Passive Voice (कर्मणी प्रयोग): is made, was built मराठीत सोप्या भाषेत
The Passive: Present and Past Simple
या पानावर
उद्दिष्ट
हा धडा झाल्यावर तुम्ही Present Simple (साधा वर्तमानकाळ) आणि Past Simple (साधा भूतकाळ) मध्ये passive, म्हणजे कर्मणी प्रयोग, वापरू शकाल – is made, was built –, त्याचे नकार आणि प्रश्न बनवू शकाल, गरज असेल तेव्हा by + कर्ता जोडू शकाल, आणि active की passive हे ठरवू शकाल.
मुख्य कल्पना
प्रत्येक क्रियेला एक करणारा असतो – ती क्रिया करणारी व्यक्ती किंवा वस्तू – आणि अनेकदा एक सहन करणारा – ज्याच्यावर ती क्रिया होते. नेहमीच्या, active (कर्तरी) वाक्यात करणारा आधी येतो: Someone stole my bike.
पण करणारा कोण ते माहीत नसेल, किंवा ते महत्त्वाचं नसेल तर? तुम्हाला खरं तर तुमच्या सायकलबद्दल बोलायचं आहे. Passive वाक्य उलटं फिरवतं: सहन करणारा पुढे येतो आणि कर्ता बनतो: My bike was stolen.
कॅमेरा डोळ्यांसमोर आणा. active वाक्यात कॅमेरा करणाऱ्यावर रोखलेला असतो. passive वाक्यात कॅमेरा फिरतो आणि सहन करणाऱ्यावर रोखला जातो. करणारा अनेकदा चित्रातून पूर्ण गायब होतो. तो महत्त्वाचा असेल तर वाक्याच्या शेवटी by ने जोडता येतो.
म्हणूनच बातम्या, इतिहास, विज्ञान आणि सूचना यांत passive खूप येतं: लक्ष घटनेवर आणि ज्याच्यावर ती घडली त्यावर असतं, मागच्या माणसावर नाही.
मराठी आणि इंग्रजी
मराठीतही कर्मणी प्रयोग आहे: „पूल 1890 मध्ये बांधला गेला“, „कचरा दर मंगळवारी उचलला जातो“, „स्टेडियमचं उद्घाटन एका प्रसिद्ध खेळाडूच्या हस्ते करण्यात आलं“ अशी रूपं ऐकू येतात. पण रोजच्या बोलण्यात आपण ती कमी वापरतो. त्याऐवजी आपण करणारा न सांगता साधं वाक्य बोलतो: „हा पूल 1890 मध्ये बांधला“, „इथे इंग्रजी बोलतात“, „गूळ उसाच्या रसापासून बनवतात“, किंवा „गेला“ असलेलं क्रियापद: „माझा फोन चोरीला गेला“. इंग्रजीत अशा वाक्याला नेहमी कर्ता लागतो, आणि क्रियापद असतं be + past participle: The bridge was built in 1890. English is spoken here.
दुसरं: मराठीत करणारा „-कडून“ किंवा „-च्या हस्ते“ ने सांगतो, आणि „कडून“ इंग्रजी from सारखं वाटतं. passive मध्ये करणारा सांगायचा असेल तर by. तिसरं: „अपघात झाला“ मधलं „झाला“ passive चं „was“ वाटतं, पण happen ला passive नसतं: The accident happened. आणि जन्म: मराठीत „माझा जन्म 1995 मध्ये झाला“ किंवा „मी 1995 मध्ये जन्मलो“; इंग्रजीत नेहमी I was born.
