Cleft Sentences: It was… that, What I need is… – si ta theksoni informacionin kryesor
Cleft Sentences: What I Need Is…
Në këtë faqe
Qëllimi
Pas këtij mësimi do ta ndani një fjali në dy pjesë – It was… that / who…, What I need is…, All I want is…, The reason… is that… – për ta vënë theksin te informacioni më i rëndësishëm, dhe do ta thoni me theksin e duhur të zërit.
Ideja kryesore
Cleft do të thotë i çarë, i ndarë në dy. Një cleft sentence merr një fjali të thjeshtë dhe e pret në dy pjesë, që një element të qëndrojë i vetëm nën dritën e reflektorit.
Nisemi nga: Anna broke the window. Nëse dikush mendon se e bëri Tomi, mund ta ktheni reflektorin te Ana: It was Anna who broke the window. Faktet janë të njëjta; ndryshon fokusi. Dëgjuesi tani e di që Anna është informacioni i ri dhe i rëndësishëm, dhe që dikush e theu dritaren dihej tashmë.
Anglishtja ka dy mjete kryesore. It-cleft (It was… that / who…) e drejton reflektorin te një element dhe thotë «pikërisht ky, jo tjetri». Wh-cleft (What I need is…) tregon fillimisht idenë e njohur dhe pastaj e jep informacionin e ri në fund – aty ku anglishtja vë natyrshëm theksin më të fortë. Të dyja ju lejojnë të zgjidhni se çfarë do të vërejë dëgjuesi.
Shqipja dhe anglishtja
Shqipja e theksimin e bën shpesh vetëm me rendin e fjalëve dhe me zërin: «Dritaren e theu Ana», «ANA e theu dritaren». Anglishtja e ka rendin e fjalëve shumë më të ngurtë, prandaj i duhet një strukturë e veçantë. Por edhe shqipja i njeh këto struktura: «Ishte Ana ajo që e theu dritaren», «Ajo që më duhet është një pushim» – këtu është pothuajse njësoj. Ndryshimet janë të vogla, por të rëndësishme. Në shqip «Ishte Ana…» nis drejt me foljen, pa asnjë përemër para saj, kurse në anglisht It nuk bie kurrë. Në shqip folja ndjek fokusin («Ishin prindërit…»), kurse në anglisht It is / It was mbetet gjithmonë në njëjës. Dhe brenda pjesës me «që» shqipja shpesh e përsërit kundrinorin me trajtën e shkurtër «e» («që e bleva»), kurse anglishtja nuk shton it.
| Shqip | Anglisht | Çfarë ndryshon |
|---|---|---|
| Dritaren e theu Ana. | It was Anna who broke the window. | shqipja ndryshon rendin; anglishtja do It was… who |
| Ishte Ana ajo që e theu dritaren. | It was Anna who broke the window. | këtu është pothuajse njësoj, por It nuk bie |
| Ishin binjakët ata që… | It was the twins who… | It was në njëjës edhe para shumësit |
| Ishte xhaketa blu ajo që e bleva. | It was the blue jacket that I bought. | pa it shtesë në pjesën me that |
| Ajo që më duhet tani është një gjumë i mirë. | What I really need right now is a good night's sleep. | këtu është njësoj |
| Arsyeja pse u vonova është se m'u anulua treni. | The reason I'm late is that my train was cancelled. | is that, jo is because në shkrim |
| Vetëm bëra një pyetje të thjeshtë! | All I did was ask a simple question! | All + fjali, jo all what |
Shkurt: kur shqipja thjesht do ta ndërronte rendin e fjalëve, anglishtja përdor It + is / was + fokus + that / who ose What… + is; It nuk bie dhe mbetet në njëjës.
Forma
It-cleft: It + be + fokus + that / who + pjesa tjetër e fjalisë
| Fjalia e thjeshtë | Fokusi | It-cleft |
|---|---|---|
| Anna broke the window. | kryefjala | It was Anna who / that broke the window. |
| I lost my keys. | kundrinori | It was my keys that I lost. |
| We met in Lisbon. | vendi | It was in Lisbon that we met. |
| He left because of the noise. | arsyeja | It was because of the noise that he left. |
- Përdorni who ose that për njerëzit dhe zakonisht that për gjithçka tjetër, edhe për kohën dhe vendin.
- It is / It was mbetet në njëjës, edhe para një fokusi në shumës: It was the twins who…
- Folja pas who / that përshtatet me fokusin: It's my parents who are worried.
