Still, yet, even, only, also: ზმნიზედის ადგილი ინგლისურ წინადადებაში
Still, Yet, Even, Only, Also: Adverb Position
ამ გვერდზე
მიზანი
ამ გაკვეთილის შემდეგ შეძლებთ ისეთი მოკლე ზმნიზედების, როგორიცაა still, already, also, even, only და no longer, წინადადების შუაში დასმას, still-ს, yet-სა და already-ს შორის არჩევას, იმის თქმას, რომ რაღაც შეწყდა (not… any more, no longer), და even-ითა და only-ით იმ სიტყვაზე მითითებას, რომელსაც გულისხმობთ.
მთავარი იდეა
ინგლისურში ბევრ მოკლე ზმნიზედას ერთი განსაკუთრებული ადგილი უყვარს: წინადადების შუა სავარძელი. ეს ადგილი უკვე იცით always, usually, never-დან (A1-15). ის არის:
- მთავარი ზმნის წინ: She still lives with her parents.
- be-ს შემდეგ: She's still at work.
- პირველი დამხმარე ან მოდალური ზმნის შემდეგ: I've already eaten. You can also pay by card.
ერთი რამ არასოდეს ხდება: ზმნიზედა ზმნასა და მის დამატებას შორის არ ჯდება. თქვით She also plays the piano და არა She plays also the piano.
ზოგ სიტყვას სხვა ადგილი ურჩევნია. Yet, too, as well და any more ჩვეულებრივ ბოლოში ჯდება. Even და only კი განსაკუთრებულია: ისინი მაჩვენებელი ისარივით მუშაობს. გადაადგილეთ და სხვა სიტყვაზე მიუთითებთ – მნიშვნელობაც იცვლება: Only I saw her (სხვას არავის უნახავს) და I saw only her (სხვა არავინ მინახავს).
ქართული და ინგლისური
ქართულში სიტყვათა რიგი თავისუფალია: შეგვიძლია ვთქვათ „ასევე უკრავს პიანინოზე“, „უკრავს ასევე პიანინოზე“ ან „პიანინოზეც უკრავს“ – ყველა ბუნებრივია. ინგლისურში კი მოკლე ზმნიზედას თავისი მკაცრი ადგილი აქვს, და ზმნასა და დამატებას შორის ის არასოდეს დგას. ქართულ -ც-ს („ჯაზიც მიყვარს“, „ნინოც მოდის“) ინგლისურში also (შუაში) ან too / as well (ბოლოში) შეესაბამება.
მეორე სხვაობა მნიშვნელობაშია. „ჯერ კიდევ“ = still, „ჯერ… არ“ = not… yet, „უკვე“ = already. ქართულად „უკვე“ ნეიტრალურ კითხვაშიც ბუნებრივია („უკვე მოვიდა?“), ინგლისურად კი ასეთ კითხვაში yet დგას; already კითხვაში გაკვირვებას გამოხატავს. „აღარ“ ერთი სიტყვაა, ინგლისურად კი ორი გზა გვაქვს: don't… any more (ბოლოში) ან no longer (შუაში, დადებითი ზმნით). და რადგან ქართულში ორმაგი უარყოფა ჩვეულებრივია, no longer-თან don't ადვილად გვისხლტება. Even და only კი ორივე ენაში ერთნაირად მუშაობს: იმ სიტყვასთან დგას, რომელზეც მიუთითებს.
| ქართული | ინგლისური | რაშია განსხვავება? |
|---|---|---|
| ბებიაჩემი ჯერ კიდევ ხელით წერს წერილებს. | My grandmother still writes letters by hand. | ქართულად ადგილი თავისუფალია; ინგლისურად – მთავარი ზმნის წინ |
| პიანინოზეც უკრავს. | She also plays the piano. | also ზმნის წინ, არასოდეს ზმნასა და დამატებას შორის |
| უკვე დავპატიჟე. | I've already invited her. | აქ ერთნაირია: ზმნასთან ახლოს; ინგლისურად პირველი დამხმარე ზმნის შემდეგ |
| ჯერ არ დამიმთავრებია. | I haven't finished yet. | „ჯერ“ წინ დგას, yet – ბოლოში |
| ჯერ კიდევ არ გადამიხდია. | I still haven't paid. | still უარყოფითი დამხმარე ზმნის წინ |
| ამანათი უკვე მოვიდა? | Has the parcel arrived yet? | ნეიტრალურ კითხვაში „უკვე“ → yet |
| მადრიდში აღარ ვცხოვრობთ. | We don't live in Madrid any more. | ერთი სიტყვა → don't… any more ან no longer |
| ბებიაჩემსაც კი აქვს სმარტფონი. | Even my grandmother has a smartphone. | აქ ერთნაირია: even იმ სიტყვასთან, რომელზეც მიუთითებს |
| მხოლოდ მარია სვამს ჩაის საუზმეზე. | Only Maria drinks tea at breakfast. | აქ ერთნაირია: only იმ სიტყვის წინ, რომელსაც გულისხმობთ |
მოკლედ: still, already, also, even, no longer – შუა სავარძელში (მთავარი ზმნის წინ, be-ს და პირველი დამხმარე ზმნის შემდეგ); yet, any more, too, as well – ბოლოში; „-ც“ → also / too, „აღარ“ → not… any more / no longer.
