To Be Done, Being Done, Get Done: इतर क्रियापदांनंतर Passive (कर्मणी प्रयोग) मराठीत
More Passives: Being Done, To Be Done, Get Done
या पानावर
उद्दिष्ट
हा धडा झाल्यावर तुम्ही to किंवा -ing रूप मागणाऱ्या क्रियापदांनंतर passive (कर्मणी प्रयोग) वापरू शकाल (want to be promoted, hate being told), दोन कर्मं असलेल्या आणि preposition असलेल्या क्रियापदांचं passive बनवू शकाल, अनौपचारिक get-passive वापरू शकाल, आणि needs cleaning चा अर्थ समजू शकाल.
मुख्य कल्पना
सगळ्या काळांतलं passive तुम्हाला आधीच माहीत आहे: is done, was done, has been done (B1-11). पण इंग्रजी व्याकरणाचा मोठा भाग दुसऱ्या क्रियापदांनंतर घडतो: I want to…, I hate …ing. मग तुम्हाला हवी असलेली किंवा नकोशी वाटणारी गोष्ट तुम्ही स्वतः करत नसाल, तर ती तुमच्या बाबतीत केली जात असेल, तेव्हा काय?
तेव्हा passive फक्त त्या जागी जाऊन बसतं. नियम बदलत नाही: be + past participle (तिसरं रूप). फक्त be जागेनुसार रूप बदलतं: to मागणाऱ्या क्रियापदांनंतर to be + past participle; -ing मागणाऱ्या क्रियापदांनंतर आणि preposition नंतर being + past participle.
B1-11 मधला प्रवासाचा ॲडॉप्टर आठवतोय? Past participle म्हणजे फोनचा चार्जर: तो कधीच बदलत नाही. आता ॲडॉप्टर – be – फक्त नव्या काळानुसारच नाही, तर नव्या सॉकेटनुसारही बदलतो. I want to promote → I want to be promoted. I hate telling → I hate being told.
इंग्रजीत passive साठी आणखी एक, अनौपचारिक सहायक क्रियापद आहे: get. She got promoted हे She was promoted पेक्षा जास्त एका घटनेसारखं वाटतं – एक बदल, अनेकदा अचानक किंवा अनपेक्षित.
मराठी आणि इंग्रजी
मराठीत passive infinitive किंवा passive -ing रूप असं वेगळं रूप नाही. तोच अर्थ आपण सहसा “-आवं” असलेल्या वाक्याने किंवा “-लेलं” रूपाने सांगतो: “माझी टीममध्ये निवड व्हावी अशी आशा आहे”, “काय करायचं ते कोणी सांगितलेलं तिला आवडत नाही”. इंग्रजीत हे एका छोट्या रूपात बसतं: I'm hoping to be chosen, She hates being told what to do.
दोन कर्मं असलेल्या क्रियापदांत मराठीत व्यक्ती “-ला” प्रत्यय घेते: “मला लॅपटॉप दिला”, “आम्हाला मशीन दाखवली”. इंग्रजी passive मध्ये सहसा हीच व्यक्ती कर्ता होते: I was given a laptop, We were shown the equipment. Preposition असलेल्या क्रियापदांत मराठीत ते काम प्रत्ययच करतो (“बाळाची काळजी”, “तक्रारीवर कारवाई”), पण इंग्रजीत preposition past participle नंतर तसंच राहतं, वाक्याच्या शेवटीसुद्धा: is being looked after, will be dealt with.
