SlowingoGramatyka
A2 32 / 38

Who, which, that, where: zdania względne po angielsku krok po kroku

Who, Which, That: Defining Relative Clauses

Na tej stronie
  1. Cel lekcji
  2. Główna idea
  3. Polski a angielski
  4. Budowa
  5. Użycie
  6. Częste błędy
  7. Pułapki dla Polaków
  8. Nie myl
  9. Pisownia i wymowa
  10. Złota zasada
  11. Ćwiczenia

Cel lekcji

Po tej lekcji połączysz dwa zdania w jedno, żeby dokładnie powiedzieć, o jaką osobę, rzecz albo miejsce ci chodzi — za pomocą who, which, that i where. Będziesz też umieć podać prostą definicję, na przykład A nurse is someone who looks after sick people.

Główna idea

Czasem sam rzeczownik nie wystarcza. The woman is my teacher. Która kobieta? W sali jest ich dziesięć! Potrzeba więcej informacji, żeby wskazać tę właściwą: The woman who is wearing the red coat is my teacher.

Ta dodatkowa część to zdanie względne (relative clause). Wyobraź sobie lejek. Na górze wpada dziesięć kobiet, a na dole wychodzi tylko jedna: ta w czerwonym płaszczu. Zdanie względne mówi słuchaczowi, o którą dokładnie chodzi.

Zdanie względne zaczyna się od zaimka względnego: who dla ludzi, which dla rzeczy, that dla ludzi i rzeczy, a where dla miejsc. To słowo wykonuje dwie prace naraz. Łączy dwa zdania i zajmuje miejsce jakiegoś słowa w drugim zdaniu (he, she, it, them, there). Dlatego nigdy nie dodajesz już he, she ani it: zaimek względny to właśnie ta osoba albo rzecz.

Polski a angielski

Po polsku do wszystkiego wystarcza jedno słowo: który / która / które — dla ludzi, rzeczy i zwierząt. Odmienia się przez rodzaj, liczbę i przypadek (którą, którego, w którym…). Angielski nic nie odmienia, za to wybiera słowo według tego, kogo albo co opisuje: who dla ludzi, which dla rzeczy, that dla jednych i drugich. Polskie „gdzie” to where — działa bardzo podobnie. Dwie inne różnice: po polsku przed „który” i „gdzie” zawsze stawiamy przecinek, a w takich angielskich zdaniach przecinka nie ma; a w polskim zdaniu względnym podmiot często stoi po czasowniku („książka, którą kupiła moja siostra”), po angielsku zawsze przed nim.

PolskiAngielskiCo warto zauważyć
Mam kolegę, który mówi czterema językami.I have a friend who speaks four languages.osoba → who (albo that)
To jest pociąg, który jedzie do Oksfordu.This is the train that goes to Oxford.rzecz → that / which; to samo polskie „który”
Film, który obejrzeliśmy wczoraj, był świetny.The film that we saw last night was great.po polsku przecinki, po angielsku żadnych
Kobieta, która tu pracuje, jest miła.The woman who works here is nice.„która” o osobie → who, nie which
To hotel, w którym nocowaliśmy.That's the hotel where we stayed.„w którym” o miejscu → często where
Kawiarnia, gdzie się poznaliśmy.the café where we met„gdzie” = where
Książka, którą kupiła moja siostra.the book that my sister boughtpo angielsku podmiot zawsze przed czasownikiem

Zasada praktyczna: zanim powiesz „który” po angielsku, zapytaj siebie, czy to osoba (who), czy rzecz (which). Jeśli nie masz pewności, that pasuje do obu.

Budowa

Wybór zaimka względnego

RzeczownikZaimek względnyPrzykład
osobawho / thatthe man who / that lives next door
rzecz albo zwierzęwhich / thatthe bus which / that goes to the airport
miejsce (+ pełne zdanie)wherethe café where we met

Zaimek względny zastępuje podmiot

Dwa zdaniaJedno zdanie
I have a friend. She speaks four languages.I have a friend who speaks four languages.
This is the train. It goes to Oxford.This is the train that goes to Oxford.

Zaimek względny zastępuje dopełnienie

Dwa zdaniaJedno zdanie
The film was great. We saw it last night.The film that we saw last night was great.
The man is my uncle. You met him at the party.The man who you met at the party is my uncle.

Where zastępuje there (w tym miejscu / tam)

Dwa zdaniaJedno zdanie
That's the hotel. We stayed there.That's the hotel where we stayed.

Bez dodatkowego zaimka

PoprawnieNiepoprawnie
the man who lives herethe man who he lives here
the book that I boughtthe book that I bought it
the town where I grew upthe town where I grew up there

Użycie

1Who i that dla ludzi

Używaj who albo that, żeby powiedzieć, o którą osobę chodzi. Dla ludzi częstsze jest who, zwłaszcza w piśmie.