Wh-cleft: What + fjali + be + fokus
| Fjalia e thjeshtë | Wh-cleft |
|---|---|
| I need a long holiday. | What I need is a long holiday. |
| The lights went out. | What happened was (that) the lights went out. |
| She left. | What she did was (to) leave. |
Wh-cleft e kthyer: fokus + be + fjali me what
| Wh-cleft | E kthyer |
|---|---|
| What I need is a holiday. | A holiday is what I need. |
| What I mean is this. | That's what I mean. |
Fillime të tjera – All (= e vetmja gjë), the thing (that), the reason (why), the place (where), the person (who), the only thing, the last thing: All I want is some peace. The reason I called is that I need advice.
Përdorimi
1It-cleft për të korrigjuar ose për të kundërvënë
Përdoreni it-cleft për të thënë «pikërisht ky, jo tjetri» – shpesh për të korrigjuar dikë ose për të kundërvënë dy mundësi. Fokusi është informacioni i ri; pjesa me that / who dihet tashmë. Në shqip shpesh mjafton rendi i fjalëve ose «ishte… ai që».
2It-cleft për kohën, vendin, arsyen dhe mënyrën
It-cleft mund të fokusohet edhe te kur, ku, pse ose si. Pas të gjitha këtyre përdorni that. It was not until… that… («vetëm kur…») është një model shumë i zakonshëm për të theksuar një moment të vonë.
3Wh-cleft me emra dhe fjali
Wh-cleft nis me një ide të njohur ose të lehtë (What I need…, What surprised me…) dhe e ruan informacionin e ri për në fund. Është shumë e zakonshme në të folur, kur ndërtoni drejt pikës kryesore. Në shqip: «Ajo që…». Kur fokusi është në shumës, përdoren edhe is edhe are: What we need is / are more volunteers.
4What happened was… / What she did was (to)…
It-cleft nuk mund të fokusohet te një folje. Për të theksuar një ngjarje ose një veprim të tërë, përdorni What happened was (that) + fjali, ose What + kryefjalë + do + be + (to) + forma bazë. Pas do… was / is, forma bazë pa to është më e zakonshme. Nëse folja e parë është në formën e vazhdueshme, përdorni -ing.
5Wh-cleft e kthyer
Vini fokusin në fillim dhe fjalinë me what pas be. Kjo është e zakonshme kur fokusi është i shkurtër ose është përmendur më parë, dhe në përmbledhje me That's what… («Pikërisht këtë…»).
6All, the thing, the reason, the place, the person, the only thing
Këto fillime punojnë si what, por janë më të sakta. All do të thotë «e vetmja gjë» dhe shpesh nënkupton «asgjë më shumë» – në shqip «vetëm». The reason (why)… is that… shpjegon një shkak. Për vende, kohë dhe njerëz, the place, the time dhe the person tingëllojnë më natyrshëm se where, when dhe who.
Gabime të shpeshta
Kurthe për shqipfolësit
1. «Ishte në Vlorë që…» → was in Vlore that. Në shqip fjalia nis drejt me «ishte», pa asnjë përemër para saj: «Ishte në Vlorë që e pashë detin për herë të parë». Në anglisht fjalia nuk mund të nisë me was; duhet It.
2. «Ishin domatet…» → it were. Në shqip folja përshtatet me fokusin: «Ishin fishekzjarret mbi liqen ato që fëmijët i mbanin mend më shumë». Në anglisht pjesa e parë mbetet It was, edhe para shumësit; vetëm folja pas that / who ndjek fokusin.
3. «…që e bleva» → that I bought it. Në shqip trajta e shkurtër «e» e përsërit kundrinorin edhe brenda pjesës me «që»: «Ishte xhaketa blu ajo që e bleva, jo e zeza». Fjalë për fjalë, it shtohet në fund. Në anglisht kundrinori është fokusi vetë dhe nuk përsëritet.
4. «Arsyeja është sepse…» → the reason is because. Në shqip «Arsyeja pse… është sepse…» dëgjohet shumë shpesh: «Arsyeja pse e shtymë udhëtimin në Theth është sepse rruga ishte e mbyllur nga bora». Në anglisht is because është e zakonshme në të folur, por në shkrim të kujdesshëm, në provime si IELTS ose në një email zyrtar, zgjidhni is that.
5. «Ajo që bëra ishte se…» → what I did was that I… Në shqip pas «Ajo që bëra ishte…» vjen një fjali e plotë: «Ajo që bëra me rrogën e parë ishte se i ftova prindërit në darkë». Në anglishten e kujdesshme, pas What… did was vjen vetëm forma bazë.
