SlowingoGramatika
A2 32 / 38

Who, Which, That: fjalitë përcaktore (relative clauses) në anglisht

Who, Which, That: Defining Relative Clauses

Në këtë faqe
  1. Qëllimi
  2. Ideja kryesore
  3. Shqipja dhe anglishtja
  4. Forma
  5. Përdorimi
  6. Gabime të shpeshta
  7. Kurthe për shqipfolësit
  8. Mos i ngatërroni
  9. Drejtshkrimi dhe shqiptimi
  10. Rregulli i artë
  11. Ushtrime

Qëllimi

Pas këtij mësimi do të dini të bashkoni dy fjali për të thënë saktësisht për cilin person, për cilin send ose për cilin vend e keni fjalën – me who, which, that dhe where. Do të dini edhe të jepni përkufizime të thjeshta si A nurse is someone who looks after sick people.

Ideja kryesore

Ndonjëherë vetëm emri nuk mjafton. The woman is my teacher. Cila grua? Në dhomë janë dhjetë gra! Na duhet më shumë informacion që të tregojmë atë që duhet: The woman who is wearing the red coat is my teacher.

Kjo pjesë shtesë është një fjali përcaktore (relative clause). Përfytyrojeni si një hinkë. Nga lart hyjnë të dhjetë gratë, por nga poshtë del vetëm një: ajo me pallton e kuqe. Fjalia përcaktore i tregon dëgjuesit saktësisht cilën keni parasysh.

Kjo fjali fillon me një fjalë lidhëse: who për njerëz, which për sende, that për njerëz dhe sende, where për vende. Kjo fjalë bën dy punë njëherësh. Bashkon dy fjalitë dhe zë vendin e një fjale brenda fjalisë së dytë (he, she, it, them, there). Prandaj nuk shtoni kurrë edhe një he, she ose it: fjala lidhëse është vetë ai person ose ai send.

Shqipja dhe anglishtja

Në shqip kemi një fjalë të vetme për të gjitha: që. «Shoqja që flet katër gjuhë», «telefoni që bleva», «qyteti që dua të vizitoj». Anglishtja zgjedh sipas emrit: who për njerëz, which për sende, ndërsa that shkon për të dyja – pra that është më afër «që»-së. Për vendet kemi «ku», njësoj si where: këtu është njësoj. Kemi edhe i cili / e cila, që në shqip shkon si për njerëz, ashtu edhe për sende; which në anglisht nuk shkon për njerëz.

Dallimi më i madh është përemri i shkurtër. Në shqip shpesh themi «filmi që e pamë», «mësuesja që e kishim» – me «e» brenda fjalisë. Në anglisht fjala lidhëse e zë vetë këtë vend, prandaj it, him ose her nuk shtohen: the film that we saw. Edhe dallimi mes pyetjes dhe fjalisë përcaktore është i qartë në shqip: «Kush jeton aty?» (pyetje) – «burri që jeton aty» (fjali përcaktore). Në anglisht të dyja kanë who, por fjalia përcaktore ka rendin e zakonshëm të fjalisë dëftore.

ShqipAnglishtÇfarë ndryshon
Kam një shoqe që flet katër gjuhë.I have a friend who speaks four languages.«që» për njerëz → who / that
Telefoni që bleva javën e kaluar nuk punon më.The phone that I bought last week has stopped working.«që» për sende → that / which
Ky është restoranti ku dolëm për herë të parë.This is the restaurant where we had our first date.këtu është njësoj: «ku» = where
Filmi që e pamë mbrëmë ishte shumë i mirë.The film that we saw last night was great.në shqip «e»; në anglisht pa it
Gruaja e cila punon këtu është shumë e sjellshme.The woman who works here is nice.«e cila» për njerëz → who, jo which
Roma është qyteti që dua të vizitoj më pas.Rome is the city that I want to visit next.visit do kundrinor → that, jo where
Kush jeton në shtëpinë ngjitur?Who lives next door?pyetje: «kush» = who

Shkurt: «që» = who (njerëz), which (sende) ose that (të dyja); «ku» = where; dhe pa «e» shtesë: the film that we saw, jo that we saw it.

Forma

Si ta zgjidhni fjalën lidhëse

EmriFjala lidhëseShembull
një personwho / thatthe man who / that lives next door
një send ose një kafshëwhich / thatthe bus which / that goes to the airport
një vend (+ fjali e plotë)wherethe café where we met

Fjala lidhëse zë vendin e kryefjalës

Dy fjaliNjë fjali
I have a friend. She speaks four languages.I have a friend who speaks four languages.
This is the train. It goes to Oxford.This is the train that goes to Oxford.

Fjala lidhëse zë vendin e kundrinorit

Dy fjaliNjë fjali
The film was great. We saw it last night.The film that we saw last night was great.
The man is my uncle. You met him at the party.The man who you met at the party is my uncle.

