Passive Voice azərbaycanca: məchul növ ingiliscə (is made, was built)
The Passive: Present and Past Simple
Bu səhifədə
Məqsəd
Bu dərsdən sonra siz Present Simple və Past Simple zamanlarında məchul növü (passive voice) işlədə biləcəksiniz (is made, was built), inkar və sual cümlələri qura, lazım olanda by + işi görən əlavə edə və məchul növün nə vaxt fəal növdən daha yaxşı olduğuna qərar verə biləcəksiniz.
Əsas fikir
Hər işin bir icraçısı var: onu görən adam və ya əşya. Çox vaxt bir də qəbul edən olur: işin başına gəldiyi şey. Adi, fəal (active) cümlədə icraçı əvvəl gəlir: Someone stole my bike.
Bəs icraçını bilmirsinizsə və ya bu, sizin üçün maraqlı deyilsə? Əslində danışmaq istədiyiniz şey velosipedinizdir. Məchul növ (passive) cümləni çevirir: qəbul edən əvvəl gəlir və mübtəda olur: My bike was stolen.
Bir kamera təsəvvür edin. Fəal cümlədə kamera icraçıya baxır. Məchul cümlədə kamera dönür və qəbul edənə baxır. İcraçı çox vaxt kadrdan tamamilə çıxır. İcraçı vacibdirsə, onu sonda by ilə yenə əlavə edə bilərsiniz.
Ona görə məchul növ xəbərlərdə, tarixdə, elmdə və təlimatlarda çox işlənir: diqqət onun arxasındakı adamda yox, hadisədə və onun başına gəldiyi şeydədir.
Azərbaycan dili və ingilis dili
Burada yaxşı xəbər var: Azərbaycan dilində də məchul növ var və çox işlənir. O, feilə -ıl / -il / -ul / -ül və ya -ın / -in / -n şəkilçisi artırmaqla düzəlir: «oğurlandı», «tikilib», «danışılır». İşi görən tərəfindən sözü ilə əlavə olunur: «memar tərəfindən» → by an architect.
Əsas fərq quruluşdadır. Azərbaycanca məchul növ bir sözdür: zaman və şəxs də elə həmin feilə qoşulur. İngiliscədə isə iki hissə lazımdır: be + üçüncü forma. Zamanı be göstərir (is / are / was / were), üçüncü forma isə dəyişmir. «Muzey 1900-cü ildə tikilib» cümləsini sözbəsöz çevirəndə be asanlıqla düşür: The museum built in 1900 ❌. Bir də «doğulmaq», «anadan olmaq» azərbaycancada adi feil kimi işlənir («doğulmuşam»), ingiliscədə isə həmişə was / were born deyilir.
| Azərbaycanca | Mənası | İngiliscə |
|---|---|---|
| Velosipedim oğurlandı. | kim oğurlayıb, bilinmir | My bike was stolen. |
| Bu telefonlar Koreyada istehsal edilir. | Present Simple passiv | These phones are made in Korea. |
| Qala XII əsrdə tikilib. | Past Simple passiv | The castle was built in the twelfth century. |
| Kitabxana gənc memar tərəfindən layihələndirilib. | icraçı vacibdir | The library was designed by a young architect. |
| Mən 1995-ci ildə anadan olmuşam. | doğum | I was born in 1995. |
| Bu masa palıddan düzəldilib. | görünən material | This table is made of oak. |
| Kağız ağacdan hazırlanır. | dəyişmiş material | Paper is made from wood. |
| Qəza gecə yarısı baş verdi. | obyekti olmayan feil: passiv yoxdur | The accident happened at midnight. |
Quruluş
be + üçüncü forma: zamanı be göstərir, üçüncü forma A2-16 dəyişmir.
| Zaman | Fəal növ | Məchul növ |
|---|---|---|
| Present Simple | They make these phones in Korea. | These phones are made in Korea. |
| Present Simple | Someone cleans the office every day. | The office is cleaned every day. |
| Past Simple | Someone stole my bike. | My bike was stolen. |
| Past Simple | They cancelled the flights. | The flights were cancelled. |
İnkar, sual və qısa cavablar: yalnız be dəyişir; do / does / did əlavə etməyin.
