Nafnliðarsetningar á ensku: that, whether og what í stað nafnorðs
Noun Clauses: That, Whether, What
Á þessari síðu
Markmið
Eftir þessa kennslustund geturðu notað heilar setningar sem frumlag og andlag: I think (that)…, I'm sure that…, The fact that…, It's strange that…, I'm not sure whether…, What he said was true, I don't know where she lives.
Aðalatriðið
Setning hefur sæti: sæti frumlags, sæti andlags, sæti á eftir forsetningu. Venjulega fyllum við þau með nafnorðum: I know the answer. The news surprised me.
Oft viljum við setja þangað ekki hlut, heldur heila hugsun: fullyrðingu eða spurningu. Enskan leyfir þér að pakka heilli setningu, með frumlagi og sögn, inn í sæti nafnorðs. Slík innpökkuð setning kallast nafnliðarsetning (noun clause).
Hugsaðu um rússneska babúsku: lítil, heil dúkka situr inni í þeirri stóru. Stóra dúkkan er aðalsetningin, litla dúkkan er heil smásetning sem situr í einu nafnorðssæti hennar. Hver lítil dúkka hefur merkimiða: that fyrir fullyrðingu, whether / if fyrir já/nei-spurningu og spurnarorð fyrir spurningu um upplýsingar.
I know that she lives in Oslo. I don't know whether she lives in Oslo. I don't know where she lives.
Inni í litlu dúkkunni er orðaröð fullyrðingar, alveg eins og í óbeinum spurningum B1-14.
Íslenska og enska
Góðu fréttirnar: íslenskan hefur sömu þrjá merkimiðana – „að“ (fullyrðing), „hvort“ (já/nei-spurning) og spurnarorð (hvar, hvers vegna, hvað). Í aukasetningunni kemur frumlagið venjulega á undan sögninni: „Ég veit ekki hvar hún býr.“ Og „Það er skrýtið að hann hafi ekki hringt“ samsvarar It's strange that…, þar sem „það“ er it. „Sú staðreynd að…“ er The fact that… Hér er þetta eins.
Munurinn er þrenns konar. Í fyrsta lagi höldum við forsetningunni á undan „að“: „Ég er viss um að…“, „Hún er stolt af því að…“, „Ég er ánægð með að…“. Á ensku kemur engin forsetning beint á undan that: I'm sure that…, She's proud that… (Á undan whether og what má hins vegar vera forsetning: It depends on whether…)
Í öðru lagi segjum við „Mér finnst skrýtið að…“. Á ensku er það I find it strange that… – it stendur í sæti andlagsins, og that-setningin kemur á eftir. Án it gengur setningin ekki.
Í þriðja lagi er „hvort“ alltaf eitt og sama orðið. Á ensku eru tvö: if og whether. Í flestum tilvikum ganga bæði, en fremst sem frumlag, á undan or not, á undan to + nafnhætti og oftast á eftir forsetningu er það whether.
| Íslenska | Enska | Hvað er ólíkt? |
|---|---|---|
| Ég held að þú hafir rétt fyrir þér. | I think (that) you're right. | that má sleppa |
| Ég veit ekki hvar hún býr. | I don't know where she lives. | orðaröð fullyrðingar – hér er þetta eins |
| Geturðu athugað hvort prentarinn virki? | Can you check if the printer is working? | „hvort“ → if / whether |
| Ég er viss um að við höfum hist áður. | I'm sure we've met before. | engin forsetning á undan that |
| Sú staðreynd að enginn svaraði olli mér áhyggjum. | The fact that nobody replied worried me. | → the fact that – hér er þetta eins |
| Það er skrýtið að hann hafi ekki hringt. | It's strange that he hasn't called. | „það“ → it – hér er þetta eins |
| Það sem þú þarft er góður nætursvefn. | What you need is a good night's sleep. | „það sem“ → what |
| Hvort við förum í útilegu fer eftir veðrinu. | Whether we go camping depends on the weather. | frumlag → aðeins whether |
Í stuttu máli: „að“ er that (oft sleppt), „hvort“ er whether / if (fremst aðeins whether), „það sem“ er what, „sú staðreynd að“ er the fact that – og á eftir „viss um að“ eða „stolt af því að“ kemur á ensku engin forsetning: sure that, proud that.
