SlowingoГрамматика
B1 25 / 39

The менен аталыштар кыргызча: the Nile, the USA, бирок Bishkek жана Lake Como

The with Names and Places

Бул бетте
  1. Максат
  2. Негизги ой
  3. Кыргыз тили жана англис тили
  4. Түзүлүшү
  5. Колдонулушу
  6. Көп кездешкен каталар
  7. Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
  8. Чаташтырбаңыз
  9. Жазылышы жана айтылышы
  10. Алтын эреже
  11. Көнүгүүлөр

Максат

Бул сабактан кийин сиз аталыштын алдына the коюу керекпи же артикль керек эмеспи, чече аласыз: дарыялар, деңиздер, тоолор, өлкөлөр, шаарлар, көчөлөр, мейманканалар, музейлер, аэропорттор, университеттер жана башкалар.

Негизги ой

Аталыш буга чейин эле бир гана нерсени көрсөтөт, ошондуктан көпчүлүк аталыштарга артикль такыр керек эмес: Paris, Japan, Everest, Oxford Street.

Бетинде аталыштар жазылган глобусту элестетиңиз. Кээ бир аталыштар жөнөкөй ат: Brazil, Lima, Lake Victoria. Алар жалгыз турат. Башка аталыштар чындыгында сүрөттөмө же топ, ошондуктан алар the алат: the United States (штаттардын тобу), the Republic of Ireland (сүрөттөмө: кайсы республика?), the Alps (көп тоо). Глобус боюнча агып же созулуп жаткан узун нерселер да the алат: дарыялар, деңиздер, океандар, чөлдөр – the Nile, the Pacific, the Sahara.

Имараттар жана уюмдар да ушуга окшош логика менен иштейт. Of бар аталыш – сүрөттөмө, ошондуктан ал the алат: the University of Leeds. Жердин же адамдын атынан түзүлгөн аталыш жөнөкөй атка окшош: Leeds University, Heathrow Airport.

Бул топторду бирден-бирден аталыш катары эмес, үлгү катары үйрөнүңүз.

Кыргыз тили жана англис тили

Кыргыз тилинде артикль жок, ошондуктан бардык аталыштар бирдей эле жалгыз айтылат: «Нил», «Тянь-Шань», «Франция», «АКШ». Анын ордуна кыргызча аталышка көбүнчө түрүн билдирген сөз кошулат: «Нарын дарыясы», «Тынч океаны», «Сахара чөлү», «Альп тоолору». Бул сөз англисчеде кээде түшүп калат (the Nile), бирок the калат. Ошондуктан англисчеде эмнени тандоону кыргыз аталышы эмес, нерсенин түрү чечет: дарыя, деңиз, тоо кыркасы, чөл, көптүк же «биримдик» аталышы, of бар аталыш → the; бир көл, бир тоо, өлкө, шаар, көчө, аэропорт → артикль жок. Жакшы жаңылык: шаарлар, көпчүлүк өлкөлөр, көчөлөр жана жалгыз көлдөр англисчеде да кыргызчадагыдай эле эч нерсесиз айтылат.

КыргызчаАнглисчеЭмнеси айырмаланат?
Нил дарыясыthe Nileкыргызча «дарыя» кошулат; англисче the (River түшүп калышы мүмкүн)
Тынч океаныthe Pacificокеан, деңиз → the
Альп тоолору, Тянь-Шаньthe Alps, the Tian Shanтоо кыркасы → the
Сахара чөлүthe Saharaчөл → the
Комо көлүLake ComoБул жерде да ушундай: жалгыз көл → артикль жок
Фудзи тоосуMount Fujiжалгыз тоо → артикль жок
Франция, Бишкек, Чүй проспектисиFrance, Bishkek, Chui AvenueБул жерде да ушундай: эч нерсе кошулбайт
АКШ, Улуу Британия, Филиппинthe USA, the UK, the PhilippinesStates, Kingdom, көптүк сан → the
Лидс университетиLeeds University / the University of Leedsкыргызча бир форма; англисче of бар болсо → the
Манас аэропортуManas Airportаэропорт, бекет → артикль жок
Лувр, «Гардиан» гезитиthe Louvre, the Guardianмузей, мейманкана, гезит → the

Кыскасы: кыргыз аталышына карабаңыз, нерсенин түрүнө караңыз. Дарыя, деңиз, океан, чөл, тоо кыркасы, States / Kingdom / Republic же көптүк аталыш, of бар аталыш → the; өлкө, шаар, көчө, жалгыз тоо же көл, аэропорт → артикль жок.

