Who, Which, That आणि Where: इंग्रजीत Relative Clauses मराठीत समजून घ्या
Who, Which, That: Defining Relative Clauses
या पानावर
उद्दिष्ट
हा धडा झाल्यावर तुम्ही दोन वाक्यं अशी जोडू शकाल की ऐकणाऱ्याला नेमकी कोणती व्यक्ती, कोणती वस्तू किंवा कोणती जागा ते कळेल. त्यासाठी who, which, that आणि where हे शब्द लागतात. आणि एखादा शब्द आठवत नसेल तर तो सोप्या इंग्रजीत समजावूनही सांगू शकाल: A nurse is someone who looks after sick people.
मुख्य कल्पना
कधी कधी फक्त नाम पुरत नाही. The woman is my teacher. कोणती बाई? खोलीत दहा बायका आहेत! योग्य व्यक्ती दाखवण्यासाठी आणखी माहिती लागते: The woman who is wearing the red coat is my teacher.
या जास्तीच्या भागाला relative clause (संबंधी उपवाक्य) म्हणतात. नरसाळ्याची कल्पना करा. वरून दहाही बायका आत जातात, खालून फक्त एक बाहेर येते: लाल कोट घातलेली. relative clause ऐकणाऱ्याला नेमकं कोण ते सांगतं.
relative clause एका खास शब्दाने सुरू होतो: माणसांसाठी who, वस्तूंसाठी which, माणसं आणि वस्तू दोन्हींसाठी that, आणि जागांसाठी where. हा शब्द एकाच वेळी दोन कामं करतो. तो दोन वाक्यं जोडतो आणि दुसऱ्या वाक्यातल्या एका शब्दाची (he, she, it, them, there) जागा घेतो. म्हणून त्यानंतर पुन्हा he, she किंवा it येत नाही: हा शब्दच ती व्यक्ती किंवा वस्तू आहे.
मराठी आणि इंग्रजी
मराठीत हेच काम दोन प्रकारे होतं. पहिला प्रकार: “जो / जी / जे … तो / ती / ते”: “जी मुलगी माझ्या शेजारी बसते, ती कॅनडाची आहे.” दुसरा, बोलण्यात जास्त नेहमीचा प्रकार: नामाच्या आधी “-णारा” किंवा “-लेला” रूप: “माझ्या शेजारी बसणारी मुलगी”, “मी काल घेतलेला फोन”. इंग्रजीत मात्र माहिती नेहमी नामाच्या नंतर येते: the girl who sits next to me, the phone that I bought.
फरक तीन आहेत. पहिला: मराठी “जो / जी / जे” माणसं आणि वस्तू दोन्हींसाठी चालतं; इंग्रजीत माणसांसाठी who, वस्तूंसाठी which, आणि that दोन्हींसाठी. दुसरा: मराठीत मुख्य वाक्यात “तो / ती / ते” पुन्हा येतं, इंग्रजीत असा दुसरा कर्ता येत नाही. तिसरा: मराठीत आर्टिकल नाहीत; इंग्रजीत relative clause ज्या नामाला नेमकं करतो, त्याच्या आधी सहसा the येतं (व्याख्येत a किंवा someone). “जिथे” मात्र सोपं आहे: ते इंग्रजी where च्या जवळ आहे.