Form
| Tegund | Merkimiði | Dæmi | Orðaröð inni í setningunni |
|---|---|---|---|
| fullyrðing | that (oft sleppt) | I think (that) it's a good idea. | frumlag + sögn |
| já/nei-spurning | whether / if | I'm not sure whether it's open. | frumlag + sögn |
| spurning um upplýsingar | who, what, where, when, why, how… | I don't know where she lives. | frumlag + sögn |
| „það sem“ | what | What I need is a holiday. | frumlag + sögn |
Sæti í setningunni
| Sæti | Dæmi |
|---|---|
| andlag sagnar | She said (that) she was tired. |
| á eftir lýsingarorði | I'm sure (that) we've met before. |
| frumlag: that-setning (formlegt) | That he lied surprised nobody. → algengara: It surprised nobody that he lied. |
| frumlag: wh- / whether-setning | What he said was true. Whether we go depends on the weather. |
| á eftir forsetningu | It depends on whether they agree. I'm interested in what you think. |
| á eftir the fact | The fact that she called is a good sign. |
Nafnliðarsetning sem frumlag tekur venjulega sögn í eintölu: What they said was true. (Ef nafnorð í fleirtölu kemur á eftir sögninni er fleirtala líka algeng: What we need are more volunteers.)
Notkun
1That-setningar sem andlag og á eftir lýsingarorðum
Á eftir sögnum um hugsun og orð (think, know, believe, hope, say, realise, notice) og lýsingarorðum um tilfinningu eða vissu (sure, afraid, glad, surprised, aware) notarðu that-setningu. Í tali er that mjög oft sleppt. Á íslensku er hér „að“ – og oft forsetning á undan („viss um að“, „glöð yfir því að“), sem enskan hefur ekki.
2The fact that og It + be + lýsingarorð + that
That-setning getur yfirleitt ekki staðið beint á eftir forsetningu, og sem frumlag hljómar hún stirðlega. Leiðirnar eru tvær: notaðu the fact that, eða byrjaðu á it og færðu aukasetninguna aftast. Á íslensku er það „sú staðreynd að“ eða „það er … að“.
3Whether / if-setningar
Notaðu whether eða if fyrir já/nei-spurningu inni í setningu. If er algengara í tali, whether formlegra. Notaðu whether, ekki if, sem frumlag, beint á undan or not og á undan to + nafnhætti. Á eftir forsetningu er whether venjulega valið. Á íslensku er „hvort“ í öllum þessum tilvikum.
4Setningar með spurnarorði sem frumlag eða andlag
Setning sem byrjar á who, what, where, when, why eða how getur verið andlag eða frumlag. Inni í henni er orðaröð fullyrðingar, án do / does / did.
5What = það sem
What getur þýtt „það sem“ eða „þeir hlutir sem“. Fremst í setningu beinir það athyglinni að einhverju. Áherslusetningar eins og What I need is… skoðum við nánar í C1-05; whatever, whoever og fleiri lærirðu í C1-15. Íslenska „það sem“ er á ensku eitt orð: what.
Algengar villur
Gildrur fyrir íslenskumælandi
1. „ánægður með að…“, „viss um að…“ → happy with that, sure about that. Á íslensku stendur forsetning (oft með „því“) á undan „að“-setningu: „Amma er stolt af því að …“, „Ég er viss um að …“, „Hann var ánægður með að …“. Orð fyrir orð verður til of that, about that, with that. Á ensku kemur engin forsetning beint á undan that: proud that, sure that, happy that.
2. „Mér finnst skrýtið að…“ → I find strange that. Á íslensku stendur lýsingarorðið beint á eftir „finnst“, og „að“-setningin kemur svo: „Mér finnst skrýtið að enginn hafi svarað.“ Á ensku þarf find andlag: it. That-setningin kemur aftast: I find it strange that… (Oft er einfaldast að segja It's strange that…)
3. „Hvort…“ fremst í setningu → If…. „Hvort“ lærum við oft sem if („Spurðu hann hvort…“ → Ask him if…). En á íslensku getur „hvort“-setning líka staðið fremst sem frumlag: „Hvort leikurinn fer fram fer eftir vindinum.“ Þar gengur if ekki á ensku: sem frumlag er það alltaf whether.
Ekki rugla saman
what (nafnliðarsetning) og that / which (tilvísunarsetning) – í nafnliðarsetningu felur what þegar í sér nafnorðið („það sem“). Í tilvísunarsetningu A2-29 kemur that / which á eftir nafnorði. Á íslensku er „sem“ í báðum, en með „það“ í fyrra tilvikinu.
that (nafnliðarsetning) og that (tilvísunarfornafn) – that í nafnliðarsetningu kynnir heila hugsun, that í tilvísunarsetningu lýsir nafnorðinu á undan. Á íslensku er það fyrra „að“, það seinna „sem“.
if (= whether) og if (skilyrði) – í nafnliðarsetningu þýðir if „hvort“. Í skilyrðissetningu kynnir if skilyrði („ef“) A2-27. Hér hjálpar íslenskan: „hvort“ og „ef“ eru ólík orð.
