Who, which, that, where: zdania względne po angielsku krok po kroku
Who, Which, That: Defining Relative Clauses
Na tej stronie
Cel lekcji
Po tej lekcji połączysz dwa zdania w jedno, żeby dokładnie powiedzieć, o jaką osobę, rzecz albo miejsce ci chodzi — za pomocą who, which, that i where. Będziesz też umieć podać prostą definicję, na przykład A nurse is someone who looks after sick people.
Główna idea
Czasem sam rzeczownik nie wystarcza. The woman is my teacher. Która kobieta? W sali jest ich dziesięć! Potrzeba więcej informacji, żeby wskazać tę właściwą: The woman who is wearing the red coat is my teacher.
Ta dodatkowa część to zdanie względne (relative clause). Wyobraź sobie lejek. Na górze wpada dziesięć kobiet, a na dole wychodzi tylko jedna: ta w czerwonym płaszczu. Zdanie względne mówi słuchaczowi, o którą dokładnie chodzi.
Zdanie względne zaczyna się od zaimka względnego: who dla ludzi, which dla rzeczy, that dla ludzi i rzeczy, a where dla miejsc. To słowo wykonuje dwie prace naraz. Łączy dwa zdania i zajmuje miejsce jakiegoś słowa w drugim zdaniu (he, she, it, them, there). Dlatego nigdy nie dodajesz już he, she ani it: zaimek względny to właśnie ta osoba albo rzecz.
Polski a angielski
Po polsku do wszystkiego wystarcza jedno słowo: który / która / które — dla ludzi, rzeczy i zwierząt. Odmienia się przez rodzaj, liczbę i przypadek (którą, którego, w którym…). Angielski nic nie odmienia, za to wybiera słowo według tego, kogo albo co opisuje: who dla ludzi, which dla rzeczy, that dla jednych i drugich. Polskie „gdzie” to where — działa bardzo podobnie. Dwie inne różnice: po polsku przed „który” i „gdzie” zawsze stawiamy przecinek, a w takich angielskich zdaniach przecinka nie ma; a w polskim zdaniu względnym podmiot często stoi po czasowniku („książka, którą kupiła moja siostra”), po angielsku zawsze przed nim.
| Polski | Angielski | Co warto zauważyć |
|---|---|---|
| Mam kolegę, który mówi czterema językami. | I have a friend who speaks four languages. | osoba → who (albo that) |
| To jest pociąg, który jedzie do Oksfordu. | This is the train that goes to Oxford. | rzecz → that / which; to samo polskie „który” |
| Film, który obejrzeliśmy wczoraj, był świetny. | The film that we saw last night was great. | po polsku przecinki, po angielsku żadnych |
| Kobieta, która tu pracuje, jest miła. | The woman who works here is nice. | „która” o osobie → who, nie which |
| To hotel, w którym nocowaliśmy. | That's the hotel where we stayed. | „w którym” o miejscu → często where |
| Kawiarnia, gdzie się poznaliśmy. | the café where we met | „gdzie” = where |
| Książka, którą kupiła moja siostra. | the book that my sister bought | po angielsku podmiot zawsze przed czasownikiem |
Zasada praktyczna: zanim powiesz „który” po angielsku, zapytaj siebie, czy to osoba (who), czy rzecz (which). Jeśli nie masz pewności, that pasuje do obu.
Budowa
Wybór zaimka względnego
| Rzeczownik | Zaimek względny | Przykład |
|---|---|---|
| osoba | who / that | the man who / that lives next door |
| rzecz albo zwierzę | which / that | the bus which / that goes to the airport |
| miejsce (+ pełne zdanie) | where | the café where we met |
Zaimek względny zastępuje podmiot
| Dwa zdania | Jedno zdanie |
|---|---|
| I have a friend. She speaks four languages. | I have a friend who speaks four languages. |
| This is the train. It goes to Oxford. | This is the train that goes to Oxford. |
Zaimek względny zastępuje dopełnienie
| Dwa zdania | Jedno zdanie |
|---|---|
| The film was great. We saw it last night. | The film that we saw last night was great. |
| The man is my uncle. You met him at the party. | The man who you met at the party is my uncle. |
Where zastępuje there (w tym miejscu / tam)
| Dwa zdania | Jedno zdanie |
|---|---|
| That's the hotel. We stayed there. | That's the hotel where we stayed. |
Bez dodatkowego zaimka
| Poprawnie | Niepoprawnie |
|---|---|
| the man who lives here | the man who he lives here |
| the book that I bought | the book that I bought it |
| the town where I grew up | the town where I grew up there |
Użycie
1Who i that dla ludzi
Używaj who albo that, żeby powiedzieć, o którą osobę chodzi. Dla ludzi częstsze jest who, zwłaszcza w piśmie.