Where zë vendin e there (atje, në atë vend)

Dy fjaliNjë fjali
That's the hotel. We stayed there.That's the hotel where we stayed.

Pa përemër shtesë

E saktëE pasaktë
the man who lives herethe man who he lives here
the book that I boughtthe book that I bought it
the town where I grew upthe town where I grew up there

Përdorimi

1Who dhe that për njerëz

Përdorni who ose that për të thënë për cilin person e keni fjalën. Për njerëz who është më i zakonshëm, sidomos me shkrim.

The girl who sits next to me in class is from Canada.
Vajza që ulet pranë meje në klasë është nga Kanadaja.
për njerëz: who
Do you know anyone who can fix a laptop?
A njihni dikë që di të rregullojë një laptop?
The doctor that I saw yesterday was very kind.
Mjeku që pashë dje ishte shumë i sjellshëm.
that edhe për njerëz; pas saw pa him
I have a cousin who works for a big tech company.
Kam një kushëri që punon për një kompani të madhe teknologjike.

2Which dhe that për sende

Përdorni which ose that për sende dhe kafshë. Në të folurit e përditshëm that është më i zakonshëm.

The phone that I bought last week has stopped working.
Telefoni që bleva javën e kaluar nuk punon më.
pas bought pa it
Is this the bus which goes to the city centre?
A është ky autobusi që shkon në qendër të qytetit?
I found a website that has free recipes.
Gjeta një faqe interneti që ka receta falas.
We have a dog that is scared of cats.
Kemi një qen që ka frikë nga macet.
për kafshë: that ose which
The trains which leave from platform 2 don't go to the airport.
Trenat që nisen nga platforma 2 nuk shkojnë në aeroport.
trains → leave, në shumës

3Where për vende

Përdorni where kur fjalia është e plotë edhe pa vendin: we stayed është e plotë, prandaj the hotel where we stayed. Nëse folja do kundrinor (I visited it), përdorni that ose which: the city that I visited. Në shqip «ku» punon njësoj, por kujdes me foljet si visit: «qyteti që vizitova», jo «ku».

This is the restaurant where we had our first date.
Ky është restoranti ku dolëm për herë të parë bashkë.
«ku» = where
I'd like to live in a town where everyone knows each other.
Do të doja të jetoja në një qytet ku të gjithë njihen me njëri-tjetrin.
The office where my mum works is next to the river.
Zyra ku punon mamaja ime është pranë lumit.
mum (UK); mom (US)
Is there a shop near here where I can buy batteries?
A ka ndonjë dyqan këtu afër ku mund të blej bateri?
Rome is the city that I want to visit next.
Roma është qyteti që dua të vizitoj më pas.
visit + kundrinor → that, jo where

4Përkufizime: someone who / something that / a place where

Fjalitë përcaktore janë shumë të dobishme për të shpjeguar fjalë, sidomos kur nuk e dini ose nuk e mbani mend një fjalë. Vini re: në shqip përkufizimi nis zakonisht me trajtën e shquar («Infermierja është…»), në anglisht me a / an.

A nurse is someone who looks after sick people.
Infermierja është dikush që kujdeset për të sëmurët.
në anglisht A nurse, me a
A dishwasher is a machine that washes plates and glasses.
Pjatalarësja është një makinë që lan pjatat dhe gotat.
A library is a place where you can borrow books.
Biblioteka është një vend ku mund të merrni libra hua.
A vet is a doctor who looks after animals.
Veterineri është një mjek që kujdeset për kafshët.
What do you call the thing that opens bottles?
Si quhet ajo gjëja që hap shishet?
e dobishme kur ju ikën një fjalë

5Për të treguar saktësisht cilin

Me një fjali përcaktore veçoni një person ose një send nga shumë të tjerë. Pa të, dëgjuesi nuk e di për cilin e keni fjalën. Folja në fjalinë përcaktore përshtatet me emrin para who / which / that – njësoj si në shqip («burri që jeton», «njerëzit që jetojnë»).

The woman who is wearing the red coat is my teacher.
Gruaja që ka veshur pallton e kuqe është mësuesja ime.
The book that I'm reading at the moment is really good.
Libri që po lexoj tani është vërtet i mirë.
Where are the keys that were on the table?
Ku janë çelësat që ishin mbi tryezë?
keys → were
The people who live upstairs are very noisy.
Njerëzit që jetojnë në katin sipër bëjnë shumë zhurmë.
people → live
I can't find the photo that you sent me.
Nuk po e gjej foton që më dërgove.
në anglisht pa it pas sent me
The man who lives upstairs is a chef.
Burri që jeton në katin sipër është kuzhinier.
the man → lives

