Câu bị động thì hiện tại đơn và quá khứ đơn (The Passive)
The Passive: Present and Past Simple
Trong trang này
Mục tiêu
Sau bài này, bạn có thể dùng câu bị động (passive) ở thì hiện tại đơn và quá khứ đơn — is made, was built — đặt câu phủ định và câu hỏi, thêm by + người thực hiện khi cần, và biết khi nào câu bị động hay hơn câu chủ động.
Ý chính
Mỗi hành động đều có một người thực hiện — người hoặc vật làm hành động đó — và thường có một đối tượng chịu tác động — thứ mà hành động xảy ra với nó. Trong một câu bình thường, tức là câu chủ động (active), người thực hiện đứng đầu: Someone stole my bike.
Nhưng nếu bạn không biết ai làm, hoặc bạn không quan tâm thì sao? Điều bạn thật sự muốn nói là chiếc xe đạp của bạn. Câu bị động (passive) đảo câu lại, để đối tượng chịu tác động đứng đầu và trở thành chủ ngữ: My bike was stolen.
Hãy hình dung một chiếc máy quay. Trong câu chủ động, máy quay chĩa vào người thực hiện. Trong câu bị động, máy quay xoay lại và chĩa vào đối tượng chịu tác động. Người thực hiện thường biến mất hoàn toàn khỏi khung hình. Nếu người thực hiện quan trọng, bạn vẫn có thể thêm họ vào cuối câu với by.
Đó là lý do câu bị động rất phổ biến trong tin tức, lịch sử, khoa học và hướng dẫn: trọng tâm là sự việc và thứ mà nó xảy ra, chứ không phải người đứng sau.
Một điều quan trọng với người Việt: câu bị động tiếng Anh không mang nghĩa tốt hay xấu. Nó không phải là "bị" hay "được" — nó chỉ thay đổi điểm nhìn của câu.
Tiếng Việt và tiếng Anh
Tiếng Việt có bị (thường cho chuyện không may) và được (thường cho chuyện tốt), và rất hay nói kiểu chủ đề – bình luận mà không cần từ nào: Ngôi nhà này xây năm 1990. Tiếng Anh thì luôn cần be + past participle, dù chuyện tốt hay xấu, và dù tiếng Việt có dùng "bị/được" hay không. Ngược lại, nhiều câu có "bị" trong tiếng Việt lại là câu chủ động trong tiếng Anh.
| Tiếng Việt | Tiếng Anh | Ghi chú |
|---|---|---|
| Xe đạp của tôi bị lấy cắp. | My bike was stolen. | chuyện xấu: bị → was + V3 |
| Cô ấy được mời dự tiệc. | She was invited to the party. | chuyện tốt: được → was + V3 |
| Ngôi nhà này xây năm 1990. | This house was built in 1990. | tiếng Việt không cần từ nào; tiếng Anh vẫn cần was + V3 |
| Tiếng Anh được dùng ở nhiều nước. | English is spoken in many countries. | trung tính: không tốt, không xấu |
| Bài hát này do mẹ tôi viết. | This song was written by my mother. | do = by |
| Tôi bị ngã xe. | I fell off my bike. | có "bị" nhưng tiếng Anh là câu chủ động |
| Tôi bị mất điện thoại. | I lost my phone. / My phone was stolen. | không nói I was lost…: dùng câu chủ động với I, hoặc lấy chính chiếc điện thoại làm chủ ngữ |
Hãy tự hỏi hai câu: (1) chủ ngữ có phải là thứ chịu hành động không? (2) động từ đó có tân ngữ không? Nếu cả hai đều đúng, dùng be + past participle — bất kể tiếng Việt nói "bị", "được" hay không nói gì.
Cấu trúc
be + past participle — be cho biết thì; quá khứ phân từ (past participle) A2-16 không đổi.
| Thì | Chủ động | Bị động |
|---|---|---|
| Hiện tại đơn | They make these phones in Korea. | These phones are made in Korea. |
| Hiện tại đơn | Someone cleans the office every day. | The office is cleaned every day. |
| Quá khứ đơn | Someone stole my bike. | My bike was stolen. |
| Quá khứ đơn | They cancelled the flights. | The flights were cancelled. |
Phủ định, câu hỏi và câu trả lời ngắn — chỉ be thay đổi; không thêm do / does / did.
