SlowingoGramatika
B1 11 / 39

Diateza pësore në anglisht (passive voice): is made, was built i shpjeguar në shqip

The Passive: Present and Past Simple

Në këtë faqe
  1. Qëllimi
  2. Ideja kryesore
  3. Shqipja dhe anglishtja
  4. Forma
  5. Përdorimi
  6. Gabime të shpeshta
  7. Kurthe për shqipfolësit
  8. Mos i ngatërroni
  9. Drejtshkrimi dhe shqiptimi
  10. Rregulli i artë
  11. Ushtrime

Qëllimi

Pas këtij mësimi do të dini ta përdorni diatezën pësore (passive) në Present Simple dhe Past Simple – is made, was built – të formoni mohoret dhe pyetjet, të shtoni by + vepruesin kur duhet dhe të vendosni kur pësorja është më e mirë se veprorja.

Ideja kryesore

Çdo veprim ka një veprues – personin ose sendin që e bën – dhe shpesh një marrës – sendin të cilit i ndodh. Në një fjali të zakonshme, vepruese (active), vepruesi vjen i pari: Someone stole my bike.

Po sikur të mos e dini kush e bëri, ose të mos ju interesojë? Ajo për të cilën doni të flisni në të vërtetë është biçikleta juaj. Pësorja (passive) e kthen fjalinë: marrësi vjen i pari dhe bëhet kryefjalë: My bike was stolen.

Përfytyroni një kamerë. Në fjalinë vepruese kamera drejtohet te vepruesi. Në fjalinë pësore kamera kthehet dhe drejtohet te marrësi. Vepruesi shpesh zhduket fare nga pamja. Nëse vepruesi është i rëndësishëm, mund ta shtoni në fund me by.

Prandaj pësorja është kaq e zakonshme në lajme, histori, shkencë dhe udhëzime: vëmendja është te ngjarja dhe te ajo që i ndodhi, jo te personi pas saj.

Shqipja dhe anglishtja

Shqipja e ka pësoren, dhe e përdor shumë – por e ndërton ndryshe. Shpesh mjafton një mbaresë ose fjalëza u: «Muzeu u ndërtua në vitin 1900», «Këto këpucë bëhen në Portugali», «Anglishtja flitet në shumë vende». Në këto fjali nuk ka asnjë folje «jam». Anglishtja nuk ka formë të tillë: pësorja ndërtohet gjithmonë me be + past participle (was built, are made, is spoken). Kush e përkthen «u ndërtua» fjalë për fjalë, merr vetëm built – dhe be humbet.

Dy gjëra të tjera. Vepruesi në shqip shënohet me nga («u shkrua nga motra e saj»), por «nga» është edhe from. Në pësore anglishtja do by. Dhe për lindjen në shqip themi «kam lindur», «jam lindur» ose «u linda». Në anglisht lindja është gjithmonë pësore dhe e kaluar: I was born.

ShqipAnglishtÇfarë ndryshon
Kalaja u ndërtua në shekullin XII.The castle was built in the twelfth century.«u» + folje → was / were + V3
Mbeturinat mblidhen çdo të martë.Rubbish is collected every Tuesday.mbaresa «-hen» → is / are + V3
Anglishtja flitet në shumë vende.English is spoken in many countries.pa be nuk ka pësore
Më kafshoi një qen kur isha fëmijë.I was bitten by a dog when I was a child.në shqip vepruese, në anglisht pësore
Filmi u realizua nga motra e saj.The film was directed by her sister.«nga» (vepruesi) = by
Letra bëhet nga druri.Paper is made from wood.«nga» (materiali) = from
Kam lindur në vitin 1995.I was born in 1995.lindja: was born
Ndodhi në mesnatë.It happened at midnight.këtu është njësoj: pa pësore

Shkurt: «u ndërtua», «bëhet», «flitet» në anglisht kanë gjithmonë be: was built, is made, is spoken; vepruesi pas pësores = by; «kam lindur» = I was born.

Forma

be + past participle – be tregon kohën; past participle (forma e tretë) A2-16 nuk ndryshon.

KohaVepruesePësore
Present SimpleThey make these phones in Korea.These phones are made in Korea.
Present SimpleSomeone cleans the office every day.The office is cleaned every day.
Past SimpleSomeone stole my bike.My bike was stolen.
Past SimpleThey cancelled the flights.The flights were cancelled.

Mohore, pyetje dhe përgjigje të shkurtra – ndryshon vetëm be; mos shtoni do / does / did.