Gabime të shpeshta

❌The man who he lives next door is a pilot.
✅The man who lives next door is a pilot.
who e zë vetë vendin e he.
❌This is the cake that I made it.
✅This is the cake that I made.
that e zë vetë vendin e it.
❌The woman which works here is nice.
✅The woman who works here is nice.
Për njerëz: who ose that, jo which.
❌That's the shop where I bought it there.
✅That's the shop where I bought it.
where e zë vetë vendin e there.
❌The town where I live in is small.
✅The town where I live is small.
where e përmban tashmë in. (E saktë është edhe: The town that I live in.)
❌The city where I visited was beautiful.
✅The city that I visited was beautiful.
visit do kundrinor, pra fjalia nuk është e plotë: përdorni that / which.
❌The people who works here are friendly.
✅The people who work here are friendly.
Folja përshtatet me emrin para who (people → work).
❌A teacher is someone what teaches.
✅A teacher is someone who teaches.
Pas një emri si ky nuk përdoret what.

Kurthe për shqipfolësit

1. «Që e pamë» → that we saw it. Në shqip, kur «që» është kundrinor, shpesh shtojmë edhe përemrin e shkurtër: «Fotot që i bëmë në Berat dolën shumë bukur», «A e mban mend mësuesen që e kishim në klasën e pestë?». Në anglisht that / who e zë vetë vendin e kundrinorit, prandaj them, it, her nuk shtohen.

❌The photos that we took them in Berat came out really well.
✅The photos that we took in Berat came out really well. ose The photos which we took in Berat came out really well.
that = them; mos e përsërisni
❌Do you remember the teacher who we had her in fifth grade?
✅Do you remember the teacher who we had in fifth grade? ose Do you remember the teacher that we had in fifth grade?
who = her

2. «I cili / e cila» → which për njerëz. Në shqip «që» dhe «i cili / e cila» shkojnë si për njerëz, ashtu edhe për sende: «Guida që na shoqëroi nëpër Gjirokastër i njihte të gjitha rrugicat». Shumë nxënës e mendojnë which si «i cili» dhe e përdorin edhe për njerëz. Për njerëz anglishtja do who ose that.

❌The guide which showed us around Gjirokaster knew every street.
✅The guide who showed us around Gjirokaster knew every street. ose The guide that showed us around Gjirokaster knew every street.
për njerëz: who / that

3. «… ku ka …» → where has. Në shqip «ka» do të thotë edhe there is / there are: «Thethi është një fshat ku ka shumë shtëpi të vjetra prej guri». Pas where në anglisht duhet një kryefjalë, kështu që «ku ka» bëhet where there are, ose përdorni that has.

❌Theth is a village where has a lot of old stone houses.
✅Theth is a village where there are a lot of old stone houses. ose Theth is a village that has a lot of old stone houses.
«ka» = there is / there are

4. «Kush…» në fillim të fjalisë → Who… Në shqip themi shumë natyrshëm «Kush ka mbaruar detyrën, mund të dalë në pushim». Në anglishten e sotme who nuk mund ta nisë vetë një fjali të tillë: duhet një emër ose përemër para tij – anyone who, people who, those who – ose whoever.

❌Who has finished the task can go on a break.
✅Anyone who has finished the task can go on a break. ose Whoever has finished the task can go on a break.
«kush…» = anyone who / whoever

Mos i ngatërroni

who në pyetje apo who në fjali përcaktore – Në pyetje who kërkon informacion («kush»). Në fjalinë përcaktore lidh dy ide («që»), dhe pas emrit vjen rendi i zakonshëm i fjalisë dëftore. Shih A1-16.

Who lives next door?
Kush jeton në shtëpinë ngjitur?
pyetje: «kush»
The man who lives next door is a pilot.
Burri që jeton në shtëpinë ngjitur është pilot.
fjali përcaktore: «që»
Where did you meet her?
Ku e takove?
pyetje: did + kryefjala
That's the café where we met.
Kjo është kafeneja ku u takuam.
fjali përcaktore: pa did

where apo that / which për vende – Përdorni where kur fjalia është e plotë pa vendin (we saw the dinosaurs there). Përdorni that / which kur vendi është vetë kryefjala ose kundrinori i fjalisë.

That's the museum where we saw the dinosaurs.
Ky është muzeu ku pamë dinosaurët.
i pamë atje
That's the museum that opened last year.
Ky është muzeu që u hap vitin e kaluar.
muzeu u hap: muzeu është kryefjala

Ky mësim dhe hapat e ardhshëm – whose, when dhe heqja e who / that (the book I bought) janë te B1-20. Fjalitë me presje që japin informacion shtesë (My brother, who lives in Rome, …) janë te B2-08.