Түзүлүшү

the

ТопМисалдар
дарыялар жана каналдарthe Thames, the Amazon, the Danube, the Panama Canal
деңиздер жана океандарthe Mediterranean, the Atlantic, the Red Sea
тоо кыркаларыthe Alps, the Andes, the Himalayas
чөлдөрthe Sahara, the Gobi
көптүк же «биримдик» өлкө аттарыthe USA, the UK, the Netherlands, the Philippines, the Czech Republic, the United Arab Emirates
аралдардын же көлдөрдүн топторуthe Canary Islands, the Great Lakes
мейманканалар, кинотеатрлар, театрларthe Ritz, the Odeon, the Globe
музейлер жана галереяларthe British Museum, the Louvre, the Prado
гезиттерthe Guardian, the New York Times
of бар аталыштарthe University of Leeds, the Bank of England, the Tower of London

Артиклсиз

ТопМисалдар
көпчүлүк өлкөлөр жана бардык материктерFrance, Brazil, Kenya, Asia, South America
шаарлар (сейрек өзгөчө учур: The Hague)Tokyo, Cairo, Lima
көчөлөр, жолдор, аянттар, парктарOxford Street, Fifth Avenue, Times Square, Central Park
жалгыз тоолорEverest, Kilimanjaro, Mount Fuji
жалгыз көлдөр жана аралдарLake Geneva, Lake Victoria, Sicily
аэропорттор жана бекеттерHeathrow Airport, Victoria Station
жердин же адамдын атындагы университеттерLeeds University, Harvard University
's бар аталыштарSt Paul's Cathedral, McDonald's

Колдонулушу

1Суу: дарыялар, деңиздер, океандар жана каналдар the алат

Дарыялар, деңиздер, океандар жана каналдар the алат, river сөзү түшүп калса да. Көлдөр башкача: жалгыз көл артиклсиз айтылат. Кыргызча «дарыясы», «көлү» деген сөздөр эки учурда тең кошулат, ошондуктан айырманы англисче эсиңизде сактаңыз.

We sailed down the Nile on a small boat.
Кичинекей кайык менен Нил дарыясын бойлоп сүздүк.
дарыя: the
The Thames runs through the centre of London.
Темза дарыясы Лондондун так ортосунан агып өтөт.
дарыя: the
The Pacific is the largest ocean on Earth.
Тынч океан – Жер шарындагы эң чоң океан.
океан: the
We spent a week by Lake Como.
Комо көлүнүн жээгинде бир жума эс алдык.
жалгыз көл: артикль жок

2Тоолор жана чөлдөр

Тоо кыркалары жана чөлдөр the алат. Жалгыз тоолор артиклсиз айтылат (the Matterhorn сыяктуу бир нече өзгөчө учурду жаттап алуу керек).

They spent two weeks skiing in the Alps.
Алар эки жума Альп тоолорунда лыжа тебишти.
тоо кыркасы: the
My uncle climbed Kilimanjaro last year.
Таякем былтыр Килиманджаро тоосуна чыкты.
жалгыз тоо: артикль жок
Have you ever seen Mount Fuji?
Фудзи тоосун көргөнүңүз барбы?
Mount + аты: артикль жок
The Sahara is bigger than Australia.
Сахара чөлү Австралиядан чоңураак.
чөл: the; материк: артикль жок

3Өлкөлөр, материктер жана шаарлар

Көпчүлүк өлкөлөр, бардык материктер жана дээрлик бардык шаарлар артиклсиз айтылат. Аталышта көптүк сан же States, Kingdom, Republic, Emirates сыяктуу «топ» сөзү болсо, the колдонуңуз.