दोन चांगल्या बातम्या. मराठी “ट्रॅफिकमध्ये अडकलो”, “त्याला लागलं”, “ती जखमी झाली” हे अर्थाने get-passive च्या खूप जवळ आहेत: got stuck, got hurt, got injured. आणि “खिडक्या साफ करायच्या आहेत” मध्ये करणारा कोण ते सांगत नाही, अगदी The windows need cleaning सारखं.
| मराठी | इंग्रजी | काय वेगळं आहे? |
|---|---|---|
| माझी टीममध्ये निवड व्हावी अशी आशा आहे. | I'm hoping to be chosen for the team. | “-आवं” वाक्य → to be + past participle |
| काय करायचं ते कोणी सांगितलेलं तिला आवडत नाही. | She hates being told what to do. | “-लेलं” → being + past participle |
| मला लहान मुलासारखं वागवलं जाण्याचा कंटाळा आलाय. | I'm tired of being treated like a child. | preposition नंतर being |
| पहिल्याच दिवशी मला लॅपटॉप दिला. | I was given a laptop on my first day. | “मला” → कर्ता I |
| बाळाची काळजी आजी घेतेय. | The baby is being looked after by her grandmother. | preposition past participle नंतर राहतं |
| तुमच्या विनंतीवर लवकरात लवकर कारवाई होईल. | Your request will be dealt with as soon as possible. | प्रत्यय “-वर” → शेवटी with |
| त्या सुरीशी जपून, नाहीतर तुला लागेल. | Be careful with that knife — you'll get hurt. | घटना → get + past participle – इथे दोन्ही भाषा सारख्याच आहेत |
| खिडक्या साफ करायच्या आहेत. | The windows need cleaning. | करणारा सांगितलेला नाही – सारखंच |
थोडक्यात: “… व्हावं अशी आशा / इच्छा” = want / hope to be done, “कोणी … केलेलं आवडत नाही” = hate being done, “मला दिलं” = I was given, आणि मराठी प्रत्ययाच्या जागी इंग्रजी preposition past participle नंतर राहतं.
रचना
Passive to-infinitive आणि passive -ing रूप
| जागा | कर्तरी (active) | कर्मणी (passive) |
|---|---|---|
| क्रियापद + to | I want to invite them. | I want to be invited. |
| need + to | We need to check the data. | The data needs to be checked. |
| क्रियापद + -ing | I hate telling people what to do. | I hate being told what to do. |
| preposition + -ing | She's afraid of forgetting them. | She's afraid of being forgotten. |
| नकार | — | I'd prefer not to be disturbed. / He's used to not being noticed. |
पूर्ण रूपंही आहेत: to have been done (The painting is thought to have been stolen) B2-12 मध्ये, आणि having been done (Having been warned, we…) C1-07 मध्ये.
दोन कर्मं असलेली क्रियापदं (give, send, offer, show, tell, teach, lend, pay, promise, award) – कर्तरी रचना A2-15 मध्ये
| कर्तरी | कर्मणी – कर्ता व्यक्ती (जास्त नेहमीचं) | कर्मणी – कर्ता वस्तू |
|---|---|---|
| They gave me a present. | I was given a present. | A present was given to me. |
| The bank offered her a loan. | She was offered a loan. | A loan was offered to her. |
Preposition असलेली क्रियापदं – preposition क्रियापदाच्या लगेच नंतर राहतं
| कर्तरी | कर्मणी |
|---|---|
| Someone is looking after the baby. | The baby is being looked after. |
| Nobody has dealt with the complaint. | The complaint hasn't been dealt with. |
| People laughed at him. | He was laughed at. |
Get-passive
| काळ | उदाहरण |
|---|---|
| Past Simple (साधा भूतकाळ) | She got hired last week. |
| Present Perfect (पूर्ण वर्तमानकाळ) | Our flight has got cancelled. (UK) / Our flight has gotten cancelled. (US) |
| भविष्य | You'll get hurt. |
| to नंतर | I don't want to get caught in the rain. |
| प्रश्न / नकार | Did he get paid? He didn't get invited. |
Need + -ing (passive अर्थ)
| रूप | अर्थ |
|---|---|
| The car needs washing. | = The car needs to be washed. |
वापर
1Passive to-infinitive – to be + past participle
to मागणाऱ्या क्रियापदांनंतर, विशेषणांनंतर आणि नामांनंतर, जेव्हा कर्त्याच्या बाबतीत काहीतरी केलं जातं, तेव्हा to be done वापरा. मराठीत इथे अनेकदा “-आवं” असलेलं वाक्य किंवा “-लं जावं” येतं.
