Passive Voice ქართულად: ვნებითი გვარი Present Simple-სა და Past Simple-ში (is made, was built)
The Passive: Present and Past Simple
ამ გვერდზე
მიზანი
ამ გაკვეთილის შემდეგ შეძლებთ ვნებითი გვარის (passive) გამოყენებას Present Simple-სა (მარტივი აწმყო) და Past Simple-ში (მარტივი წარსული) – is made, was built – უარყოფითი წინადადებებისა და კითხვების შედგენას, მოქმედის დამატებას by-ით, როცა ეს საჭიროა, და იმის გადაწყვეტას, როდის ჯობია passive მოქმედებით გვარს (active).
მთავარი იდეა
ყოველ მოქმედებას აქვს მოქმედი – ადამიანი ან საგანი, რომელიც მას აკეთებს – და ხშირად მიმღები – ის, რასაც მოქმედება ემართება. ჩვეულებრივ, მოქმედებით (active) წინადადებაში მოქმედი პირველი დგას: Someone stole my bike.
მაგრამ რა მოხდება, თუ არ იცით, ვინ გააკეთა, ან არ გაინტერესებთ? სინამდვილეში თქვენს ველოსიპედზე გინდათ ლაპარაკი. ვნებითი გვარი (passive) წინადადებას აბრუნებს: მიმღები წინ გადმოდის და ქვემდებარე ხდება: My bike was stolen.
წარმოიდგინეთ კამერა. მოქმედებით წინადადებაში კამერა მოქმედს უმიზნებს. ვნებითში კამერა ტრიალდება და მიმღებს უმიზნებს. მოქმედი ხშირად კადრიდან საერთოდ ქრება. თუ მოქმედი მნიშვნელოვანია, ბოლოს შეგიძლიათ დაამატოთ by-ით.
ამიტომაა passive ასე ხშირი ახალ ამბებში, ისტორიაში, მეცნიერებასა და ინსტრუქციებში: ყურადღება მოვლენაზე და იმ საგანზეა, რასაც ეს მოვლენა დაემართა, და არა მის უკან მდგომ ადამიანზე.
ქართული და ინგლისური
ქართულს ვნებითი გვარი კარგად აქვს და ხშირად იყენებს, ამიტომ თავად იდეა ნაცნობია: „ხიდი აშენდა“, „პური აქ ყოველ დილით ცხვება“, „ფილმი მისი დის მიერ არის გადაღებული“. მოქმედის აღსანიშნავად „-ის მიერ“ = by.
განსხვავება ფორმაშია. ქართულ ვნებითს („აშენდა“, „ცხვება“) დამხმარე ზმნა არ სჭირდება – ეს ერთი სიტყვაა. ინგლისურში ვნებითი ყოველთვის ორი ნაწილისგან შედგება: be + past participle (მესამე ფორმა). ამიტომ ქართველები ხშირად ტოვებენ be-ს: The school built in 1965. მეორე: „აშენებულია“ ფორმით აწმყოა, ამიტომ თარიღთან ზოგჯერ is built ისმის – წარსულ მოვლენაზე კი საჭიროა was built. მესამე: ქართულად ხშირად ვამბობთ „მომპარეს“, „გაყიდეს“ – მესამე პირის მრავლობითით, ქვემდებარის გარეშე. ინგლისურში ან ვნებითი უნდა გამოიყენოთ (was stolen), ან ქვემდებარე დასვათ (They / Someone stole…). და ბოლოს: „დავიბადე“ ქართულად ერთი ზმნაა, ინგლისურად კი ორი ნაწილია: I was born.