She grew up in Mexico and now lives in Toronto.
Ал Мексикада чоңойгон, азыр Торонтодо жашайт.
өлкө, шаар: артикль жок
She moved from the Philippines to the UK.
Ал Филиппинден Улуу Британияга көчүп кетти.
көптүк жана «биримдик» аталыштары: the
Is Amsterdam the capital of the Netherlands?
Амстердам Нидерланддын борборубу?
the Netherlands
Brazil is the biggest country in South America.
Бразилия – Түштүк Америкадагы эң чоң өлкө.
өлкө, материк: артикль жок

4Көчөлөр, аянттар жана парктар

Көчөлөр, жолдор, аянттар жана парктар адатта артиклсиз айтылат. Бир нече өзгөчө учур бар (Улуу Британияда the High Street). Бул жерде кыргызча да ушундай: «Чүй проспектисинде», «Ала-Тоо аянтында».

The shop is on Baker Street, near Regent's Park.
Дүкөн Бейкер-стритте, Риджентс-парктын жанында.
көчө, парк: артикль жок
Let's meet in Market Square at six.
Саат алтыда Базар аянтында жолугалы.
аянт: артикль жок
We went running in Central Park.
Сентрал-паркта жүгүрдүк.
парк: артикль жок

5Мейманканалар, кинотеатрлар, музейлер жана гезиттер the алат

Мейманканалар, кинотеатрлар, театрлар, музейлер, галереялар жана гезиттер адатта the алат. Негизги өзгөчө учур – 's бар аталыштар (6-колдонууну караңыз).

We're staying at the Grand Hotel.
Биз «Гранд» мейманканасында токтоп жатабыз.
мейманкана: the
Have you been to the Louvre?
Лувр музейинде болгонсузбу?
музей: the
There's a great film on at the Odeon tonight.
Бүгүн кечинде «Одеон» кинотеатрында сонун кино жүрөт.
кинотеатр: the
I read an interesting article in the Guardian.
«Гардиан» гезитинен кызыктуу макала окудум.
гезиттердин аттары адатта the менен

6Жердин же адамдын атындагы аэропорттор, бекеттер жана университеттер

Аталыш жөн гана жердин же адамдын аты + Airport / Station / University болсо, артикль жок. 's бар аталыштар да артиклсиз айтылат.

Our flight leaves from Gatwick Airport.
Биздин учак Гатвик аэропортунан учат.
аэропорт: артикль жок
I'll meet you outside Victoria Station.
Сени Виктория бекетинин алдында күтүп турам.
бекет: артикль жок
My brother studies at Harvard University.
Агам Гарвард университетинде окуйт.
ат + University: артикль жок
We had lunch near St Paul's Cathedral.
Ыйык Павел соборунун жанында түшкү тамак ичтик.
's бар: артикль жок

7the + of бар аталыштар

Аталышта of болсо, ал сүрөттөмө, ошондуктан the алат. Бир эле университеттин эки аталышын салыштырыңыз. Кыргызча экөө тең «Лидс университети».

She works at the University of Leeds.
Ал Лидс университетинде иштейт.
of бар: the; = Leeds University
The Bank of England sets interest rates in the UK.
Улуу Британияда пайыздык чендерди Англия банкы белгилейт.
of бар: the
We visited the Tower of London on our first day.
Биринчи күнү Лондон мунарасына бардык.
of бар: the
The Isle of Wight is just off the south coast of England.
Уайт аралы Англиянын түштүк жээгине жакын жайгашкан.
of бар: the

Көп кездешкен каталар

❌She lives in the Spain.
✅She lives in Spain.
көпчүлүк өлкө аттары: артикль жок
❌We visited Netherlands last year.
✅We visited the Netherlands last year.
көптүк өлкө аты: the
❌The Mount Everest is in the Himalayas.
✅Mount Everest is in the Himalayas.
жалгыз тоо: артикль жок
❌We swam in the Lake Geneva.
✅We swam in Lake Geneva.
жалгыз көл: артикль жок
❌Amazon is a very long river.
✅The Amazon is a very long river.
дарыялар the алат
❌We walked along the Oxford Street.
✅We walked along Oxford Street.
көчөлөр: артикль жок
❌I flew from the Heathrow.
✅I flew from Heathrow. же I flew from Heathrow Airport.
аэропорттор: артикль жок
❌She studies at University of Leeds.
✅She studies at the University of Leeds. же She studies at Leeds University.
of бар аталыш: the

Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар

1. «Нарын дарыясы», «Тянь-Шань» → the жок. Кыргызча дарыянын, тоо кыркасынын же океандын аты эч нерсесиз айтылат, «дарыясы», «океаны» деген сөз гана кошулат. Англисчеде бул аталыштардын алдында the турат, River же Ocean сөзү болсо да, болбосо да.