| मराठी | इंग्रजी | काय वेगळं आहे? |
|---|---|---|
| माझा एक चुलतभाऊ आहे, जो एका मोठ्या टेक कंपनीत काम करतो. | I have a cousin who works for a big tech company. | माणसासाठी who; माहिती नामानंतर |
| मी मागच्या आठवड्यात घेतलेला फोन बंद पडला आहे. | The phone that I bought last week has stopped working. | मराठी “-लेला” नामाच्या आधी; इंग्रजीत that … नामानंतर |
| जी मुलगी माझ्या शेजारी बसते, ती कॅनडाची आहे. | The girl who sits next to me in class is from Canada. | मराठीत “ती” पुन्हा; इंग्रजीत दुसरा she नाही |
| जिथे आमची पहिली डेट झाली, ते हे रेस्टॉरंट. | This is the restaurant where we had our first date. | “जिथे” → where – इथे दोन्ही भाषा सारख्याच आहेत |
| मला पुढच्या वेळी जे शहर बघायचं आहे, ते रोम. | Rome is the city that I want to visit next. | visit ला कर्म हवं → that, where नाही |
| परिचारिका म्हणजे आजारी लोकांची काळजी घेणारी व्यक्ती. | A nurse is someone who looks after sick people. | व्याख्या: someone who / a … that / a place where |
थोडक्यात: माणूस → who / that, वस्तू किंवा प्राणी → which / that, जागा → where. माहिती नामानंतर येते, मुख्य वाक्यात “तो / ती” सारखा दुसरा कर्ता येत नाही, आणि नामाच्या आधी सहसा the.
रचना
योग्य शब्द निवडा
| नाम | शब्द | उदाहरण |
|---|---|---|
| माणूस | who / that | the man who / that lives next door |
| वस्तू किंवा प्राणी | which / that | the bus which / that goes to the airport |
| जागा (+ पूर्ण उपवाक्य) | where | the café where we met |
हा शब्द कर्त्याची जागा घेतो
| दोन वाक्यं | एक वाक्य |
|---|---|
| I have a friend. She speaks four languages. | I have a friend who speaks four languages. |
| This is the train. It goes to Oxford. | This is the train that goes to Oxford. |
हा शब्द कर्माची जागा घेतो
| दोन वाक्यं | एक वाक्य |
|---|---|
| The film was great. We saw it last night. | The film that we saw last night was great. |
| The man is my uncle. You met him at the party. | The man who you met at the party is my uncle. |
Where हा there (त्या जागी) ची जागा घेतो
| दोन वाक्यं | एक वाक्य |
|---|---|
| That's the hotel. We stayed there. | That's the hotel where we stayed. |
जास्तीचं सर्वनाम नाही
| बरोबर | चूक |
|---|---|
| the man who lives here | the man who he lives here |
| the book that I bought | the book that I bought it |
| the town where I grew up | the town where I grew up there |
वापर
1माणसांसाठी who आणि that
who किंवा that ने तुम्ही नेमकी कोणती व्यक्ती ते सांगता. माणसांसाठी who जास्त नेहमीचं आहे, विशेषतः लिखाणात.
2वस्तूंसाठी which आणि that
वस्तू आणि प्राण्यांसाठी which किंवा that वापरा. रोजच्या बोलण्यात that जास्त नेहमीचं आहे.
3जागांसाठी where
relative clause जागेशिवायसुद्धा पूर्ण असेल, तेव्हा where वापरा: we stayed पूर्ण आहे, म्हणून the hotel where we stayed. क्रियापदाला कर्म हवं असेल (I visited it), तर that किंवा which वापरा: the city that I visited.
4व्याख्या – someone who / something that / a place where
शब्द समजावून सांगण्यासाठी relative clauses खूप उपयोगी आहेत, विशेषतः एखादा शब्द माहीत नसेल किंवा आठवत नसेल तेव्हा.
5नेमकं सांगणं – हीच, दुसरी नाही
relative clause ने तुम्ही अनेकांमधून एक व्यक्ती किंवा वस्तू निवडता. त्याशिवाय ऐकणाऱ्याला कोण किंवा काय ते कळत नाही. relative clause मधलं क्रियापद who / which / that च्या आधीच्या नामाशी जुळतं.
नेहमीच्या चुका
मराठी भाषकांसाठी सापळे
1. “जे काका कॅन्टीन चालवतात, ते…” → मुख्य वाक्यात पुन्हा he / she. मराठीत “जो / जी … तो / ती” अशी जोडी असते: “जे काका कॉलेजची कॅन्टीन चालवतात, ते परीक्षेच्या दिवसांत चहा मोफत देतात.” दुसरा भाग “ते” ने सुरू होतो, म्हणून इंग्रजीत relative clause नंतर पुन्हा he किंवा she येतं. इंग्रजीत वाक्याचा कर्ता एकदाच: the uncle who runs the canteen हाच कर्ता आहे.
