SlowingoMálfræði
B2 22 / 30

Nafnliðarsetningar á ensku: that, whether og what í stað nafnorðs

Noun Clauses: That, Whether, What

Á þessari síðu
  1. Markmið
  2. Aðalatriðið
  3. Íslenska og enska
  4. Form
  5. Notkun
  6. Algengar villur
  7. Gildrur fyrir íslenskumælandi
  8. Ekki rugla saman
  9. Stafsetning og framburður
  10. Gullna reglan
  11. Æfingar

Markmið

Eftir þessa kennslustund geturðu notað heilar setningar sem frumlag og andlag: I think (that)…, I'm sure that…, The fact that…, It's strange that…, I'm not sure whether…, What he said was true, I don't know where she lives.

Aðalatriðið

Setning hefur sæti: sæti frumlags, sæti andlags, sæti á eftir forsetningu. Venjulega fyllum við þau með nafnorðum: I know the answer. The news surprised me.

Oft viljum við setja þangað ekki hlut, heldur heila hugsun: fullyrðingu eða spurningu. Enskan leyfir þér að pakka heilli setningu, með frumlagi og sögn, inn í sæti nafnorðs. Slík innpökkuð setning kallast nafnliðarsetning (noun clause).

Hugsaðu um rússneska babúsku: lítil, heil dúkka situr inni í þeirri stóru. Stóra dúkkan er aðalsetningin, litla dúkkan er heil smásetning sem situr í einu nafnorðssæti hennar. Hver lítil dúkka hefur merkimiða: that fyrir fullyrðingu, whether / if fyrir já/nei-spurningu og spurnarorð fyrir spurningu um upplýsingar.

I know that she lives in Oslo. I don't know whether she lives in Oslo. I don't know where she lives.

Inni í litlu dúkkunni er orðaröð fullyrðingar, alveg eins og í óbeinum spurningum B1-14.

Íslenska og enska

Góðu fréttirnar: íslenskan hefur sömu þrjá merkimiðana – „að“ (fullyrðing), „hvort“ (já/nei-spurning) og spurnarorð (hvar, hvers vegna, hvað). Í aukasetningunni kemur frumlagið venjulega á undan sögninni: „Ég veit ekki hvar hún býr.“ Og „Það er skrýtið að hann hafi ekki hringt“ samsvarar It's strange that…, þar sem „það“ er it. „Sú staðreynd að…“ er The fact that… Hér er þetta eins.

Munurinn er þrenns konar. Í fyrsta lagi höldum við forsetningunni á undan „að“: „Ég er viss um að…“, „Hún er stolt af því að…“, „Ég er ánægð með að…“. Á ensku kemur engin forsetning beint á undan that: I'm sure that…, She's proud that… (Á undan whether og what má hins vegar vera forsetning: It depends on whether…)

Í öðru lagi segjum við „Mér finnst skrýtið að…“. Á ensku er það I find it strange that… – it stendur í sæti andlagsins, og that-setningin kemur á eftir. Án it gengur setningin ekki.

Í þriðja lagi er „hvort“ alltaf eitt og sama orðið. Á ensku eru tvö: if og whether. Í flestum tilvikum ganga bæði, en fremst sem frumlag, á undan or not, á undan to + nafnhætti og oftast á eftir forsetningu er það whether.

ÍslenskaEnskaHvað er ólíkt?
Ég held að þú hafir rétt fyrir þér.I think (that) you're right.that má sleppa
Ég veit ekki hvar hún býr.I don't know where she lives.orðaröð fullyrðingar – hér er þetta eins
Geturðu athugað hvort prentarinn virki?Can you check if the printer is working?„hvort“ → if / whether
Ég er viss um að við höfum hist áður.I'm sure we've met before.engin forsetning á undan that
Sú staðreynd að enginn svaraði olli mér áhyggjum.The fact that nobody replied worried me.→ the fact that – hér er þetta eins
Það er skrýtið að hann hafi ekki hringt.It's strange that he hasn't called.„það“ → it – hér er þetta eins
Það sem þú þarft er góður nætursvefn.What you need is a good night's sleep.„það sem“ → what
Hvort við förum í útilegu fer eftir veðrinu.Whether we go camping depends on the weather.frumlag → aðeins whether

Í stuttu máli: „að“ er that (oft sleppt), „hvort“ er whether / if (fremst aðeins whether), „það sem“ er what, „sú staðreynd að“ er the fact that – og á eftir „viss um að“ eða „stolt af því að“ kemur á ensku engin forsetning: sure that, proud that.

