Forsetningar um stað og hreyfingu á ensku: in, on, at, into, across
Where Is It? Prepositions of Place and Movement
Á þessari síðu
Markmið
Eftir þessa kennslustund geturðu sagt á ensku hvar hlutir og fólk eru (in the box, on the table, at work, next to the bank), hvert fólk fer (to the station, into the shop, across the road) og hvernig það ferðast (by bus, on foot). Þú veist líka af hverju við segjum go home en ekki go to home.
Aðalatriðið
Forsetningar um stað svara spurningunni Where is it? („Hvar er það?“). Þær sýna hvar eitthvað er, kyrrt á sínum stað. Forsetningar um hreyfingu svara spurningunni Where does it go? („Hvert fer það?“). Þær sýna leið: línu sem hefur upphaf, stefnu og endi.
Hugsaðu þér lítið leikfangaþorp á borði og leikfangabíl sem keyrir um það. Húsin, trén og litla fólkið standa kyrr: þau sýna stað. In = inni í einhverju (in the church, in a car, in a town). On = á fleti, snertir hann (on the roof, on the wall). At = punktur á kortinu, oft staður þar sem eitthvað er gert (at the station, at work). Í kringum þau eru under, above, behind, in front of, next to, between, opposite og near.
Leikfangabíllinn sýnir hreyfingu. Hann keyrir að stöðinni (to), inn í bílskúrinn (into), út af bílastæðinu (out of), upp og niður brekkuna (up, down), yfir brúna (across), í gegnum göngin (through) og framhjá skólanum (past). Veldu orðið sem teiknar leið bílsins.
Íslenska og enska
Góðu fréttirnar: íslenskar forsetningar standa líka á undan nafnorðinu, eins og þær ensku („undir rúminu“ = under the bed, „yfir brúna“ = across the bridge). Margar passa vel: „í“ er oft in og „á“ um flöt er on. En íslenska sýnir muninn á stað og hreyfingu með falli („í lauginni“ og „í laugina“), á meðan enskan skiptir um orð: in og into. Og „á“ og „í“ ná yfir miklu meira en on og in: við erum „á stöðinni“ (at), „í vinnunni“ (at), „í strætó“ (on) og „á myndinni“ (in). Loks verður „með strætó“ by bus, ekki with.
| Íslenska | Enska | Hvað er ólíkt? |
|---|---|---|
| í skúffunni / á veggnum | in the drawer / on the wall | inni í → in, á fleti → on – hér er þetta eins |
| á stöðinni / í vinnunni | at the station / at work | staður þar sem eitthvað er gert → at; hvorki on né in |
| í strætó / í bílnum | on the bus / in the car | á íslensku „í“ um bæði; í strætó, lest og flugvél er maður on |
| á myndinni | in the picture | fólk og hlutir sem sjást á mynd → in |
| heima / fara heim | at home / go home | „heim“ án forsetningar – hér er þetta eins; „heima“ → at home |
| fyrir framan bíóið / við hliðina á bankanum | in front of the cinema / next to the bank | forsetningin fremst – eins; en enskan þarf of og to |
| yfir brúna / í gegnum skóginn / framhjá kirkjunni | across the bridge / through the forest / past the church | eitt orð fyrir hverja leið – hér er þetta eins |
| í lauginni / í laugina | in the pool / into the pool | fallið sýnir muninn á íslensku; enskan notar tvö orð |
| með strætó / á bílnum hennar systur minnar | by bus / in my sister's car | „með strætó“ → by, án greinis; ákveðinn bíll → in |
| gangandi | on foot | fast orðasamband |
Í stuttu máli: röðin er eins og á íslensku, en „á“ og „í“ velja ekki alltaf rétta orðið. Lærðu at the station, at work, on the bus, in the picture og by bus sem heildir.
Form
Staður: in, on, at
| Forsetning | Merking | Dæmi |
|---|---|---|
| in | inni í rými eða svæði | in the box, in the kitchen, in London, in a car |
| on | á fleti; í almenningsfarartæki | on the table, on the wall, on the floor, on the bus |
| at | punktur; staður þar sem eitthvað er gert | at the station, at the door, at work, at school, at home, at a party |
Staður: aðrar forsetningar
| Forsetning | Merking |
|---|---|
| under | undir, oft hulið af hlutnum |
| above | fyrir ofan (snertir ekki) |
| below | fyrir neðan (snertir ekki) |
| next to | við hliðina á, alveg upp við |
| between | á milli, einn hlutur hvorum megin |
| behind | fyrir aftan, á bak við |
| in front of | fyrir framan |
| opposite (UK) / across from (US) | á móti, hinum megin og snýr að |
| near | nálægt |
Hreyfing
| Forsetning | Leiðin | Dæmi |
|---|---|---|
| to | að stað (endi leiðarinnar) | go to the bank |
| from | upphaf leiðarinnar | come from work |
| into | utan frá og inn | walk into the room |
| out of | innan frá og út | get out of the car |
| up / down | upp / niður | walk up the hill, run down the stairs |
| across | frá einni hlið yfir á hina (flötur eða lína) | swim across the river |
| through | inn í öðrum enda og út í hinum (rými) | drive through the tunnel |
| past | framhjá, án þess að stoppa | walk past the church |
Án to: go home, come home, get home, go there, come here. Íslensku orðin „heim“, „þangað“ og „hingað“ sýna sjálf stefnuna og þurfa enga forsetningu. Sama gildir um ensku home, there og here.