| मराठी | इंग्रजी | काय वेगळं आहे? |
|---|---|---|
| हे फोन कोरियात बनवतात. | These phones are made in Korea. | मराठीत कर्ता नाही; इंग्रजीत these phones = कर्ता |
| माझी सायकल चोरीला गेली. | My bike was stolen. | „चोरीला गेली“ → was / were + past participle |
| कचरा दर मंगळवारी उचलला जातो. | Rubbish is collected every Tuesday. | „उचलला जातो“ = is collected – इथे दोन्ही भाषा सारख्याच आहेत |
| पूल 1890 मध्ये बांधला गेला का? | Was the bridge built in 1890? | प्रश्न: was / were, did नाही |
| आमच्या लायब्ररीचं डिझाइन एका तरुण आर्किटेक्टकडून करण्यात आलं. | The library was designed by a young architect. | „-कडून“ (करणारा) → by, from नाही |
| माझा जन्म 1995 मध्ये झाला. | I was born in 1995. | जन्म → नेहमी was / were born |
| अपघात मध्यरात्री झाला. | The accident happened at midnight. | „झाला“ → happened; was happened नाही |
थोडक्यात: करणारा न सांगणारं मराठी वाक्य („बांधला“, „बोलतात“, „बनवतात“) इंग्रजीत कर्त्यासह passive होतं: The bridge was built, English is spoken. करणारा सांगायचा असेल तर by. आणि जन्म नेहमी was / were born.
रचना
be + past participle – be काळ दाखवतो; past participle (A2-16) बदलत नाही.
| काळ | active | passive |
|---|---|---|
| Present Simple | They make these phones in Korea. | These phones are made in Korea. |
| Present Simple | Someone cleans the office every day. | The office is cleaned every day. |
| Past Simple | Someone stole my bike. | My bike was stolen. |
| Past Simple | They cancelled the flights. | The flights were cancelled. |
नकार, प्रश्न आणि लघु उत्तरं – फक्त be बदलतो; do / does / did घालू नका.
| Present Simple | Past Simple | |
|---|---|---|
| होकारार्थी | It is made of glass. | They were invited. |
| नकारार्थी | It isn't made of glass. | They weren't invited. |
| हो / नाही प्रश्न | Is it made of glass? | Were they invited? |
| प्रश्नार्थक शब्दासह | Where is it made? | When was it built? |
| लघु उत्तरं | Yes, it is. / No, it isn't. | Yes, they were. / No, they weren't. |
active पासून passive – तीन पायऱ्या
| पायरी | उदाहरण |
|---|---|
| 1. active वाक्यातलं कर्म कर्ता बनतं. | They built the bridge in 1890. → The bridge… |
| 2. active क्रियापदाच्या काळातच be + past participle जोडा. | The bridge was built… |
| 3. by + करणारा फक्त उपयोगी असेल तरच जोडा. | The bridge was built in 1890. |
सहसा फक्त कर्म घेणाऱ्या क्रियापदांचं passive होतं: Someone opened the door → The door was opened. happen, arrive, die, exist अशा कर्म न घेणाऱ्या क्रियापदांना passive नसतं.
वापर
1करणारा माहीत नाही
क्रिया कोणी केली ते माहीत नसेल तर passive वापरा. मराठीत इथे अनेकदा „गेला“ किंवा करणारा नसलेलं वाक्य येतं.
2करणारा उघड आहे किंवा महत्त्वाचा नाही
सगळ्यांना माहीत असेल की हे कोण करतं, किंवा ते महत्त्वाचं नसेल, तर करणारा गाळा.
3By + करणारा – फक्त उपयोगी असेल तरच
करणारा नवी किंवा महत्त्वाची माहिती देत असेल, तर by + करणारा जोडा. तो अनेकदा वाक्याच्या शेवटी येतो, जिथे सगळ्यात महत्त्वाची बातमी असते. मराठीत हाच अर्थ आपण अनेकदा कर्तरी वाक्याने सांगतो.
4प्रक्रिया आणि सूचना
एखादी गोष्ट कशी बनते, याचं वर्णन अनेकदा Present Simple मधल्या passive मध्ये असतं. मराठीत इथे „-ला जातो“ किंवा „बनवतात“ येतं.