The girl who sits next to me in class is from Canada.
Dziewczyna, która siedzi obok mnie na lekcjach, jest z Kanady.
po polsku przecinki, po angielsku bez nich
Do you know anyone who can fix a laptop?
Znasz kogoś, kto umie naprawić laptopa?
„ktoś, kto” → anyone who
The doctor that I saw yesterday was very kind.
Lekarz, u którego byłem wczoraj, był bardzo miły.
that dla osoby też jest poprawne
I have a cousin who works for a big tech company.
Mam kuzyna, który pracuje w dużej firmie technologicznej.

2Which i that dla rzeczy

Używaj which albo that dla rzeczy i zwierząt. W codziennej mowie częstsze jest that.

The phone that I bought last week has stopped working.
Telefon, który kupiłam w zeszłym tygodniu, przestał działać.
Is this the bus which goes to the city centre?
Czy to jest autobus, który jedzie do centrum?
centre (UK), center (US)
I found a website that has free recipes.
Znalazłem stronę, na której są darmowe przepisy.
po polsku „na której”, po angielsku po prostu that has
We have a dog that is scared of cats.
Mamy psa, który boi się kotów.
zwierzę: that / which
The trains which leave from platform 2 don't go to the airport.
Pociągi, które odjeżdżają z peronu drugiego, nie jeżdżą na lotnisko.

3Where dla miejsc

Używaj where, gdy zdanie jest pełne bez miejsca: we stayed jest pełne, więc the hotel where we stayed. Jeśli czasownik potrzebuje dopełnienia (I visited it), użyj that albo which: the city that I visited. Podpowiedź z polskiego: jeśli mówisz „w którym / gdzie”, zwykle pasuje where; jeśli „które” (w bierniku: „miasto, które odwiedziłam”) — that / which.

This is the restaurant where we had our first date.
To restauracja, w której byliśmy na pierwszej randce.
„w której” → where
I'd like to live in a town where everyone knows each other.
Chciałabym mieszkać w miasteczku, gdzie wszyscy się znają.
The office where my mum works is next to the river.
Biuro, w którym pracuje moja mama, jest nad rzeką.
mum (UK), mom (US); po polsku podmiot po czasowniku, po angielsku my mum works
Is there a shop near here where I can buy batteries?
Jest tu w pobliżu jakiś sklep, gdzie kupię baterie?
Rome is the city that I want to visit next.
Rzym to miasto, które chcę odwiedzić jako następne.
„które” (odwiedzić je) → that, nie where

4Definicje: someone who / something that / a place where

Zdania względne bardzo się przydają do wyjaśniania słów — zwłaszcza kiedy nie znasz jakiegoś słowa albo nie możesz go sobie przypomnieć.

A nurse is someone who looks after sick people.
Pielęgniarka to ktoś, kto opiekuje się chorymi.
„ktoś, kto” → someone who
A dishwasher is a machine that washes plates and glasses.
Zmywarka to urządzenie, które myje talerze i szklanki.
A library is a place where you can borrow books.
Biblioteka to miejsce, gdzie można wypożyczać książki.
A vet is a doctor who looks after animals.
Weterynarz to lekarz, który leczy zwierzęta.
What do you call the thing that opens bottles?
Jak się nazywa to coś, czym się otwiera butelki?
przydatne, kiedy zapomnisz słowa

5Wskazywanie: o którego dokładnie chodzi

Zdanie względne pozwala wybrać jedną osobę albo rzecz spośród wielu. Bez niego słuchacz nie wie, o którą chodzi. Czasownik w zdaniu względnym zgadza się z rzeczownikiem przed who / which / that.

The woman who is wearing the red coat is my teacher.
Kobieta w czerwonym płaszczu to moja nauczycielka.
po polsku często bez „która”, po angielsku zdanie względne
The book that I'm reading at the moment is really good.
Książka, którą teraz czytam, jest naprawdę dobra.
Where are the keys that were on the table?
Gdzie są klucze, które leżały na stole?
keys → were
The people who live upstairs are very noisy.
Ludzie, którzy mieszkają piętro wyżej, są bardzo głośni.
people → live
I can't find the photo that you sent me.
Nie mogę znaleźć zdjęcia, które mi wysłałeś.
the photo that you sent me, bez it
The man who lives upstairs is a chef.
Mężczyzna, który mieszka piętro wyżej, jest kucharzem.
the man → lives