Form

TegundMerkimiðiDæmiOrðaröð inni í setningunni
fullyrðingthat (oft sleppt)I think (that) it's a good idea.frumlag + sögn
já/nei-spurningwhether / ifI'm not sure whether it's open.frumlag + sögn
spurning um upplýsingarwho, what, where, when, why, how…I don't know where she lives.frumlag + sögn
„það sem“whatWhat I need is a holiday.frumlag + sögn

Sæti í setningunni

SætiDæmi
andlag sagnarShe said (that) she was tired.
á eftir lýsingarorðiI'm sure (that) we've met before.
frumlag: that-setning (formlegt)That he lied surprised nobody. → algengara: It surprised nobody that he lied.
frumlag: wh- / whether-setningWhat he said was true. Whether we go depends on the weather.
á eftir forsetninguIt depends on whether they agree. I'm interested in what you think.
á eftir the factThe fact that she called is a good sign.

Nafnliðarsetning sem frumlag tekur venjulega sögn í eintölu: What they said was true. (Ef nafnorð í fleirtölu kemur á eftir sögninni er fleirtala líka algeng: What we need are more volunteers.)

Notkun

1That-setningar sem andlag og á eftir lýsingarorðum

Á eftir sögnum um hugsun og orð (think, know, believe, hope, say, realise, notice) og lýsingarorðum um tilfinningu eða vissu (sure, afraid, glad, surprised, aware) notarðu that-setningu. Í tali er that mjög oft sleppt. Á íslensku er hér „að“ – og oft forsetning á undan („viss um að“, „glöð yfir því að“), sem enskan hefur ekki.

I think you're right.
Ég held að þú hafir rétt fyrir þér.
that er sleppt
She realised that she had left her wallet at home.
Hún áttaði sig á því að hún hafði gleymt veskinu heima.
„áttaði sig á því að“ → realised that
I'm sure we've met before.
Ég er viss um að við höfum hist áður.
„viss um að“ → sure (that), engin forsetning
We're glad that you could come.
Við erum glöð yfir því að þú gast komið.
„glöð yfir því að“ → glad that
Are you aware that the meeting has been moved?
Veistu að fundurinn hefur verið færður?
„gera sér grein fyrir“ → aware that

2The fact that og It + be + lýsingarorð + that

That-setning getur yfirleitt ekki staðið beint á eftir forsetningu, og sem frumlag hljómar hún stirðlega. Leiðirnar eru tvær: notaðu the fact that, eða byrjaðu á it og færðu aukasetninguna aftast. Á íslensku er það „sú staðreynd að“ eða „það er … að“.

The fact that nobody replied worried me.
Það að enginn svaraði olli mér áhyggjum.
„það að“ sem frumlag → the fact that
Despite the fact that it was raining, the match went ahead.
Þrátt fyrir að það rigndi fór leikurinn fram.
forsetning + the fact that
It's strange that he hasn't called.
Það er skrýtið að hann hafi ekki hringt.
„það“ → it
It's obvious that she loves her job.
Það er augljóst að hún elskar vinnuna sína.
It's a shame that you can't stay longer.
Það er synd að þú getir ekki verið lengur.
It + be + nafnorð + that
That he lied surprised nobody.
Það kom engum á óvart að hann laug.
formlegt: that-setning sem frumlag

3Whether / if-setningar

Notaðu whether eða if fyrir já/nei-spurningu inni í setningu. If er algengara í tali, whether formlegra. Notaðu whether, ekki if, sem frumlag, beint á undan or not og á undan to + nafnhætti. Á eftir forsetningu er whether venjulega valið. Á íslensku er „hvort“ í öllum þessum tilvikum.