Farartæki
| Hvernig ferðastu? | Mynstur | Dæmi |
|---|---|---|
| by + farartæki (án greinis) | by car, by bus, by train, by bike, by plane | I go to work by bus. |
| gangandi | on foot | She goes to school on foot. |
| ákveðið farartæki | in + a car / taxi; on + a bus / train / plane / bike | I'm in my dad's car. We're on the 8:15 train. |
Sumar íslenskar forsetningar eru tvö eða þrjú orð („fyrir framan“, „við hliðina á“), og það eru þær ensku líka: in front of (þrjú orð), next to (tvö orð). Gættu þess að ekkert orð detti út.
Notkun
1In, on og at um stað
In um það sem er inni í einhverju, on um flöt og at um punkt eða stað þar sem eitthvað er gert. Í strætó, lest og flugvél er maður on (þar geturðu staðið upp og gengið um), en í bíl og leigubíl in. Á íslensku er „í“ notað um öll þessi farartæki.
2Under, above, below, behind, in front of
Þessi orð sýna stað miðað við annan hlut: ofar, neðar, fyrir aftan eða fyrir framan. Röðin er sú sama og á íslensku: forsetningin fyrst, svo hluturinn.
3Next to, between, opposite, near
Þessi orð sýna að eitthvað er við hliðina á eða nálægt öðrum hlut.
4Hreyfing
Notaðu þessar forsetningar með sögnum sem lýsa hreyfingu (go, come, walk, run, drive, get, put) til að sýna leiðina. Á íslensku sýnir fallið oft stefnuna („inn í ísskápinn“, „upp úr vatninu“), á ensku gerir forsetningin það.
5Go to og go home
Um áfangastað notarðu to: go to work, go to school, go to the shop. En orðin home, here og there sýna stefnuna sjálf og þurfa ekkert to, alveg eins og íslensku orðin „heim“, „hingað“ og „þangað“.
6Farartæki: by car, on foot
Þegar þú segir hvernig þú ferðast notarðu by og farartækið án greinis: by car, by bus, by train, by bike, by plane. Gangandi er öðruvísi: on foot. Ef þú talar um eitt ákveðið farartæki (a, the, my…) gildir notkun 1: in um bíl og leigubíl, on um strætó, lest, flugvél og hjól. Á íslensku segjum við „með strætó“, en líka „á bílnum hennar systur minnar“; á ensku skiptir máli hvort þú talar um ferðamáta eða ákveðið farartæki.
Algengar villur
Gildrur fyrir íslenskumælandi
1. „á flugvellinum“, „á fundi“ → on. Á íslensku notum við „á“ með mörgum stöðum og atburðum þar sem eitthvað er gert: „á flugvellinum“, „á spítalanum“, „á fundi“, „á æfingu“. Enska on er hins vegar um flöt sem eitthvað liggur eða stendur á. Um staði og atburði notar enskan at (at the airport, at a meeting, at practice), stundum in (in a meeting).
2. „í flugvélinni“, „í rútunni“ → in the plane, in the bus. Á íslensku erum við „í“ öllum farartækjum: „í bílnum“, „í rútunni“, „í flugvélinni“, „í ferjunni“. Á ensku er þetta bara rétt um bíl og leigubíl. Í strætó, rútu, lest, flugvél og ferju er maður on: on the bus, on the plane, on the ferry.
3. „með ferjunni“, „með flugi“ → with the ferry. Á íslensku segjum við „með strætó“, „með ferjunni“ og „með flugi“. Enska with þýðir hins vegar „í félagi við“ (with my sister). Þegar þú segir hvernig þú ferðast notarðu by og farartækið án greinis: by ferry, by plane, by bus.
4. „á myndinni“ → on the picture. Á íslensku er fólk og landslag „á myndinni“ eða „á ljósmyndinni“. Það freistar til að segja on. Á ensku er það sem sést á mynd in the picture eða in the photo. On the photo þýðir að eitthvað sé ofan á myndinni sjálfri, til dæmis kaffiblettur.
Ekki rugla saman
in front of og opposite – in front of = fyrir framan, sömu megin; opposite = á móti, hinum megin og snýr að (oft hinum megin við götuna eða borðið). Íslensku orðin „fyrir framan“ og „á móti“ skipta merkingunni eins.
in og into – in = staður; into = hreyfing utan frá og inn. Á íslensku sýnir fallið muninn: „í lauginni“ (staður) og „í laugina“ eða „út í laugina“ (hreyfing).
at og in um byggingar – at the station = staður þar sem eitthvað er gert (að taka lestina, að hitta einhvern); in the station = inni í byggingunni. Íslenska „á stöðinni“ getur þýtt hvort tveggja.
by car og in my car – by + farartæki (án greinis) segir hvernig þú ferðast. Ef a, the, my… fylgir notarðu in (bíll, leigubíll) eða on (strætó, lest, hjól).
across og through – across yfir flöt eða línu (götu, á, tún); through í gegnum rými sem hefur hliðar (göng, skóg, dyr). Íslensku orðin „yfir“ og „í gegnum“ skiptast eins.