| Hiện tại đơn | Quá khứ đơn | |
|---|---|---|
| Khẳng định | It is made of glass. | They were invited. |
| Phủ định | It isn't made of glass. | They weren't invited. |
| Câu hỏi có/không | Is it made of glass? | Were they invited? |
| Câu hỏi với từ để hỏi | Where is it made? | When was it built? |
| Câu trả lời ngắn | Yes, it is. / No, it isn't. | Yes, they were. / No, they weren't. |
Chuyển chủ động → bị động trong ba bước
| Bước | Ví dụ |
|---|---|
| 1. Tân ngữ của câu chủ động trở thành chủ ngữ. | They built the bridge in 1890. → The bridge… |
| 2. Thêm be cùng thì với động từ chủ động + quá khứ phân từ. | The bridge was built… |
| 3. Chỉ thêm by + người thực hiện nếu có ích. | The bridge was built in 1890. |
Thông thường, chỉ động từ có tân ngữ mới chuyển sang bị động được: Someone opened the door → The door was opened. Những động từ không có tân ngữ như happen, arrive, die, exist thì không có dạng bị động.
Cách dùng
1Không biết ai thực hiện
Dùng câu bị động khi bạn không biết ai đã làm hành động đó.
2Người thực hiện quá rõ ràng hoặc không quan trọng
Nếu ai cũng biết ai làm, hoặc điều đó không quan trọng, hãy bỏ người thực hiện đi.
3By + người thực hiện — chỉ khi có ích
Thêm by + người thực hiện khi nó cho thông tin mới hoặc quan trọng. Nó thường đứng cuối câu, vị trí của thông tin quan trọng nhất.
4Quy trình và hướng dẫn
Khi mô tả cách làm ra một thứ gì đó, người ta thường dùng câu bị động thì hiện tại đơn.
5Tin tức và lịch sử
Bản tin và sách lịch sử dùng câu bị động để tập trung vào sự việc, nơi chốn hoặc những người mà sự việc xảy ra với họ.
6Be born
Be born luôn có hình thức bị động. Dùng was / were born khi nói về ngày sinh của một người, và chỉ dùng am / is / are born cho sự thật chung. Tiếng Việt nói Tôi sinh năm 1995 mà không cần "được" — nhưng tiếng Anh vẫn cần was.
Lỗi thường gặp
Bẫy dành cho người Việt
1. Câu kiểu chủ đề – bình luận, thiếu be. Bài hát này do một ca sĩ trẻ viết — tiếng Việt không cần "được" hay "bị". Nhiều bạn dịch thẳng, để quá khứ phân từ (hoặc quá khứ đơn) đứng một mình. Tiếng Anh cần be.
2. "Tôi bị mất …" → I was stolen … Trong câu Tôi bị lấy cắp xe máy, chủ ngữ tiếng Việt là "tôi". Nhưng thứ bị lấy cắp là chiếc xe, không phải bạn. Trong tiếng Anh, thứ chịu hành động mới là chủ ngữ.
3. "Bị" với động từ không có tân ngữ. Tiếng Việt nói bị ngã, bị ốm, bị muộn. Những động từ này trong tiếng Anh (fall, get ill, be late) không có tân ngữ, nên không có dạng bị động.
4. "Được … thích" → was liked by me. Bộ phim đó được nhiều người yêu thích có thể dịch là The film is loved by many people. Nhưng khi chủ ngữ là "tôi", tiếng Anh dùng câu chủ động; câu bị động nghe rất gượng.
Đừng nhầm lẫn
Chủ động hay bị động — Cùng một sự việc, khác trọng tâm.
made of / made from / made by — of = chất liệu vẫn còn nhìn thấy; from = nguyên liệu ban đầu, nay đã biến đổi; by = người làm. Tiếng Việt nói chung "làm bằng", "làm từ", "do … làm".
Hành động bị động hay be + tính từ (một trạng thái) — Một số quá khứ phân từ cũng là tính từ mô tả trạng thái.
Chính tả và phát âm
- Quá khứ phân từ có quy tắc kết thúc bằng -ed, với ba cách đọc như quá khứ đơn: cleaned /d/, cooked /t/, painted /ɪd/. Người Việt hay bỏ âm cuối, khiến The office is cleaned nghe thành The office is clean — một câu hoàn toàn khác nghĩa. Hãy đọc rõ /d/ hoặc /t/.
