SlowingoQrammatika
B1 11 / 39

Passive Voice azərbaycanca: məchul növ ingiliscə (is made, was built)

The Passive: Present and Past Simple

Bu səhifədə
  1. Məqsəd
  2. Əsas fikir
  3. Azərbaycan dili və ingilis dili
  4. Quruluş
  5. İstifadə
  6. Tez-tez edilən səhvlər
  7. Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
  8. Qarışdırmayın
  9. Yazılış və tələffüz
  10. Qızıl qayda
  11. Tapşırıqlar

Məqsəd

Bu dərsdən sonra siz Present Simple və Past Simple zamanlarında məchul növü (passive voice) işlədə biləcəksiniz (is made, was built), inkar və sual cümlələri qura, lazım olanda by + işi görən əlavə edə və məchul növün nə vaxt fəal növdən daha yaxşı olduğuna qərar verə biləcəksiniz.

Əsas fikir

Hər işin bir icraçısı var: onu görən adam və ya əşya. Çox vaxt bir də qəbul edən olur: işin başına gəldiyi şey. Adi, fəal (active) cümlədə icraçı əvvəl gəlir: Someone stole my bike.

Bəs icraçını bilmirsinizsə və ya bu, sizin üçün maraqlı deyilsə? Əslində danışmaq istədiyiniz şey velosipedinizdir. Məchul növ (passive) cümləni çevirir: qəbul edən əvvəl gəlir və mübtəda olur: My bike was stolen.

Bir kamera təsəvvür edin. Fəal cümlədə kamera icraçıya baxır. Məchul cümlədə kamera dönür və qəbul edənə baxır. İcraçı çox vaxt kadrdan tamamilə çıxır. İcraçı vacibdirsə, onu sonda by ilə yenə əlavə edə bilərsiniz.

Ona görə məchul növ xəbərlərdə, tarixdə, elmdə və təlimatlarda çox işlənir: diqqət onun arxasındakı adamda yox, hadisədə və onun başına gəldiyi şeydədir.

Azərbaycan dili və ingilis dili

Burada yaxşı xəbər var: Azərbaycan dilində də məchul növ var və çox işlənir. O, feilə -ıl / -il / -ul / -ül və ya -ın / -in / -n şəkilçisi artırmaqla düzəlir: «oğurlandı», «tikilib», «danışılır». İşi görən tərəfindən sözü ilə əlavə olunur: «memar tərəfindən» → by an architect.

Əsas fərq quruluşdadır. Azərbaycanca məchul növ bir sözdür: zaman və şəxs də elə həmin feilə qoşulur. İngiliscədə isə iki hissə lazımdır: be + üçüncü forma. Zamanı be göstərir (is / are / was / were), üçüncü forma isə dəyişmir. «Muzey 1900-cü ildə tikilib» cümləsini sözbəsöz çevirəndə be asanlıqla düşür: The museum built in 1900 ❌. Bir də «doğulmaq», «anadan olmaq» azərbaycancada adi feil kimi işlənir («doğulmuşam»), ingiliscədə isə həmişə was / were born deyilir.

AzərbaycancaMənasıİngiliscə
Velosipedim oğurlandı.kim oğurlayıb, bilinmirMy bike was stolen.
Bu telefonlar Koreyada istehsal edilir.Present Simple passivThese phones are made in Korea.
Qala XII əsrdə tikilib.Past Simple passivThe castle was built in the twelfth century.
Kitabxana gənc memar tərəfindən layihələndirilib.icraçı vacibdirThe library was designed by a young architect.
Mən 1995-ci ildə anadan olmuşam.doğumI was born in 1995.
Bu masa palıddan düzəldilib.görünən materialThis table is made of oak.
Kağız ağacdan hazırlanır.dəyişmiş materialPaper is made from wood.
Qəza gecə yarısı baş verdi.obyekti olmayan feil: passiv yoxdurThe accident happened at midnight.

Quruluş

be + üçüncü forma: zamanı be göstərir, üçüncü forma A2-16 dəyişmir.

ZamanFəal növMəchul növ
Present SimpleThey make these phones in Korea.These phones are made in Korea.
Present SimpleSomeone cleans the office every day.The office is cleaned every day.
Past SimpleSomeone stole my bike.My bike was stolen.
Past SimpleThey cancelled the flights.The flights were cancelled.

İnkar, sual və qısa cavablar: yalnız be dəyişir; do / does / did əlavə etməyin.

Present SimplePast Simple
Təsdiq cümləsiIt is made of glass.They were invited.
İnkar cümləsiIt isn't made of glass.They weren't invited.
Hə / yox sualıIs it made of glass?Were they invited?
Wh- sualıWhere is it made?When was it built?
Qısa cavablarYes, it is. / No, it isn't.Yes, they were. / No, they weren't.