| Present Simple | Past Simple | |
|---|---|---|
| Təsdiq cümləsi | It is made of glass. | They were invited. |
| İnkar cümləsi | It isn't made of glass. | They weren't invited. |
| Hə / yox sualı | Is it made of glass? | Were they invited? |
| Wh- sualı | Where is it made? | When was it built? |
| Qısa cavablar | Yes, it is. / No, it isn't. | Yes, they were. / No, they weren't. |
Fəal növdən məchul növə üç addımda
| Addım | Nümunə |
|---|---|
| 1. Fəal cümlədəki tamamlıq mübtəda olur. | They built the bridge in 1890. → The bridge… |
| 2. Fəal feillə eyni zamanda be + üçüncü forma əlavə edin. | The bridge was built… |
| 3. by + icraçını yalnız faydalı olanda əlavə edin. | The bridge was built in 1890. |
Adətən yalnız tamamlığı olan feillər məchul növdə işlənir: Someone opened the door → The door was opened. happen, arrive, die, exist kimi tamamlıqsız feillərin məchul forması yoxdur.
İstifadə
1İcraçı bilinmir
İşi kimin gördüyünü bilməyəndə məchul növ işlədin. Azərbaycancada belə hallarda çox vaxt üçüncü şəxs cəmində fəal forma da işlədirik («telefonumu oğurladılar»); ingiliscədə isə məchul növ daha təbiidir.
2İcraçı aydındır və ya vacib deyil
Hamı işi kimin gördüyünü bilirsə və ya bunun fərqi yoxdursa, icraçını demirik.
3By + icraçı: yalnız faydalı olanda
İcraçı yeni və ya vacib məlumatdırsa, by + icraçı əlavə edin. O, çox vaxt cümlənin sonunda, ən vacib xəbərin yerində dayanır. Azərbaycancadakı «tərəfindən» buna uyğundur, amma danışıqda biz belə hallarda çox vaxt fəal cümlə qururuq.
4Proseslər və təlimatlar
Nəyinsə necə hazırlandığını və ya edildiyini təsvir edəndə çox vaxt Present Simple məchul forması işlənir.
5Xəbərlər və tarix
Xəbərlərdə və tarixdə məchul növ diqqəti hadisəyə, yerə və ya onun başına gələn insanlara yönəldir.
6Be born
Be born forma baxımından həmişə məchul növdür. İnsanın doğulması üçün was / were born, am / is / are born isə yalnız ümumi faktlar üçün işlədin. Azərbaycancadakı «doğulmuşam», «anadan olmuşam» → I was born.
Tez-tez edilən səhvlər
Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
1. Bir sözlük məchul forma → be düşür. «Bu xalça Qubada toxunub», «Plov düyü və ətlə bişirilir»: azərbaycanca məchulluğu və zamanı bir feil daşıyır. İngiliscəyə çevirəndə yalnız üçüncü formanı yazıb be sözünü unutmaq çox asandır. Amma be olmadan cümlə ya səhv olur, ya da məna dəyişir.
2. «Doğulmuşam», «anadan olmuşam» → have been born / am born. Azərbaycancada doğumu «-mışam» forması ilə deyirik və bu forma Present Perfect formasına oxşayır. İngiliscədə isə doğum həmişə keçmiş hadisədir: was / were born.
3. Sualda söz sırası dəyişmir. Azərbaycancada sual sual sözü və ya intonasiya ilə düzəlir: «Qız qalası nə vaxt tikilib?». Ona görə ingiliscədə də was built sırası saxlanılır. İngiliscə Wh- sualında be mübtədadan əvvəl gəlir.
4. «… tərəfindən» → hər yerdə passiv. Azərbaycan rəsmi dilində «Hesabat mənim və Turalın tərəfindən hazırlanıb» kimi cümlələr çox işlənir. İngiliscədə isə icraçı məlum və vacibdirsə, xüsusən me, us olanda, fəal cümlə daha təbiidir.
Qarışdırmayın
Fəal və məchul növ — Eyni hadisə, fərqli diqqət.
made of / made from / made by — of = hələ də görünən material; from = dəyişmiş ilkin material; by = icraçı. Azərbaycancada birinci ikisi üçün eyni «-dan» şəkilçisini işlədirik, ona görə materialın görünüb-görünmədiyinə baxın.
Məchul hərəkət və be + sifət (vəziyyət) — Bəzi üçüncü formalar vəziyyəti bildirən sifət kimi də işlənir. Azərbaycancada bu fərq aydın görünür: «bağlı idi» (vəziyyət) və «bağlandı» (hərəkət).