2Passive -ing रूप – being + past participle
-ing मागणाऱ्या क्रियापदांनंतर (B1-17) आणि preposition नंतर (B1-19) being done वापरा. मराठीत इथे अनेकदा “-लेलं” रूप किंवा “-लं जाणं” येतं.
like, love, hate आणि can't stand सारखी काही क्रियापदं दोन्ही रचनांबरोबर येतात: She can't stand being interrupted / She can't stand to be interrupted.
3दोन कर्मं असलेली क्रियापदं
give, send, offer, show, tell आणि pay सारख्या क्रियापदांना दोन कर्मं असतात: व्यक्ती आणि वस्तू. दोन्हींपैकी कोणीही कर्ता होऊ शकतं, पण इंग्रजी सहसा व्यक्तीला कर्ता करते, कारण बोलणं सहसा माणसांबद्दल असतं. वस्तू कर्ता असेल, तर to + व्यक्ती वापरा. मराठी “मला दिलं”, “आम्हाला दाखवलं” इंग्रजीत I was given, we were shown होतं.
4Preposition असलेली क्रियापदं passive मध्ये
क्रियापदाला preposition लागत असेल (look after, deal with, talk about, rely on), तर ते past participle च्या लगेच नंतर राहतं – ते वाक्याच्या शेवटी आलं तरी. मराठीत हे काम सहसा प्रत्यय करतो.
5Get-passive
get + past participle अनौपचारिक बोलण्यात आणि लिखाणात वापरा, विशेषतः बदलांसाठी आणि अनपेक्षित किंवा नको असलेल्या घटनांसाठी (get hurt, get stuck, get lost, get fired), आणि एखाद्याच्या स्वतःच्या कामामुळे त्याच्या बाबतीत जे घडतं त्यासाठी (get promoted, get paid). हे अवस्थेवर नाही, घटनेवर लक्ष देतं. औपचारिक लिखाणात be वापरा. मराठीत याच्या जागी सहसा “झालं”, “अडकलो”, “लागलं” सारखी अकर्मक क्रियापदं येतात.
6Passive अर्थाने need + -ing
need नंतर -ing रूपाला passive अर्थ असू शकतो: needs cleaning = needs to be cleaned. हे ब्रिटिश आणि अमेरिकन दोन्ही इंग्रजीत वापरतात; अमेरिकन लोक needs to be cleaned पण खूप वापरतात. काही भागांत (उदा. स्कॉटलंड आणि अमेरिकेचे काही भाग) needs cleaned ऐकू येतं, पण ते प्रमाण इंग्रजी नाही. याच अर्थाने want + -ing (The car wants washing) अनौपचारिक आणि फक्त ब्रिटिश आहे. need + -ing आणि need + to यांची उजळणी B2-16 मध्ये आहे. मराठी “… करायचं आहे” मध्येही करणारा कोण ते सांगत नाही – हा तुमचा फायदा.
नेहमीच्या चुका
मराठी भाषकांसाठी सापळे
1. “बाबांचं ऑपरेशन झालं”, “काळजी घेतली जाईल” → preposition गायब. मराठीत “-चं”, “-ची” हा प्रत्यय नामालाच चिकटतो: “बाबांचं ऑपरेशन”, “पाहुण्यांची काळजी”. इंग्रजीत मात्र operate on, take care of ही क्रियापदं preposition सह येतात, आणि passive मध्ये ते preposition past participle नंतर, वाक्याच्या शेवटीसुद्धा, राहिलंच पाहिजे.