ფორმა
შუა სავარძელი
| ზმნა წინადადებაში | ადგილი | მაგალითი |
|---|---|---|
| ერთი მთავარი ზმნა | მის წინ | She still works here. / I also play tennis. |
| be (მთავარი ზმნა) | მის შემდეგ | He's already at the airport. / It's no longer open. |
| დამხმარე / მოდალური + მთავარი ზმნა | პირველი დამხმარე ზმნის შემდეგ | I have already paid. / We can even stay longer. |
| უარყოფითი დამხმარე ზმნა + still | still მის წინ | I still haven't finished. |
ბოლო ადგილი
| სიტყვა | მაგალითი |
|---|---|
| yet (უარყოფა, კითხვა) | Have you finished yet? / I haven't finished yet. |
| any more / any longer (უარყოფა) | She doesn't live here any more. |
| too / as well | I play tennis too. / I play tennis as well. |
| already (ბოლოშიც შეიძლება) | Are you leaving already? |
Still, yet, already: მნიშვნელობა
| სიტყვა | მნიშვნელობა | ჩვეულებრივი წინადადება |
|---|---|---|
| still | სიტუაცია გრძელდება – შეიძლება მოსალოდნელზე დიდხანს | დადებითი, კითხვა; უარყოფითი დამხმარე ზმნის წინ – გაკვირვება ან მოუთმენლობა |
| yet | მოსალოდნელი რამ ჯერ არ მომხდარა | უარყოფითი, კითხვა |
| already | რაღაც მოსალოდნელზე ადრე მოხდა | დადებითი (კითხვაში – გაკვირვება) |
| not… any more / any longer | სიტუაცია შეწყდა | უარყოფითი |
| no longer | სიტუაცია შეწყდა (უფრო ფორმალური) | დადებითი ზმნა |
Any more ხშირად ერთად იწერება – anymore, განსაკუთრებით ამერიკულ ინგლისურში.
გამოყენება
1შუა სავარძლის წესი
ისეთი მოკლე ზმნიზედები, როგორიცაა still, already, also, even, just, only და no longer, მთავარი ზმნის წინ, be-ს შემდეგ ან პირველი დამხმარე ზმნის შემდეგ დგას. ზმნასა და დამატებას შორის ისინი არ ჯდება. სიხშირის ზმნიზედები (A1-15) იმავე ადგილს იყენებს – მათ შორის rarely და მისი უფრო ფორმალური პარტნიორი seldom.
2still, yet და already
Still = რაღაც გრძელდება. Yet = რაღაცას ველოდებით, მაგრამ ჯერ არ მომხდარა; ჩვეულებრივ უარყოფითი წინადადებისა და კითხვის ბოლოს დგას (ფორმალურ ინგლისურში შეიძლება I haven't yet decided-იც). Already = მოსალოდნელზე ადრე. Still უარყოფითი დამხმარე ზმნის წინ გაკვირვებას ან მოუთმენლობას გამოხატავს. already და yet Present Perfect-თან (აწმყო სრული) იხ. A2-17.
3not… any more, not… any longer, no longer
ეს გამოთქმები ამბობს, რომ სიტუაცია შეწყდა. ქართულად ყველგან „აღარ“ ითქმის. Not… any more და not… any longer უარყოფითი წინადადების ბოლოს დგას. No longer უფრო ფორმალურია; ის შუა სავარძელში ჯდება და ზმნა დადებითია.
4even – რაღაც მოულოდნელი
Even აჩვენებს, რომ რაღაც მოულოდნელია ან მოსალოდნელზე მეტია. შუა სავარძელში ის ჩვეულებრივ ზმნაზე ან მის შემდეგ მდგომ სიტყვებზე მიუთითებს; ქვემდებარის ან სხვა სიტყვის წინ – სწორედ ამ სიტყვაზე. Not even / didn't even = ეს პატარა რამეც კი არა, რასაც ელოდით. ქართულად: „-ც კი“, „კი“.
