarháttur þátíðar
| Samtenging | Dæmi |
|---|---|
| if / unless | If accepted, you'll start in May. Unless otherwise stated, prices include tax. |
| once / until | Once finished, the stadium will hold 60,000 fans. Wait here until called. |
| when / as (líka í B2-10) | When asked, he refused to comment. As shown in Table 2, … |
Notkun
1Lýsingarháttur þátíðar með þolmyndarmerkingu
Liður sem byrjar á lýsingarhætti þátíðar hefur þolmyndarmerkingu: frumlag aðalsetningarinnar verður fyrir verknaðinum. Hann getur gefið bakgrunn, ástæðu eða skilyrði. Þetta er dæmigert í formlegu ritmáli, fréttum og lýsingum. Íslenskur lýsingarháttur þátíðar („byggð“, „stofnað“) virkar eins.
2Having been + lýsingarháttur þátíðar: fyrri verknaður í þolmynd
Notaðu having been + lýsingarhátt þátíðar þegar verknaðurinn kom fyrir frumlagið á undan verknaði aðalsetningarinnar. Oft gefur hann líka ástæðu í skyn. Á íslensku segjum við hér oft „þar sem okkur hafði verið sagt“ eða „eftir að henni hafði verið hafnað“ – án frumlags í nefnifalli. Á ensku er þiggjandinn frumlagið, og þá þarf having been.
3Neitandi lýsingarháttarliðir
Settu not (eða never) á undan lýsingarhættinum. Bæði never having og having never eru notuð. Having not + lýsingarháttur þátíðar (Having not received a reply, …) kemur líka fyrir, sérstaklega í bandarískri og fræðilegri ensku, en not having er algengara. Á íslensku kemur „ekki“ á eftir sögninni („vissi ekki“, „hafði ekki fengið“); á ensku er það öfugt.
4Afleiðingarliðir á eftir aðalsetningu
-ing-liður á eftir aðalsetningunni, yfirleitt á eftir kommu, getur sýnt afleiðingu allrar aðalsetningarinnar. Þetta er mjög algengt í fréttum og fræðitextum. Falda frumlagið er allur atburðurinn, ekki eitt nafnorð. Á íslensku segjum við „…, sem varð til þess að…“, „…, sem olli því að…“ eða „…, og…“.
5With + andlag + lýsingarháttur
With + nafnorð + lýsingarháttur bætir við bakgrunni eða ástæðu. Hér hefur lýsingarhátturinn eigið frumlag, svo hann þarf ekki að passa við aðalsetninguna. Notaðu -ing fyrir germynd og lýsingarhátt þátíðar fyrir þolmynd. Á eftir getur líka komið lýsingarorð eða staðarliður (with the kids asleep, with her hands in her pockets). Á íslensku segjum við stundum „með hækkandi verði“, en oftar heila setningu („þar sem allir miðar voru seldir“).
Sum föst orðasambönd hafa eigið frumlag en ekkert with: weather permitting, all things considered. Í formlegum eða bókmenntalegum stíl getur nafnorð + lýsingarorð eða atviksorð líka staðið svona eitt og sér.
6If, unless, once, until + lýsingarháttur þátíðar
Í formlegri ensku og í leiðbeiningum getur lýsingarháttur þátíðar komið beint á eftir if, unless, once og until. Frumlaginu og be er sleppt. When asked og svipaðir tímaliðir eru í B2-10. Á íslensku segjum við hér oft „verði … samþykkt“ eða „nema annað sé tekið fram“.
7Að laga hangandi lýsingarhátt
Ef frumlag aðalsetningarinnar getur ekki framkvæmt verknað lýsingarháttarins „hangir“ hann í lausu lofti. Lagaðu það á tvo vegu: gerðu réttu manneskjuna eða hlutinn að frumlagi aðalsetningarinnar, eða notaðu heila setningu með eigin frumlagi. Nokkur föst orðasambönd eru líka notuð án viðeigandi frumlags: judging by / from, generally / broadly speaking, considering, given.