2. “जो कॅल्क्युलेटर…”, “जो मुलगा…” → वस्तूसाठी who आणि माणसासाठी which. मराठी “जो / जी / जे” माणसं आणि वस्तू दोन्हींसाठी सारखंच चालतं: “जो मुलगा…”, “जो कॅल्क्युलेटर…”. म्हणून इंग्रजीत who आणि which ची अदलाबदल होते. लक्षात ठेवा: who फक्त माणसांसाठी, which फक्त वस्तू आणि प्राण्यांसाठी, that दोन्हींसाठी.
3. “मंडप बांधणारा माणूस…” → आर्टिकलशिवाय नाम. मराठीत आर्टिकल नाहीत, म्हणून वाक्य थेट नामाने सुरू होतं: “लग्नाचा मंडप बांधणारा माणूस उद्या येणार आहे.” इंग्रजीत relative clause ज्या नामाला नेमकं करतो, त्याच्या आधी सहसा the येतं – हाच माणूस. आणि कोणतीही एक व्यक्ती किंवा वस्तू असेल, तर a (व्याख्येत a किंवा someone).
गोंधळ करू नका
प्रश्नातलं who आणि relative clause मधलं who – प्रश्नात who माहिती विचारतं. relative clause मध्ये ते दोन कल्पना जोडतं, आणि नामानंतर साध्या विधानाचा शब्दक्रम असतो. मराठीत “कोण / कुठे” प्रश्नासाठी आणि “जो / जिथे” जोडण्यासाठी, म्हणजे वेगवेगळे शब्द; इंग्रजीत एकच शब्द दोन्ही कामं करतो. पाहा A1-16.
जागांसाठी where आणि that / which – जागा सोडूनही वाक्य पूर्ण असेल (we saw the dinosaurs there), तर where. जागाच relative clause चा कर्ता किंवा कर्म असेल, तर that / which.
हा धडा आणि पुढचे टप्पे – whose, when आणि who / that गाळणं (the book I bought) B1-20 मध्ये आहे. स्वल्पविरामांमधली जास्तीची माहिती (My brother, who lives in Rome, …) B2-08 मध्ये आहे.
स्पेलिंग आणि उच्चार
- या धड्यातल्या relative clauses भोवती स्वल्पविराम (comma) येत नाही: हे उपवाक्य नामाचाच भाग आहे. स्वल्पविराम लावला तर वेगळ्या प्रकारचं वाक्य होतं, ज्याचा अर्थ वेगळा आहे – पाहा B2-08.
- relative clause मध्ये that सहसा कमकुवत असतं: /ðət/ – the car that I bought. स्वर आखूड आणि सैल, मराठी “अ” च्या जवळचा – cat मधला /æ/ नाही. पहिला आवाज /ð/: जिभेचं टोक दातांच्या मध्ये आणि आवाज घोष. मराठी “द” सारखं जीभ दातांमागे दाबू नका.
- who = /huː/: w उच्चारत नाहीत, शब्द हलक्या h ने सुरू होतो. which = /wɪtʃ/, अगदी witch सारखा. /w/ म्हणताना ओठ गोल करा आणि दात खालच्या ओठाला लावू नका – मराठी “व” पेक्षा हा आवाज जास्त गोल ओठांचा आहे.
- नाम आणि त्याचं relative clause एकाच दमात, मध्ये न थांबता म्हणा: the woman who lives upstairs | is a doctor. थांबा फक्त मुख्य क्रियापदाच्या आधी.
सुवर्णनियम
माणसं → who / that. वस्तू → which / that. जागा → where, जर जागेशिवाय उपवाक्य पूर्ण असेल. हा शब्द व्यक्ती, वस्तू किंवा जागेची जागा घेतो – त्यानंतर पुन्हा he, she, it किंवा there नको, आणि मुख्य वाक्यात मराठी “तो / ती” सारखा दुसरा कर्ता नको. नामानंतर what येत नाही, आणि नामाच्या आधी सहसा the.