Present SimplePast Simple
PohoreIt is made of glass.They were invited.
MohoreIt isn't made of glass.They weren't invited.
Pyetje po / joIs it made of glass?Were they invited?
Pyetje me fjalë pyetëse (wh-)Where is it made?When was it built?
Përgjigje të shkurtraYes, it is. / No, it isn't.Yes, they were. / No, they weren't.

Nga vepruese në pësore në tre hapa

HapiShembull
1. Kundrinori i fjalisë vepruese bëhet kryefjalë.They built the bridge in 1890. → The bridge…
2. Shtoni be në të njëjtën kohë si folja vepruese + past participle.The bridge was built…
3. Shtoni by + vepruesin vetëm nëse është e dobishme.The bridge was built in 1890.

Zakonisht vetëm foljet me kundrinor mund të jenë pësore: Someone opened the door → The door was opened. Foljet pa kundrinor, si happen, arrive, die, exist, nuk kanë pësore – edhe pse në shqip themi «ndodhi», «vdiq», pa «u».

Përdorimi

1Vepruesi nuk dihet

Përdorni pësoren kur nuk e dini kush e bëri veprimin.

My phone was stolen on the train.
Ma vodhën telefonin në tren.
në shqip shpesh «ma vodhën», në anglisht pësore
The window was broken during the night.
Dritarja u thye gjatë natës.
«u thye» → was broken
This photo was taken around 1950.
Kjo fotografi është bërë rreth vitit 1950.
Two paintings were stolen from the museum last week.
Javën e kaluar u vodhën dy piktura nga muzeu.
«nga muzeu» = from the museum: vend, jo veprues

2Vepruesi dihet ose nuk ka rëndësi

Nëse të gjithë e dinë kush e bën, ose nuk ka rëndësi, mos e përmendni.

Rubbish is collected every Tuesday.
Mbeturinat mblidhen çdo të martë.
«mblidhen» → is collected; rubbish (UK) = garbage, trash (US)
The suspect was arrested last night.
I dyshuari u arrestua mbrëmë.
natyrisht nga policia
English is spoken in many countries.
Anglishtja flitet në shumë vende.
«flitet» → is spoken; pa is fjalia nuk ka kuptim
Breakfast is served from 7 to 10.
Mëngjesi shërbehet nga ora 7 deri në 10.

3By + vepruesi – vetëm kur është i dobishëm

Shtoni by + vepruesin kur jep informacion të ri ose të rëndësishëm. Shpesh vjen në fund, aty ku shkon lajmi më i rëndësishëm.

Our new library was designed by a young local architect.
Biblioteka jonë e re u projektua nga një arkitekt i ri vendas.
«nga» → by
I was bitten by a dog when I was a child.
Kur isha fëmijë, më kafshoi një qen.
në shqip vepruese, në anglisht pësore me by
The film was directed by her sister.
Filmi u realizua nga motra e saj.
These cakes are handmade by a small family business.
Këto ëmbëlsira bëhen me dorë nga një biznes i vogël familjar.

4Procese dhe udhëzime

Përshkrimet se si bëhet ose prodhohet diçka përdorin shpesh pësoren në Present Simple.

First, the coffee beans are picked by hand.
Së pari, kokrrat e kafesë mblidhen me dorë.
Then they are dried in the sun for about two weeks.
Pastaj thahen në diell për rreth dy javë.
«thahen» → are dried
The milk is heated to 72 degrees to kill any bacteria.
Qumështi ngrohet në 72 gradë për të vrarë bakteret.
Most parts are produced in Europe, and the cars are put together in Mexico.
Shumica e pjesëve prodhohen në Evropë, kurse makinat montohen në Meksikë.

5Lajme dhe histori

Lajmet dhe historia përdorin pësoren që vëmendja të bjerë te ngjarja, te vendi ose te njerëzit të cilëve u ndodhi.

Two people were injured in the accident.
Dy persona u plagosën në aksident.
The castle was built in the twelfth century.
Kalaja u ndërtua në shekullin XII.
«u ndërtua» → was built
Penicillin was discovered almost by chance.
Penicilina u zbulua pothuajse rastësisht.
Three new species of frog were found in the rainforest last year.
Vitin e kaluar u gjetën tri lloje të reja bretkosash në pyllin tropikal.

6Be born

Be born është gjithmonë në formë pësore. Përdorni was / were born për lindjen e një personi, dhe am / is / are born vetëm për fakte të përgjithshme. Në shqip «kam lindur», «jam lindur» ose «u linda» – në anglisht gjithmonë was born.