| ქართული | ინგლისური | რაშია განსხვავება? |
|---|---|---|
| ჩემი ტელეფონი მატარებელში მომპარეს. | My phone was stolen on the train. | ქართულად „მომპარეს“ ქვემდებარის გარეშე; ინგლისურში → was stolen |
| ციხე-სიმაგრე მეთორმეტე საუკუნეში აშენდა. | The castle was built in the twelfth century. | ქართულად ერთი სიტყვა; ინგლისურში be + მესამე ფორმა |
| ნაგავს ყოველ სამშაბათს აგროვებენ. | Rubbish is collected every Tuesday. | ქართულად 3 პირის მრავლობითი; ინგლისურში → is collected |
| ფილმი მისი დის მიერ არის გადაღებული. | The film was directed by her sister. | აქ ერთნაირია: „-ის მიერ“ = by |
| 1995 წელს დავიბადე. | I was born in 1995. | ქართულად ერთი ზმნა; ინგლისურში was born |
| როცა მივედით, მაღაზია დაკეტილი იყო. | The shop was closed when we arrived. | აქ ერთნაირია: მიმღეობა + „იყო“ = was + ზედსართავივით გამოყენებული ფორმა (მდგომარეობა) |
მოკლედ: ქართული „აშენდა“, „ცხვება“, „გაყიდეს“ → was built, is baked, was sold: be არ დაგავიწყდეთ, და წარსულ მოვლენაზე – was / were.
ფორმა
be + past participle – be დროს აჩვენებს; past participle A2-16 არ იცვლება.
| დრო | Active | Passive |
|---|---|---|
| Present Simple | They make these phones in Korea. | These phones are made in Korea. |
| Present Simple | Someone cleans the office every day. | The office is cleaned every day. |
| Past Simple | Someone stole my bike. | My bike was stolen. |
| Past Simple | They cancelled the flights. | The flights were cancelled. |
უარყოფა, კითხვა და მოკლე პასუხები – იცვლება მხოლოდ be; do / does / did არ ემატება.
| Present Simple | Past Simple | |
|---|---|---|
| დადებითი | It is made of glass. | They were invited. |
| უარყოფითი | It isn't made of glass. | They weren't invited. |
| კითხვა (კი / არა) | Is it made of glass? | Were they invited? |
| კითხვა კითხვითი სიტყვით | Where is it made? | When was it built? |
| მოკლე პასუხები | Yes, it is. / No, it isn't. | Yes, they were. / No, they weren't. |
Active → passive სამ ნაბიჯად
| ნაბიჯი | მაგალითი |
|---|---|
| 1. მოქმედებითი წინადადების დამატება ქვემდებარე ხდება. | They built the bridge in 1890. → The bridge… |
| 2. დაამატეთ be იმავე დროში, რომელშიც მოქმედებითი ზმნაა, + past participle. | The bridge was built… |
| 3. by + მოქმედი დაამატეთ მხოლოდ მაშინ, როცა ეს სასარგებლოა. | The bridge was built in 1890. |
ჩვეულებრივ ვნებითი შეიძლება მხოლოდ იმ ზმნებს ჰქონდეთ, რომლებსაც დამატება აქვთ: Someone opened the door → The door was opened. დამატების გარეშე ზმნებს, როგორიცაა happen, arrive, die, exist, ვნებითი არ აქვთ.
გამოყენება
1მოქმედი უცნობია
ვნებითი გამოიყენეთ, როცა არ იცით, ვინ გააკეთა. ქართულად აქ ხშირად მესამე პირის მრავლობითს ვამბობთ („მომპარეს“).
2მოქმედი აშკარაა ან უმნიშვნელო
თუ ყველამ იცის, ვინ აკეთებს, ან ამას მნიშვნელობა არ აქვს, მოქმედი გამოტოვეთ.
3By + მოქმედი – მხოლოდ მაშინ, როცა სასარგებლოა
by + მოქმედი დაამატეთ, როცა ის ახალ ან მნიშვნელოვან ინფორმაციას იძლევა. ხშირად ის ბოლოში დგას, სადაც ყველაზე მნიშვნელოვანი სიახლე მიდის. ქართულად – „-ის მიერ“.
4პროცესები და ინსტრუქციები
აღწერა იმისა, როგორ მზადდება ან კეთდება რამე, ხშირად Present Simple-ის ვნებითს იყენებს.