- Chính tả theo quy tắc của quá khứ đơn: stop → stopped, try → tried. Lưu ý cancelled (UK), canceled (US).
- Hãy học các quá khứ phân từ bất quy tắc thường gặp thành một nhóm: made, built, written, taken, sold, found, given, sent, known, spoken, stolen, broken, born.
- was và were đọc yếu trong câu bị động: It was built /ɪt wəz ˈbɪlt/. Trọng âm rơi vào quá khứ phân từ, không rơi vào was.
- built /bɪlt/ có cụm phụ âm /lt/ ở cuối; đừng đọc thành "bin" hay bỏ mất /t/.
- by không nhấn; người thực hiện đứng sau mới mang trọng âm: by a FRIEND.
Quy tắc vàng
Muốn tập trung vào điều đã xảy ra hoặc ai / cái gì chịu tác động? Dùng be + past participle (is made, was built). Chỉ thêm by + người thực hiện khi người đó là thông tin mới hoặc quan trọng. Câu bị động không phải là "bị" hay "được": nó không mang nghĩa tốt hay xấu.
Luyện tập
A. Hình thức
Chia động từ trong ngoặc ở dạng bị động, hoặc chuyển câu sang bị động.
-
These shoes (make) in Portugal.
-
The Eiffel Tower (build) between 1887 and 1889.
-
Where you born?
-
The windows (not clean) last week.
-
English (speak) in Canada?
-
Chuyển sang câu bị động: Someone cleans the rooms every day.
-
Chuyển sang câu bị động: My grandfather painted this picture.
-
Chuyển sang câu bị động: Did they cancel the concert?
B. Ý nghĩa
Chọn đáp án đúng.
-
Câu nào phù hợp hơn trong một bản tin?
-
Chọn đáp án đúng: Thousands of tourists … the castle every year.
-
Chọn đáp án đúng: This bag is made … leather.
-
Có cần by the police trong câu "The thief was arrested by the police" không? …ai cũng biết kẻ trộm là do cảnh sát bắt
C. Tìm lỗi sai
Sửa lỗi sai. Nếu câu đã đúng, hãy viết correct.
-
My wallet stolen yesterday.
-
The house was build last year.
-
The meeting was happened on Monday.
-
Coffee is grown in Brazil.
D. Trong ngữ cảnh
Chia động từ trong ngoặc ở dạng bị động để hoàn thành đoạn văn.
Chocolate comes from cocoa beans. First, the beans 17 (take) out of the fruit. Then they 18 (dry) in the sun. After that, they 19 (send) to factories all over the world. Chocolate 20 (first / bring) to Europe in the 16th century, and at first it 21 (drink), not eaten!
E. Đến lượt bạn
Viết bằng tiếng Anh về đồ vật và nơi bạn sống.
-
Viết hai câu về nơi sản xuất một món đồ của bạn, hoặc ai đã làm ra nó.
-
Viết hai câu về lịch sử thành phố hoặc thị trấn của bạn, dùng was built hoặc was opened.
F. Ôn tập tổng hợp
Ôn lại kiến thức của các bài trước.
-
A2-16 Thì hiện tại hoàn thành nói về trải nghiệm: Have you ever…? (Present Perfect) Have you ever (write) a poem?
-
A1-28 Thì quá khứ đơn với động từ bất quy tắc, câu phủ định và câu hỏi với did (Past Simple: Irregular Verbs) We (not / see) the film last night.
-
B1-09 Cách dùng should have, could have, might have: lẽ ra đã… (Modal + have + V3) I (should / bring) a coat — it's freezing!
Đáp án
A. Hình thức
- are made
- was built
- were
- weren't cleaned / were not cleaned
- Is … spoken
- The rooms are cleaned every day.
- This picture was painted by my grandfather.
- Was the concert cancelled? / Was the concert canceled?
B. Ý nghĩa
- Two people were injured in the crash.
- visit
- of
- no
C. Tìm lỗi sai
- My wallet was stolen yesterday.
- The house was built last year.
- The meeting happened on Monday.
- ✓ Coffee is grown in Brazil.
D. Trong ngữ cảnh
- are taken
- are dried
- are sent
- was first brought / was brought first
- was drunk
E. Đến lượt bạn
- My phone was made in China. My scarf was made by my aunt.
- The main bridge was built in 1920. Our first cinema was opened in 1954.
F. Ôn tập tổng hợp
- written
- didn't see / did not see
- should have brought / should've brought