2. “सर्व विद्यार्थ्यांना कळवण्यात येतं की…” → It is informed to all students. नोटीसच्या भाषेत मराठीत ज्याला कळवायचं ती व्यक्ती “-ना” प्रत्ययाने येते आणि सुरुवातीला “असं कळवण्यात येतं की” असतं. शब्दशः भाषांतरात It is informed to… तयार होतं. पण इंग्रजी inform चं कर्म व्यक्तीच असते, म्हणून passive मध्ये व्यक्ती कर्ता होते: Students are informed that….
3. “भावंडांशी तुलना होईल याची भीती” → worried about comparing. मराठीत “तुलना”, “टीका”, “अपमान” ही नामं कोण कोणाशी काय करतो ते सांगत नाहीत: “तुलना होईल याची भीती” म्हणजे स्वतः तुलना करणं की आपली तुलना केली जाणं, हे संदर्भावरून कळतं. इंग्रजीत preposition नंतरचं कर्तरी -ing रूप म्हणजे कर्ता स्वतः क्रिया करतो. क्रिया कर्त्याच्या बाबतीत होत असेल, तर being + past participle लागतं.
गोंधळ करू नका
get-passive आणि get something done – causative मध्ये get आणि past participle यांच्या मध्ये कर्म असतं: दुसरं कोणीतरी तुमच्या वस्तूवर काम करतं (B2-11). Get-passive मध्ये मध्ये कर्म नसतं: क्रिया कर्त्याच्याच बाबतीत घडते.
being done आणि been done – being हे -ing रूप आहे (क्रिया चालू आहे, किंवा क्रियापद / preposition नंतर); been हे be चं past participle आहे आणि ते have नंतर येतं. पाहा B1-11.
needs doing आणि needs to do – needs + -ing मध्ये कर्त्याच्या बाबतीत काहीतरी करायचं असतं. needs to do मध्ये कर्ता स्वतः क्रिया करतो.
स्पेलिंग आणि उच्चार
- बोलताना to be सहसा कमकुवत असतं: /tə bi/. /ə/ हा आखूड, सैल स्वर आहे – to स्पष्ट “टू” म्हणू नका. भरभर, अनौपचारिक बोलण्यात want to be बहुतेकदा wanna be सारखं ऐकू येतं, पण प्रमाण लिखाणात असं लिहीत नाहीत.
- being मध्ये दोन syllables आहेत: /ˈbiːɪŋ/, जोर पहिल्यावर. त्याचा एकच syllable करू नका. शेवटी /ŋ/ आहे: हवा नाकातून जाते, आणि त्यानंतर “ग” किंवा “क” येत नाही.
- been /biːn/ किंवा कमकुवत /bɪn/ (UK), सहसा /bɪn/ (US). being आणि been वेगळे ऐकू आले पाहिजेत: being च्या शेवटी नाकातला /ŋ/, been च्या शेवटी /n/.
- Present Perfect: has got cancelled (UK), has gotten cancelled (US).
- -ed चा शेवट व्यंजनाआधी सहज गळतो: to be asked for /tə bi ˈɑːskt fə/ (UK), /tə bi ˈæskt fər/ (US). काळजीपूर्वक बोलताना t स्पष्ट म्हणा. asked (US) मधला /æ/ मराठी “बॅट” मधल्या “ॅ” च्या जवळचा आहे – हा तुमचा फायदा.
सुवर्णनियम
Passive प्रत्येक जागी be + past participle च असतं – फक्त जागेनुसार be चं रूप बदला: to मागणाऱ्या क्रियापदांनंतर to be done, -ing मागणाऱ्या क्रियापदांनंतर आणि preposition नंतर being done. अनौपचारिक घटना आणि बदलांसाठी get done. “मला दिलं” = I was given, आणि मराठी प्रत्ययाच्या जागी इंग्रजी preposition past participle नंतर राहतं.
सराव
A. रचना
कंसातल्या शब्दांचं योग्य रूप लिहून वाक्य पूर्ण करा किंवा वाक्य पुन्हा लिहा.