5ახალი ამბები და ისტორია
ახალ ამბებსა და ისტორიაში ვნებითი ყურადღებას მოვლენაზე, ადგილზე ან იმ ადამიანებზე ამახვილებს, ვისაც ეს დაემართა.
6Be born
Be born ფორმით ყოველთვის ვნებითია. ადამიანის დაბადებაზე გამოიყენეთ was / were born, am / is / are born კი მხოლოდ ზოგად ფაქტებზე. ქართული „დავიბადე“ აქ არ გეხმარებათ – ის ერთი სიტყვაა და be-ს არ გვკარნახობს.
ხშირი შეცდომები
მახეები ქართულად მოლაპარაკეებისთვის
1. „აშენდა“ → be-ს გარეშე. ქართული ვნებითი ერთი სიტყვაა („აშენდა“, „გაიხსნა“, „დაიხურა“), ამიტომ ინგლისურშიც ერთი ზმნა გვგონია საკმარისი. ინგლისურ ვნებითს ყოველთვის სჭირდება be: was built.
2. „აშენებულია“ თარიღთან → is built. „ეს კორპუსი 1978 წელსაა აშენებული“ ფორმით აწმყოა, ამიტომ is built ბუნებრივად ჟღერს. ინგლისურში დასრულებულ, წარსულ მოვლენაზე, განსაკუთრებით თარიღით, საჭიროა was built.
3. „გაყიდეს“ → ქვემდებარის გარეშე. ქართულად ხშირად ვამბობთ: „ეს სახლი შარშან გაყიდეს“ – ვინ, არ ვამბობთ. ინგლისურ წინადადებას ქვემდებარე სჭირდება: ან ვნებითი, ან they / someone.
4. „დაიბადა“ → born be-ს გარეშე. „ნინო ბათუმში დაიბადა“ ქართულად ერთი ზმნაა, ამიტომ ინგლისურად ხშირად ისმის Nino born… ან Nino is born…. დაბადება წარსული მოვლენაა: was / were born.
არ აგერიოთ
Active თუ passive – ერთი მოვლენა, სხვადასხვა ფოკუსი. ქართულადაც ასეა.
made of / made from / made by – of = მასალა, რომელიც ჯერ კიდევ ჩანს; from = საწყისი მასალა, რომელიც შეიცვალა; by = მოქმედი. ქართულად პირველი ორი ხშირად ერთნაირად „-ისგან“ ითქმის, მესამე კი „-ის მიერ“-ია.
ვნებითი მოქმედება თუ be + ზედსართავი (მდგომარეობა) – ზოგიერთი past participle ზედსართავადაც გამოიყენება და მდგომარეობას აღწერს. ქართულადაც: „დაკეტილი იყო“ (მდგომარეობა) და „დაკეტეს“ (მოქმედება).
მართლწერა და გამოთქმა
- წესიერი past participle -ed-ით მთავრდება და Past Simple-ის მსგავსად სამნაირად ჟღერს: cleaned /d/, cooked /t/, painted /ɪd/. ქართულად ისე ვკითხულობთ, როგორც იწერება, მაგრამ cooked ერთმარცვლიანია – -ed-ს ცალკე ხმოვნით ნუ წაიკითხავთ.
- მართლწერა Past Simple-ის წესებს მიჰყვება: stop → stopped, try → tried. შენიშვნა: cancelled (UK), canceled (US).
- ხშირი არაწესიერი ფორმები ერთად ისწავლეთ: made, built, written, taken, sold, found, given, sent, known, spoken, stolen, broken, born.
- ვნებითში was და were სუსტია: It was built /ɪt wəz ˈbɪlt/. მახვილი past participle-ზე მოდის. ნეიტრალური /ə/ ქართულში არ არის – was სრული „ა“-თი ნუ წარმოთქვით.
- by უმახვილოა; მახვილი მის შემდეგ მდგომ მოქმედზე მოდის: by a FRIEND.
- built /bɪlt/: u არ ისმის. ბოლოს „მუქი“ l-ია: ენის უკანა ნაწილი ოდნავ მაღლა იწევს. born /bɔːn/ (UK) – r ბრიტანულ გამოთქმაში არ ისმის, ხმოვანი გრძელია და ტუჩები მრგვალდება.