I was born in 1995.
Kam lindur në vitin 1995.
«kam / jam lindur» → I was born, jo I am born
Where were you born?
Ku ke lindur?
My grandparents were born in the same village.
Gjyshërit e mi kanë lindur në të njëjtin fshat.
Thousands of babies are born every hour.
Çdo orë lindin mijëra foshnja.
fakt i përgjithshëm

Gabime të shpeshta

❌The museum built in 1900.
✅The museum was built in 1900.
Pësorja do be.
❌The car was wash yesterday.
✅The car was washed yesterday.
be + past participle, jo forma bazë.
❌I born in Lima.
✅I was born in Lima.
be born do gjithmonë be.
❌I am born in 1998.
✅I was born in 1998.
Lindja juaj është ngjarje e së kaluarës.
❌The cake was made from my mother.
✅The cake was made by my mother.
Vepruesi vjen pas by.
❌Did the bridge built in 1890?
✅Was the bridge built in 1890?
Pyetjet pësore përdorin be, jo did.
❌The accident was happened at midnight.
✅The accident happened at midnight.
happen nuk ka kundrinor, prandaj nuk ka pësore.
❌The window was broke.
✅The window was broken.
Përdorni past participle (broken), jo Past Simple (broke).
⚠️My wallet was found by someone.
✅My wallet was found.
Gramatikisht është e saktë, por by someone nuk shton asnjë informacion: hiqeni.

Kurthe për shqipfolësit

1. «U ndërtua» → built, pa be. «Ura e Mesit afër Shkodrës u ndërtua shekuj më parë dhe ende qëndron». Në shqip «u» + folja mjafton, prandaj në anglisht del vetëm built. Fjalia angleze atëherë thotë që ura ndërtoi diçka. Pësorja angleze do was / were + past participle.

❌The Mes Bridge near Shkoder built centuries ago, and it is still standing.
✅The Mes Bridge near Shkoder was built centuries ago, and it is still standing.
pësore: was + built

2. «Pastrohen» → clean. «Rrugët e qendrës pastrohen çdo natë». Mbaresa «-hen» e bën foljen pësore, por në anglisht kjo mbaresë nuk ekziston, dhe del folja vepruese. Për pësoren e tashme: is / are + past participle.

❌The streets in the centre clean every night.
✅The streets in the centre are cleaned every night.
pësore e tashme: are + cleaned

3. «Jam lindur» → I am born. «Arditi është lindur në Durrës, por e gjithë familja e tij është nga Kukësi» – shumë vetë thonë «ka lindur», por shumë edhe «është lindur». Nga «është lindur» del is born. Por lindja është ngjarje e së kaluarës: was born.

❌Ardit is born in Durres, but his whole family comes from Kukes.
✅Ardit was born in Durres, but his whole family comes from Kukes.
lindja: was born

4. «Nga» → from për vepruesin. «Murali në shkollë u pikturua nga nxënësit e liceut artistik». «Nga» në shqip është edhe vepruesi, edhe prejardhja, prandaj del from. Pas një foljeje pësore vepruesi shënohet me by.

❌The mural at our school was painted from students of the art school.
✅The mural at our school was painted by students of the art school.
vepruesi → by

Mos i ngatërroni

Vepruese apo pësore – E njëjta ngjarje, vëmendje tjetër.

A storm destroyed the bridge.
Një stuhi e shkatërroi urën.
vëmendja te stuhia
The bridge was destroyed in a storm.
Ura u shkatërrua nga një stuhi.
vëmendja te ura

made of / made from / made by – of = materiali që ende duket; from = materiali fillestar, tani i ndryshuar; by = vepruesi. Në shqip të trija mund të jenë «prej» ose «nga».

This table is made of oak.
Kjo tavolinë është prej lisi.
materiali duket
Paper is made from wood.
Letra bëhet nga druri.
materiali ka ndryshuar
This table was made by my grandfather.
Këtë tavolinë e ka bërë gjyshi im.
vepruesi

Veprim pësor apo be + mbiemër (gjendje) – Disa past participle janë edhe mbiemra që përshkruajnë një gjendje. Në shqip dallimi shihet shpesh: «ishte mbyllur» apo «u mbyll».