-
I'd love (invite) to the wedding.
-
She can't stand (interrupt).
-
Passive मध्ये पुन्हा लिहा: They offered him a new contract. (He ने सुरुवात करा.)
-
Passive मध्ये पुन्हा लिहा: Someone is taking care of the dog. (look after वापरा.)
-
Passive मध्ये पुन्हा लिहा: The company sent us the tickets. (We ने सुरुवात करा.)
-
get वापरून पुन्हा लिहा: She was promoted last month.
B. अर्थ
योग्य पर्याय निवडा किंवा प्रश्नाचं उत्तर द्या.
-
योग्य पर्याय निवडा: The kitchen needs ….
-
योग्य पर्याय निवडा: I'm afraid of … forgotten.
-
दोन्ही वाक्यं बरोबर आहेत. जास्त अनौपचारिक कोणतं?
-
"The report needs checking." क्रिया कोण करतं? …
-
योग्य पर्याय निवडा: The road … repaired, so it's closed today.
C. चूक शोधा
प्रत्येक वाक्यात एक चूक आहे किंवा वाक्य बरोबर आहे. दुरुस्त वाक्य लिहा किंवा correct लिहा.
-
The complaint was dealt quickly.
-
He was got arrested last night.
-
I was explained the rules.
-
I don't like being photographed.
D. संदर्भात
कंसातल्या क्रियापदांची योग्य रूपं लिहून संवाद पूर्ण करा.
Ola: How's the new job?
Tom: Great! On my first day I 16 (give) a laptop and a phone. And I've already 17 (invite) to the team dinner.
Ola: Nice! Is your boss OK?
Tom: Yes, but she hates 18 (interrupt) in meetings — I learned that fast!
Ola: Ha! And your car? It 19 (need / fix) last month.
Tom: It still does. And yesterday I 20 (get / stuck) in traffic for an hour because of it.
Ola: You need to have it looked 21 soon.
E. तुमचे स्वतःचे वाक्य
इंग्रजीत लिहा.
-
तुमच्या बाबतीत केली जाणारी, तुम्हाला खूप आवडणारी किंवा अजिबात न आवडणारी एखादी गोष्ट being + past participle वापरून लिहा.
-
तुमच्या घरात करायची राहिलेली एखादी गोष्ट needs + -ing वापरून लिहा.
F. मिश्र उजळणी
मागील धड्यांची उजळणी करा.
-
B1-11 सगळ्या काळांत Passive आणि Modal Verbs: is being done, has been done, must be done A new hospital (build) next year.
-
A2-15 Give me the book की give it to me? दोन कर्मं असलेली क्रियापदं मराठीत समजावून Can you explain ___ ? …
-
B2-12 It Is Said That… / He Is Said To…: “असं म्हणतात की” इंग्रजीत (Reporting Passive) The thieves are believed (escape) by boat last week.
-
B2-11 Have Something Done: “करून घेतलं” इंग्रजीत कसं म्हणायचं (Causative) I need to (have / my car / service).
उत्तरे
A. रचना
- to be invited
- being interrupted / to be interrupted
- He was offered a new contract.
- The dog is being looked after.
- We were sent the tickets.
- She got promoted last month.
B. अर्थ
- cleaning
- being
- We got caught in the rain.
- someone else
- is being
C. चूक शोधा
- The complaint was dealt with quickly.
- He got arrested last night. / He was arrested last night.
- The rules were explained to me.
- ✓ I don't like being photographed.
D. संदर्भात
- was given / got given
- been invited / got invited / gotten invited
- being interrupted / to be interrupted
- needed fixing / needed to be fixed
- got stuck
- at / over
E. तुमचे स्वतःचे वाक्य
- I love being surprised, but I hate being kept waiting.
- My bike needs fixing, and the kitchen walls need painting.
F. मिश्र उजळणी
- will be built / is going to be built
- it to me
- to have escaped
- have my car serviced