ოქროს წესი
გინდათ ყურადღება გაამახვილოთ იმაზე, რა მოხდა ან ვის / რას დაემართა? გამოიყენეთ be + past participle (is made, was built). by + მოქმედი დაამატეთ მხოლოდ მაშინ, როცა მოქმედი ახალი ან მნიშვნელოვანია. და be არ დაგავიწყდეთ, მაშინაც კი, როცა ქართულად ერთი სიტყვაა („აშენდა“).
სავარჯიშოები
A. ფორმა
ფრჩხილებში მოცემული ზმნა ჩასვით ვნებითში, ან გადააკეთეთ წინადადება.
-
These shoes (make) in Portugal.
-
The Eiffel Tower (build) between 1887 and 1889.
-
Where you born?
-
The windows (not clean) last week.
-
English (speak) in Canada?
-
გადააკეთეთ ვნებითად: Someone cleans the rooms every day.
-
გადააკეთეთ ვნებითად: My grandfather painted this picture.
-
გადააკეთეთ ვნებითად: Did they cancel the concert?
B. მნიშვნელობა
აირჩიეთ სწორი პასუხი.
-
რომელი ჯობია ახალ ამბებში?
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: Thousands of tourists … the castle every year.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: This bag is made … leather.
-
საჭიროა თუ არა by the police წინადადებაში "The thief was arrested by the police"? …it's obvious who arrests thieves
C. იპოვეთ შეცდომა
ყოველ წინადადებაში ერთი შეცდომაა, ან წინადადება სწორია. დაწერეთ გასწორებული წინადადება ან დაწერეთ correct.
-
My wallet stolen yesterday.
-
The house was build last year.
-
The meeting was happened on Monday.
-
Coffee is grown in Brazil.
D. კონტექსტში
ფრჩხილებში მოცემული ზმნები ჩასვით ვნებითში სწორი დროით.
Chocolate comes from cocoa beans. First, the beans 17 (take) out of the fruit. Then they 18 (dry) in the sun. After that, they 19 (send) to factories all over the world. Chocolate 20 (first / bring) to Europe in the 16th century, and at first it 21 (drink), not eaten!
E. თქვენი ჯერი
დაწერეთ ინგლისურად.
-
დაწერეთ ორი წინადადება იმაზე, სად არის დამზადებული ან ვინ დაამზადა რომელიმე თქვენი ნივთი.
-
დაწერეთ ორი წინადადება თქვენი ქალაქის ისტორიაზე was built-ით ან was opened-ით.
F. შერეული გამეორება
გაიმეორეთ წინა გაკვეთილები.
-
A2-16 Present Perfect: Have you ever…? ცხოვრებისეული გამოცდილება ინგლისურად Have you ever (write) a poem?
-
A1-28 Past Simple ქართულად: არაწესიერი ზმნები, did და didn't We (not / see) the film last night.
-
B1-09 Should Have, Could Have, Might Have ქართულად: „უნდა გეთქვა“ და „შეგეძლო დაგერეკა“ ინგლისურად I (should / bring) a coat — it's freezing!
პასუხები
A. ფორმა
- are made
- was built
- were
- weren't cleaned / were not cleaned
- Is … spoken
- The rooms are cleaned every day.
- This picture was painted by my grandfather.
- Was the concert cancelled? / Was the concert canceled?
B. მნიშვნელობა
- Two people were injured in the crash.
- visit
- of
- no
C. იპოვეთ შეცდომა
- My wallet was stolen yesterday.
- The house was built last year.
- The meeting happened on Monday.
- ✓ Coffee is grown in Brazil.
D. კონტექსტში
- are taken
- are dried
- are sent
- was first brought / was brought first
- was drunk
E. თქვენი ჯერი
- My phone was made in China. My scarf was made by my aunt.
- The main bridge was built in 1920. Our first cinema was opened in 1954.
F. შერეული გამეორება
- written
- didn't see / did not see
- should have brought / should've brought