5बातम्या आणि इतिहास
घटनेवर, ठिकाणावर किंवा ज्यांच्याबाबत ती घडली त्या लोकांवर लक्ष ठेवण्यासाठी बातम्या आणि इतिहास passive वापरतात.
6Be born
Be born रूपाने नेहमी passive असतं. एखाद्या व्यक्तीच्या जन्मासाठी was / were born, आणि am / is / are born फक्त सर्वसामान्य तथ्यांसाठी. मराठीत „जन्म झाला“ किंवा „जन्मलो“.
नेहमीच्या चुका
मराठी भाषकांसाठी सापळे
1. “सगळ्या उत्तरपत्रिका एकाच शिक्षकांकडून तपासल्या गेल्या का?” → from. मराठीत passive वाक्यात करणारा „-कडून“ ने सांगतो: „आमच्या वर्गाच्या सगळ्या उत्तरपत्रिका एकाच शिक्षकांकडून तपासल्या गेल्या का?“ „कडून“ आपण from शिकलेलो असतो, म्हणून तेच इंग्रजीत जातं. passive मध्ये करणारा सांगायचा असेल तर by.
2. “भिंती रोलरने रंगवल्या” → साधनासाठी by. मराठीत „-ने“ करणाऱ्यासाठीही येतं („रंगाऱ्याने भिंती रंगवल्या“) आणि साधनासाठीही („रोलरने भिंती रंगवल्या“). म्हणून इंग्रजी passive मध्ये साधनासाठीही by येतं. पण passive मधला by करणारी व्यक्ती किंवा गोष्ट दाखवतो; हातात घेऊन वापरलेलं साधन with ने येतं.
3. “आज सकाळी शिवाजीनगरला काय झालं?” → was happened. मराठीत „झालं“, „झाला“ हे passive च्या „was“ सारखं वाटतं („बांधला गेला“, „जखमी झाले“). म्हणून happen बरोबरही was जोडलं जातं. पण happen कर्म घेत नाही, त्यामुळे त्याला passive नसतं: happened.
गोंधळ करू नका
Active आणि passive – एकच घटना, वेगळा केंद्रबिंदू.
made of, made from, made by – of = साहित्य अजून दिसतं; from = मूळ साहित्य बदलून गेलं आहे; by = करणारा. मराठीत पहिल्या दोन्हींसाठी „-चा / -पासून“ येतं, आणि करणाऱ्यासाठी „-ने“.
Passive क्रिया आणि be + विशेषण (स्थिती) – काही past participle विशेषणासारखे स्थितीही दाखवतात.
स्पेलिंग आणि उच्चार
- नियमित past participle चा शेवट -ed असतो आणि उच्चार Past Simple सारखाच: cleaned /d/, cooked /t/, painted /ɪd/. cleaned आणि cooked हे एकेक syllable आहेत – मध्ये स्वर घालू नका („क्लीनेड“ नाही).
- स्पेलिंग Past Simple च्या नियमांप्रमाणे: stop → stopped, try → tried. लक्षात ठेवा: cancelled (UK), canceled (US).
- नेहमीचे अनियमित past participle एकत्र पाठ करा: made, built, written, taken, sold, found, given, sent, known, spoken, stolen, broken, born.
- passive मध्ये was आणि were कमकुवत असतात: It was built /ɪt wəz ˈbɪlt/. जोर past participle वर. was च्या शेवटचा /z/ घोष आहे – मधमाशीसारखा गुणगुणणारा. तो „ज“ सारखा म्हणू नका.
- by वर जोर नसतो; जोर पुढच्या करणाऱ्यावर: by a FRIEND.
- born /bɔːn/ (UK), /bɔːrn/ (US): लांब स्वर, ओठ थोडे गोल; स्वर आखूड करू नका.