Mos i ngatërroni
It-cleft apo It is + mbiemër + that – Te cleft mund ta hiqni It was… that dhe ju mbetet një fjali normale. Me It is + mbiemër + that (shih B2-20) nuk mundeni.
Wh-cleft apo fjali e zakonshme me what – Te wh-cleft, be e lidh pjesën me what me fokusin. Një fjali e zakonshme me what është thjesht kryefjalë ose kundrinor, me çfarëdo foljeje (shih B2-20).
Cleft apo fronting – Të dyja e lëvizin fokusin, por cleft shton it… that ose what… is; fronting thjesht e çon një fjalë në fillim. Shih C1-06.
It was me who… apo It was I who… – Në anglishten e përditshme me është normale pas It is / was. It was I who… është shumë zyrtare.
Drejtshkrimi dhe shqiptimi
- It-cleft: theksi kryesor bie te fokusi; pjesa me that / who thuhet më ulët dhe më shpejt, sepse dihet: It was ANna who broke the window. (Shkronjat e mëdha këtu tregojnë vetëm theksin.)
- Wh-cleft: zëri ngrihet pak ose bën një pauzë në fund të pjesës me what, pastaj bie fort te fokusi: What I need… is a HOliday.
- Te It was, was është i dobët /wəz/, me një zanore si «ë» e shkurtër. It's është normale në të folur: It's Tom who….
- Pa presje mes dy pjesëve të një cleft: What I need is a break (jo What I need, is a break). Kujdes: në shqip ndonjëherë vihet presje pas «Ajo që më duhet,» – në anglisht jo.
- The reason… is that… preferohet në shkrimin zyrtar; The reason… is because… është e zakonshme në të folur, por shpesh kritikohet në shkrim të kujdesshëm.
Rregulli i artë
Për ta theksuar një pjesë të informacionit, ndajeni fjalinë: It + be + fokus + that / who… («pikërisht ky, jo tjetri») ose What + fjali + be + fokus (ideja e njohur para, e reja në fund). It nuk bie dhe mbetet në njëjës, edhe kur në shqip themi «Ishin…». Theksin kryesor të zërit vëreni te fokusi.
Ushtrime
A. Forma
Rishkruani çdo fjali si cleft sentence. Përdorni fjalët e dhëna dhe ruani kuptimin.
-
Rishkruani si it-cleft me fokus te "the finance team": The finance team spotted the error, not the auditors.
-
Rishkruani duke filluar me "It wasn't until": I only noticed the scratch on the car when I got home.
-
Rishkruani duke filluar me "What surprised me": I was surprised by how friendly everyone was.
-
Rishkruani duke filluar me "What happened was": The server crashed in the middle of the update.
-
Rishkruani duke filluar me "What she did": She called the manager directly.
-
Rishkruani duke filluar me "All": I only asked whether the price included breakfast!
-
Rishkruani për një email zyrtar me "The reason… is that…": I am writing because the invoice contains two errors.
-
Rishkruani si wh-cleft të kthyer: Teamwork made this project a success.
B. Kuptimi
Lexoni situatën dhe zgjidhni fjalinë më të mirë.
-
Beni mendon se Keti e prishi makinën e kafesë. Ju e dini që ishte Tomi. Cila përgjigje e korrigjon?it-cleft: this person, not another
-
Një folës do të ndërtojë drejt idesë kryesore dhe ta thotë atë në fund. Cila fjali e bën këtë?wh-cleft: known idea first, new information last
-
Dikush pyet: "What did the council do about the budget cuts?" Cila përgjigje i përshtatet pyetjes?the question asks about an action: What… did was + base form
-
Një falje zyrtare me shkrim, sepse nuk erdhët në një mbledhje. Cila është më e mirë?careful writing prefers the reason… is that
-
Cila fjali është cleft (mund ta hiqni "It was… that" dhe ju mbetet një fjali e plotë)?it + be + adjective + that is not a cleft
C. Gjeni gabimin
Çdo fjali ka një gabim gramatikor ose është e saktë. Shkruani fjalinë e korrigjuar ose shkruani correct.
-
It were the two youngest players who scored the goals in yesterday's final against the league champions.
-
It's the neighbours upstairs who is responsible for the noise, not the people in the flat next door.
-
The thing what annoys me most about open-plan offices is the constant noise from phone calls.
-
All what we need to finish the project on time is two more developers and a little luck.
-
What I don't understand is why nobody told us about the changes before the contract was signed.
D. Në kontekst
Lexoni shënimet e mbledhjes. Rishkruani fjalitë me numër si cleft sentences, duke përdorur fjalët e dhëna.