I'm not sure whether the shop is open on Sundays.
Ég er ekki viss um hvort búðin sé opin á sunnudögum.
„hvort“ → whether; orðaröð fullyrðingar
Can you check if the printer is working?
Geturðu athugað hvort prentarinn virki?
if + the printer is
Whether we go camping depends on the weather.
Hvort við förum í útilegu fer eftir veðrinu.
frumlag: aðeins whether
It depends on whether the client agrees.
Það fer eftir því hvort viðskiptavinurinn samþykkir.
á eftir forsetningu
I can't decide whether to stay or leave.
Ég get ekki ákveðið hvort ég á að vera eða fara.
whether to
Let me know whether or not you can come.
Láttu mig vita hvort þú getur komið eða ekki.
whether or not

4Setningar með spurnarorði sem frumlag eða andlag

Setning sem byrjar á who, what, where, when, why eða how getur verið andlag eða frumlag. Inni í henni er orðaröð fullyrðingar, án do / does / did.

I don't know where she lives.
Ég veit ekki hvar hún býr.
án does
Nobody knows why the meeting was cancelled.
Enginn veit hvers vegna fundinum var aflýst.
How you say it matters as much as what you say.
Hvernig þú segir eitthvað skiptir jafnmiklu máli og hvað þú segir.
Where we hold the party isn't important.
Það skiptir ekki máli hvar við höldum veisluna.
Do you remember when the course starts?
Manstu hvenær námskeiðið byrjar?

5What = það sem

What getur þýtt „það sem“ eða „þeir hlutir sem“. Fremst í setningu beinir það athyglinni að einhverju. Áherslusetningar eins og What I need is… skoðum við nánar í C1-05; whatever, whoever og fleiri lærirðu í C1-15. Íslenska „það sem“ er á ensku eitt orð: what.

What you need is a good night's sleep.
Það sem þú þarft er góður nætursvefn.
„það sem“ → what
I didn't understand what she said.
Ég skildi ekki hvað hún sagði.
What surprised me most was the price.
Það sem kom mér mest á óvart var verðið.
what-setning sem frumlag, sögn í eintölu
Show me what you've bought!
Sýndu mér hvað þú keyptir!
That's exactly what I was thinking.
Þetta er einmitt það sem ég var að hugsa.

Algengar villur

❌I don't know where does she live.
✅I don't know where she lives.
Orðaröð fullyrðingar; ekkert does.
❌I'm not sure if or not he's coming.
✅I'm not sure whether or not he's coming. eða I'm not sure if he's coming or not.
Beint á undan or not er það whether.
❌The thing what I need is time.
✅What I need is time. eða The thing that I need is time.
what þýðir þegar „það sem“.
❌Is strange that he hasn't called.
✅It's strange that he hasn't called.
Setningin þarf frumlagið it.
❌I was surprised of that she left.
✅I was surprised that she left.
Engin forsetning beint á undan that.
❌I asked him what was his name.
✅I asked him what his name was.
Í aukasetningunni er orðaröð fullyrðingar.
⚠️It depends on if they agree.
✅It depends on whether they agree.
Málfræðilega rétt, en if á eftir forsetningu er óformlegt talmál; í vönduðu máli whether.

Gildrur fyrir íslenskumælandi

1. „ánægður með að…“, „viss um að…“ → happy with that, sure about that. Á íslensku stendur forsetning (oft með „því“) á undan „að“-setningu: „Amma er stolt af því að …“, „Ég er viss um að …“, „Hann var ánægður með að …“. Orð fyrir orð verður til of that, about that, with that. Á ensku kemur engin forsetning beint á undan that: proud that, sure that, happy that.