Algengar villur
Gildrur fyrir íslenskumælandi
1. „Eftir að hafa … var ákveðið…“ → hangandi lýsingarháttur. Í íslensku stofnanamáli og fréttum er algengt að byrja á „Eftir að hafa…“ og halda svo áfram án frumlags: „Eftir að hafa skoðað veðurspána var ferðinni frestað“, „Eftir að hafa rætt málið var ákveðið að…“. Á ensku tekur lýsingarháttarliðurinn frumlagið úr aðalsetningunni. Ef aðalsetningin er í þolmynd eða byrjar á it was… er enginn til að framkvæma verknaðinn, og liðurinn hangir. Settu raunverulegan geranda í frumlagssætið.
2. „Henni hafði verið boðið…“ → having invited. Á íslensku segjum við „þeim var boðið“, „okkur var sagt“, „henni var hafnað“ – með fornafni í þágufalli og án frumlags í nefnifalli. Þá er auðvelt að grípa til germyndar á ensku. En frumlag ensku setningarinnar er sá sem verknaðurinn bitnar á, og þá þarf þolmynd: having been + lýsingarháttur þátíðar.
3. „Þar sem þeir vissu ekki…“ → Knowing not. Á íslensku kemur „ekki“ á eftir sögninni: „vissu ekki“, „höfðu ekki fengið“. Þessi röð færist auðveldlega yfir í ensku. Á ensku kemur not hins vegar á undan lýsingarhættinum: Not knowing…, Not having heard… – líka þegar liðurinn stendur aftast í setningunni.
Ekki rugla saman
Lýsingarháttarliður og stytt tilvísunarsetning – Stytt tilvísunarsetning lýsir nafnorði og stendur strax á eftir því (sjá B2-09). Lýsingarháttarliður virkar eins og atviksliður og segir eitthvað um allan verknaðinn.
Having done og having been done – Having done er germynd: frumlagið gerði það. Having been done er þolmynd: það var gert við frumlagið. Á íslensku: „eftir að hafa tekið viðtöl“ og „eftir að hafa verið tekinn í viðtal“.
Sama frumlag og with + eigið frumlag – Án with er falda frumlagið frumlag aðalsetningarinnar. Með with hefur liðurinn eigið frumlag.
Stafsetning og framburður
- Settu kommu á eftir lýsingarháttarlið fremst í setningu (Built in 1850, the bridge…) og á undan afleiðingarlið í lokin (…, leaving thousands without power).
- Engin komma er á undan styttri tilvísunarsetningu (-ing-liður strax á eftir nafnorði): The woman sitting by the window is my aunt. Komma myndi breyta henni í aukaupplýsingar.
- Óreglulegar myndir lýsingarháttar þátíðar verða að vera nákvæmar: written, built, chosen, forgotten, hidden. Lýsingarháttur þátíðar var kynntur í A2-16.
- Í tali er lýsingarháttarliður fremst yfirleitt sér eining; smá hækkun eða fallandi-rísandi tónn við kommuna sýnir að meira komi, og aðaláherslan er í aðalsetningunni.
- -ing /ɪŋ/ endar á nefhljóðinu /ŋ/ án g- eða k-hljóðs á eftir: leaving, ekki „leaving-g“. Endingin -ed bætir aðeins við atkvæði á eftir t og d: founded /ˈfaʊndɪd/, en shocked /ʃɒkt/.
Gullna reglan
Lýsingarháttarliður tekur frumlagið úr aðalsetningunni, svo gakktu úr skugga um að það frumlag framkvæmi – eða þiggi – verknaðinn í raun. Notaðu lýsingarhátt þátíðar eða having been done fyrir þolmyndarmerkingu, settu not á undan lýsingarhættinum, notaðu -ing á eftir aðalsetningunni fyrir afleiðingu og with + nafnorð þegar liðurinn þarf eigið frumlag. Og mundu: „Eftir að hafa … var ákveðið“ hangir á ensku – settu gerandann í frumlagssætið –, og „okkur var sagt“ er having been told.