सुवर्णनियम
तुम्हाला काय घडलं किंवा कशावर / कोणावर घडलं, यावर लक्ष द्यायचं आहे का? be + past participle वापरा (is made, was built). करणारा नवा किंवा महत्त्वाचा असेल तरच by + करणारा. लक्षात ठेवा: करणारा नसलेलं मराठी वाक्य इंग्रजीत कर्त्यासह passive होतं, „-कडून“ = by, happen ला passive नाही, आणि जन्म नेहमी was / were born.
सराव
A. रचना
कंसातल्या क्रियापदाचं passive रूप लिहून वाक्य पूर्ण करा.
-
These shoes (make) in Portugal.
-
The Eiffel Tower (build) between 1887 and 1889.
-
Where you born?
-
The windows (not clean) last week.
-
English (speak) in Canada?
-
passive मध्ये बदला: Someone cleans the rooms every day.
-
passive मध्ये बदला: My grandfather painted this picture.
-
passive मध्ये बदला: Did they cancel the concert?
B. अर्थ
योग्य पर्याय निवडा.
-
बातमीसाठी कोणतं वाक्य जास्त योग्य आहे?
-
योग्य पर्याय निवडा: Thousands of tourists … the castle every year.
-
योग्य पर्याय निवडा: This bag is made … leather.
-
"The thief was arrested by the police" या वाक्यात by the police आवश्यक आहे का? …it's obvious who arrests thieves
C. चूक शोधा
प्रत्येक वाक्यात एक चूक आहे किंवा वाक्य बरोबर आहे. दुरुस्त वाक्य लिहा किंवा correct लिहा.
-
My wallet stolen yesterday.
-
The house was build last year.
-
The meeting was happened on Monday.
-
Coffee is grown in Brazil.
D. संदर्भात
कंसातल्या क्रियापदांची passive रूपं लिहून मजकूर पूर्ण करा.
Chocolate comes from cocoa beans. First, the beans 17 (take) out of the fruit. Then they 18 (dry) in the sun. After that, they 19 (send) to factories all over the world. Chocolate 20 (first / bring) to Europe in the 16th century, and at first it 21 (drink), not eaten!
E. तुमचे स्वतःचे वाक्य
तुमच्या वस्तू आणि तुमच्या गावाबद्दल इंग्रजीत लिहा.
-
तुमची एखादी वस्तू कुठे बनली किंवा कोणी बनवली, याबद्दल दोन वाक्यं लिहा.
-
was built किंवा was opened वापरून तुमच्या गावाच्या इतिहासाबद्दल दोन वाक्यं लिहा.
F. मिश्र उजळणी
मागील धड्यांची उजळणी करा.
-
A2-16 Present Perfect: Have you ever…? आयुष्यातले अनुभव इंग्रजीत कसे सांगायचे Have you ever (write) a poem?
-
A1-28 Past Simple इंग्रजीत: went, saw, took – अनियमित क्रियापदं, did आणि didn't मराठीत We (not / see) the film last night.
-
B1-09 Should Have, Could Have, Might Have: भूतकाळातली चूक आणि खंत मराठीत I (should / bring) a coat — it's freezing!
उत्तरे
A. रचना
- are made
- was built
- were
- weren't cleaned / were not cleaned
- Is … spoken
- The rooms are cleaned every day.
- This picture was painted by my grandfather.
- Was the concert cancelled? / Was the concert canceled?
B. अर्थ
- Two people were injured in the crash.
- visit
- of
- no
C. चूक शोधा
- My wallet was stolen yesterday.
- The house was built last year.
- The meeting happened on Monday.
- ✓ Coffee is grown in Brazil.
D. संदर्भात
- are taken
- are dried
- are sent
- was first brought / was brought first
- was drunk
E. तुमचे स्वतःचे वाक्य
- My phone was made in China. My scarf was made by my aunt.
- The main bridge was built in 1920. Our first cinema was opened in 1954.
F. मिश्र उजळणी
- written
- didn't see / did not see
- should have brought / should've brought
