The және жер атаулары қазақша: the Nile, Lake Balkhash, the USA қалай айтылады?
The with Names and Places
Осы бетте
Мақсат
Осы сабақтан кейін сіз атаудың алдына the қою керек пе, әлде артикльсіз айту керек пе, соны шеше аласыз: өзендер, теңіздер, таулар, елдер, қалалар, көшелер, қонақүйлер, мұражайлар, әуежайлар, университеттер және тағы басқалар.
Негізгі идея
Атау онсыз да бір ғана нақты нәрсені көрсетеді, сондықтан атаулардың көбіне артикль мүлде керек емес: Paris, Japan, Everest, Oxford Street.
Үстінде атаулар жазылған глобусты елестетіңіз. Кейбір атаулар — жай атаулар: Brazil, Lima, Lake Victoria. Олар жалғыз тұрады. Ал басқа атаулар шын мәнінде сипаттама немесе топ, сондықтан олар the алады: the United States (штаттардың тобы), the Republic of Ireland (сипаттама: қай республика?), the Alps (көп тау). Глобус бетінде ағып жатқан немесе созылып жатқан ұзын нысандар да the алады: өзендер, теңіздер, мұхиттар, шөлдер: the Nile, the Pacific, the Sahara.
Ғимараттар мен ұйымдар да осыған ұқсас логикамен жүреді. Ішінде of бар атау сипаттама болып саналады, сондықтан the алады: the University of Leeds. Жер немесе адам атымен жасалған атау жай атау сияқты: Leeds University, Heathrow Airport.
Бұл топтарды атауларды бір-бірлеп жаттап емес, үлгі ретінде үйреніңіз.
Қазақ тілі мен ағылшын тілі
Қазақ тілінде артикль жоқ, ал жер-су атауларына әдетте нысанның түрін білдіретін сөз қосылады: Ертіс өзені, Каспий теңізі, Балқаш көлі, Алатау таулары, Абай даңғылы. Ағылшыншада бұл сөз кейде түсіп қалады (the Nile), кейде атаудың алдына шығады (Lake Balkhash, Mount Everest). Ең бастысы, артикльді осы сөз емес, нысанның түрі шешеді: өзен мен теңізге the керек, жалғыз көл мен жалғыз тауға керек емес. Қазақшада «Лидс университеті» деген бір ғана пішін бар, ал ағылшыншада екі пішін болуы мүмкін: Leeds University (артикльсіз) және the University of Leeds. «Лондон мұнарасы», «Англия банкі» сияқты атаулар ағылшыншада the … of … болып айтылады, бірақ мұны қазақша пішіннен білу мүмкін емес: «Лидс университеті» де дәл солай құрылған, ал ағылшыншада көбіне Leeds University. Сондықтан ағылшынша атаудың өз пішінін жаттаңыз. Көпше атаулар («Біріккен Араб Әмірліктері») ағылшыншада да көпше, әрі олар the алады.
| Қазақша | Нысан | Ағылшынша |
|---|---|---|
| Ніл өзені | өзен | the Nile |
| Каспий теңізі | теңіз | the Caspian Sea |
| Балқаш көлі | жалғыз көл | Lake Balkhash (артикль жоқ) |
| Альпі таулары | тау жотасы | the Alps |
| Эверест шыңы | жалғыз тау | Mount Everest (артикль жоқ) |
| Испания | қарапайым ел атауы | Spain |
| Біріккен Араб Әмірліктері | көпше ел атауы | the United Arab Emirates |
| Лидс университеті | жер атауы + университет | Leeds University |
| Лондон мұнарасы | of бар атау | the Tower of London |
| Хитроу әуежайы | әуежай | Heathrow Airport |
Құрылым
the
| Топ | Мысалдар |
|---|---|
| өзендер мен каналдар | the Thames, the Amazon, the Danube, the Panama Canal |
| теңіздер мен мұхиттар | the Mediterranean, the Atlantic, the Red Sea |
| тау жоталары | the Alps, the Andes, the Himalayas |
| шөлдер | the Sahara, the Gobi |
| көпше немесе «одақ» түріндегі ел атаулары | the USA, the UK, the Netherlands, the Philippines, the Czech Republic, the United Arab Emirates |
| аралдар немесе көлдер тобы | the Canary Islands, the Great Lakes |
| қонақүйлер, кинотеатрлар, театрлар | the Ritz, the Odeon, the Globe |
| мұражайлар мен галереялар | the British Museum, the Louvre, the Prado |
| газеттер | the Guardian, the New York Times |
| ішінде of бар атаулар | the University of Leeds, the Bank of England, the Tower of London |
Артикльсіз
| Топ | Мысалдар |
|---|---|
| елдердің көбі және барлық құрлықтар | France, Brazil, Kenya, Asia, South America |
| қалалар (сирек ерекшелік: The Hague) | Tokyo, Cairo, Lima |
| көшелер, жолдар, алаңдар, саябақтар | Oxford Street, Fifth Avenue, Times Square, Central Park |
| жалғыз таулар | Everest, Kilimanjaro, Mount Fuji |
| жалғыз көлдер мен аралдар | Lake Geneva, Lake Victoria, Sicily |
| әуежайлар мен вокзалдар | Heathrow Airport, Victoria Station |
| жер немесе адам атымен аталған университеттер | Leeds University, Harvard University |
| тәуелдік 's бар атаулар | St Paul's Cathedral, McDonald's |
Қолданылуы
1Су: өзендер, теңіздер, мұхиттар мен каналдар the алады
Өзендер, теңіздер, мұхиттар мен каналдар the алады, тіпті river сөзі түсіп қалса да. Көлдер басқаша: жалғыз көл артикльсіз айтылады.