❌After the long weekend at the youth tournament in Vestmannaeyjar, our coach from Grindavik was really happy with that nobody in the girls' team had been injured.
✅After the long weekend at the youth tournament in Vestmannaeyjar, our coach from Grindavik was really happy that nobody in the girls' team had been injured.
„ánægður með að“ → happy that
❌After checking the forecast twice, our guide was quite sure about that the glacier walk on Solheimajokull could go ahead in the afternoon.
✅After checking the forecast twice, our guide was quite sure that the glacier walk on Solheimajokull could go ahead in the afternoon.
„viss um að“ → sure that

2. „Mér finnst skrýtið að…“ → I find strange that. Á íslensku stendur lýsingarorðið beint á eftir „finnst“, og „að“-setningin kemur svo: „Mér finnst skrýtið að enginn hafi svarað.“ Á ensku þarf find andlag: it. That-setningin kemur aftast: I find it strange that… (Oft er einfaldast að segja It's strange that…)

❌I find strange that the bakery in Vik closes at four in the afternoon, when the tourist buses are still arriving from Reykjavik.
✅I find it strange that the bakery in Vik closes at four in the afternoon, when the tourist buses are still arriving from Reykjavik. eða It's strange that the bakery in Vik closes at four in the afternoon, when the tourist buses are still arriving from Reykjavik.
find + it + lýsingarorð + that

3. „Hvort…“ fremst í setningu → If…. „Hvort“ lærum við oft sem if („Spurðu hann hvort…“ → Ask him if…). En á íslensku getur „hvort“-setning líka staðið fremst sem frumlag: „Hvort leikurinn fer fram fer eftir vindinum.“ Þar gengur if ekki á ensku: sem frumlag er það alltaf whether.

❌If the handball final in Hafnarfjordur goes ahead on Sunday depends entirely on how strong the wind on Hellisheidi gets by Saturday evening.
✅Whether the handball final in Hafnarfjordur goes ahead on Sunday depends entirely on how strong the wind on Hellisheidi gets by Saturday evening.
„hvort“ sem frumlag → whether, ekki if

Ekki rugla saman

what (nafnliðarsetning) og that / which (tilvísunarsetning) – í nafnliðarsetningu felur what þegar í sér nafnorðið („það sem“). Í tilvísunarsetningu A2-29 kemur that / which á eftir nafnorði. Á íslensku er „sem“ í báðum, en með „það“ í fyrra tilvikinu.

I bought what I needed.
Ég keypti það sem ég þurfti.
what = það sem
I bought the things that I needed.
Ég keypti þá hluti sem ég þurfti.
that á eftir nafnorði

that (nafnliðarsetning) og that (tilvísunarfornafn) – that í nafnliðarsetningu kynnir heila hugsun, that í tilvísunarsetningu lýsir nafnorðinu á undan. Á íslensku er það fyrra „að“, það seinna „sem“.

I know that the film is good.
Ég veit að myndin er góð.
nafnliðarsetning: hvað ég veit
I know a film that you'll love.
Ég veit um mynd sem þú átt eftir að elska.
tilvísunarsetning: hvaða mynd

if (= whether) og if (skilyrði) – í nafnliðarsetningu þýðir if „hvort“. Í skilyrðissetningu kynnir if skilyrði („ef“) A2-27. Hér hjálpar íslenskan: „hvort“ og „ef“ eru ólík orð.

Tell me if you need help.
Láttu mig vita ef þú þarft hjálp.
skilyrði: „ef“
Ask her if she needs help.
Spurðu hana hvort hún þurfi hjálp.
nafnliðarsetning: „hvort“

Stafsetning og framburður

  • that er yfirleitt veikt í nafnliðarsetningu: /ðət/, ekki /ðæt/. Í tali er því oft alveg sleppt. Góðu fréttirnar: /ð/ er íslenska hljóðið ð. En á íslensku kemur ð aldrei fremst í orði, svo æfðu það í upphafi: that, the, this.
  • whether og weather hljóma eins hjá flestum: /ˈweðə/ (UK), /ˈweðər/ (US). Gættu að stafsetningunni. w í upphafi er ekki íslenskt v: settu stút á varirnar, tennurnar snerta ekki vörina.
  • Í byrjun setningar sem er frumlag ber what oft áherslu til að beina athyglinni: What I need is…

Gullna reglan

Nafnliðarsetning er heil setning sem er notuð eins og nafnorð. Gefðu henni merkimiðann that (fullyrðing), whether / if (já/nei) eða spurnarorð (upplýsingar), og hafðu orðaröð fullyrðingar inni í henni. Á eftir forsetningu velurðu whether; notaðu það líka beint á undan or not, á undan to + nafnhætti og sem frumlag. Og mundu: á undan that kemur aldrei forsetning – „viss um að“ er sure that.