Stafsetning og framburður
- that er yfirleitt veikt í nafnliðarsetningu: /ðət/, ekki /ðæt/. Í tali er því oft alveg sleppt. Góðu fréttirnar: /ð/ er íslenska hljóðið ð. En á íslensku kemur ð aldrei fremst í orði, svo æfðu það í upphafi: that, the, this.
- whether og weather hljóma eins hjá flestum: /ˈweðə/ (UK), /ˈweðər/ (US). Gættu að stafsetningunni. w í upphafi er ekki íslenskt v: settu stút á varirnar, tennurnar snerta ekki vörina.
- Í byrjun setningar sem er frumlag ber what oft áherslu til að beina athyglinni: What I need is…
Gullna reglan
Nafnliðarsetning er heil setning sem er notuð eins og nafnorð. Gefðu henni merkimiðann that (fullyrðing), whether / if (já/nei) eða spurnarorð (upplýsingar), og hafðu orðaröð fullyrðingar inni í henni. Á eftir forsetningu velurðu whether; notaðu það líka beint á undan or not, á undan to + nafnhætti og sem frumlag. Og mundu: á undan that kemur aldrei forsetning – „viss um að“ er sure that.
Æfingar
A. Form
Tengdu setningarnar saman eða umorðaðu þær.
-
Tengdu saman: Where is the bank? I don't know.
-
Tengdu saman: Is the café open? Can you check?
-
Umorðaðu með It… that: That you forgot her birthday is surprising.
-
Umorðaðu með the fact that: He didn't apologise. That made me angry.
-
Umorðaðu með what: The thing that I need is a holiday.holiday (UK) = vacation (US)
-
Tengdu saman: Why did she leave? Nobody knows.
B. Merking
Veldu rétta svarið.
-
Veldu rétta svarið: I can't decide … to accept the offer.
-
Veldu rétta svarið: … I want for my birthday is a new bike.
-
Veldu rétta svarið: … he lied surprised nobody.
-
Veldu rétta svarið: It depends … we have enough money.
-
Veldu rétta svarið: I'm sure … we've met before.
C. Finndu villuna
Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.
-
Do you know what time does the shop close?
-
The thing what I like most is the music.
-
I'm not sure if or not she's coming.
-
Whether we go camping depends on the weather.
D. Í samhengi
Fylltu í eyðurnar í samtalinu.
Ana: Have you heard 16 Tom is leaving the company?
Ben: Yes! But nobody knows 17 he's leaving. It's a mystery.
Ana: 18 I'd like to do is organise a small party for him.
Ben: Good idea. I'm not sure 19 he likes surprises, though.
Ana: Hmm. 20 fact that he never talks about his birthday is a bit worrying!
Ben: Let's ask his wife 21 she thinks.
E. Spreyttu þig
Skrifaðu á ensku.
-
Ljúktu við tvær setningar um þig: What I like most about… is… og I'm not sure whether…
-
Skrifaðu setningu um líf þitt sem byrjar á It's amazing that… eða The fact that…
F. Blönduð upprifjun
Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.
-
B1-14 Indirect questions á ensku: kurteislegar spurningar með Could you tell me…? Could you tell me where (the station / is)?
-
B1-14 Indirect questions á ensku: kurteislegar spurningar með Could you tell me…? I don't know what (do) about it.
-
B2-19 Few eða a few? Magnorð á ensku: little, a little, a number of og most of Veldu rétta svarið: … number of students has risen.
-
A2-29 Who, which, that og where: tilvísunarsetningar (relative clauses) á ensku Veldu rétta svarið: This is the book ___ … I told you about.
Svör
A. Form
- I don't know where the bank is.
- Can you check whether the café is open? / Can you check if the café is open?
- It's surprising that you forgot her birthday. / It is surprising that you forgot her birthday.
- The fact that he didn't apologise made me angry.
- What I need is a holiday.
- Nobody knows why she left.
B. Merking
- whether
- What
- That
- on whether
- that
C. Finndu villuna
- Do you know what time the shop closes?
- What I like most is the music. / The thing that I like most is the music. / The thing I like most is the music.
- I'm not sure whether or not she's coming. / I'm not sure whether she's coming or not. / I'm not sure if she's coming or not.
- ✓ Whether we go camping depends on the weather.
D. Í samhengi
- that
- why / when
- What
- whether / if
- The
- what
E. Spreyttu þig
- What I like most about my job is the people. I'm not sure whether I'll stay in this city next year.
- It's amazing that my grandmother still goes running every morning.
F. Blönduð upprifjun
- the station is
- to do
- The
- that
