The менен аталыштар кыргызча: the Nile, the USA, бирок Bishkek жана Lake Como
The with Names and Places
Бул бетте
Максат
Бул сабактан кийин сиз аталыштын алдына the коюу керекпи же артикль керек эмеспи, чече аласыз: дарыялар, деңиздер, тоолор, өлкөлөр, шаарлар, көчөлөр, мейманканалар, музейлер, аэропорттор, университеттер жана башкалар.
Негизги ой
Аталыш буга чейин эле бир гана нерсени көрсөтөт, ошондуктан көпчүлүк аталыштарга артикль такыр керек эмес: Paris, Japan, Everest, Oxford Street.
Бетинде аталыштар жазылган глобусту элестетиңиз. Кээ бир аталыштар жөнөкөй ат: Brazil, Lima, Lake Victoria. Алар жалгыз турат. Башка аталыштар чындыгында сүрөттөмө же топ, ошондуктан алар the алат: the United States (штаттардын тобу), the Republic of Ireland (сүрөттөмө: кайсы республика?), the Alps (көп тоо). Глобус боюнча агып же созулуп жаткан узун нерселер да the алат: дарыялар, деңиздер, океандар, чөлдөр – the Nile, the Pacific, the Sahara.
Имараттар жана уюмдар да ушуга окшош логика менен иштейт. Of бар аталыш – сүрөттөмө, ошондуктан ал the алат: the University of Leeds. Жердин же адамдын атынан түзүлгөн аталыш жөнөкөй атка окшош: Leeds University, Heathrow Airport.
Бул топторду бирден-бирден аталыш катары эмес, үлгү катары үйрөнүңүз.
Кыргыз тили жана англис тили
Кыргыз тилинде артикль жок, ошондуктан бардык аталыштар бирдей эле жалгыз айтылат: «Нил», «Тянь-Шань», «Франция», «АКШ». Анын ордуна кыргызча аталышка көбүнчө түрүн билдирген сөз кошулат: «Нарын дарыясы», «Тынч океаны», «Сахара чөлү», «Альп тоолору». Бул сөз англисчеде кээде түшүп калат (the Nile), бирок the калат. Ошондуктан англисчеде эмнени тандоону кыргыз аталышы эмес, нерсенин түрү чечет: дарыя, деңиз, тоо кыркасы, чөл, көптүк же «биримдик» аталышы, of бар аталыш → the; бир көл, бир тоо, өлкө, шаар, көчө, аэропорт → артикль жок. Жакшы жаңылык: шаарлар, көпчүлүк өлкөлөр, көчөлөр жана жалгыз көлдөр англисчеде да кыргызчадагыдай эле эч нерсесиз айтылат.
| Кыргызча | Англисче | Эмнеси айырмаланат? |
|---|---|---|
| Нил дарыясы | the Nile | кыргызча «дарыя» кошулат; англисче the (River түшүп калышы мүмкүн) |
| Тынч океаны | the Pacific | океан, деңиз → the |
| Альп тоолору, Тянь-Шань | the Alps, the Tian Shan | тоо кыркасы → the |
| Сахара чөлү | the Sahara | чөл → the |
| Комо көлү | Lake Como | Бул жерде да ушундай: жалгыз көл → артикль жок |
| Фудзи тоосу | Mount Fuji | жалгыз тоо → артикль жок |
| Франция, Бишкек, Чүй проспектиси | France, Bishkek, Chui Avenue | Бул жерде да ушундай: эч нерсе кошулбайт |
| АКШ, Улуу Британия, Филиппин | the USA, the UK, the Philippines | States, Kingdom, көптүк сан → the |
| Лидс университети | Leeds University / the University of Leeds | кыргызча бир форма; англисче of бар болсо → the |
| Манас аэропорту | Manas Airport | аэропорт, бекет → артикль жок |
| Лувр, «Гардиан» гезити | the Louvre, the Guardian | музей, мейманкана, гезит → the |
Кыскасы: кыргыз аталышына карабаңыз, нерсенин түрүнө караңыз. Дарыя, деңиз, океан, чөл, тоо кыркасы, States / Kingdom / Republic же көптүк аталыш, of бар аталыш → the; өлкө, шаар, көчө, жалгыз тоо же көл, аэропорт → артикль жок.