Drejtshkrimi dhe shqiptimi

  • Këto fjali nuk ndahen me presje: fjalia përcaktore është pjesë e emrit. Me presje del një lloj tjetër fjalie, me kuptim tjetër – shih B2-08.
  • that në fjalitë përcaktore zakonisht është i dobët: /ðət/. Tingulli i parë është «dh» e shqipes – këtu keni avantazh – dhe zanorja është afër «ë»-së: the car that I bought.
  • who = /huː/: w nuk shqiptohet fare, dhe zanorja është një «u» e gjatë. Mos e lexoni ashtu siç shkruhet.
  • which = /wɪtʃ/, njësoj si witch. /w/ nuk është «v»: rrumbullakosni buzët si për «u» dhe kaloni menjëherë te zanorja. /tʃ/ në fund është «ç»-ja e shqipes.
  • Thoni emrin dhe fjalinë përcaktore si një grup të vetëm, pa pushim në mes: the woman who lives upstairs | is a doctor.

Rregulli i artë

Njerëz → who / that. Sende → which / that. Vende → where, kur fjalia është e plotë pa vendin. Fjala lidhëse zë vendin e personit, sendit ose vendit – mos shtoni sërish he, she, it ose there. Dhe mbani mend: «që e pamë» në anglisht është that we saw, pa it.

Ushtrime

A. Forma

Në ushtrimet 1–3 plotësoni fjalën që mungon. Në ushtrimet 4–6 bashkoni dy fjalitë në një.

  1. A fridge is a machine keeps food cold.
  2. A dentist is someone takes care of your teeth.
  3. The people live next door are from Chile.
  4. Bashkojini: I met a man. He plays in a band.
  5. Bashkojini: This is the park. I go running there.
  6. Bashkojini: The pizza was delicious. We ordered it.

B. Kuptimi

Zgjidhni mundësinë e duhur.

  1. Zgjidhni përgjigjen e saktë: The woman … runs the café is very friendly.
  2. Zgjidhni përgjigjen e saktë: This is the hotel … we stayed last summer.
  3. Zgjidhni përgjigjen e saktë: Paris is the city … I'd most like to visit.
  4. Zgjidhni përgjigjen e saktë: I lost the umbrella … you gave me.
  5. Cila fjali ju tregon për cilin koleg bëhet fjalë?

C. Gjeni gabimin

Çdo fjali ka një gabim ose është e saktë. Shkruani fjalinë e korrigjuar ose shkruani correct.

  1. The boy who he broke the window ran away.
  2. Here is the email that you wanted it.
  3. The students which passed the test got a certificate.
  4. A library is a place where you can borrow books.

D. Në kontekst

Lexoni dialogun dhe plotësoni fjalët që mungojnë.

Looking for a house
Agent: This is the house 16 has a big garden. It's on the street 17 the new market is.
Sara: It's lovely. Is there a supermarket 18 is open late?
Agent: Yes, and the woman 19 owns it lives upstairs. She's very friendly.
Sara: Great. And is that the bus stop 20 I can get the bus to the city centre?

E. Radha juaj

Shkruani në anglisht.

  1. Përkufizoni dy fjalë pa i thënë ato, me someone who, something that ose a place where.
  2. Shkruani një fjali për një person ose një vend që është i rëndësishëm për ju.

F. Përsëritje e përzier

Përsëritni mësimet e mëparshme.

  1. A1-16 Question words: fjalët pyetëse në anglisht (what, where, who, how…)
    Where you buy that jacket?
  2. A2-28 Used To në shqip: zakonet e së kaluarës dhe e pakryera («shkoja», «kisha»)
    I like vegetables, but now I love them. (mohorja e used to)
  3. A2-16 Present Perfect për përvojat: Have you ever…? – shpjeguar në shqip
    Have you ever (be) to the restaurant where they make that famous pizza?
Përgjigjet

A. Forma

  1. that / which
  2. who / that
  3. who / that
  4. I met a man who plays in a band. / I met a man that plays in a band.
  5. This is the park where I go running. / This is the park that I go running in. / This is the park which I go running in.
  6. The pizza that we ordered was delicious. / The pizza which we ordered was delicious. / The pizza we ordered was delicious.

B. Kuptimi

  1. who
  2. where
  3. that
  4. that
  5. The colleague who sits next to me is ill.

C. Gjeni gabimin

  1. The boy who broke the window ran away. / The boy that broke the window ran away.
  2. Here is the email that you wanted. / Here is the email which you wanted. / Here is the email you wanted.
  3. The students who passed the test got a certificate. / The students that passed the test got a certificate.
  4. ✓ A library is a place where you can borrow books.

D. Në kontekst

  1. that / which
  2. where
  3. that / which
  4. who / that
  5. where

E. Radha juaj

  1. It's someone who cuts your hair. It's a place where you can watch films on a big screen.
  2. My grandmother is the person who taught me to cook.

F. Përsëritje e përzier

  1. did
  2. didn't use to / never used to
  3. been
Aplikacioni AndroidMësoni në Lëvizje Google Play