Częste błędy

❌The man who he lives next door is a pilot.
✅The man who lives next door is a pilot.
who już zastępuje he.
❌This is the cake that I made it.
✅This is the cake that I made.
that już zastępuje it.
❌The woman which works here is nice.
✅The woman who works here is nice.
Dla ludzi: who albo that, nie which.
❌That's the shop where I bought it there.
✅That's the shop where I bought it.
where już zastępuje there.
❌The town where I live in is small.
✅The town where I live is small.
where już zawiera in. (Poprawne jest też: The town that I live in.)
❌The city where I visited was beautiful.
✅The city that I visited was beautiful.
visit potrzebuje dopełnienia, więc zdanie nie jest pełne: that/which.
❌The people who works here are friendly.
✅The people who work here are friendly.
Czasownik zgadza się z rzeczownikiem przed who (people → work).
❌A teacher is someone what teaches.
✅A teacher is someone who teaches.
Po takim rzeczowniku nie używa się what.

Pułapki dla Polaków

1. Jedno „który” → which dla wszystkiego. Po polsku „który” opisuje i ludzi, i rzeczy, więc łatwo przenieść which na osoby. Po angielsku dla ludzi używasz who (albo that).

❌I have a neighbour which plays the drums.
✅I have a neighbour who plays the drums.
❌We need someone which speaks German.
✅We need someone who speaks German.

2. Szyk w zdaniu względnym. Po polsku naturalnie mówisz „film, który polecił mi brat” — podmiot (brat) stoi po czasowniku. Po angielsku podmiot zawsze stoi przed czasownikiem. Jeśli przestawisz szyk, zdanie zwykle nadal będzie gramatyczne, ale zmieni sens: the film that recommended my brother znaczy, że to film polecił brata.

⚠️The film that recommended my brother was boring.
✅The film that my brother recommended was boring.
Gramatycznie możliwe, ale znaczy, że to film polecił brata.
⚠️This is the cake that baked my grandmother.
✅This is the cake that my grandmother baked.
Tak zbudowane zdanie znaczy, że to ciasto upiekło babcię.

3. „Co” → what. W polszczyźnie mówimy „wszystko, co…”, „to, co…”, a potocznie nawet „ten facet, co…”. Po rzeczowniku albo po everything / something angielski nie używa jednak what, tylko that (dla osoby who).

❌Everything what he said was true.
✅Everything that he said was true.
❌Where's the guy what fixed our car?
✅Where's the guy who fixed our car?

4. Przecinek przed who / that. Po polsku przecinek przed „który” jest obowiązkowy. W angielskich zdaniach względnych z tej lekcji przecinka nie ma: zdanie względne jest częścią rzeczownika. Przecinki tworzą inny rodzaj zdania, o innym znaczeniu — zob. B2-08.

⚠️The children, who live near the school, walk there every day.
✅The children who live near the school walk there every day.
Z przecinkami zdanie znaczy, że wszystkie dzieci mieszkają blisko szkoły, a chodzi tylko o te, które mieszkają blisko.

Nie myl

who w pytaniu i who w zdaniu względnym — W pytaniu who pyta o informację. W zdaniu względnym łączy dwie myśli, a zdanie po rzeczowniku ma zwykły szyk zdania twierdzącego. Zob. A1-16.

Who lives next door?
Kto mieszka obok?
pytanie
The man who lives next door is a pilot.
Mężczyzna, który mieszka obok, jest pilotem.
zdanie względne
Where did you meet her?
Gdzie ją poznałeś?
pytanie: did + podmiot
That's the café where we met.
To kawiarnia, w której się poznaliśmy.
zdanie względne: bez did

where i that/which przy miejscach — Użyj where, gdy zdanie jest pełne bez miejsca (we saw the dinosaurs there). Użyj that / which, gdy samo miejsce jest podmiotem albo dopełnieniem zdania.

That's the museum where we saw the dinosaurs.
To muzeum, w którym widzieliśmy dinozaury.
widzieliśmy je tam
That's the museum that opened last year.
To muzeum, które otwarto w zeszłym roku.
muzeum jest podmiotem zdania: that

Ta lekcja i dalsze kroki — whose, when i pomijanie who / that (the book I bought) poznasz w B1-20. Zdania z przecinkami, które dodają dodatkową informację (My brother, who lives in Rome, …), są w B2-08.