Түзүлүшү
the
| Топ | Мисалдар |
|---|---|
| дарыялар жана каналдар | the Thames, the Amazon, the Danube, the Panama Canal |
| деңиздер жана океандар | the Mediterranean, the Atlantic, the Red Sea |
| тоо кыркалары | the Alps, the Andes, the Himalayas |
| чөлдөр | the Sahara, the Gobi |
| көптүк же «биримдик» өлкө аттары | the USA, the UK, the Netherlands, the Philippines, the Czech Republic, the United Arab Emirates |
| аралдардын же көлдөрдүн топтору | the Canary Islands, the Great Lakes |
| мейманканалар, кинотеатрлар, театрлар | the Ritz, the Odeon, the Globe |
| музейлер жана галереялар | the British Museum, the Louvre, the Prado |
| гезиттер | the Guardian, the New York Times |
| of бар аталыштар | the University of Leeds, the Bank of England, the Tower of London |
Артиклсиз
| Топ | Мисалдар |
|---|---|
| көпчүлүк өлкөлөр жана бардык материктер | France, Brazil, Kenya, Asia, South America |
| шаарлар (сейрек өзгөчө учур: The Hague) | Tokyo, Cairo, Lima |
| көчөлөр, жолдор, аянттар, парктар | Oxford Street, Fifth Avenue, Times Square, Central Park |
| жалгыз тоолор | Everest, Kilimanjaro, Mount Fuji |
| жалгыз көлдөр жана аралдар | Lake Geneva, Lake Victoria, Sicily |
| аэропорттор жана бекеттер | Heathrow Airport, Victoria Station |
| жердин же адамдын атындагы университеттер | Leeds University, Harvard University |
| 's бар аталыштар | St Paul's Cathedral, McDonald's |
Колдонулушу
1Суу: дарыялар, деңиздер, океандар жана каналдар the алат
Дарыялар, деңиздер, океандар жана каналдар the алат, river сөзү түшүп калса да. Көлдөр башкача: жалгыз көл артиклсиз айтылат. Кыргызча «дарыясы», «көлү» деген сөздөр эки учурда тең кошулат, ошондуктан айырманы англисче эсиңизде сактаңыз.
2Тоолор жана чөлдөр
Тоо кыркалары жана чөлдөр the алат. Жалгыз тоолор артиклсиз айтылат (the Matterhorn сыяктуу бир нече өзгөчө учурду жаттап алуу керек).
3Өлкөлөр, материктер жана шаарлар
Көпчүлүк өлкөлөр, бардык материктер жана дээрлик бардык шаарлар артиклсиз айтылат. Аталышта көптүк сан же States, Kingdom, Republic, Emirates сыяктуу «топ» сөзү болсо, the колдонуңуз.
4Көчөлөр, аянттар жана парктар
Көчөлөр, жолдор, аянттар жана парктар адатта артиклсиз айтылат. Бир нече өзгөчө учур бар (Улуу Британияда the High Street). Бул жерде кыргызча да ушундай: «Чүй проспектисинде», «Ала-Тоо аянтында».
5Мейманканалар, кинотеатрлар, музейлер жана гезиттер the алат
Мейманканалар, кинотеатрлар, театрлар, музейлер, галереялар жана гезиттер адатта the алат. Негизги өзгөчө учур – 's бар аталыштар (6-колдонууну караңыз).
6Жердин же адамдын атындагы аэропорттор, бекеттер жана университеттер
Аталыш жөн гана жердин же адамдын аты + Airport / Station / University болсо, артикль жок. 's бар аталыштар да артиклсиз айтылат.
7the + of бар аталыштар
Аталышта of болсо, ал сүрөттөмө, ошондуктан the алат. Бир эле университеттин эки аталышын салыштырыңыз. Кыргызча экөө тең «Лидс университети».
Көп кездешкен каталар
Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
1. «Нарын дарыясы», «Тянь-Шань» → the жок. Кыргызча дарыянын, тоо кыркасынын же океандын аты эч нерсесиз айтылат, «дарыясы», «океаны» деген сөз гана кошулат. Англисчеде бул аталыштардын алдында the турат, River же Ocean сөзү болсо да, болбосо да.
2. «АКШ», «Бириккен Араб Эмирликтери» → the жок. Кыргызча бул өлкөлөрдүн аттары да Франция же Казакстан сыяктуу эле жалгыз айтылат. Англисчеде States, Kingdom, Republic, Emirates сыяктуу «топ» сөзү же көптүк сан бар аталыш the алат. Кыскартылган түрүндө да: the USA, the UK, the UAE.
3. «Борбордук Азиядагы Америка университети» → the жок. Кыргызча университеттин, банктын аты кандай болсо да артиклсиз айтылат. Англисчеде аталышта of болсо, ал сүрөттөмө болуп калат жана the алат. Ал эми аталыш жердин аты + University болсо, артикль керек эмес.
Чаташтырбаңыз
Leeds University жана the University of Leeds – Бир эле жер, аталыштын эки формасы. Жердин аты + University → артикль жок; University of + жердин аты → the. Кыргызча экөө тең «Лидс университети».
Бирөө жана топ – Жалгыз көл, арал же тоо артиклсиз айтылат; алардын тобу the алат.
Жалпы география сөздөрү жана аталыштар – Жалпы сөздөр артиклдин кадимки эрежелерине баш ийет B1-22: I love the sea (жалпы эле деңиз, баарыбыз билген деңиз), ал эми the Mediterranean – аталыш. Аталыштар менен назик тандоолор (the Smiths, a Picasso) C2-05 сабагында.