Fəal növdən məchul növə üç addımda

AddımNümunə
1. Fəal cümlədəki tamamlıq mübtəda olur.They built the bridge in 1890. → The bridge…
2. Fəal feillə eyni zamanda be + üçüncü forma əlavə edin.The bridge was built…
3. by + icraçını yalnız faydalı olanda əlavə edin.The bridge was built in 1890.

Adətən yalnız tamamlığı olan feillər məchul növdə işlənir: Someone opened the door → The door was opened. happen, arrive, die, exist kimi tamamlıqsız feillərin məchul forması yoxdur.

İstifadə

1İcraçı bilinmir

İşi kimin gördüyünü bilməyəndə məchul növ işlədin. Azərbaycancada belə hallarda çox vaxt üçüncü şəxs cəmində fəal forma da işlədirik («telefonumu oğurladılar»); ingiliscədə isə məchul növ daha təbiidir.

My phone was stolen on the train.
Telefonumu qatarda oğurladılar.
kim oğurladığı bilinmir → was stolen
The window was broken during the night.
Pəncərə gecə sındırılıb.
«sındırılıb» → was broken
This photo was taken around 1950.
Bu şəkil təxminən 1950-ci ildə çəkilib.
Two paintings were stolen from the museum last week.
Keçən həftə muzeydən iki rəsm əsəri oğurlanıb.
iki əsər → were

2İcraçı aydındır və ya vacib deyil

Hamı işi kimin gördüyünü bilirsə və ya bunun fərqi yoxdursa, icraçını demirik.

Rubbish is collected every Tuesday.
Zibil hər çərşənbə axşamı yığılır.
rubbish (UK) = garbage, trash (US)
The suspect was arrested last night.
Şübhəli dünən gecə həbs olunub.
polisin həbs etdiyi aydındır
English is spoken in many countries.
Bir çox ölkədə ingilis dilində danışılır.
«danışılır» → is spoken
Breakfast is served from 7 to 10.
Səhər yeməyi 7-dən 10-a qədər verilir.

3By + icraçı: yalnız faydalı olanda

İcraçı yeni və ya vacib məlumatdırsa, by + icraçı əlavə edin. O, çox vaxt cümlənin sonunda, ən vacib xəbərin yerində dayanır. Azərbaycancadakı «tərəfindən» buna uyğundur, amma danışıqda biz belə hallarda çox vaxt fəal cümlə qururuq.

Our new library was designed by a young local architect.
Yeni kitabxanamız yerli gənc bir memar tərəfindən layihələndirilib.
«tərəfindən» → by
I was bitten by a dog when I was a child.
Uşaq olanda məni it dişləyib.
azərbaycancada fəal cümlə daha təbiidir, ingiliscədə passiv də çox işlənir
The film was directed by her sister.
Filmi onun bacısı çəkib.
her → qadın
These cakes are handmade by a small family business.
Bu tortları kiçik bir ailə müəssisəsi əl ilə hazırlayır.

4Proseslər və təlimatlar

Nəyinsə necə hazırlandığını və ya edildiyini təsvir edəndə çox vaxt Present Simple məchul forması işlənir.

First, the coffee beans are picked by hand.
Əvvəlcə qəhvə dənələri əl ilə yığılır.
Then they are dried in the sun for about two weeks.
Sonra onlar təxminən iki həftə günəşdə qurudulur.
The milk is heated to 72 degrees to kill any bacteria.
Bakteriyaları məhv etmək üçün süd 72 dərəcəyə qədər qızdırılır.
Most parts are produced in Europe, and the cars are put together in Mexico.
Hissələrin çoxu Avropada istehsal olunur, maşınlar isə Meksikada yığılır.

5Xəbərlər və tarix

Xəbərlərdə və tarixdə məchul növ diqqəti hadisəyə, yerə və ya onun başına gələn insanlara yönəldir.

Two people were injured in the accident.
Qəzada iki nəfər yaralanıb.
The castle was built in the twelfth century.
Qala XII əsrdə tikilib.
«tikilib» → was built
Penicillin was discovered almost by chance.
Penisillin demək olar ki, təsadüfən kəşf edilib.
Three new species of frog were found in the rainforest last year.
Keçən il tropik meşədə qurbağanın üç yeni növü tapılıb.

6Be born

Be born forma baxımından həmişə məchul növdür. İnsanın doğulması üçün was / were born, am / is / are born isə yalnız ümumi faktlar üçün işlədin. Azərbaycancadakı «doğulmuşam», «anadan olmuşam» → I was born.