5only – ისრის გადაადგილება
Only იმ სიტყვაზე მიუთითებს, რომელზეც ყურადღებას ამახვილებს, და მნიშვნელობა მისი ადგილის მიხედვით იცვლება. წერისას only პირდაპირ იმ სიტყვის წინ დასვით, რომელსაც გულისხმობთ. მეტყველებაში only ჩვეულებრივ შუა სავარძელში ჯდება, აქცენტს კი მახვილი აჩვენებს. ქართულად „მხოლოდ“ ზუსტად ასე მუშაობს.
6also, too, as well
Also შუა სავარძელში ჯდება. Too და as well წინადადების ბოლოს დგას და მეტყველებაში უფრო ხშირია. იხ. A1-29. ქართულად სამივე ხშირად „-ც“-ა.
ხშირი შეცდომები
მახეები ქართულად მოლაპარაკეებისთვის
1. „ყიდის ასევე ხაჭაპურს“ → sells also. ქართულად „ასევე“ ზმნის შემდეგაც ბუნებრივად დგას. ინგლისურად also ზმნასა და დამატებას შორის არ ჯდება: ის მთავარი ზმნის წინ დგას, ან ბოლოში too / as well თქვით.
2. „ნინოც მოდის“ → Also Nino is coming. ქართული „-ც“ სიტყვას უერთდება, და ზოგი also-ს იმ სიტყვის წინ სვამს. ასე წინადადება უცნაურად ჟღერს: თავში Also ჩვეულებრივ ნიშნავს „გარდა ამისა“.
3. „ჯერ კიდევ არ…“ → haven't still. ქართულად „ჯერ კიდევ“ შეიძლება ზმნასთან ახლოს დადგეს, უარყოფის შემდეგაც. ინგლისურად still უარყოფითი დამხმარე ზმნის წინ დგას; ან გამოიყენეთ yet ბოლოში.
4. „უკვე?“ ნეიტრალურ კითხვაში → already. ქართულად „უკვე გაგზავნე?“ ჩვეულებრივი კითხვაა. ინგლისურად ნეიტრალურ კითხვაში yet დგას ბოლოში; already კითხვაში ნიშნავს „ასე მალე?!“.
5. „აღარ“ და ორმაგი უარყოფა → don't… no longer. ქართულში ორმაგი უარყოფა ჩვეულებრივია („არავინ არ მოვიდა“), ამიტომ no longer-თან don't ადვილად ჩნდება. No longer უკვე უარყოფითია – ზმნა დადებითი დატოვეთ, ან თქვით don't… any more.
არ აგერიოთ
still თუ yet – ორივე „დღემდე“-ზეა. Still ამბობს, რომ სიტუაცია გრძელდება; yet ამბობს, რომ მოსალოდნელი რამ ჯერ არ მომხდარა. Still + უარყოფა უფრო მოუთმენლად ჟღერს.
Only I… თუ I only… – only-ს გადაადგილება მნიშვნელობას ცვლის.
already თუ all ready – Already = მოსალოდნელზე ადრე; all ready = სულ მზად, ყველა მზადაა (all + ზედსართავი).
only, even და also ფორმალურ წერაში იხ. C2-06.
მართლწერა და გამოთქმა
- already ერთი სიტყვაა, ერთი l-ით; all ready ორი სიტყვაა. already /ɔːlˈredi/: მახვილი მეორე მარცვალზეა, r კი ქართული რ-ივით არ ცახცახებს – ენა სასას არ ეხება.
- any more (ორი სიტყვა) ბრიტანულ ინგლისურში სტანდარტულია; anymore (ერთი სიტყვა) ამერიკულში ჩვეულებრივია. ორივე სწორია.
- yet /jet/: იწყება /j/-ით – ენის შუა ნაწილი სასისკენ იწევს, როგორც ი-ს დასაწყისში, მაგრამ ცალკე მარცვალი არ წარმოიქმნება. ნუ იტყვით მხოლოდ „ე“-თი დაწყებულ სიტყვას: yet და at სხვადასხვა სიტყვაა. yes-ისგან მხოლოდ ბოლო ბგერით განსხვავდება.
- even /ˈiːvn/: პირველი ხმოვანი გრძელია; v-სა და n-ს შორის ხმოვანი არ ისმის. only /ˈəʊnli/ (UK), /ˈoʊnli/ (US): ორმაგი ხმოვანი, ბოლოს ტუჩები მრგვალდება – არა სუფთა, მოკლე „ო“.
- მეტყველებაში მახვილი მოდის სიტყვაზე, რომელზეც only ან even მიუთითებს: I only had a ticket / Even my grandmother has one. ქართულში მახვილი სუსტია, ამიტომ ინგლისურად ეს ხაზგასმა შეგნებულად ივარჯიშეთ.