Жазылышы жана айтылышы
- Үндүү тыбыш менен башталган аталыштын алдында the адатта /ði/ болуп айтылат: the Atlantic, the Andes, the Amazon, the Odeon. Үнсүз тыбыштын алдында /ðə/: the Nile.
- /ð/ тыбышы үчүн тилдин учун тиштердин ортосуна бир аз чыгарып, үн менен айтыңыз; з же д менен алмаштырбаңыз.
- Сүйлөмдүн ортосунда the кичине тамга менен жазылат (in the Netherlands). Баш тамга менен The ал расмий түрдө аталыштын бөлүгү болгондо гана жазылат, мисалы The Hague; көп гезиттер да аталышында The деп жазышат.
- the USA жана the UK тамгалап айтылат. U «ю» сыяктуу үнсүз /j/ тыбышы менен башталат, ошондуктан бул жерде the /ðə/ болот: /ðə ˌjuː es ˈeɪ/, /ðə ˌjuː ˈkeɪ/.
- Thames /temz/: бул жерде th /t/ болуп окулат, h айтылбайт. Жазылышына карап окубаңыз.
- Atlantic /ətˈlæntɪk/ жана Pacific /pəˈsɪfɪk/: басым экинчи муунда. Кыргызча адатка салып басымды акыркы муунга жылдырбаңыз.
Алтын эреже
Жөнөкөй аталыш (өлкө, шаар, көчө, жалгыз тоо же көл, аэропорт) → артикль жок. Көптүк же топ аталышы, of бар аталыш, дарыя, деңиз, океан, чөл же тоо кыркасы, ошондой эле көпчүлүк мейманканалар, музейлер жана гезиттер → the. Кыргыз аталышына эмес, нерсенин түрүнө караңыз.
Көнүгүүлөр
A. Түзүлүшү
the же no article деп жазыңыз.
-
___ Danube flows through four capital cities. …
-
My cousin lives in Canada. (the / no article)
-
We swam in ___ Atlantic. …
-
They crossed ___ Sahara on camels. …
-
Have you ever climbed Mount Fuji? (the / no article)
-
We stayed at ___ Plaza Hotel. …
-
Our flight leaves from Gatwick Airport. (the / no article)
-
She works for ___ Bank of England. …
B. Мааниси
Туура вариантты тандаңыз.
-
Туура жоопту тандаңыз: She studied at ….
-
Туура жоопту тандаңыз: She studied at .
-
Туура жоопту тандаңыз: We went sailing on ….
-
Туура жоопту тандаңыз: They live in ….
C. Катаны табыңыз
Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.
-
The Mount Everest is in the Himalayas.
-
We walked along the Oxford Street.
-
I read about it in Guardian.
-
They spent a week in the USA.
-
Thames runs through London.
D. Текстте
the же no article деп жазыңыз.
After two days in 18 Rome, we flew to 19 Netherlands. We landed at 20 Schiphol Airport and stayed at 21 Grand Hotel near the centre. The next day we visited 22 Rijksmuseum and took a boat along the canals. Next week we're going to 23 Alps for some hiking!
E. Сиздин кезегиңиз
Өзүңүз жөнүндө англисче жазыңыз.
-
Өлкөңүз жөнүндө эки сүйлөм жазыңыз: бирөөндө дарыя, деңиз же тоо кыркасы болсун (the менен), экинчисинде шаар же жалгыз тоо болсун (артиклсиз).
-
Баргыңыз келген сапар жөнүндө жазыңыз: бир өлкөнү, бир музейди же мейманкананы жана бир аэропортту атаңыз.
F. Аралаш кайталоо
Мурунку сабактарды кайталаңыз.
-
B1-22 Articles кыргызча: a, the же артиклсиз? Жалпы маани, белгилүү нерсе жана go to school I go swimming twice week.
-
B1-19 Gerund кыргызча: -ing ээ катары жана предлогдон кийин (look forward to seeing) It's worth (visit) the old town.
-
B1-20 Relative Clauses кыргызча: whose, where, when жана ат атоочту түшүрүү (the book I bought) Lima is the city I was born.
Жооптор
A. Түзүлүшү
- The
- the
- the
- the
- the
B. Мааниси
- Leeds University
- the University of Leeds
- Lake Garda
- the Philippines
C. Катаны табыңыз
- Mount Everest is in the Himalayas.
- We walked along Oxford Street.
- I read about it in the Guardian.
- ✓ They spent a week in the USA.
- The Thames runs through London.
D. Текстте
- the
- the
- the
- the
E. Сиздин кезегиңиз
- The Danube flows through my country. Budapest is the capital.
- I'd like to visit Peru, stay at the Hotel Sol in Lima and fly from Madrid Airport.
F. Аралаш кайталоо
- a / per
- visiting
- where