सराव
A. रचना
योग्य शब्द लिहा किंवा दोन वाक्यं जोडून एक वाक्य करा.
-
A fridge is a machine keeps food cold.
-
A dentist is someone takes care of your teeth.
-
The people live next door are from Chile.
-
वाक्यं जोडा: I met a man. He plays in a band.
-
वाक्यं जोडा: This is the park. I go running there.
-
वाक्यं जोडा: The pizza was delicious. We ordered it.
B. अर्थ
योग्य पर्याय निवडा.
-
योग्य पर्याय निवडा: The woman … runs the café is very friendly.
-
योग्य पर्याय निवडा: This is the hotel … we stayed last summer.
-
योग्य पर्याय निवडा: Paris is the city … I'd most like to visit.
-
योग्य पर्याय निवडा: I lost the umbrella … you gave me.
-
कोणत्या वाक्यावरून नेमका कोणता सहकारी ते कळतं?
C. चूक शोधा
प्रत्येक वाक्यात एक चूक आहे किंवा वाक्य बरोबर आहे. दुरुस्त वाक्य लिहा किंवा correct लिहा.
-
The boy who he broke the window ran away.
-
Here is the email that you wanted it.
-
The students which passed the test got a certificate.
-
A library is a place where you can borrow books.
D. संदर्भात
संवादातील रिकाम्या जागा भरा.
Agent: This is the house 16 has a big garden. It's on the street 17 the new market is.
Sara: It's lovely. Is there a supermarket 18 is open late?
Agent: Yes, and the woman 19 owns it lives upstairs. She's very friendly.
Sara: Great. And is that the bus stop 20 I can get the bus to the city centre?
E. तुमचे स्वतःचे वाक्य
तुमच्या व्याख्या आणि तुमच्याबद्दल एक वाक्य इंग्रजीत लिहा.
-
दोन शब्द ते शब्द न वापरता समजावून सांगा. someone who, something that किंवा a place where वापरा.
-
तुमच्यासाठी महत्त्वाच्या एखाद्या व्यक्तीबद्दल किंवा जागेबद्दल एक वाक्य लिहा.
F. मिश्र उजळणी
मागील धड्यांची उजळणी करा.
-
A1-16 Question Words: what, where, who, how… इंग्रजीत प्रश्न कसे विचारायचे Where you buy that jacket?
-
A2-28 Used To: इंग्रजीत “पूर्वी … करायचो” कसं म्हणायचं I like vegetables, but now I love them. (used to चं नकारार्थी रूप)
-
A2-16 Present Perfect: Have you ever…? आयुष्यातले अनुभव इंग्रजीत कसे सांगायचे Have you ever (be) to the restaurant where they make that famous pizza?
उत्तरे
A. रचना
- that / which
- who / that
- who / that
- I met a man who plays in a band. / I met a man that plays in a band.
- This is the park where I go running. / This is the park that I go running in. / This is the park which I go running in.
- The pizza that we ordered was delicious. / The pizza which we ordered was delicious. / The pizza we ordered was delicious.
B. अर्थ
- who
- where
- that
- that
- The colleague who sits next to me is ill.
C. चूक शोधा
- The boy who broke the window ran away. / The boy that broke the window ran away.
- Here is the email that you wanted. / Here is the email which you wanted. / Here is the email you wanted.
- The students who passed the test got a certificate. / The students that passed the test got a certificate.
- ✓ A library is a place where you can borrow books.
D. संदर्भात
- that / which
- where
- that / which
- who / that
- where
E. तुमचे स्वतःचे वाक्य
- It's someone who cuts your hair. It's a place where you can watch films on a big screen.
- My grandmother is the person who taught me to cook.
F. मिश्र उजळणी
- did
- didn't use to / never used to
- been