Æfingar

A. Form

Tengdu setningarnar saman eða umorðaðu þær.

  1. Tengdu saman: Where is the bank? I don't know.
  2. Tengdu saman: Is the café open? Can you check?
  3. Umorðaðu með It… that: That you forgot her birthday is surprising.
  4. Umorðaðu með the fact that: He didn't apologise. That made me angry.
  5. Umorðaðu með what: The thing that I need is a holiday.
  6. Tengdu saman: Why did she leave? Nobody knows.

B. Merking

Veldu rétta svarið.

  1. Veldu rétta svarið: I can't decide … to accept the offer.
  2. Veldu rétta svarið: … I want for my birthday is a new bike.
  3. Veldu rétta svarið: … he lied surprised nobody.
  4. Veldu rétta svarið: It depends … we have enough money.
  5. Veldu rétta svarið: I'm sure … we've met before.

C. Finndu villuna

Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.

  1. Do you know what time does the shop close?
  2. The thing what I like most is the music.
  3. I'm not sure if or not she's coming.
  4. Whether we go camping depends on the weather.

D. Í samhengi

Fylltu í eyðurnar í samtalinu.

A leaving party
Ana: Have you heard 16 Tom is leaving the company?
Ben: Yes! But nobody knows 17 he's leaving. It's a mystery.
Ana: 18 I'd like to do is organise a small party for him.
Ben: Good idea. I'm not sure 19 he likes surprises, though.
Ana: Hmm. 20 fact that he never talks about his birthday is a bit worrying!
Ben: Let's ask his wife 21 she thinks.

E. Spreyttu þig

Skrifaðu á ensku.

  1. Ljúktu við tvær setningar um þig: What I like most about… is… og I'm not sure whether…
  2. Skrifaðu setningu um líf þitt sem byrjar á It's amazing that… eða The fact that…

F. Blönduð upprifjun

Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.

  1. B1-14 Indirect questions á ensku: kurteislegar spurningar með Could you tell me…?
    Could you tell me where (the station / is)?
  2. B1-14 Indirect questions á ensku: kurteislegar spurningar með Could you tell me…?
    I don't know what (do) about it.
  3. B2-19 Few eða a few? Magnorð á ensku: little, a little, a number of og most of
    Veldu rétta svarið: … number of students has risen.
  4. A2-29 Who, which, that og where: tilvísunarsetningar (relative clauses) á ensku
    Veldu rétta svarið: This is the book ___ … I told you about.
Svör

A. Form

  1. I don't know where the bank is.
  2. Can you check whether the café is open? / Can you check if the café is open?
  3. It's surprising that you forgot her birthday. / It is surprising that you forgot her birthday.
  4. The fact that he didn't apologise made me angry.
  5. What I need is a holiday.
  6. Nobody knows why she left.

B. Merking

  1. whether
  2. What
  3. That
  4. on whether
  5. that

C. Finndu villuna

  1. Do you know what time the shop closes?
  2. What I like most is the music. / The thing that I like most is the music. / The thing I like most is the music.
  3. I'm not sure whether or not she's coming. / I'm not sure whether she's coming or not. / I'm not sure if she's coming or not.
  4. ✓ Whether we go camping depends on the weather.

D. Í samhengi

  1. that
  2. why / when
  3. What
  4. whether / if
  5. The
  6. what

E. Spreyttu þig

  1. What I like most about my job is the people. I'm not sure whether I'll stay in this city next year.
  2. It's amazing that my grandmother still goes running every morning.

F. Blönduð upprifjun

  1. the station is
  2. to do
  3. The
  4. that
Android appLærðu á ferðinni Google Play