Stafsetning og framburður
- Forsetningar eru venjulega stuttar og án áherslu; áherslan er á nafnorðinu á eftir: in the kitchen, at the station.
- to er venjulega veikt: /tə/ á undan samhljóði – to the bank /tə ðə ˈbæŋk/. Veika sérhljóðið /ə/ er ekki til í íslensku: segðu það stutt og slakt, ekki skýrt u.
- at er veikt /ət/ og from veikt /frəm/: I'm at work /aɪm ət ˈwɜːk/ (UK), from London /frəm ˈlʌndən/. Sérhljóðið /ɜː/ í work er nýtt: varirnar eru slakar, ekki kringdar eins og í ö.
- out of rennur oft saman í eitt orð í tali: /ˈaʊtəv/.
- Í mörgum forsetningum er áherslan á seinna atkvæðinu: above, behind, below, between, across. Á íslensku er áherslan alltaf á fyrsta atkvæði, og sá vani dregur hana á rangan stað.
- through /θruː/ byrjar á hljóðinu /θ/, sem þú þekkir úr íslensku „þ“ – þar hefurðu forskot. Enska r-ið á eftir er ekki sveiflað: tungubroddurinn lyftist en snertir ekki góminn. the byrjar á /ð/, sama hljóði og íslenskt „ð“; á íslensku stendur ð aldrei fremst í orði, svo gættu þess að segja ekki d.
- walk /wɔːk/: l-ið heyrist ekki og w er ekki v – settu stút á varirnar eins og fyrir u.
- Stafsetning: into er eitt orð; in front of eru þrjú orð; opposite er skrifað með tveimur p.
Gullna reglan
Staður: in (inni í), on (á fleti), at (punktur eða staður þar sem eitthvað er gert). Hreyfing: veldu orðið sem teiknar leiðina – to, into, out of, up, down, across, through, past. Farartæki: by car, by bus, by train, en on foot. Íslensku „á“ og „í“ velja ekki alltaf rétta orðið: at the station, at work, on the bus, in the picture. Og go home, ekki go to home.
Æfingar
A. Form
Fylltu í setningarnar með réttri forsetningu.
-
The milk is the fridge.
-
There's a picture the wall.
-
She's work right now.
-
The café is the bank and the bookshop.
-
The dog runs the kitchen. (from outside to inside)
-
Veldu rétta svarið: I go … after school.
-
My office is very near. I go to work foot.
B. Merking
Veldu rétta svarið.
-
Veldu rétta svarið: Walk … the stairs to my flat.flat (UK); apartment (US)
-
Veldu rétta svarið: Get … the car, please.
-
Veldu rétta svarið: Drive … the tunnel.
-
Veldu rétta svarið: The pharmacy is on the other side of the street, … the hotel.
-
Veldu rétta svarið: We go to the beach ….
C. Finndu villuna
Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.
-
I go to home by bus.
-
The keys are in the floor.
-
Sit next me.
-
My phone is in my bag.
D. Í samhengi
Fylltu í eyðurnar í leiðarlýsingunni. Notaðu hvert orð einu sinni: between, into, on, past, through, to.
Take the bus 17 the park. Walk 18 the park — there's a small path between the trees. Go 19 a big supermarket and turn left. My building is 20 the bakery and a small café. Come 21 the building and take the stairs. My flat is 22 the top floor!
E. Spreyttu þig
Skrifaðu á ensku um herbergið þitt og leiðina þína.
-
Skrifaðu hvar þrír hlutir eru í herberginu þínu.
-
Skrifaðu hvernig þú ferð í vinnuna eða skólann og vísaðu stuttlega veginn frá heimili þínu að búð eða kaffihúsi í nágrenninu (2–3 setningar).
F. Blönduð upprifjun
Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.
-
A1-11 There is og there are á ensku: „það er“ og „það eru“ útskýrt a bank near my flat?
-
A1-20 At, on, in á ensku: forsetningar með tíma – útskýringar og æfingar Let's meet Saturday morning.
-
A1-17 Can og can't á ensku: að geta, kunna og mega – útskýringar og æfingar Excuse me, I park here?
Svör
A. Form
- in
- on
- at
- between
- into
- home
- on
B. Merking
- up
- out of
- through
- opposite
- by car
C. Finndu villuna
- I go home by bus.
- The keys are on the floor.
- Sit next to me.
- ✓ My phone is in my bag.
D. Í samhengi
- to
- through / across
- past / to
- between
- into / in
- on
E. Spreyttu þig
- My bed is next to the window. There's a lamp on my desk. My shoes are under the bed.
- I go to work by bus. Go out of my building and turn right. Walk past the school. The café is opposite the park.
F. Blönduð upprifjun
- Is there
- on
- can / could / may