2Which i that dla rzeczy
Używaj which albo that dla rzeczy i zwierząt. W codziennej mowie częstsze jest that.
3Where dla miejsc
Używaj where, gdy zdanie jest pełne bez miejsca: we stayed jest pełne, więc the hotel where we stayed. Jeśli czasownik potrzebuje dopełnienia (I visited it), użyj that albo which: the city that I visited. Podpowiedź z polskiego: jeśli mówisz „w którym / gdzie”, zwykle pasuje where; jeśli „które” (w bierniku: „miasto, które odwiedziłam”) — that / which.
4Definicje: someone who / something that / a place where
Zdania względne bardzo się przydają do wyjaśniania słów — zwłaszcza kiedy nie znasz jakiegoś słowa albo nie możesz go sobie przypomnieć.
5Wskazywanie: o którego dokładnie chodzi
Zdanie względne pozwala wybrać jedną osobę albo rzecz spośród wielu. Bez niego słuchacz nie wie, o którą chodzi. Czasownik w zdaniu względnym zgadza się z rzeczownikiem przed who / which / that.
Częste błędy
Pułapki dla Polaków
1. Jedno „który” → which dla wszystkiego. Po polsku „który” opisuje i ludzi, i rzeczy, więc łatwo przenieść which na osoby. Po angielsku dla ludzi używasz who (albo that).
2. Szyk w zdaniu względnym. Po polsku naturalnie mówisz „film, który polecił mi brat” — podmiot (brat) stoi po czasowniku. Po angielsku podmiot zawsze stoi przed czasownikiem. Jeśli przestawisz szyk, zdanie zwykle nadal będzie gramatyczne, ale zmieni sens: the film that recommended my brother znaczy, że to film polecił brata.
3. „Co” → what. W polszczyźnie mówimy „wszystko, co…”, „to, co…”, a potocznie nawet „ten facet, co…”. Po rzeczowniku albo po everything / something angielski nie używa jednak what, tylko that (dla osoby who).
4. Przecinek przed who / that. Po polsku przecinek przed „który” jest obowiązkowy. W angielskich zdaniach względnych z tej lekcji przecinka nie ma: zdanie względne jest częścią rzeczownika. Przecinki tworzą inny rodzaj zdania, o innym znaczeniu — zob. B2-08.
Nie myl
who w pytaniu i who w zdaniu względnym — W pytaniu who pyta o informację. W zdaniu względnym łączy dwie myśli, a zdanie po rzeczowniku ma zwykły szyk zdania twierdzącego. Zob. A1-16.
where i that/which przy miejscach — Użyj where, gdy zdanie jest pełne bez miejsca (we saw the dinosaurs there). Użyj that / which, gdy samo miejsce jest podmiotem albo dopełnieniem zdania.
Ta lekcja i dalsze kroki — whose, when i pomijanie who / that (the book I bought) poznasz w B1-20. Zdania z przecinkami, które dodają dodatkową informację (My brother, who lives in Rome, …), są w B2-08.
Pisownia i wymowa
- Bez przecinków wokół tych zdań — inaczej niż po polsku przed „który”. Zdanie względne jest częścią rzeczownika.
- that w zdaniu względnym jest zwykle słabe: /ðət/, z krótką, niewyraźną samogłoską. Polski nie redukuje samogłosek, więc nie wymawiaj go pełnym /ðæt/. Na początku jest /ð/: czubek języka lekko między zębami i głos — ani „d”, ani „z”.
- who /huː/: w jest nieme. h to lekki wydech, a nie polskie „ch”. Samogłoska jest długa.