❌In summer my cousin from Naryn takes groups of tourists into Tian Shan on horses and shows them the place where Naryn River begins.
✅In summer my cousin from Naryn takes groups of tourists into the Tian Shan on horses and shows them the place where the Naryn River begins.
тоо кыркасы жана дарыя: the
❌My brother works on a fishing ship from Busan now, and last month he crossed Pacific Ocean for the first time in his life.
✅My brother works on a fishing ship from Busan now, and last month he crossed the Pacific Ocean for the first time in his life.
океан: the

2. «АКШ», «Бириккен Араб Эмирликтери» → the жок. Кыргызча бул өлкөлөрдүн аттары да Франция же Казакстан сыяктуу эле жалгыз айтылат. Англисчеде States, Kingdom, Republic, Emirates сыяктуу «топ» сөзү же көптүк сан бар аталыш the алат. Кыскартылган түрүндө да: the USA, the UK, the UAE.

❌Before my aunt from Osh moved to USA with her family, she cooked plov for three years in a hotel restaurant in UAE.
✅Before my aunt from Osh moved to the USA with her family, she cooked plov for three years in a hotel restaurant in the UAE.
the USA, the UAE
❌After school in Talas my friend Emil went to study engineering in Czech Republic, and he comes home only for the summer holidays.
✅After school in Talas my friend Emil went to study engineering in the Czech Republic, and he comes home only for the summer holidays.
Republic бар: the

3. «Борбордук Азиядагы Америка университети» → the жок. Кыргызча университеттин, банктын аты кандай болсо да артиклсиз айтылат. Англисчеде аталышта of болсо, ал сүрөттөмө болуп калат жана the алат. Ал эми аталыш жердин аты + University болсо, артикль керек эмес.

❌My sister got a scholarship to study economics at American University of Central Asia in Bishkek.
✅My sister got a scholarship to study economics at the American University of Central Asia in Bishkek.
of бар аталыш: the
❌My cousin from Kochkor got a place at University of Central Asia in Naryn and loves its quiet mountain campus.
✅My cousin from Kochkor got a place at the University of Central Asia in Naryn and loves its quiet mountain campus.
University of …: the

Чаташтырбаңыз

Leeds University жана the University of Leeds – Бир эле жер, аталыштын эки формасы. Жердин аты + University → артикль жок; University of + жердин аты → the. Кыргызча экөө тең «Лидс университети».

My sister went to Leeds University.
Эжем Лидс университетинде окуган.
жердин аты алдыда: артикль жок
My sister went to the University of Leeds.
Эжем Лидс университетинде окуган.
of бар: the

Бирөө жана топ – Жалгыз көл, арал же тоо артиклсиз айтылат; алардын тобу the алат.

We spent the summer in Sicily.
Жайды Сицилияда өткөрдүк.
бир арал: артикль жок
We spent the summer in the Canary Islands.
Жайды Канар аралдарында өткөрдүк.
аралдардын тобу: the

Жалпы география сөздөрү жана аталыштар – Жалпы сөздөр артиклдин кадимки эрежелерине баш ийет B1-22: I love the sea (жалпы эле деңиз, баарыбыз билген деңиз), ал эми the Mediterranean – аталыш. Аталыштар менен назик тандоолор (the Smiths, a Picasso) C2-05 сабагында.