Æfingar
A. Form
Umorðaðu hverja setningu með mynstrinu sem er gefið. Haltu merkingunni.
-
Umorðaðu með lýsingarháttarlið: The palace was built in 1703, and it is now a museum.
-
Byrjaðu á "Having been": After she had been told the news, she sat down in silence.
-
Umorðaðu með neitandi lýsingarháttarlið: Because I didn't want to wake the baby, I whispered.
-
Umorðaðu með neitandi lýsingarháttarlið: As she had never flown before, she was nervous at the airport.
-
Umorðaðu með afleiðingarlið: Prices rose sharply in March, and this forced the bank to raise interest rates.
-
Byrjaðu á "With": All the tickets had been sold, so the organisers added an extra show.
-
Styttu if-setninguna: If it is used correctly, this cream can reduce scars.
B. Merking
Veldu setninguna sem passar við samhengið. Athugasemdin útskýrir af hverju.
-
Þú vilt segja að rannsakendurnir hafi sjálfir tekið viðtölin. Hvor setningin?active: they interviewed; having been done would mean someone interviewed them
-
Frétt. Hvor setningin setur rafmagnsleysið fram sem afleiðingu óveðursins?a result clause comes after the main clause
-
Lestin var sein og þið spjölluðuð á meðan þið biðuð. Hvor setningin gerir ljóst að það var lestin sem var sein?without with, the hidden subject is we
-
Prentuð tilkynning í hótelherbergi. Hvor setningin á betur við?fixed formal phrase typical of notices
-
Þú vilt segja hvað frænka þín gerði, ekki hvaða kona er frænka þín. Hvor setningin?participle clause about the action, not a reduced relative clause that identifies a noun
C. Finndu villuna
Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu alla leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.
-
Having finished the final chapter late on Sunday night, the manuscript was sent to the publisher first thing on Monday morning.dangling participle: the manuscript did not finish the chapter
-
Writing in 1605 by a little-known author, the novel is still read and loved by millions of people around the world.
-
Not having being invited to the wedding, she decided to spend the weekend walking in the hills with her dog.
-
The factory closed after forty years, left more than two hundred workers in the town without a job.
-
Judging by the long queues outside the building, the new exhibition has been a huge success with visitors.
D. Í samhengi
Lestu fréttina. Umorðaðu hverja númeraða setningu eins og beðið er um. Haltu merkingunni.
(18) Most residents had been warned about the storm two days earlier, so they had left their homes. The storm reached the coast just after midnight. (19) It cut power to 20,000 homes. (20) Roads were blocked by fallen trees, so rescue teams could not reach several villages until the next afternoon. (21) Many families did not know how long the power cuts would last, so they went to stay with relatives inland. (22) When the main power line has been repaired, it will supply the whole region again, engineers say. Repairs are expected to take at least three days. (23) If the council does not state otherwise, schools will open as normal on Monday. Residents are asked to avoid unnecessary journeys and to check the council website for updates.
-
Setning (18): byrjaðu á lýsingarháttarlið í þolmynd.
-
Tengdu setningu (19) við setninguna á undan með afleiðingarlið.
-
Setning (20): byrjaðu á "With".
-
Setning (21): notaðu neitandi lýsingarháttarlið.
-
Setning (22): notaðu "Once" + lýsingarhátt þátíðar.
-
Setning (23): umorðaðu hana í stíl formlegrar tilkynningar með "Unless otherwise".
E. Spreyttu þig
Skrifaðu á ensku.
-
Þú ert að skrifa inngang í ferðahandbók um byggingu eða stað í heimabænum þínum. Skrifaðu 2–3 setningar. Notaðu að minnsta kosti einn lið með lýsingarhætti þátíðar (Built in…, Founded by…) og einn afleiðingarlið með -ing á eftir aðalsetningu.