- which /wɪtʃ/ brzmi tak samo jak witch. Na początku jest /w/: zaokrąglone usta, jak na początku polskiego „łata”. Nie wymawiaj go jak polskie „w” (/v/).
- where /weə/ (UK), /wer/ (US) — też /w/ na początku, nie /v/.
- Rzeczownik i jego zdanie względne mów jako jedną grupę, bez pauzy: the woman who lives upstairs | is a doctor.
Złota zasada
Ludzie → who / that. Rzeczy → which / that. Miejsca → where, gdy zdanie jest pełne bez miejsca. Zaimek względny zastępuje osobę, rzecz albo miejsce — nie dodawaj już he, she, it ani there. I pamiętaj: polskie „który” to nie zawsze which, a przecinka przed who / that tu nie stawiasz.
Ćwiczenia
A. Forma
Wstaw who, which, that albo where. W zadaniach 4–6 połącz dwa zdania w jedno.
-
A fridge is a machine keeps food cold.
-
A dentist is someone takes care of your teeth.
-
The people live next door are from Chile.
-
Połącz zdania: I met a man. He plays in a band.
-
Połącz zdania: This is the park. I go running there.
-
Połącz zdania: The pizza was delicious. We ordered it.
B. Znaczenie
Wybierz odpowiedź, która pasuje do zdania.
-
Wybierz poprawną odpowiedź: The woman … runs the café is very friendly.
-
Wybierz poprawną odpowiedź: This is the hotel … we stayed last summer.
-
Wybierz poprawną odpowiedź: Paris is the city … I'd most like to visit.
-
Wybierz poprawną odpowiedź: I lost the umbrella … you gave me.
-
Które zdanie mówi, o którą osobę z pracy chodzi?
C. Znajdź błąd
Popraw błąd. Jeśli zdanie jest poprawne, napisz correct.
-
The boy who he broke the window ran away.
-
Here is the email that you wanted it.
-
The students which passed the test got a certificate.
-
A library is a place where you can borrow books.
D. W kontekście
Uzupełnij rozmowę: wstaw who, which, that albo where.
Agent: This is the house 16 has a big garden. It's on the street 17 the new market is.
Sara: It's lovely. Is there a supermarket 18 is open late?
Agent: Yes, and the woman 19 owns it lives upstairs. She's very friendly.
Sara: Great. And is that the bus stop 20 I can get the bus to the city centre?
E. Twoja kolej
Napisz po angielsku własne zdania.
-
Opisz dwa słowa, nie mówiąc ich, za pomocą someone who, something that albo a place where.
-
Napisz jedno zdanie o osobie albo miejscu, które są dla ciebie ważne.
F. Powtórka mieszana
Powtórz materiał z poprzednich lekcji.
-
A1-16 Zaimki pytające po angielsku: what, where, who, how — szyk pytania Where you buy that jacket?
-
A2-28 Used to: jak powiedzieć „kiedyś grałem”, „dawniej mieszkałam” po angielsku I like vegetables, but now I love them. (przeczenie z used to)
-
A2-16 Present perfect: Have you ever…? Jak mówić o doświadczeniach po angielsku Have you ever (be) to the restaurant where they make that famous pizza?
Odpowiedzi
A. Forma
- that / which
- who / that
- who / that
- I met a man who plays in a band. / I met a man that plays in a band.
- This is the park where I go running. / This is the park that I go running in. / This is the park which I go running in.
- The pizza that we ordered was delicious. / The pizza which we ordered was delicious. / The pizza we ordered was delicious.
B. Znaczenie
- who
- where
- that
- that
- The colleague who sits next to me is ill.
C. Znajdź błąd
- The boy who broke the window ran away. / The boy that broke the window ran away.
- Here is the email that you wanted. / Here is the email which you wanted. / Here is the email you wanted.
- The students who passed the test got a certificate. / The students that passed the test got a certificate.
- ✓ A library is a place where you can borrow books.
D. W kontekście
- that / which
- where
- that / which
- who / that
- where
E. Twoja kolej
- It's someone who cuts your hair. It's a place where you can watch films on a big screen.
- My grandmother is the person who taught me to cook.
F. Powtórka mieszana
- did
- didn't use to / never used to
- been