Yazılış və tələffüz
- Qaydalı üçüncü formalar -ed ilə bitir və Past Simple ilə eyni üç cür deyilir: cleaned /d/, cooked /t/, painted /ɪd/. cleaned sözündə sondakı /d/ səsini karlaşdırıb /t/ deməyin; cooked isə bir hecadır, sona sait artırmayın.
- Yazılış Past Simple qaydaları ilədir: stop → stopped, try → tried. Diqqət: cancelled (UK), canceled (US).
- Ən çox işlənən qaydasız üçüncü formaları birlikdə öyrənin: made, built, written, taken, sold, found, given, sent, known, spoken, stolen, broken, born.
- Məchul cümlələrdə was və were zəif deyilir: It was built /ɪt wəz ˈbɪlt/. Vurğu üçüncü formaya düşür. /w/ səsini dodaqları yuvarlaqlaşdırmaqla deyin, v kimi yox.
- born /bɔːn/ (UK), /bɔːrn/ (US): sait uzundur. Britaniya tələffüzündə r oxunmur.
- by vurğusuz deyilir; vurğu ondan sonrakı icraçıya düşür: by a FRIEND.
Qızıl qayda
Nə baş verdiyinə və ya kimin / nəyin başına gəldiyinə diqqət yetirmək istəyirsiniz? be + üçüncü forma işlədin (is made, was built). by + icraçını yalnız icraçı yeni və ya vacib olanda əlavə edin.
Tapşırıqlar
A. Quruluş
Mötərizədəki feili məchul formada yazın və ya cümləni çevirin.
-
These shoes (make) in Portugal.
-
The Eiffel Tower (build) between 1887 and 1889.
-
Where you born?
-
The windows (not clean) last week.
-
English (speak) in Canada?
-
Məchul cümləyə çevirin: Someone cleans the rooms every day.
-
Məchul cümləyə çevirin: My grandfather painted this picture.
-
Məchul cümləyə çevirin: Did they cancel the concert?
B. Məna
Mənaya uyğun variantı seçin.
-
Xəbər reportajında hansı cümlə daha yaxşıdır?
-
Düzgün cavabı seçin: Thousands of tourists … the castle every year.
-
Düzgün cavabı seçin: This bag is made … leather.
-
"The thief was arrested by the police" cümləsində by the police lazımdır? …oğruları kimin həbs etdiyi aydındır
C. Səhvi tapın
Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.
-
My wallet stolen yesterday.
-
The house was build last year.
-
The meeting was happened on Monday.
-
Coffee is grown in Brazil.
D. Mətndə
Mötərizədəki feilləri məchul formada yazın.
Chocolate comes from cocoa beans. First, the beans 17 (take) out of the fruit. Then they 18 (dry) in the sun. After that, they 19 (send) to factories all over the world. Chocolate 20 (first / bring) to Europe in the 16th century, and at first it 21 (drink), not eaten!
E. Sizin növbəniz
Özünüz və şəhəriniz haqqında ingiliscə yazın.
-
Sizə məxsus bir əşyanın harada və ya kim tərəfindən hazırlandığı haqqında iki cümlə yazın.
-
Şəhərinizin tarixi haqqında was built və ya was opened ilə iki cümlə yazın.
F. Qarışıq təkrar
Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.
-
A2-16 Present Perfect azərbaycanca: Have you ever…? Həyat təcrübəsi, been və gone Have you ever (write) a poem?
-
A1-28 Past Simple azərbaycanca: qaydasız feillər, did və didn't ilə inkar və sual We (not / see) the film last night.
-
B1-09 Should Have, Could Have, Might Have azərbaycanca: «-malı idin», «-a bilərdin» ingiliscə I (should / bring) a coat — it's freezing!
Cavablar
A. Quruluş
- are made
- was built
- were
- weren't cleaned / were not cleaned
- Is … spoken
- The rooms are cleaned every day.
- This picture was painted by my grandfather.
- Was the concert cancelled? / Was the concert canceled?
B. Məna
- Two people were injured in the crash.
- visit
- of
- no
C. Səhvi tapın
- My wallet was stolen yesterday.
- The house was built last year.
- The meeting happened on Monday.
- ✓ Coffee is grown in Brazil.
D. Mətndə
- are taken
- are dried
- are sent
- was first brought / was brought first
- was drunk
E. Sizin növbəniz
- My phone was made in China. My scarf was made by my aunt.
- The main bridge was built in 1920. Our first cinema was opened in 1954.
F. Qarışıq təkrar
- written
- didn't see / did not see
- should have brought / should've brought