-
Skrifaðu 2–4 setningar til samstarfsmanns um það af hverju verkefni er á eftir áætlun. Notaðu with + nafnorð + lýsingarhátt að minnsta kosti einu sinni og einn neitandi lýsingarháttarlið, og gættu þess að hver lýsingarháttur hafi réttan „eiganda“.
-
Nemandi skrifaði: "Having read the article, the conclusion seemed weak." Lagaðu setninguna á tvo vegu – einu sinni með lýsingarháttarliðnum og einu sinni með heilli setningu – og segðu í fáum orðum hvað var rangt.
F. Blönduð upprifjun
Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.
-
B2-09 Reduced relative clauses: styttar tilvísunarsetningar á ensku Umorðaðu með styttri tilvísunarsetningu: The man who is standing by the door is my uncle.
-
C1-05 Cleft sentences á ensku: It was… that og What I need is… – að draga fram aðalatriðið Skrifaðu it-setningu með fókus á "the noise from the street": The noise from the street woke me up at three in the morning.
-
C1-01 Inversion á ensku: Never have I…, No sooner had I… – umsnúin orðaröð eftir neitun Byrjaðu á "Never": I had never seen such a crowded station.
Svör
A. Form
- Built in 1703, the palace is now a museum.
- Having been told the news, she sat down in silence.
- Not wanting to wake the baby, I whispered.
- Never having flown before, she was nervous at the airport. / Having never flown before, she was nervous at the airport.
- Prices rose sharply in March, forcing the bank to raise interest rates.
- With all the tickets sold, the organisers added an extra show.
- If used correctly, this cream can reduce scars. / Used correctly, this cream can reduce scars.
B. Merking
- Having interviewed fifty people, the researchers wrote their report.
- The storm hit the coast, leaving thousands of homes without power.
- With the train delayed by two hours, we chatted on the platform.
- Unless otherwise stated, breakfast is included in the price.
- Sitting by the window, my aunt watched the rain.
C. Finndu villuna
- Having finished the final chapter late on Sunday night, she sent the manuscript to the publisher first thing on Monday morning. / Once the final chapter had been finished late on Sunday night, the manuscript was sent to the publisher first thing on Monday morning.
- Written in 1605 by a little-known author, the novel is still read and loved by millions of people around the world.
- Not having been invited to the wedding, she decided to spend the weekend walking in the hills with her dog.
- The factory closed after forty years, leaving more than two hundred workers in the town without a job. / The factory closed after forty years and left more than two hundred workers in the town without a job.
- ✓ Judging by the long queues outside the building, the new exhibition has been a huge success with visitors.
D. Í samhengi
- Having been warned about the storm two days earlier, most residents had left their homes. / Warned about the storm two days earlier, most residents had left their homes.
- The storm reached the coast just after midnight, cutting power to 20,000 homes.
- With roads blocked by fallen trees, rescue teams could not reach several villages until the next afternoon.
- Not knowing how long the power cuts would last, many families went to stay with relatives inland.
- Once repaired, the main power line will supply the whole region again, engineers say.
- Unless otherwise stated, schools will open as normal on Monday.
E. Spreyttu þig
- Built in 1928 as a cinema, the Regent Hall is now the town's main concert venue. It was fully restored in 2015, attracting thousands of new visitors every year.
- With two of the team off sick this week, we've fallen behind on the report. Not having received the sales figures yet, I can't finish the final section. I'll send you an update on Friday.
- Having read the article, I found the conclusion weak. After I had read the article, the conclusion seemed weak to me. The conclusion did not read the article, so the participle was dangling.
F. Blönduð upprifjun
- The man standing by the door is my uncle.
- It was the noise from the street that woke me up at three in the morning.
- Never had I seen such a crowded station.