ოქროს წესი
მოკლე ზმნიზედები შუა სავარძელში დასვით: მთავარი ზმნის წინ, be-ს შემდეგ, პირველი დამხმარე ზმნის შემდეგ – არასოდეს ზმნასა და დამატებას შორის. Yet, any more, too და as well ჩვეულებრივ ბოლოში დგას. Only და even იმ სიტყვის გვერდით დასვით, რომელზეც მიუთითებთ, განსაკუთრებით წერისას. დაიმახსოვრეთ: „-ც“ → also / too, „აღარ“ → not… any more / no longer, ნეიტრალური „უკვე?“ → …yet?
სავარჯიშოები
A. ფორმა
ჩასვით მოცემული სიტყვა წინადადებაში სწორ ადგილას ან გადააკეთეთ წინადადება.
-
ჩასვით still წინადადებაში: She lives in the same flat.flat (UK) = apartment (US)
-
ჩასვით already წინადადებაში: I've booked the tickets.
-
ჩასვით also წინადადებაში: He can play the guitar.
-
ჩასვით still წინადადებაში: They haven't replied.
-
გადააკეთეთ no longer-ით: She doesn't work here any more.
-
გადააკეთეთ any more-ით: The café is no longer open.
B. მნიშვნელობა
აირჩიეთ ვარიანტი, რომელიც სიტუაციას შეესაბამება.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: Have you sent the email …?
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: It's midnight and the neighbours are … having a party.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: "Lunch?" "No, thanks. I've … eaten."
-
რომელი წინადადება ნიშნავს, რომ „სხვა არავინ მოვიდა“?
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: He didn't … say thank you.
C. იპოვეთ შეცდომა
ყოველ წინადადებაში ერთი შეცდომაა, ან წინადადება სწორია. დაწერეთ გასწორებული წინადადება ან დაწერეთ correct.
-
I like also jazz.
-
I don't work there no longer.
-
My parents still haven't sold their old car.
-
Is the bus yet here?
D. კონტექსტში
შეავსეთ დიალოგში გამოტოვებული სიტყვები. სიტყვები: still, any more, yet, already, too, even (ერთი სიტყვა შეგიძლიათ რამდენჯერმე გამოიყენოთ)
Ben: Do you 16 live in that flat near the station?
Ella: No, I don't live there 17. I moved in March.
Ben: Oh! Have you unpacked everything 18?
Ella: Not really. I've 19 got boxes everywhere. But I've 20 painted the kitchen — and I only moved in two weeks ago! And I've bought a new sofa 21.
Ben: Wow, you've been busy. I haven't 22 painted my bedroom yet, and I moved two years ago!
E. თქვენი ჯერი
დაწერეთ ინგლისურად თქვენს ცხოვრებაზე.
-
დაწერეთ ორი წინადადება: ერთი იმაზე, რასაც ჯერ კიდევ აკეთებთ, და მეორე იმაზე, რასაც აღარ აკეთებთ.
-
დაწერეთ ერთი წინადადება even-ით რაღაც მოულოდნელზე.
F. შერეული გამეორება
გაიმეორეთ წინა გაკვეთილები.
-
A1-15 Always, usually, never ქართულად: სიხშირის ზმნიზედები და How often ჩასვით never წინადადებაში: She is late for work.
-
A2-17 Present Perfect: just, already და yet – „ახლახან“, „უკვე“, „ჯერ არ“ ინგლისურად I haven't finished my homework ___. …
-
A2-19 Present Perfect თუ Past Simple? სხვაობა ქართულად I (see) that film last week.
პასუხები
A. ფორმა
- She still lives in the same flat.
- I've already booked the tickets. / I've booked the tickets already.
- He can also play the guitar.
- They still haven't replied.
- She no longer works here.
- The café isn't open any more. / The café is not open any more. / The café isn't open anymore.
B. მნიშვნელობა
- yet
- still
- already
- Only Tom came to the party.
- even
C. იპოვეთ შეცდომა
- I also like jazz. / I like jazz too. / I like jazz as well.
- I don't work there any longer. / I don't work there any more. / I no longer work there.
- ✓ My parents still haven't sold their old car.
- Is the bus here yet? / Is the bus still here? / Is the bus here already?
D. კონტექსტში
- still
- any more / anymore / any longer
- yet / already
- still
- already / even
- too / as well
- even
E. თქვენი ჯერი
- I still play football on Sundays. I don't eat meat any more.
- My dog is very clever — he can even open the fridge.
F. შერეული გამეორება
- She is never late for work.
- yet
- saw