The shop was closed when we arrived.
Dyqani ishte mbyllur kur mbërritëm.
gjendje: nuk ishte hapur
The shop was closed by the police last year.
Dyqani u mbyll nga policia vitin e kaluar.
veprim: dikush e mbylli

Drejtshkrimi dhe shqiptimi

  • Past participle e rregullt mbaron me -ed, me tre tingujt e Past Simple: cleaned /d/, cooked /t/, painted /ɪd/. Vetëm pas t dhe d shtohet një rrokje. Meqë shqipen e lexojmë si shkruhet, cleaned ose cooked dalin lehtë me dy rrokje – kjo është e gabuar.
  • Drejtshkrimi ndjek rregullat e Past Simple: stop → stopped, try → tried. Kujdes: cancelled (UK), canceled (US).
  • Mësojini si grup past participle të parregullta më të zakonshme: made, built, written, taken, sold, found, given, sent, known, spoken, stolen, broken, born.
  • was dhe were janë të dobëta në pësore: It was built /ɪt wəz ˈbɪlt/. /ə/ është afër «ë»-së shqipe. Theksi bie te past participle.
  • by është i patheksuar; vepruesi pas tij merr theksin: by a FRIEND. Te born /bɔːn/ zanorja është një «o» e gjatë, me buzë të rrumbullakosura; në shqiptimin britanik r nuk dëgjohet.

Rregulli i artë

Doni ta vini theksin te ajo që ndodhi ose te kujt / çfarë i ndodhi? Përdorni be + past participle (is made, was built). Shtoni by + vepruesin vetëm kur vepruesi është i ri ose i rëndësishëm.

Ushtrime

A. Forma

Vendosini foljet në kllapa në pësore ose ktheni fjalitë në pësore.

  1. These shoes (make) in Portugal.
  2. The Eiffel Tower (build) between 1887 and 1889.
  3. Where you born?
  4. The windows (not clean) last week.
  5. English (speak) in Canada?
  6. Ktheni në pësore: Someone cleans the rooms every day.
  7. Ktheni në pësore: My grandfather painted this picture.
  8. Ktheni në pësore: Did they cancel the concert?

B. Kuptimi

Zgjidhni përgjigjen e saktë.

  1. Cila është më e mirë në një lajm?
  2. Zgjidhni përgjigjen e saktë: Thousands of tourists … the castle every year.
  3. Zgjidhni përgjigjen e saktë: This bag is made … leather.
  4. A nevojitet by the police te "The thief was arrested by the police"? …

C. Gjeni gabimin

Çdo fjali ka një gabim ose është e saktë. Shkruani fjalinë e korrigjuar ose shkruani correct.

  1. My wallet stolen yesterday.
  2. The house was build last year.
  3. The meeting was happened on Monday.
  4. Coffee is grown in Brazil.

D. Në kontekst

Lexoni tekstin dhe plotësoni fjalët që mungojnë. Vendosini foljet në kllapa në pësore.

How chocolate is made
Chocolate comes from cocoa beans. First, the beans 17 (take) out of the fruit. Then they 18 (dry) in the sun. After that, they 19 (send) to factories all over the world. Chocolate 20 (first / bring) to Europe in the 16th century, and at first it 21 (drink), not eaten!

E. Radha juaj

Shkruani në anglisht.

  1. Shkruani dy fjali për vendin ku u bë diçka që keni, ose për personin që e bëri.
  2. Shkruani dy fjali për historinë e qytetit tuaj me was built ose was opened.

F. Përsëritje e përzier

Përsëritni mësimet e mëparshme.

  1. A2-16 Present Perfect për përvojat: Have you ever…? – shpjeguar në shqip
    Have you ever (write) a poem?
  2. A1-28 Past Simple: foljet e parregullta, did dhe didn't në anglisht
    We (not / see) the film last night.
  3. B1-09 Should have, could have, might have në anglisht: «duhej ta kisha bërë» dhe «mund të më kishe thënë»
    I (should / bring) a coat — it's freezing!
Përgjigjet

A. Forma

  1. are made
  2. was built
  3. were
  4. weren't cleaned / were not cleaned
  5. Is … spoken
  6. The rooms are cleaned every day.
  7. This picture was painted by my grandfather.
  8. Was the concert cancelled? / Was the concert canceled?

B. Kuptimi

  1. Two people were injured in the crash.
  2. visit
  3. of
  4. no

C. Gjeni gabimin

  1. My wallet was stolen yesterday.
  2. The house was built last year.
  3. The meeting happened on Monday.
  4. ✓ Coffee is grown in Brazil.

D. Në kontekst

  1. are taken
  2. are dried
  3. are sent
  4. was first brought / was brought first
  5. was drunk

E. Radha juaj

  1. My phone was made in China. My scarf was made by my aunt.
  2. The main bridge was built in 1920. Our first cinema was opened in 1954.

F. Përsëritje e përzier

  1. written
  2. didn't see / did not see
  3. should have brought / should've brought
Aplikacioni AndroidMësoni në Lëvizje Google Play