I was born in 1995.
Mən 1995-ci ildə anadan olmuşam.
«olmuşam», amma ingiliscədə was born
Where were you born?
Siz harada doğulmusunuz?
My grandparents were born in the same village.
Babamla nənəm eyni kənddə doğulublar.
Thousands of babies are born every hour.
Hər saat minlərlə uşaq dünyaya gəlir.
ümumi fakt

Tez-tez edilən səhvlər

❌The museum built in 1900.
✅The museum was built in 1900.
Məchul növə be lazımdır.
❌The car was wash yesterday.
✅The car was washed yesterday.
be + üçüncü forma, feilin əsas forması yox.
❌I born in Lima.
✅I was born in Lima.
be born həmişə be tələb edir.
❌I am born in 1998.
✅I was born in 1998.
Doğulmaq keçmiş hadisədir.
❌The cake was made from my mother.
✅The cake was made by my mother.
İcraçı by sözündən sonra gəlir.
❌Did the bridge built in 1890?
✅Was the bridge built in 1890?
Məchul suallarda did yox, be işlənir.
❌The accident was happened at midnight.
✅The accident happened at midnight.
happen feilinin tamamlığı yoxdur, ona görə məchul forması da yoxdur.
❌The window was broke.
✅The window was broken.
Üçüncü formanı (broken) işlədin, Past Simple formasını (broke) yox.
⚠️My wallet was found by someone.
✅My wallet was found.
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma by someone heç bir məlumat vermir: onu atın.

Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər

1. Bir sözlük məchul forma → be düşür. «Bu xalça Qubada toxunub», «Plov düyü və ətlə bişirilir»: azərbaycanca məchulluğu və zamanı bir feil daşıyır. İngiliscəyə çevirəndə yalnız üçüncü formanı yazıb be sözünü unutmaq çox asandır. Amma be olmadan cümlə ya səhv olur, ya da məna dəyişir.

❌This carpet made in Guba.
✅This carpet was made in Guba.
❌Plov usually cooked with rice and meat.
✅Plov is usually cooked with rice and meat.

2. «Doğulmuşam», «anadan olmuşam» → have been born / am born. Azərbaycancada doğumu «-mışam» forması ilə deyirik və bu forma Present Perfect formasına oxşayır. İngiliscədə isə doğum həmişə keçmiş hadisədir: was / were born.

❌My brother has been born in Ganja.
✅My brother was born in Ganja.
❌Kamran's daughter born last month.
✅Kamran's daughter was born last month.

3. Sualda söz sırası dəyişmir. Azərbaycancada sual sual sözü və ya intonasiya ilə düzəlir: «Qız qalası nə vaxt tikilib?». Ona görə ingiliscədə də was built sırası saxlanılır. İngiliscə Wh- sualında be mübtədadan əvvəl gəlir.

❌When the Maiden Tower was built?
✅When was the Maiden Tower built?
❌Where this tea is grown?
✅Where is this tea grown?
Cavab: in Lankaran!

4. «… tərəfindən» → hər yerdə passiv. Azərbaycan rəsmi dilində «Hesabat mənim və Turalın tərəfindən hazırlanıb» kimi cümlələr çox işlənir. İngiliscədə isə icraçı məlum və vacibdirsə, xüsusən me, us olanda, fəal cümlə daha təbiidir.

⚠️This report was prepared by Tural and me.
✅Tural and I prepared this report.
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma icraçı siz özünüzsünüzsə, passiv qəribə və rəsmi səslənir.

Qarışdırmayın

Fəal və məchul növ — Eyni hadisə, fərqli diqqət.

A storm destroyed the bridge.
Fırtına körpünü dağıtdı.
diqqət fırtınadadır
The bridge was destroyed in a storm.
Körpü fırtına zamanı dağıldı.
diqqət körpüdədir

made of / made from / made by — of = hələ də görünən material; from = dəyişmiş ilkin material; by = icraçı. Azərbaycancada birinci ikisi üçün eyni «-dan» şəkilçisini işlədirik, ona görə materialın görünüb-görünmədiyinə baxın.

This table is made of oak.
Bu masa palıddan düzəldilib.
palıd görünür → of
Paper is made from wood.
Kağız ağacdan hazırlanır.
ağac dəyişib → from
This table was made by my grandfather.
Bu masanı babam düzəldib.
icraçı → by

Məchul hərəkət və be + sifət (vəziyyət) — Bəzi üçüncü formalar vəziyyəti bildirən sifət kimi də işlənir. Azərbaycancada bu fərq aydın görünür: «bağlı idi» (vəziyyət) və «bağlandı» (hərəkət).