I love swimming in the sea.
Деңизде сүзгөндү жакшы көрөм.
жалпы сөз
I love swimming in the Mediterranean.
Жер Ортолук деңизинде сүзгөндү жакшы көрөм.
аталыш: the

Жазылышы жана айтылышы

  • Үндүү тыбыш менен башталган аталыштын алдында the адатта /ði/ болуп айтылат: the Atlantic, the Andes, the Amazon, the Odeon. Үнсүз тыбыштын алдында /ðə/: the Nile.
  • /ð/ тыбышы үчүн тилдин учун тиштердин ортосуна бир аз чыгарып, үн менен айтыңыз; з же д менен алмаштырбаңыз.
  • Сүйлөмдүн ортосунда the кичине тамга менен жазылат (in the Netherlands). Баш тамга менен The ал расмий түрдө аталыштын бөлүгү болгондо гана жазылат, мисалы The Hague; көп гезиттер да аталышында The деп жазышат.
  • the USA жана the UK тамгалап айтылат. U «ю» сыяктуу үнсүз /j/ тыбышы менен башталат, ошондуктан бул жерде the /ðə/ болот: /ðə ˌjuː es ˈeɪ/, /ðə ˌjuː ˈkeɪ/.
  • Thames /temz/: бул жерде th /t/ болуп окулат, h айтылбайт. Жазылышына карап окубаңыз.
  • Atlantic /ətˈlæntɪk/ жана Pacific /pəˈsɪfɪk/: басым экинчи муунда. Кыргызча адатка салып басымды акыркы муунга жылдырбаңыз.

Алтын эреже

Жөнөкөй аталыш (өлкө, шаар, көчө, жалгыз тоо же көл, аэропорт) → артикль жок. Көптүк же топ аталышы, of бар аталыш, дарыя, деңиз, океан, чөл же тоо кыркасы, ошондой эле көпчүлүк мейманканалар, музейлер жана гезиттер → the. Кыргыз аталышына эмес, нерсенин түрүнө караңыз.

Көнүгүүлөр

A. Түзүлүшү

the же no article деп жазыңыз.

  1. ___ Danube flows through four capital cities. …
  2. My cousin lives in Canada. (the / no article)
  3. We swam in ___ Atlantic. …
  4. They crossed ___ Sahara on camels. …
  5. Have you ever climbed Mount Fuji? (the / no article)
  6. We stayed at ___ Plaza Hotel. …
  7. Our flight leaves from Gatwick Airport. (the / no article)
  8. She works for ___ Bank of England. …

B. Мааниси

Туура вариантты тандаңыз.

  1. Туура жоопту тандаңыз: She studied at ….
  2. Туура жоопту тандаңыз: She studied at .
  3. Туура жоопту тандаңыз: We went sailing on ….
  4. Туура жоопту тандаңыз: They live in ….

C. Катаны табыңыз

Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.

  1. The Mount Everest is in the Himalayas.
  2. We walked along the Oxford Street.
  3. I read about it in Guardian.
  4. They spent a week in the USA.
  5. Thames runs through London.

D. Текстте

the же no article деп жазыңыз.

A travel blog
After two days in 18 Rome, we flew to 19 Netherlands. We landed at 20 Schiphol Airport and stayed at 21 Grand Hotel near the centre. The next day we visited 22 Rijksmuseum and took a boat along the canals. Next week we're going to 23 Alps for some hiking!

E. Сиздин кезегиңиз

Өзүңүз жөнүндө англисче жазыңыз.

  1. Өлкөңүз жөнүндө эки сүйлөм жазыңыз: бирөөндө дарыя, деңиз же тоо кыркасы болсун (the менен), экинчисинде шаар же жалгыз тоо болсун (артиклсиз).
  2. Баргыңыз келген сапар жөнүндө жазыңыз: бир өлкөнү, бир музейди же мейманкананы жана бир аэропортту атаңыз.
Жооптор

A. Түзүлүшү

  1. The
  2. the
  3. the
  4. the
  5. the

B. Мааниси

  1. Leeds University
  2. the University of Leeds
  3. Lake Garda
  4. the Philippines

C. Катаны табыңыз

  1. Mount Everest is in the Himalayas.
  2. We walked along Oxford Street.
  3. I read about it in the Guardian.
  4. ✓ They spent a week in the USA.
  5. The Thames runs through London.

D. Текстте

  1. the
  2. the
  3. the
  4. the

E. Сиздин кезегиңиз

  1. The Danube flows through my country. Budapest is the capital.
  2. I'd like to visit Peru, stay at the Hotel Sol in Lima and fly from Madrid Airport.

F. Аралаш кайталоо

  1. a / per
  2. visiting
  3. where
Android тиркемесиЖолдо үйрөнүңүз Google Play