Pisownia i wymowa

  • Bez przecinków wokół tych zdań — inaczej niż po polsku przed „który”. Zdanie względne jest częścią rzeczownika.
  • that w zdaniu względnym jest zwykle słabe: /ðət/, z krótką, niewyraźną samogłoską. Polski nie redukuje samogłosek, więc nie wymawiaj go pełnym /ðæt/. Na początku jest /ð/: czubek języka lekko między zębami i głos — ani „d”, ani „z”.
  • who /huː/: w jest nieme. h to lekki wydech, a nie polskie „ch”. Samogłoska jest długa.
  • which /wɪtʃ/ brzmi tak samo jak witch. Na początku jest /w/: zaokrąglone usta, jak na początku polskiego „łata”. Nie wymawiaj go jak polskie „w” (/v/).
  • where /weə/ (UK), /wer/ (US) — też /w/ na początku, nie /v/.
  • Rzeczownik i jego zdanie względne mów jako jedną grupę, bez pauzy: the woman who lives upstairs | is a doctor.

Złota zasada

Ludzie → who / that. Rzeczy → which / that. Miejsca → where, gdy zdanie jest pełne bez miejsca. Zaimek względny zastępuje osobę, rzecz albo miejsce — nie dodawaj już he, she, it ani there. I pamiętaj: polskie „który” to nie zawsze which, a przecinka przed who / that tu nie stawiasz.

Ćwiczenia

A. Forma

Wstaw who, which, that albo where. W zadaniach 4–6 połącz dwa zdania w jedno.

  1. A fridge is a machine keeps food cold.
  2. A dentist is someone takes care of your teeth.
  3. The people live next door are from Chile.
  4. Połącz zdania: I met a man. He plays in a band.
  5. Połącz zdania: This is the park. I go running there.
  6. Połącz zdania: The pizza was delicious. We ordered it.

B. Znaczenie

Wybierz odpowiedź, która pasuje do zdania.

  1. Wybierz poprawną odpowiedź: The woman … runs the café is very friendly.
  2. Wybierz poprawną odpowiedź: This is the hotel … we stayed last summer.
  3. Wybierz poprawną odpowiedź: Paris is the city … I'd most like to visit.
  4. Wybierz poprawną odpowiedź: I lost the umbrella … you gave me.
  5. Które zdanie mówi, o którą osobę z pracy chodzi?

C. Znajdź błąd

Popraw błąd. Jeśli zdanie jest poprawne, napisz correct.

  1. The boy who he broke the window ran away.
  2. Here is the email that you wanted it.
  3. The students which passed the test got a certificate.
  4. A library is a place where you can borrow books.

D. W kontekście

Uzupełnij rozmowę: wstaw who, which, that albo where.

Looking for a house
Agent: This is the house 16 has a big garden. It's on the street 17 the new market is.
Sara: It's lovely. Is there a supermarket 18 is open late?
Agent: Yes, and the woman 19 owns it lives upstairs. She's very friendly.
Sara: Great. And is that the bus stop 20 I can get the bus to the city centre?

E. Twoja kolej

Napisz po angielsku własne zdania.

  1. Opisz dwa słowa, nie mówiąc ich, za pomocą someone who, something that albo a place where.
  2. Napisz jedno zdanie o osobie albo miejscu, które są dla ciebie ważne.

F. Powtórka mieszana

Powtórz materiał z poprzednich lekcji.

  1. A1-16 Zaimki pytające po angielsku: what, where, who, how — szyk pytania
    Where you buy that jacket?
  2. A2-28 Used to: jak powiedzieć „kiedyś grałem”, „dawniej mieszkałam” po angielsku
    I like vegetables, but now I love them. (przeczenie z used to)
  3. A2-16 Present perfect: Have you ever…? Jak mówić o doświadczeniach po angielsku
    Have you ever (be) to the restaurant where they make that famous pizza?
Odpowiedzi

A. Forma

  1. that / which
  2. who / that
  3. who / that
  4. I met a man who plays in a band. / I met a man that plays in a band.
  5. This is the park where I go running. / This is the park that I go running in. / This is the park which I go running in.
  6. The pizza that we ordered was delicious. / The pizza which we ordered was delicious. / The pizza we ordered was delicious.

B. Znaczenie

  1. who
  2. where
  3. that
  4. that
  5. The colleague who sits next to me is ill.

C. Znajdź błąd

  1. The boy who broke the window ran away. / The boy that broke the window ran away.
  2. Here is the email that you wanted. / Here is the email which you wanted. / Here is the email you wanted.
  3. The students who passed the test got a certificate. / The students that passed the test got a certificate.
  4. ✓ A library is a place where you can borrow books.

D. W kontekście

  1. that / which
  2. where
  3. that / which
  4. who / that
  5. where

E. Twoja kolej

  1. It's someone who cuts your hair. It's a place where you can watch films on a big screen.
  2. My grandmother is the person who taught me to cook.

F. Powtórka mieszana

  1. did
  2. didn't use to / never used to
  3. been
Aplikacja AndroidUcz się w drodze Google Play