The shop was closed when we arrived.
Biz çatanda mağaza bağlı idi.
vəziyyət: açıq deyildi
The shop was closed by the police last year.
Mağaza keçən il polis tərəfindən bağlandı.
hərəkət: kimsə bağladı

Yazılış və tələffüz

  • Qaydalı üçüncü formalar -ed ilə bitir və Past Simple ilə eyni üç cür deyilir: cleaned /d/, cooked /t/, painted /ɪd/. cleaned sözündə sondakı /d/ səsini karlaşdırıb /t/ deməyin; cooked isə bir hecadır, sona sait artırmayın.
  • Yazılış Past Simple qaydaları ilədir: stop → stopped, try → tried. Diqqət: cancelled (UK), canceled (US).
  • Ən çox işlənən qaydasız üçüncü formaları birlikdə öyrənin: made, built, written, taken, sold, found, given, sent, known, spoken, stolen, broken, born.
  • Məchul cümlələrdə was və were zəif deyilir: It was built /ɪt wəz ˈbɪlt/. Vurğu üçüncü formaya düşür. /w/ səsini dodaqları yuvarlaqlaşdırmaqla deyin, v kimi yox.
  • born /bɔːn/ (UK), /bɔːrn/ (US): sait uzundur. Britaniya tələffüzündə r oxunmur.
  • by vurğusuz deyilir; vurğu ondan sonrakı icraçıya düşür: by a FRIEND.

Qızıl qayda

Nə baş verdiyinə və ya kimin / nəyin başına gəldiyinə diqqət yetirmək istəyirsiniz? be + üçüncü forma işlədin (is made, was built). by + icraçını yalnız icraçı yeni və ya vacib olanda əlavə edin.

Tapşırıqlar

A. Quruluş

Mötərizədəki feili məchul formada yazın və ya cümləni çevirin.

  1. These shoes (make) in Portugal.
  2. The Eiffel Tower (build) between 1887 and 1889.
  3. Where you born?
  4. The windows (not clean) last week.
  5. English (speak) in Canada?
  6. Məchul cümləyə çevirin: Someone cleans the rooms every day.
  7. Məchul cümləyə çevirin: My grandfather painted this picture.
  8. Məchul cümləyə çevirin: Did they cancel the concert?

B. Məna

Mənaya uyğun variantı seçin.

  1. Xəbər reportajında hansı cümlə daha yaxşıdır?
  2. Düzgün cavabı seçin: Thousands of tourists … the castle every year.
  3. Düzgün cavabı seçin: This bag is made … leather.
  4. "The thief was arrested by the police" cümləsində by the police lazımdır? …

C. Səhvi tapın

Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.

  1. My wallet stolen yesterday.
  2. The house was build last year.
  3. The meeting was happened on Monday.
  4. Coffee is grown in Brazil.

D. Mətndə

Mötərizədəki feilləri məchul formada yazın.

How chocolate is made
Chocolate comes from cocoa beans. First, the beans 17 (take) out of the fruit. Then they 18 (dry) in the sun. After that, they 19 (send) to factories all over the world. Chocolate 20 (first / bring) to Europe in the 16th century, and at first it 21 (drink), not eaten!

E. Sizin növbəniz

Özünüz və şəhəriniz haqqında ingiliscə yazın.

  1. Sizə məxsus bir əşyanın harada və ya kim tərəfindən hazırlandığı haqqında iki cümlə yazın.
  2. Şəhərinizin tarixi haqqında was built və ya was opened ilə iki cümlə yazın.

F. Qarışıq təkrar

Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.

  1. A2-16 Present Perfect azərbaycanca: Have you ever…? Həyat təcrübəsi, been və gone
    Have you ever (write) a poem?
  2. A1-28 Past Simple azərbaycanca: qaydasız feillər, did və didn't ilə inkar və sual
    We (not / see) the film last night.
  3. B1-09 Should Have, Could Have, Might Have azərbaycanca: «-malı idin», «-a bilərdin» ingiliscə
    I (should / bring) a coat — it's freezing!
Cavablar

A. Quruluş

  1. are made
  2. was built
  3. were
  4. weren't cleaned / were not cleaned
  5. Is … spoken
  6. The rooms are cleaned every day.
  7. This picture was painted by my grandfather.
  8. Was the concert cancelled? / Was the concert canceled?

B. Məna

  1. Two people were injured in the crash.
  2. visit
  3. of
  4. no

C. Səhvi tapın

  1. My wallet was stolen yesterday.
  2. The house was built last year.
  3. The meeting happened on Monday.
  4. ✓ Coffee is grown in Brazil.

D. Mətndə

  1. are taken
  2. are dried
  3. are sent
  4. was first brought / was brought first
  5. was drunk

E. Sizin növbəniz

  1. My phone was made in China. My scarf was made by my aunt.
  2. The main bridge was built in 1920. Our first cinema was opened in 1954.

F. Qarışıq təkrar

  1. written
  2. didn't see / did not see
  3. should have brought / should've brought
Android TətbiqiHər Yerdə Öyrənin Google Play