2Таулар мен шөлдер
Тау жоталары мен шөлдер the алады. Жалғыз таулар артикльсіз айтылады (the Matterhorn сияқты бірнеше ерекшелікті жаттап алу керек).
3Елдер, құрлықтар және қалалар
Елдердің көбі, барлық құрлықтар және қалалардың барлығы дерлік артикльсіз айтылады. Атауда көпше түр немесе States, Kingdom, Republic, Emirates сияқты «топ» сөзі болса, the қолданыңыз.
4Көшелер, алаңдар мен саябақтар
Көшелер, жолдар, алаңдар мен саябақтар әдетте артикльсіз айтылады. Бірнеше атау ғана ерекшелік (Ұлыбританиядағы the High Street).
5Қонақүйлер, кинотеатрлар, мұражайлар мен газеттер the алады
Қонақүйлер, кинотеатрлар, театрлар, мұражайлар, галереялар мен газеттер әдетте the алады. Негізгі ерекшелік — тәуелдік 's бар атаулар (6-қолданысты қараңыз).
6Жер немесе адам атымен аталған әуежайлар, вокзалдар мен университеттер
Атау жай ғана жер не адам аты + Airport / Station / University болса, артикль қойылмайды. Тәуелдік 's бар атаулар да артикльсіз айтылады.
7the + of бар атаулар
Атауда of болса, ол сипаттама болып саналады, сондықтан the алады. Бір университеттің екі атауын салыстырыңыз.
Жиі кездесетін қателер
Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
1. «Каспий теңізі», «Іле өзені» → the жоқ. Қазақша атаудың өзінде «теңізі», «өзені» деген сөз тұрғандықтан, бұл атау толық, басқа ештеңе керек емес сияқты көрінеді. Ағылшыншада өзен, теңіз, мұхит пен шөлдің алдында the міндетті.
2. «Балқаш көлі», «Хан Тәңірі шыңы» → the. Бірінші тұзақты «жақсы» үйренгеннен кейін көлге де, тауға да the қоса салу оңай. Бірақ жалғыз көл мен жалғыз тау артикльсіз айтылады, ал Lake сөзі атаудың алдына шығады.
3. «Біріккен Араб Әмірліктері» → the жоқ. Қазақшада ел атауларының бәрі бірдей айтылады: «Испанияда», «Әмірліктерде». Ағылшыншада көпше немесе «одақ» түріндегі ел атауына the керек.
4. of бар атаулар → the жоқ. Қазақшада «Бейбітшілік және келісім сарайы» сияқты атауларда ешқандай артикль жоқ. Ағылшыншада of бар атауға the керек.
5. Адам атымен аталған университет → the. «Сәтбаев университеті» ағылшыншада да жай атау. Атау адамның немесе жердің атымен басталса, артикль қойылмайды.
Шатастырмаңыз
Leeds University және the University of Leeds — бір орын, атаудың екі пішіні. Жер атауы + University → артикль жоқ; University of + жер атауы → the. Қазақшада екеуі де «Лидс университеті».
Біреу және топ — жалғыз көл, арал немесе тау артикльсіз айтылады; олардың тобы the алады.
Жалпы географиялық сөздер және атаулар — жалпы сөздер артикльдің әдеттегі ережелеріне бағынады B1-22: I love the sea (бәріміз білетін жалпы теңіз), ал the Mediterranean — атау. Атаулармен байланысты нәзік жағдайлар (the Smiths, a Picasso) C2-05 сабағында.