The board asked who was responsible for the six-week delay. (19) The supplier's late delivery caused the delay, not our team. Looking ahead, (20) we need a second supplier for the key components. The problems started last spring, when (21) the factory flooded and production stopped for three weeks. (22) We only realised how fragile our supply chain was after the flood. The board also asked why the budget had increased. (23) It increased because shipping costs doubled. Finally, (24) the client values reliability above everything else, so we must not let this happen again.
-
Rishkruani (19) si it-cleft.
-
Rishkruani (20) duke filluar me "what".
-
Rishkruani (21) duke filluar me "what happened was".
-
Rishkruani (22) duke filluar me "It was only".
-
Rishkruani (23) me "The reason… is / was that…".
-
Rishkruani (24) si wh-cleft të kthyer.
E. Radha juaj
Shkruani në anglisht.
-
Një koleg mendon se ju e propozuat anulimin e udhëtimit të ekipit. Shkruani 2–3 fjali për ta korrigjuar. Përdorni një it-cleft dhe një wh-cleft.
-
Shkruani hyrjen e një fjalimi të shkurtër (2–3 fjali) për diçka që ju ndryshoi mendimin. Përdorni What surprised me most was… dhe The reason… is that….
-
Shkruani një ankesë me dy fjali për një hotel. Përdorni All I… dhe The last thing I needed….
F. Përsëritje e përzier
Përsëritni mësimet e mëparshme.
-
C1-02 Inversion II: Only then, Not until, So… that, Here comes – përmbysja e rendit në anglisht Rishkruani duke filluar me "Not until": I didn't understand the problem until I read the letter.
-
C1-01 Inversion I: Never have I…, No sooner had I… – përmbysja e rendit pas fjalëve mohuese Rishkruani duke filluar me "Little": We had no idea that the company was about to close.
-
B2-20 Noun clauses me that, whether dhe what: fjalitë emërore në anglisht, të shpjeguara në shqip Një email zyrtar. Cila fjali e përdor fjalën e duhur lidhëse për një pyetje të hapur?decide + whether for a yes-no question
Përgjigjet
A. Forma
- It was the finance team that spotted the error, not the auditors. / It was the finance team who spotted the error, not the auditors.
- It wasn't until I got home that I noticed the scratch on the car.
- What surprised me was how friendly everyone was.
- What happened was that the server crashed in the middle of the update. / What happened was the server crashed in the middle of the update.
- What she did was call the manager directly. / What she did was to call the manager directly.
- All I did was ask whether the price included breakfast! / All I asked was whether the price included breakfast!
- The reason I am writing is that the invoice contains two errors. / The reason why I am writing is that the invoice contains two errors.
- Teamwork is what made this project a success. / Teamwork was what made this project a success.
B. Kuptimi
- It was Tom who broke the coffee machine, not Kate.
- What we really need is a completely new approach.
- What the council did was close the library.
- The reason I missed the meeting is that my train was cancelled.
- It was in Lisbon that the two founders first met.
C. Gjeni gabimin
- It was the two youngest players who scored the goals in yesterday's final against the league champions.
- It's the neighbours upstairs who are responsible for the noise, not the people in the flat next door.
- The thing that annoys me most about open-plan offices is the constant noise from phone calls. / What annoys me most about open-plan offices is the constant noise from phone calls.
- All we need to finish the project on time is two more developers and a little luck. / All that we need to finish the project on time is two more developers and a little luck.
- ✓ What I don't understand is why nobody told us about the changes before the contract was signed.
D. Në kontekst
- It was the supplier's late delivery that caused the delay, not our team.
- what we need is a second supplier for the key components.
- what happened was that the factory flooded and production stopped for three weeks.
- It was only after the flood that we realised how fragile our supply chain was.
- The reason it increased is that shipping costs doubled. / The reason the budget increased was that shipping costs had doubled.
- reliability is what the client values above everything else, so we must not let this happen again.
E. Radha juaj
- It wasn't me who suggested cancelling the trip; it was Marta. What I actually said was that we should move it to June.
- What surprised me most about living abroad was how quickly I stopped missing home. The reason I'm telling you this is that many of you will soon move away for work.
- All I asked for was a quiet room away from the lift. The last thing I needed after a twelve-hour flight was a room next to a building site.
F. Përsëritje e përzier
- Not until I read the letter did I understand the problem.
- Little did we know that the company was about to close. / Little did we realise that the company was about to close.
- We have not yet decided whether the event will go ahead.