Жазылуы мен айтылуы
- Дауысты дыбыспен басталатын атаудың алдында the әдетте /ði/ болып айтылады: the Atlantic, the Andes, the Amazon, the Odeon. Дауыссыз дыбыстың алдында /ðə/: the Nile.
- /ð/ дыбысын з немесе д деп айтпаңыз: тіл ұшы тістердің арасында, дауыс қосылады.
- Сөйлемнің ортасында the кіші әріппен жазылады (in the Netherlands). Бас әріпті The атаудың ресми бөлігі болғанда ғана жазылады, мысалы The Hague; көптеген газеттер де атауында The деп жазады.
- the USA мен the UK әріптеп айтылады. U /juː/ дыбысымен, яғни дауыссыз /j/ дыбысымен басталады, сондықтан мұнда the /ðə/ болады: /ðə ˌjuː es ˈeɪ/, /ðə ˌjuː ˈkeɪ/.
- Атаулардың айтылуы жазуынан өзгеше болуы мүмкін: Thames /temz/ сөзінде th /t/ болып оқылады, Leicester Square /ˈlestə/ деп айтылады. Атауды жазылуы бойынша оқымай, сөздіктен тексеріңіз.
- Ағылшын атауларында екпін көбіне соңғы буынға түспейді: the Atlantic /ətˈlæntɪk/, the Netherlands /ˈneðələndz/.
Алтын ереже
Жай атау (ел, қала, көше, жалғыз тау не көл, әуежай) → артикль жоқ. Көпше немесе топ атауы, ішінде of бар атау, өзен, теңіз, мұхит, шөл немесе тау жотасы, сондай-ақ қонақүйлер, мұражайлар мен газеттердің көбі → the. Есте сақтаңыз: қазақшадағы «өзені», «көлі» деген сөз артикльді шешпейді, нысанның түрі шешеді.
Жаттығулар
A. Құрылым
the жазыңыз немесе no article деп жазыңыз.
-
___ Danube flows through four capital cities. …
-
My cousin lives in Canada. (the / no article)
-
We swam in ___ Atlantic. …
-
They crossed ___ Sahara on camels. …
-
Have you ever climbed Mount Fuji? (the / no article)
-
We stayed at ___ Plaza Hotel. …
-
Our flight leaves from Gatwick Airport. (the / no article)
-
She works for ___ Bank of England. …
B. Мағына
Дұрыс нұсқаны таңдаңыз.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: She studied at ….
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: She studied at .
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: We went sailing on ….
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: They live in ….
C. Қатені табыңыз
Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.
-
The Mount Everest is in the Himalayas.
-
We walked along the Oxford Street.
-
I read about it in Guardian.
-
They spent a week in the USA.
-
Thames runs through London.
D. Мәтін ішінде
the жазыңыз немесе no article деп жазыңыз.
After two days in 18 Rome, we flew to 19 Netherlands. We landed at 20 Schiphol Airport and stayed at 21 Grand Hotel near the centre. The next day we visited 22 Rijksmuseum and took a boat along the canals. Next week we're going to 23 Alps for some hiking!
E. Сіздің кезегіңіз
Ағылшынша жазыңыз.
-
Еліңіз туралы екі сөйлем жазыңыз: біреуінде өзен, теңіз немесе тау жотасы болсын (the арқылы), екіншісінде қала немесе жалғыз тау болсын (артикльсіз).
-
Барғыңыз келетін саяхат туралы жазыңыз: бір елді, бір мұражайды немесе қонақүйді және бір әуежайды атаңыз.
F. Аралас қайталау
Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.
-
B1-22 Артикльдер қазақша: a, the әлде артикльсіз? Жалпы мағына, go to school, twice a week I go swimming twice week.
-
B1-19 Gerund қазақша: -ing формасы бастауыш ретінде және предлогтан кейін It's worth (visit) the old town.
-
B1-20 Relative clauses қазақша: whose, where, when және есімдікті түсіріп айту Lima is the city I was born.
Жауаптар
A. Құрылым
- The
- the
- the
- the
- the
B. Мағына
- Leeds University
- the University of Leeds
- Lake Garda
- the Philippines
C. Қатені табыңыз
- Mount Everest is in the Himalayas.
- We walked along Oxford Street.
- I read about it in the Guardian.
- ✓ They spent a week in the USA.
- The Thames runs through London.
D. Мәтін ішінде
- the
- the
- the
- the
E. Сіздің кезегіңіз
- The Danube flows through my country. Budapest is the capital.
- I'd like to visit Peru, stay at the Hotel Sol in Lima and fly from Madrid Airport.
F. Аралас қайталау
- a / per
- visiting
- where
